Gå til innhald

Ta heller med deg hjartet ditt

Ta heller med deg hjartet ditt

Pakk livet ditt rundt deg,
gå ut og ver ein forskjell.

Opna dørene mot byen, 
slå gjerne krossmerket
på panna di og på brystet.

Legg navlen og nasetippen
forsiktig til sides.

Ta heller med deg hjartet ditt,
det såre, og det varme,

ikkje tenkt for mykje,
bare ta det med.

Tenn gjerne eit lys
for alt du ikkje har ord for,
for alt du aldri sa.

Ta med deg ullsokkane, 
dei kan koma vel med.

***

Dette diktet skal få lov til å stå aleine i dag.

Heidi

Partitur

Partitur

Mellom notene
sette av fugleføter
i fuktig sand

ser eg våren koma
mot meg
i rasande fart,

Ein blakk hest
galopperande
strittande man
flaksande hale og lugg.

Sanden
vilt fykande
mellom dei svare hovane.

Skumhestane
frå havet
kjem han vrinskande til møtes.

Set eg meg
på den iskalde steinen
kan eg fort
bli gammal eller sjuk,

så eg spring
på raude gummistøvlar.

Eg som alltid
har vore redd for hestar

spring med håpet
som ein glorie om hovudet,
spring utan tankar.

Klar til å hoppa
på hesten i fart.

***

Dette vårdiktet skreiv eg for åtte år sidan. Eg liker det framleis godt. Det handlar om å bli overrumpla av våren og få mot og krefter til å gjera det ein eigentleg ikkje vågar og ikkje veit om ein kan få til.

Biletet over handlar og om tilpasning til det uventa og nye, og om at humor er godt for det meste. Ein oppgåve i dag på heimeskulen var at elevane skulle ta med seg kamera ut på tur og fotografera noko dei aldri hadde lagt merke til før. Fleire av elevane sende bilete av den roleg tenkjande dama i Fritz Røed-parken som sat der like avbalansert som før, men med eit munnbind ein eller annan vittig person hadde utstyrt ho med. Kanskje kan det ha vore ein av elevane som komponerte sitt eige motiv, men eg trur det meir sannsynleg var der då dei kom og fungerte som den perfekte løysinga på oppgåva dei hadde fått.

Då eg var ute på tur kom eg på at det biletet måtte få vera øverst på innlegget mitt i dag, og slik fekk det bli. I dag var det fint å koma seg ut. Akslene var litt stive og anspente etter mange timar med i-pad og fjernundervisning. Normalt sett har eg ein jobb der ein faktisk bevegar seg ein heil del, så det er uvant å sitja i same stillingen heile arbeidsdagen.

Me er litt allergiplaga hos oss. Ikkje bare nå om våren, men i det heile tatt. Litt nysing og snufsing er ein del av kvardagen. På Skavlan på fredag spurde han gjestene sine kor ofte dei kjende etter om dei kanskje var litt koronasmitta, og alle innrømma at det gjorde dei rett som det var. Nå når me skal vera obs på alle symptom og har fått beskjed om at ein ikkje kan gå på jobb eller på butikken, nei snautt nok på tur i skogen ved minste antydning til ein lett luftveisinfeksjon, så er det lett å bli litt paranoid. Kan ein sjå heilt vekk i frå at det ikkje er korona når det klør i nasen? Endå verre er det sosiale aspektet ved det.

Sonen min lanserte ordet hoste- eller nyseskam for meg, og eg forstår kva han meiner. Det gjeld å halda tilbake ein kvar kløe i halsen som kanskje kan enda opp i eit lite host og dersom ein har behov for ei rask rørsle mot nasen med eit papirlommetørkle i handa, så gjeld det å gjera det i smug så ingen ser det eller at ein i verste fall blir oppdaga av koronapolitiet…

Eg fortel meg sjølv at eg alltid klør i auga på denne årstida, og det hjelper faktisk. Det gjer allergimedisinene og. Ute er det rett og slett meir vår for kvar dag som går, og sjølv om det har vore surt og kaldt dei siste dagane, så held våren separatutstilling med stadig nye fine ting å sjå på. I dag fann eg eit japansk kirsebærtre i full bløming. Stadig fleire kvistar har vårgrøne museøyre og forsythiaen er så fin og gul.

Ute er det alltid triveleg å finna ut kven eg skal møta i dag, og det blir små ordvekslingar både her og der med god avstand mellom dei snakkande. Eg klarer ikkje heilt å la vera å sjå litt humoristisk på dei uvante positurane folk står og prater i, og i løpet av dei siste dagane har eg observert folk som går med munnbind i butikken. Kanskje eg syr meg eitt eg og ein vakker dag… I alle fall bruker eg ein kvar vask eg passerer til å vaska hendene og handsprit står det over alt.

