Gå til innhald

Det indre barndomslandskapet

Nå når eg har litt romslege dagar kosar eg meg med litt friskriving. Det vil seia eg bare skriv ned slikt som dukkar opp i tankane utan å reflektera så mykje over det. Kanskje eg kan bruka det til noko seinare. Det er nesten som å vera på fisketur i tankane. Ein veit aldri heilt kva ein ender med å få på kroken. I dag hadde eg ein snartur innom det romet i livet mitt som har dørskiltet «Barndom». Eg trur rett og slett at eg skal ta sjansen på å bruka noko av det som det er. Eg kjem kanskje til å forandra det sidan slik at det passar inn i ei diktsamling, eller noko slikt, men her er litt barndom i bearbeida variant. Kanskje nokon kjenner seg att?

*
Me samlar på glansroser og papirdokker
på kveitemjølsklister i hankelause koppar
og snurrar store knappar på tråd
til tråden og knappen virrar i eigne banar
medan me lagar vogger og kråketær 
med solide trådar på fingrane
og går tur med hunden på ein gammal Coca Cola jo-jo,
viss me er fingernemme nok til å læra oss kunsten.

Me badar i Hålå heilt utan vaksne.
Det liknar ikkje mor mi at me verkeleg fekk lov.
Og skriv bilnummer i oransje notatbøker.
Tenk deg tanken ein tiger på tanken
Står det på Esso-stasjonen
og tigeren reklamerer for elegante badebukser.
Lykkeposar i raudt og blått
synest far er noko skikkeleg tull,
ein må masa på andre for å få tak på ein slik ein
til femti øre posen

Me blir blå på handleddet
av tunge klikk-klakk-kuler,
og hopperingane med plastkuler går i sirklar
rundt føtene våre.
Og nokon er ekspertar på å balla
dei har tre ballar om gongen
nokon klarer det med ei hand
medan dei tel mellom tennene kor mange dei klarar.
Her i diktet kan eg vera reine eksperten,
men strengt tatt lærde eg meg aldri kunsten.
Med brutalt ærleg minne
har eg aldri lært å hoppa tau med kryssa armar
eller spela veggball opp til ti.

Eg vart aldri spesielt flink til å hoppa spring.
Eg slo aldri hjul over strikken på strak arm.
Det vanlege spelet med springen i lårhøgde
var meir enn vanskeleg nok.

Saman med Grete Iren tygde eg kjekt på tyggis
av gammal tjørepapp eller som gjenbruk frå gata.
Me bygde hus med do og kjøkken
og samla plantar og frø eg antok ikkje var giftige
til mat rundt kassebordet.
Eg og Solfrid og Gro Ingeborg låg langflate på magen
og diskuterte korleis det kunne kjennast å vera døde.
Og bror min sprang rundt i fjossko, noko alle gutar drøymde om å få.

Ein stor flokk ungar i fritt driv før barnehagar og SFO fantest i vårt hjørne av verda med stort rom til å oppdaga og praktisere sjølvhjelp.

Heidi

I dag er det 26 år sidan

I dag er det 26 år sidan siste gongen eg fødde eit barn. Som syskena sine så vart han løfta ut i lyset gjennom eit kirurgisk hol i magen min, og som dei tre andre gongene var eg vaken og kunne både sjå og høyra og kjenna lukta av eit nyfødd barn som vart lagt på brystet mitt på mi side av bøylen med det grøne kirurgiske kledet over.

«Du har fått ein gut», sa operasjonslegen. «Nei, det er ei jente,» sa eg. Det hadde dei sagt på ultralyden så det var eg heilt sikker på. «Då har eg lært noko gale på skulen,» sa legen og haldt opp for meg det eg måtte innrømma såg veldig ut som ein raud, rund og skrikande liten gut.

Så vart det Halvard og ikkje Anna Sofie som kom til oss den 5.oktober 1994. Ikkje hadde me klart eit rosa barnerom med blondekjoler på små kleshengarar, og me hadde både jenter og ein gut frå før. Det var faktisk heilt i orden at minstebarnet var ein gut og ikkje den jenta me venta på. Eg kjende rein og boblande glede over å ha født nok eit levande barn til verda og bestemte meg for å prøva å framstå som så frisk og vaken på observajonsposten etter keisarsnittet at eg kunne rekka å koma på avdelinga før visittida og få vist han fram til syskena og til foreldra mine. Barnefaren hadde jo vore med på keisarsnittet så han var allereie presentert for det vesle vesenet.

