Tolstoj, idealisme og kjærleik.

I går morges las eg ei anmelding av filmen «The last station,» i morgonavisa. Eg visste med deg same at den filmen hadde eg lyst til å sjå, og eg fekk overtalt kjærasten min til å vera med. Før me kom så langt, rakk eg å luka mesteparten av det store bedet framfor huset, og eg fekk sådd frø i små potter og store krukker. Kornblomar, valmuer, løytnantshjerter, løvemunn og jomfruen i det grønne. Nå får me sjå om det ender opp i det blomsterfloret eg drøymer om. Ein gong for mange, mange år sidan, sådde eg haugevis av frø, og av ein eller annan grunn kunne eg telja antal blomar som kjem opp på sånn ca to hender. Men det finst von i hangande snøre.

Det var deilig sol, og varmt nok til å sitja ute og eta. Då det nærma seg kvelden, reiste me inn til den store byen for å gå på kino. Filmen handla om den siste delen av livet til diktaren Leo Tolstoj. Han var ideologisk blitt rikka ut av det overklasselivet han var fødd inn i. Han ønska ikkje lenger ideologisk sett eit liv med stor rikdom, medan folket hans svalt. Rundt han hadde det vakse fram ei streng ideologisk rørsle som dyrka han som eit ikon, medan han sjølv var eit levande menneske. Konflikten i filmen var at han ville skriva frå seg retten til inntektene frå bøkene sine. Kona hans kjempa med nebb og klør mot det ho meinte var galskap. Sjølv meinte ho at ho måtte kjempa for barna deira sin rett til farsarven, medan Tolstoj hadde medarbeidarar som ville ha han til å skriva under på eit testamente der det stod at inntektene frå bøkene hans skulle gå til folket.

Konflikten mellom han og kona vart så stor at han reiste frå henne. På reisa vart han sjuk, og kom aldri meir heim. Det var flotte skodespelerprestasjonar og ei viktig historie. Den same konflikten har gjort inntrykk på meg i to av bøkene til Arne Garborg; Læraren og Fred. I begge bøkene er det ein mannsperson som blir idealistisk inntil det fanatiske. Den eine sel gard og grunn for å gje pengane til dei fattige, sterkt i mot kona sin vilje. Den andre fornektar alt det materielle, går kledd i gamle filler, og legg på heile familien sin at dei skal leva eit gledeslaust og asketisk liv. Kona, som er utsliten i frå før skal ta seg av fosterbarn som er foreldrelause eller av taterslekt. Ho får ikkje lov å drikka kaffi; «Hadde dæ vore meinaingå atte me sko drikka kaffi, så hadde dæ vokse kaffi hær sjå osse.» Og «Dæ står ikkje i skriftå atte Jesus lo, og då ska ikkje me læ heller.»

Desse tinga berører meg på eit djupt plan, fordi eg sjølv kjenner på trongen til å leva  heilt og rett. Eg forstår at folk kan gjera ukloke ting i fanatisme fordi verda er så komplisert. Og kva er klokt og rett? Å gje pengane sine til dei fattige, eller å bevara rikdomen i slekta til komande ætter? Det siste var, for å ha nemnd det, ikkje min personlege konflikt, men Tolstoj sin…

Men til ei viss grad står me alle i same dilemma. Kor mykje har me rett til å bruka på oss sjølve så lenge verda svelt? Kor mykje kan me med rak rygg ta for oss av ressursane i verda? I kor stor grad kan ein forventa at barna ein har sett til verda skal dela det verdisynet ein gjerne vil oppdra dei til? Det er kompliserte spørsmål. Eg siterer ei god venninne som sa at ein kan leggja det meste på seg sjølv av idealisteiske levereglar på grunnlag av det ein trur på, men dersom ein prøver å pressa det på andre er ein ute og kjører.

Det er sundag i heimen. Eg har mange ting eg skal gjera, og landar med ei kveldsgudsteneste klokka sju i kveld der eg skal laga ei bønnevandring som skal vera ein del av gudstenesta. Men nå skal eg ned og laga frokostegg til meg og kjærasten min. Han startar dagen med å skriva spanskoppgåve og spela Åge Samuelsenmusikk. Dei seks ungdomane i heimen søv framleis.

Fred over sundagen.
Heidi