Eg høyrde på radioen at ein norsk bedrift som lagar vindusspylevæske nå var i gang med storproduksjon av handsprit, så nå kan eg bruka den kommunale flaska eg fekk til bruk på jobb med godt samvit. Det skal bli nok til alle. Det er og små bedrifter rundt i landet som har begynt å laga verneutstyr og her på Jæren syr folk munnbind på dugnad i fylgje lokalavisa. Eg er imponert over kor tilpasningsdyktige me er. Me smiler til kvarandre på gata og i butikken og seier at me håpar at dette snart normaliserer seg og at me skal få kvardagane tilbake. Samtidig les eg i avisa at nokre eksperter meinar at denne runden med epidimi kan vara i opptil halvanna år. Me får sjå. Det er godt at det blir vår som vanleg i alle fall. Og det er godt å sjå at når det gjeld så får ein til ein heil del internasjonalt samarbeid. Måtte det blomstra og utvikla seg. Det har blitt rasla meir enn nok med sverd og det som verre er fram til nå, og mykje som er gale må nok rettast opp i skal det verkeleg bli betre.

Men i denne rare tida er det samstundes lett å oppdaga at det gode finst. At menneske støttar menneske. La oss håpa at det fortset å vera tydeleg. Og kanskje eg skal by på nokre vårbilete i kveld. Det nederste biletet er av ein bukett med knallgule ranunklar og blåbærlyng. Den ville eg pynta huset med i dag. Deler av kvelden gjekk med på å sitja i sofaen med ipaden for å laga opptak av at eg fortalde Jesu lidingshistorie. Det er nokså uvant å laga slike «selfie-filmar». Eg har høyrt rykte om at fleire enn meg synest det er ubahageleg både å sjå seg sjølv på film og høyra sin eigen stemme. Nå begynner eg faktisk å venna meg litt til det. Eg elskar å både snakka og fortelja, men eg er glad for at eg stort sett slepp å sjå og høyra meg sjølv. Med eit kamera som fangar opp det meste er det bare å akseptera at dette er meg akkurat nå. Dette har livet gjort med ansiktet mitt så langt. Og det er faktisk heilt i orden. (I alle fall nesten). Men det var våren eg skulle avslutta med, ikkje min eigen navle eller nase…


Me treng det alle saman

DET ER ALDRI FOR TIDLEG ELLER FOR SEINT

Det er aldri for tidleg
eller for seint
til å frysa på føtene
eller å kjenna på denne milde kvalmen
som alltid ligg der saman med alt
som aldri hende,
som kanskje ein dag,
i morgon
eller i eit anna tiår,
kan koma til å skje likevel.

La oss retta ryggane
og smila ømt gjenkjennande
til kvarandre,
me treng det alle saman.

***

Klokka er stild og reint klokkemessig blir me nå innlemma i det sympatisklydande ordet sommartid.

I dag har det foke snøfiller der ute for sånn omtrent første gongen i år. Men lyset har me fått tilbake. Det kan koma til å bli ein tidleg morgon i morgon sjølv om vegen til kontoret er kortare enn nokonsinne. Denne rare våren byr i dag på knallgule løvetann. Eg har alltid likt slike blomar.

Heidi

Oppoverbakkar i kraftig motvind

Ein slags form for styrkje må det vel
liggja i det å vera fødd med gummistøvlar.
I det å alltid ha regntøyet øverst i skuleranselen
og i denne vissa
at paraplyar ikkje er til å stola på.
Dette å vita at både regn og vind i ansiktet
er slikt ein må rekna med om ein skal koma fram.
Noko må han vel ha avla fram i oss,
denne evige nordavinden,
eller til ei avveksling, nordvesten.
I det minste har me fått venna oss til
å sykla oppoverbakkar i kraftig motvind,
og å aldri ta det for gitt
å koma tørrskodde til noko som helst.
Me har alltid visst at sommarhatten
nå med det same
eller om ein halvtimes tid
kan blåsa på sjøen og bli borte for godt.
Noko må vel sitja att
etter ein lang barndom på sundagsskulen
og etter å ha vakse opp med ei bestemor
som pakka nistematen i brukte sukkerposar.

***

Diktet over er skrive nå i kveld, og kan absolutt koma til å bli forandra og forbetra. Ideen fekk eg i dag då eg gjekk ein lang tur i kald nordavind og tenkte det same som eg har tenkt mange gonger: Me må jo på eit eller anna plan ha blitt sterkare av all denne motvinden… I så fall så kan det kanskje koma vel med nå.