Ein del av planen for å virka sprek gjekk ut på at eg bad om å få ei bok eg hadde med meg i ein plastpose. Eg meiner å minnast at det var biografien «Historien om Edvard Grieg» av Ketil Bjørnstad. Eg fekk boka og prøvde å sjå ekstremt frisk og pigg ut medan eg gjorde eit forsøk på å hypnotisera blodtrykket til å vera stabilt og overbevisande. Ein sjukepleiar sa noko om at det ikkje var så ofte folk tok opp tjukke bøker på den avdelinga.

Planen lukkast. I siste liten fekk eg plass på eit tomannsrom og kunne stolt ta i mot besteforeldre pluss tre elleville ungar, kor av dei to minste ville rett opp i senga til mor og lillebror. I nabosenga var det og mange sysken med beundrande blikk på plass rundt senga. Eg spurde om dei og hadde fått nummer fire. Dei kunne fortelja at dei hadde fått nummer fem, men at eit av barna var på speidartur denne dagen.

Som eg koste meg med denne siste babyen. Dei meinte på sjukehuset at fire keisarsnitt på ei mor var nok. Eg innsåg kor heldig eg var som hadde fått fire barn, og var sær nok til å sørgja over at det ikkje kom til å bli eit femte og eit sjette barn som eg var heilt sikker på at eg ville hatt viss eg kunne bestemma slikt heilt sjølv. Det var intense dagar med ei storesyster som bare var litt over året, men det betydde at eg fekk oppleva draumen om å køyra rundt med tvillingvogn…

Dette kom eg til å tenkja på i dag, og eg innser at eg kanskje har noko til felles med Donald Trump, eg har bare ikkje forstått det før nå. Begge er villige til å gjera alt me kan for å framstå som friske og sterke… Kanskje eg hadde vore typen som kunne skrika meg til å bli køyrd ut til fansen i Covidsmitta tilstand? Det håpar eg for så vidt at eg ikkje treng å finna ut…
Inspirert av Biden sin replikk i presidentkanditat debatten tenkjer eg ein tanke eg ofte har tenkt før: «Eg lure på om det e klovnar me e, til allmenn lått og løye…»

I denne nesten litt burleske verda me for tida har tilhald i, sit eg og har haustferie. Foreløpig har eg brukt mykje tid på dei to som er det absolutt næraste eg har vore det å ha eigne barn. Eg er mormor så intenst og ofte eg får lov. Natt til sundag hadde me overnattingsbesøk av ei lita jente som stolt hadde med seg ein pose lørdagsgodt som ho åt med klissete små fingrar, eller rettare sagt sugde på og la ned at i posen. Det å vera stor nok til å få lørdagsgodt var nok endå meir stas enn sjølve godteriet. Heime har ho fått «storjenteseng» og sprinkelsenga har gått vidare til neste mann. Då ho skulle leggja seg i si seng her kom det forferda «Men mormor, eg kjem jo ikkje ut av den senga». Eg lova å henta henne så snart ho ropte. Klokka kvart over tre om natta måtte eg innfri løftet, og så delte me seng fram til ein veldig tidleg morgon.

I dag har eg vore i lag med veslesyster hennar, og etter stell og kos trilla me lang tur med barnevogn i det fine haustveret. Etter at ho framviste smilekunsten for veldig kort sidan har eg ikkje gjort anna enn å prøva å provosera fram smil når eg har henne i armane. Dei første babysmila går nemleg som varme sjokkbølgjer gjennom heile nervesystemet og støttar håpet til alt som er godt i verda. Eg er rett og slett heilfrelst på babysmil. Eg held henne tett inntil meg og syng «Vinden rider høyt på sky, over hav og land og by, stormen raser tung og hvit, sorg og død kom ikke hit.» Og så syng eg som prosten vår når han tek dåpsbarna i armane og syng ei velsigning.
«Herren signe deg, Herren vare deg, Herren gje deg fred, Herren gje deg fred».

Så har eg rukke å lese ei bok i dag og: «Gul bok» av Zeshan Shakar. I fjor haust las eg «Tante Ulrikkes vei» av den same forfattaren med stor glede. Eg kan anbefala andreboka. Ho er underhaldande, lettlesen og tankevekkjande. Eg har og med stor interesse høyrd på verdibørsen med stor interesse eit intervju med Åste Dokka rundt boka hennar «Leve vanskeligere». Det er ei bok om å vera menneske med ei litt anna vinkling enn alle sjølvhjelpsbøker. Eg trur den boka må stå høgt oppe på leselista mi.

Og dersom nokon lurde på korleis det går med alle flinke planar om å rydda i skap og hyller og om å skriva mykje? Haustferien er framleis lang…

Snart skal eg på ein velsigna samtalekveld med ein gjeng usedvanleg flotte og kloke damer, først skal eg bare prikka ned nokre tankar eg har gjort meg i dag som eg trur kan bli til eit dikt.

Dersom eg trudde at Halvard kom til å lesa dette kunne eg gratulert med dagen. Det har i staden gjort på sms sidan han er langt borte. Dersom alt går bra møter eg han på laurdag. Då er me inviterte til BIFF Bergen internasjonale filmfestival der me skal sjå premieren på den siste kortfilmen hans. Det blir spennande. Eg har ikkje sett filmen, og eg reknar med at eg ville ha brukt litt andre verkemiddel enn han. Likevel er eg heilt med på saka. Filmen Narsissus handlar om eit menneske som føler seg isolert i ein digital verden der ingen lenger bryr seg om andre enn seg sjølv. Løysinga i den store einsemda blir å bestilla ei klone av seg sjølv. Son min har presisert at denne filmen ikkje har foreldre eller folk på min alder som målgruppe… Likevel gler eg meg over at han har fått til noko han har jobba hardt for å laga. Og eg gler meg til å sjå både han og filmen. Nå får «lette forkjølingssymptom» osv bare halda seg unna oss alle.

Heidi

Så skriv me alt oktober

Nå skriv me alt oktober, og livet er sterkt, levande og intenst. I dag smilte dotterdotter mi det første heilt utvetydige smilet sitt etter å ha kome med Mona Lisa- aktige underfundige halvsmil i over ei veke. Det kjennest som det aller finaste ein kan starta ein haustferie med.

Pilegrimen min er kome heim med tung ryggsekk og godt mot etter å ha gått pilgrimsleden frå Oslo til Lillehammer. Han melder at dette var fint og at han gleder seg til neste etappe ein gong i framtida.

Haustferien er her, det er så fint å tenkja på at nå kjem det ei veke med romslege dagar med god plass til det meste. Eg gler meg til å skriva, og dersom alt blir som eg håpar blir det meir påfyll på bloggen. Det å starta opp med tredjeklassingar har vore fint, intenst og nesten altoppslukande. Det siste ordet er positivt meint. Det å vera intenst oppteken av jobben sin og oppleva det meiningsfylt og godt å vera der i lag med elevane er eit stort privilegium. Eg synest og det er eit stort privilegium at eg kan gleda meg over at eg i beste fall har mange år igjen i skulen i staden for det å driva mental nedteljing til pensjonsalderen, som eg opplever at nokre av mine jamnaldrande har begynt å gjera. Eg blir like overraska kvar gong nokon spør meg om noko som er pensjonsrelatert. Kva har det med meg å gjera, liksom… Slikt kan sikkert endra seg fort, så eg nyt stoda som ho er enn så lenge.

Og enn så lenge er barneteikningar noko av det finaste eg veit. Eg snik meg på tå inn på formingsavdelinga for å forsyna elevane mine med litt fleire tjukke gode teikneark enn det som kanskje er meininga. Eg masar meg til å få påfyll der når det trengst. Eit av mine få opprørske trekk er at det byr meg i mot å tilby barn kopipapir når dei skal teikna og mala. Med dette har eg altså innrømt det overfor alle som måtte ha lese så langt som til hit. Nokre spor har det sett å ha teke eit år på formingslærarskulen i Notodden i si tid…

Og desse rare pandemitidene rullar vidare. Midt i det som for utanforståande kan virka som ein parodi på ein valkamp blir president Trump lagt på sjukehus med covid 19 smitte, og fleire av hans nære medarbeidarar er og smitta.

Sjølv fekk eg og ein smakebit på personleg pandemiangst for 14 dagar sidan. Etter å ha høyrt om læraren som ikkje kjende kaffilukt og deretter testa positivt, fekk eg det for meg at eg heller ikkje kjende lukt av kaffikoppen min. Rett nok kjende eg sterk lukt av kaffiboksen og av handsprit og vaskepulver og peanøttsmør og det andre eg straks begynte å lukta på. Det siste var eg spesielt takknemleg for, sidan eg har høyrt at det å ikkje kunna lukta peanøttsmør var eit tidleg teikn på demens…

Eg hadde tannlegetime dagen etter og ringde for å høyra om dei ville ha pasientar i stolen som ikkje kjende lukt av kaffi, det ville dei ikkje. Så ringde eg legevakta for å høyra om dette var eit symptom eg burde ta på alvor, og det syntest dei…

Så bar det til teltet for å bli testa av folk i romdrakt som advarte fleire gonger om at det kom til å vera litt ubehageleg. Det trudde eg på. Heilt sidan eg høyrde om testmetodane har eg håpa at dette var noko eg skulle sleppa innom. Eg såg for meg ein flaskebørste 20 cm ned i halsen og langt inn i biholene via nasen. Dessutan ringer det alltid ei ganske kraftig bjelle i øyrene mine når nokon i helsevesenet eller tannhelsetenesten bruker orda «litt ubehageleg». Som så ofte så var ikkje verkelegheita i nærleiken av mine fantasiar. Det var fort gjort og langt mindre ubehageleg enn eg hadde forestilt meg. Dette håpar eg er til trøyst for andre testvegrarar.