I løpet av mine år i hovudstaden tok eg meg mange gonger i å lengta etter ein skikkeleg haust- eller vinterstorm der ein kunne gå ut og kjenna seg litt ruska opp i. Vermessig var åra mine på sørlandet og austlandet ein kulturkollisjon av det siste. Eg sat på bussen og høyrde eldre damer snakka om «denne forferdelige vinden som har blåst hele uken» og tenkja til mi overrasking at et ikkje hadde lagt merke til at det hadde vore vind i det heile tatt.

Ein gong i det første året mitt som lærar kom regnet for ei gongs skuld litt sidelengs slik eg var van med. Då eg kom på jobb vart det innkalt til morgonmøte der temaet var om me kunne senda elevane ut i «dette forferdelege været». Eg fekk nåde til å teia om at slikt vær hadde me minst ein gong i veka då eg gjekk på skulen».

Visst skulle me ofte ynskja det annleis, men me er vane med det. Me veit at me må ta klimaet med på kjøpet som ein del av prisen for å bu i det mange av oss jærbuar er overbeviste om må vera det finaste landskapet me har her til lands, ja kanskje i heile verda… At det siste kan diskuterast om ein er vaksen opp i eit landskap med sol og vindstille er me heilt klare over…

Dagen har vore fin denne rare tida til tross. Eg sykla ut i vinden og fekk kjøpt meg store mengdar strikkegarn, ei bok til barnebarnet, bringebær, blåmuggost og maiskjeks. Eg snakka med trivelege kolleger på to meters avstand og sette på øyreproppar slik at eg kunne høyra på P2 mens eg gjekk ein lang tur langs Frøylandsvatnet. Det er første gong eg har kombinert ein gåtur med det å høyra radio, det er ei oppleving eg kan anbefala. Det blir nå grønare og grønare ute, og i skogen vaks det påskeliljer som nokon vel må ha planta der ein eller annan gong. Heime fekk me vaska og rydda litt før me åt nydeleg fiskesuppe med både laks, kvit fisk, ein rest med fiskepudding og reker.



I kveld klarte eg å strikka i timesvis utan å sovna. Me såg ein episode av TV-versjonen av «Min briljante venninne» etter bøkene av Elena Ferrante som eg las med stor interesse for nokre år sidan. Serien kan anbefalast. Eg fekk og med meg Skavlan der ein astronaut som så vidt eg kunne forstå hadde opphalde seg i lengre tid aleine ute i verdsromet. Korfor nokon kan ha nokon som helst interesse av noko slikt går langt over min forstand, men vedkomande meinte at for å leva avsondra frå verda måtte ein for det første tru at ein hadde ei viktig oppgåve å utføra og for det andre å laga ein fast struktur på dagane. Det siste kan det jo vera me kan læra noko av.

Heidi

Alt det galne

Alt det galne

Når alt det galne
plutseleg bare ligg der
og stenger oss inne.

Når utsikta er fjelltoppar
med problem på, 
og alt det me ikkje orkar
lyser kaldt i mot oss.


Då skal me snu oss rundt,
gå ein annan veg,

Leggja oss ned i graset,
kikka opp på himmelen,
la fjella liggja der dei ligg.

Heilt til me ein dag
klare til kamp,
finn fram hakker og spader,
putter fisherman i lomma
og bretter opp ermene.


Fjell spring aldri frå deg.

Det kjem alltid
ein og annan dag
med skarp luft 
og ein oppmuntrande
vind i nakken;
som var han skapt for
å snøra på seg klatresko.

Då skal me rappellera
med boltane i fjellveggen
og isøksene dinglande

kjekt frå beltet.

Med fryd i leggmusklane
triumf i brystet
og kuling i håret
skal me stå der,

med frie blikk
oppe ved varden.

***

Eg sovna med strikketøyet i hendene framfor fjernsynet. Det siste eg såg var eit glimt av Ole Paus, men eg anar ikkje kva han snakka om. Den siste veka har eg sovna i sofaen kvar kveld, det er ikkje likt meg. Eg har ofte vakna av meg sjølv før klokka seks om morgonen. Det er absolutt ikkje likt meg.

Dagane med fjernundervisning er intense, og eg er takknemleg over at me og elevane får dei til å fungera så godt som dei faktisk gjer. Om ei veke blir det påskeferie. Det blir ein annleis påske i år, heilt på kva måte det blir mest annleis veit eg ikkje.

Me har ingen hytte og heller ingen tradisjonar om kvite vidder, ski og appelsiner. Den slags la eg frå meg då eg slutta å reisa på påskeleirar til Liland for førti ein år sidan. Påske for oss har vore mykje familie og mange rundt bordet, ungar som kjem heim på påskeferie, påskefrokost med gode vener, mykje besøk, turar langs strendene, ulike gudstenestar, ofte med midnattsgudsteneste påskenatt og kanskje forskjellige kyrkjekonsertar.
Dei siste åra har eg og ofte vore med på å arrangera familiedag på Hå gamle prestegard 2.påskedag med leiting etter påskeegg, koking av egg og pølser i fjøresteinane, påskeverksted for barn og forteljarstunder.