I fantasien såg eg for meg skulestenging, smitting av elevar med helseutfordringar samt spedbarn og spedbarnet sine oldeforeldre. Eg trøysta meg likevel med at nettopp på grunn av den nyfødde hadde eg vore ekstra ekstra forsiktig. Eg hadde møtt få andre bortsett frå kolleger og litt over seksti elevar, og ikkje vore utanfor kommunegrensene den siste veka.

Heldigvis, etter eit døgn fekk eg beskjed om at testen var negativ, og så kunne sykla rett til den indiske restauranten for å eta lunsj med gode venninner. Og slik går dei, desse rare haustvekene i det ein kanskje litt optimistisk kan håpa er den siste koronahausten i vårt hjørne av verda.

Det å kunna starta dagen på annan måte enn å vakla opp etter å bli vekt av morgonalarmen er det finaste med helger og feriar. I dag starta eg dagen på ein fantastisk måte med boka «Liljevilje» av Helge Torvund. Eg las faktisk boka frå perm til perm bare fordi det var så fint og fordi eg hadde tid. Det er ikkje min vanlege måte å lesa dikt på, så det betyr at boka er til å anbefala. Eg les dikta hans med stor grad av gjenkjenning, mellom anna fordi me lever i omtrent det same landskapet og omtrent den same kulturen. Dikta opnar seg som landskap eg kjenner, men som eg plutseleg ser i eit ekstra fint lys. Etter så sterke ord kjenner eg at det er på plass med ein smakebit. God oktoberhelg og god haustferie til dei som måtte vera like heldige som meg og ha ferie akkurat nå.

DÅ DU RUNDA SVINGEN

Det var den same verda
som møtte deg då du var barn:
Angen av jord, strå av gras, og lyset over steinane.

Og likevel- du er ein annan, er du ikkje?
Alle du møtte, alt du gjennomlevde-
Det må jo ha hatt noko å seia?

Ein dag var ho svanger, ein dag var de
på ei båtreise, ein dag åt de kreps
ved eit fjell med mose og lyng.

Barna sprang bortover grusvegen
og kvarv bak ein sving.
Då du runda svingen, var dei vaksne.

Alle bøkene, kunnskapen du tileigna deg.
Morgonen gryr og verkar totalt uinteressert i kva du veit.
Angen av liljer smiler.
Helge Torvund

Heidi

Det sterke levande livet

Sundag var ein dag for glede. Endeleg skulle oldemor og oldefar på Ålgård få helsa på den vesle nyfødde. Rett nok på ein meters avstand, men det «alligavel». Tante Biit skulle og få koma. Me dekte bord med markblomar, rosa lys og med markblomserviettar. Storesyster fekk setja kransekakeflagg på ei nybakt gjærkringle som strutta av vaniljefyll. Det var dagen for å ikkje spara på effektane.

Måndag kveld då me skulle til å sovna oppdaga Leif at det var kome ei melding frå skulen han jobba på om at ein person tilknytta skulen var smitta av korona. Det gjekk fram av meldinga at det ikkje var på eit trinn han hadde undervist på, men ikkje så mykje meir.

Slikt gjer inntrykk på sånne som meg som er litt disponerte for hypokondri. Eg såg for meg at me hadde fått smitte i heimen, og at me sikkert hadde vidareført det til dei eldste og yngste i familien. Eg såg for meg huset vårt som eit episenter for eit stort utbrot på Bryne. Visst kunne eg ha rukke å smitta barn og vaksne på sundagsskulen i Brynekyrkja og, for etter lang koronapause hadde me kome i gang denne dagen. Me hadde vore rause med handsprit og hatt avstandstiltak, men kven kunne vita sikkert…


I utgangspunktet er eg meir redd for å smitta andre enn å bli sjuk sjølv, men når tankane får spinna dukkar mangt opp. Kanskje eg har ei handfull underliggjande sjukdomar eg ikkje veit om… Respiratorbehandling høyrest ikkje ut som noko ein bør ha spesielt lyst til å prøva ut. Neste morgon lurte eg på om eg kanskje hadde litt vondt i halsen når eg kjende etter. Var det forsvarleg å gå på jobb?