Noko av dette vil det vera mogleg å gjera i år og. I alle fall turane. Gudstenester og konsertar får me ta heime med hjelp av digitale medier.
Kor mykje me får sjansen til å vera i lag med andre vil visa seg. Det kjennest trist at det sosiale ikkje kan bli som vanleg, men eg innser at det er ein bagatell i den store samanhengen, og at det ikkje er meg det er mest synd på.

Det gjer vondt å observera korleis viruset spreier seg rundt i verda, det finst mange land som er mykje dårlegare rusta til å ta i mot ei sånn krise enn oss. Som så ofte elles er me dei privilegerte. Eg håpar me ikkje gløymer at me deler jorda med mange andre og at det å vera medmenneske ikkje bare gjeld i forhold til våre næraste.

I kveld vil eg be for alle som er ramma av epidemien og for alle som er engstelege, redde og einsame. Eg utfordrar dei som er komfortable med ordet bøn til å gjera det same. Det går og an å tenne eit lys og senda alle dei berørte varme tankar. Det går til og med an å tenne lys i auga og hjartet og bera det med seg ut i desse rare dagane me deler med så mange, sjølv om me deler på to meters avstand.

Medan eg sit her og skriv, demrar det for meg at eg trur Ole Paus kanskje sa noko om at midt i alt dette som er vanskeleg så kan denne krisa koma til å endra oss på ein positiv måte? Eller så drøymde eg det kanskje bare?

Heidi

Lett forvirra pilgrimar

Som lett forvirra pilgrimar
vandrande i eit landskap me ikkje kjenner att,
står me her og ser.
Me trudde me kjende kartet,
kor kjem desse myrene og fjelltoppane frå,
desse endelause lyngheiene i halmgule vinterfargar?
Som villfarne småbarn står me her
og ser utover ukjende rullesteinsstrender,
uten å vita om nokon har gått her før oss.
Så høyrer me lerkesongen
og ser vipepar yrt tumlande i lågt svev over markene.
Visst skal me finna fram denne vegen og,
og ser me nøye etter
aner me små piler av mot
i grusen og i graset.
Dei skal me tru på.

***
Teksten over er eit stykke stuntpoesi, delvis dikta direkte inn på sida. Slikt kan ein tillata seg på sin eigen blogg, når ein veit at her må ein opna for innfall og spontanitet om prosjektet med ein tekst kvar dag skal kunne gjennomførast. Dette er ikkje eit «flink- pike-prosjekt», men ein trong til å ta dagane på pulsen og kanskje vera til trøyst og oppmuntring for ein eller annan der ute.

I går reiste me ned til Vik igjen, parkerte ved Vighålå, og gjekk ned til stranda. Me oppdaga for ei veke sidan kor fint det er der nede. Denne gongen gjekk me til venstre i staden for til høgre og gjekk langs steinstrender eg ikkje har visst om. Me haldt oss heilt ute i havkanten og klatra over ein og annan gjerdeklyvar for å koma oss vidare. Det var fantastisk å sjå fleire viper enn eg har sett samla på mange år. Lerka song så fint at ein kunne gråta, måkane flaug skrikande over bølgjene og tjeldar gjekk i vasskanten. I ei lita bukt var det ender og eit svanepar. Medan me gjekk der brukte sola lang tid på å bli meir og meir oransjefarga og koma nærare og nærare havflata.

Ute i naturen følest livet heilt normalt og i herleg vårmodus. Eg hektar meg på ein større diktar enn meg og siterer:

Men lerka stig av gløymde grav med sigersljod,
og vinden stryker inn av hav så frisk og god.
Og om me kjenner gråt og gru og saknad sår
så må me lerkesongen tru som lovar vår.
Arne Garborg
***

I dag skreiv elevane våre tekstar om besteforeldra sine. Dei var hjartevarmande lesnad for i alle tekstane var det slik ein kjærleik til desse høgst ulike menneska som var besteforeldra deira. Ein gut sa om mormor si: » Ho har eit veldig godt smil som ein kan gå og tenkja på lenge». Det var då nydeleg formulert. Så alle besteforeldre og alle dokker andre: La oss vera rause på gode smil som andre kan gå og tenkja på lenge. Eg tenkte at besteforeldra skulle bare vita kor fint barnebarna skreiv om dei, så eg oppfordra dei til å senda teksten vidare til dei han handla om. Ein kan vera viktigare for andre menneske enn ein sjølv trur.

Heidi