Når eg skriv dette, så er det litt for å le av meg sjølv, men og å prøva å setja ord på kjensler eg innbiller meg at fleire enn eg har kjend på. Me lever plutseleg med ein sårbarheit me ikkje visste om fantest for eit år sidan. Av og til er det så slitsamt å forhalda seg til det heile tida. Eg forstår at mange ungdomar kan bli så trøytte av maset at dei tek friminutt og går på fest. Samtidig må me prøva å halda pågangsmotet oppe.

Og ting kan fort gå godt. Med dagslyset så minka trolla inn til akseptabel storleik. Nå etter fem dagar er det ikkje spora meir smitte, og skulen er i ferd med å normalisera seg. Eg sender varme tankar til ho som er sjuk. Eg håpar ho blir fort frisk igjen. Eg forstår det dei skriv om smitteskam. Har eg ikke sett meg sjølv med avisoverskrifter av typen: «Gjekk smitta på jobb og smitta 70 elevar og familiane deira.» I ingressen kunne det stå: «Trudde det var trygt å senda barna på sundagskule,» eller kanskje: «Kolleger stussa på at ho ofte stod nærare enn ein meter i samtalar og at ho ved fleire høve gløymde å vaska bordet i personalromet etter at ho hadde sett matboksen sin der». Som Bent Høye påpeikte i pressekonferansen i går: Få kan slå seg for brystet og seia at dei aldri har brote eit einaste smittevernstiltak.

I går oppdaga eg at ei jente i tredjeklasse sat og teikna ei dame med munnbind. Eg fekk lov til å bruka biletet her. Heldigvis tek ungane ting som dei er, dei fleste utan å grubla veldig over smittesituasjonen. Det er me vaksne, som som dei einaste generasjonane i historien har vakse opp med ein illusjon om at smittsame sjukdomar aldri kan ramma oss på dødelege måtar.

I tidlegare generasjonar visste ein at det meste kunne henda. Ein barnefødsel kunne føra til dødsfall, ein epidimi kunne ta med seg heile og halve barneflokkar, og ei forkjøling kunne føra til lungebetennelse og død.

Og visst har me det framleis uforskamma skjerma og godt her me bur. Me høyrer om Morialeiren og skyv det grusomme frå oss fordi me ikkje orkar å tenkja på det. Me innser i glimt at me er eit folkeferd som har vent oss til at me kan leva på å eta kakepynt viss det er det me har lyst på, og at me har rett til det meste av goder som lange flyturar, fulle klesskap og god helse.

For meg er livet for det meste godt i september. Eg oppdagar at eg hadde gløymt kor godt eg liker å jobba med barn i småskulen. I vår var det ei stor glede å få lov å vera i sjuande og vera i lag med menneske på veg inn i tenåra, nå er det ei like stor glede å bli kjend med små menneske i åtte-årsalderen. Eg har allerede begynt å gleda meg stort over at eg skal få lov til å fylgja dei på ubestemt tid og oppleva mykje i lag med dei.

Sjuandeklassingane våre er blitt åttandeklassingar. Eg treff opptil fleire av dei kvar dag og eg blir varm og glad når dei seier at dei har det godt på ungdomsskulen sjølv om dei saknar oss litt.

Nå har eg skrivedag, det store privilegiet i ei veke som er ganske framtung fordi måndag er ein lang skuledag og tysdagen går i eitt med skule og kulturskule heilt til eg går heim tidlegast i åttetida om kvelden.
På skrivedagar er det lov å sjonglera med si eiga arbeidstid. Snart skal eg få besøk av eit veldig lite menneske som kjem i lag med mor si. Eg gleder meg og har sommarfuglar i magen sjølv om eg hadde heile familien deira pluss onkel Odd Christian og tante Sonja her på middag i går ettermiddag. Nyfødttida har alltid vore eit stort mysterium for meg, og det har vore dei stotehøgdepunkta i livet mitt å få lov til å fylgja små menneske gjennom den første barndommen. Seinare blir det like fint, men litt meir jordnært.

Og så skal eg syngja for den vesle augustjenta den same kveldsbøna som eg har sunge for storesyster og onklar og tantar av henne.

La ingen krig og sult og sott
få gjøre oss fortred,
la alle leve trygt og godt
i frihet og i fred.

Og nå ligg det ei meining i dette verset som ikkje var der på same måten før. Måtte me koma oss gjennom koronaepidimien utan varige skader og sår på sjela, og måtte den snart vera over. Det finaste med Torbjørn Egner si barnebøn er at ho ikkje bare inkluderer mette norske barn:

Jeg folder mine hender små
i takk og bønn til deg,
la alle barn i verden
få det like godt som jeg.

Vern alle med din sterke hånd,
mot fattigdom og død,
og hjelp små barn i alle land
så ingen lider nød.
Amen

Heidi

Augustsyster

Det vart ei augustsyster. Den vesle som skulle koma valde seg august, og det held eg med henne i. Denne mjuke mogne månaden då heile naturen er på sitt mest fullkomne før han bikkar over i ei ny årstid er noko av det aller vakreste eg veit.

Me venta i spenning på ho som snart skulle vera her. Ingenting er sjølvsagt når det gjeld det å koma gjennom porten til livet, så eg må innrømma at eg gjekk litt på tå hev med mobilen veldig tilgjengeleg i fleire veker. Hadde eg hatt til vane å bita negler så hadde eg sikkert gjort det flittig akkurat då. På inn og utpust var bøner til Gud og alle gode krefter om at dette skulle gå bra. I si tid syntes eg mor stressa litt vel mykje i tida før fødslane mine, nå måtte eg innrømma til henne om at eg forstod det veldig godt. Det å vita at dotter di snart skal gjennom ein fødsel har eg opplevd meir nervepirrande enn då eg skulle føda mine eigne barn. Då hadde eg i det minste kontroll på det som skjedde.

Det var for lengst avklart med storesyster at når babyen skulle koma ut skulle ho bu hos mormor og morfar i nokre dagar og netter. Heldigvis er ho veldig van med å vera her, så det gjekk heilt smertefritt. Etterkvart fekk ho snakka med foreldra på facetime og klemma både foreldra og «lillesøster» på skjermen.

Så fekk me prøva småbarnsforeldrelivet litt igjen med levering i barnehage før jobben og balansering av aktiviteter og jobb med det å ha ei lita jente i heimen. Det gjekk kjempefint, men eg tok meg i å lura på korleis me fekk til denne kabalen då me hadde fire relativt små barn som skulle i veg om morgonen og i seng om kvelden. Når eg tenkjer tilbake på det så hugsar eg ikkje at me opplevde det som uoverkomeleg travelt. Tvert i mot så står det for meg som ei fantastisk fin tid. Kanskje me gløymer etterkvart…

På loftet fann eg nokre små babyfigurar. Ein av dei hadde «tutti» i munnen og fekk duga som den nye babysystera i duplobyen vår. Her får hovudpersonen i byen treffa den nye babyen saman med mamma som er komen tilbake frå sjukehuset.

Og så kom dei heim med den vesle nye, og mormor måtte sykla så fort ho kunne til blomsterbutikken for å kjøpa ein skikkeleg velkomstbukett. Der var ho, det vesle koronabarnet vårt, fullkomen, vakker og heilt uimotståeleg. Ho hadde fått eit namn eg ikkje fekk vita før etter at ho var fødd. Eit namn eg aldri hadde høyrt nokon ha før, og som eg er overbevist om kjem til å bli eit av dei to finaste namna eg veit.

Det å venta eit «koronabarn» er på mange måtar ekstra utfordrande. Spøkelse som smittetoppar og koronasmitte ligg og lurer i bakhovudet. Vanlegvis slepp ein å lura på om ein kan bli nøydd til å føda utan partneren til stades, og vanlegvis slepp ein å vera hysterisk redd for at denne personen skal bli litt forkjøla og dermed utestengd frå fødestova. Det at alt vart som ein kunne håpa, blir ei ekstra glede.

Og kva ei mormor vil når det finst eit nyfødd barnebarn? Eg kan bare svara for meg sjølv, men denne mormora vil helst sitja døgnet rundt med eit dette barnebarnet i armane og bare kjenna varmen frå den vesle mjuke kroppen, bare studera ansiktstrekka og høyra pusten. Eit sovande spedbarn må vera det mest nedstressende ein kan vera i nærleiken av.

Velkomen til livet, vesle augustjente. Eg gler meg så villt mykje til å fylgja deg i åra som kjem.

Heidi

22.august

Med august kom sommaren tilbake. Vekene før skulen starta og den første veka med skule kom med varm sol, høge temperaturar og blå himmel. Det gjorde ubeskriveleg godt.

Nå er kvardagane tilbake, eller i alle fall nesten tilbake. Skuledagane med smittevern og kohorter begynner å bli ein vane, samtidig så blir me nokså bevisste på at me har ein rimeleg utsett arbeidsplass i forhold til dei mange som har heimekontor eller arbeidsplass der det alltid er ein meter til ein kvar annan person. Det siste let seg på ingen måte gjera når ein jobbar med relativt små barn. I kvardagen går me ikkje rundt å tenkjer på det, det kan me ikkje, men det er litt spesielt at av mine tre «lærarbarn» så har to av dei opplevd nedstengning av kohortar på grunn av smitta elevar på skulen der dei jobbar. Det betryggande er jo at dei begge stadane har klart å slå smittesituasjonen raskt og effektivt og utan stor dramatikk.

Framleis kjendest det som ei lett sorg at alle elevane eg hadde jobba med så lenge skulle på ein ny skule heilt utanfor, eh… i alle fall fleire hundre meter frå min eigen kvardag. Så trakk eg pusten djupt og gjekk inn i neste kapittel klar for å bli glad i , engasjert i og opptatt av nye små menneske. Den første veka på jobb har vore spennande og fin. Eg trur dette skal bli veldig bra. Å begynna eit nytt skuleår, spesielt når ein jobbar i både skule og kulturskule er ei intens oppleving etter veker med låg kvilepuls. Den første veka har ein nesten ikkje tid til å trekkja pusten, så er ein i gang. Eg held på at eg har den beste jobben i heile verda.

Framleis er det sommar i ei drøy veke i følgje det som står i lærebøkene til elevane, at det er sommar i juni, juli og august, og så blir det etterkvart haust. Hausten er og ei fin tid. Vemodet ligg i at sommaren er over. Nå melder dei akkurat på radioen at det er meld om dobbelt så mange koronasmitta i går som dagen før, og at politiet i mange byar har hatt jobb med å prøva å roa ned private festar… Eg håpar me klarer å vera kloke nok til å gjera alt me kan for å halda smittenivået nede.

Meir enn noko er desse dagane fulle av ei nervøs venteglede me går her og ventar på ei lita augustsyster, eller kanskje det blir ei septembersyster til ho som snart skal fylla tre år. Eg går ingen plass utan mobil. Alltid beredt.
Eg sender ei bøn for ho som skal fødast og for dei eg kjenner som er i djup sorg akkurat nå. Livet er intenst og mangfaldig.

Heidi

Allkjærleiken

For å ikkje blanda trådane alt for mykje, så skriv eg eit innlegg nummer to i dag. I tankane mine ligg det tusen tråder i eit salig eller usalig rot. Der inne fungerer det utmerka, men det er ikkje alltid det blir slik når tankane skal hentast ned til skrivne ord.

Eg hadde lyst til å skriva litt meir om Martin Lönnebo og det han truleg kallar «allkärleken» på svensk. I mi norske omsette bok heiter det allkjærligheten, så det får det bli når eg siterer han. I det uttrykket legg han «agape», den reine kjærleiken som famnar alt og alle, og som me som menneske bare fattar glimtvis, men som me likevel prøver å halda oss fast i.
Eg vil sitera noko av det som er teksten hans for denne veka, fordi eg synest det er så fint. Det vil sjølvsagt vera litt «ute av kontekst» sidan eg hentar det frå ein større forståingsheilskap som han har bygd opp gjennom tekstane i boka Veven. Kanskje det likevel er ord som kan vera gode å lesa på denne lausrivne måten for ein eller annan som treng slike ord akkurat nå?

» Allkjærligheten fostrer ikke feiginger, men det virkelige livets helter. Den godtar deg som løper med slektens budstikke. Den som har budskapet: «Du duger. Du er ønsket, Bli med.»

For verden tørster etter kjærlighet, glede og visdom. Er skrittene dine trette? Vel da, kan du gå sammen med dem som er svake og trette, dem som behøver det stille og ydmyke nærværet ditt mest.

Har du vanskelig for å tale? Da kan du trøste dem som er skadet av de harde og uthult av de tomme ordene.

Har du ikke ord? Da kan hendene dine tale. Er hendene dine kraftløse? Du kan utrette storverk i det lille. Ingen går for sakte eller har for skjelvende hender til at de kan bære min budstikke. Og om du ikke kan tro, kan du gi tomrommet til allkjærligheten, for der vil den bo.»
(Martin Lönnebo, Veven»

Så vakkert, enkelt og djupt.

Heidi

4.august

Det har vore ein god sommar. Me har sett og opplevd mykje, og me har møtt mange av dei me er glade i og liker å vera i lag med. Ein nesten normal sommar har det vore, den første koronasommaren. Nå får tida visa korleis den første koronahausten skal bli. For eit år sidan ville eg trudd at det tredje siste ordet i sist setning handla om jordbæravlingar eller kanskje om øl, nå trur eg alle vil forstå kva eg meiner med det. Me har fått eit nytt ordforråd.

I går hadde me fleire besøk. Det var fint. Innimellom tek eg meg tid til å lesa og strikka. Det er og veldig fint. Det rare er at det å lesa midt på dagen for meg kjennest som nesten ulovleg luksus. Lesing er noko eg bruker seine kvelder eller tidlege netter på, og noko eg bruker tid på om morgonen medan eg tøyer tida før eg står opp. Det er kanskje ein av grunnane til at eg er så glad i å reisa med tog. Då kan eg med godt samvit lesa ein heil dag og nesten håpa at toget er forsinka så eg får lesa litt ekstra lenge. Det er det same med fjernsyn, seriar og filmar. Midt på lyse dagen går det liksom ikkje an å driva med den slags. Då skal det jobbast…

Det er fint at eg har oppdaga podcastar og lydbøker på mobilen. Då kan eg bli lesen for medan eg driv med andre ting. Ein ting eg har drive på med dei siste dagane som har teke latterleg lang tid, er å få etikettane av eit stort antal glaskrukker eg har samla opp. Eg snakkar om sånne glas som det har vore syltetøy, fetaost, oliven og tacosaus i. Snart skal eg plukka masse bær hos foreldra mine og kanskje me finn andre ting og me treng glas til. Det kjennest som ein god idé å gjenbruka glas, men du all verda så fast etikettane har sett seg. Det kan kanskje diskuterast om det å koka syktetøyglas i såpevatn i tre timar i håp om å få vekk etikettar og gammalt lim er berekraftig. Eg er ikkje den som gir seg så lett, så her har eg brukt diverse såper, oppvaskmaskin kniv og fettløysande vaskemiddel for å prøva å få det av. Eg tek gjerne i mot gode råd, sjølv om dei fleste glasa etterkvart er klare til bruk.

Då eg var på Ivar Åsen-tunet fann eg Sigbjørn Reime sine Garborgbøker med fyldige fotnoter og ordforklaringar til ein så rimeleg penge at eg ikkje eingong torer å skriva prisen her i Garborgland. Eg angrar på at eg ikkje kjøpte fleire som eg kunne ha brukt til presangar. «Haugtussa» og «Fred» hadde eg frå før. Eg veit at eg for ein del år sidan las «Knudaheibrev», truleg i ei eldre utgåve. Nå har eg med stor lyst gått laus på den nye boka eg kjøpte. Det er veldig interessant å lesa Garborg sine tankar frå somrane frå Knudaheio. Eg måtte dobbelsjekka Garborg sin fødselsdato då eg var halvvegs i boka, og det var som eg tenkte. Garborg var på min alder då han skreiv mykje av dette. Det er spennande å lesa om vandringane hans i eit landskap eg sjølv er nokså kjend i, og det er spennande å lesa betraktningane hans om ting i tida og om menneskelege og åndelige spørsmål. Sjølv om dette var skrive som dagbok, så er det sannsynleg at han tenkte det skulle gjest ut, og at han dermed skreiv for eit tenkt publikum. Det han skriv er med andre ord samanliknbart med det som i dag kunne vore skrive i ein blogg. Forskjellen er vel kanskje at det har vore tid til redigering mellom skrivinga og utgjevinga.

Mangt og mykje har forandra seg på Jæren. Noko av det som ser ut til å vera nokonlunde det same er sommarveret. Her kjem nokre sitat:

28.7. 1907

«…skodda tetna og tetna, og vart til stor-regn. Heile natta hev det rignt. Det fyser og strøymer i veitene mine… Det hev rignt og blåse i eitt heile føremiddagen, og no, klokka halv to driv det på verre enn nokon gong. Tett, tett, høljande jærregn ende inn mot vindauga, ei regnskodde så tett at eg gjeng her som på havsens botn.
Eg kjenner meg att, det er bare oktober i staden for juli.»

3.8.1907
«Etter 8 dagars seinhaust, havsskodd og ein nordan, eller nordvestblåster så kald at eg til dømes i gårkveld, då ef skulle til Undheim med eit par brev,- slo trøyekragen oppom øyro og stakk nevane i lomma og flaug alt eg kunne for å halda meg varm-, er det i dag det finaste solvêr, med skyer, men sommarskyer og stilt heile føremiddagen. Nå tek det til å gufsa så smått att, – frå nordvest, men vinddraget er så veikt at det gjer ikkje så mykje-.»

Slikt kan me kjenna oss att i…

I dag hadde eg eigentleg meir på hjartet, men for at innlegget ikkje skal bli alt for langt og alt for springande, så skriv eg heller eit til.

Heidi

August

Så har det plutseleg skjedd igjen. Me har kryssa grensa. Juli har lagt seg over på ryggen og blitt til august, denne mjuke mogne månaden med kveldar som blir mørke.

August er ein av dei finaste, kanskje faktiske den aller finaste månaden eg veit. Sommaren har stilna og blitt fullmogen. Naturen står med hendene fulle. Me har vent oss til at livet er sommar og klarer å gå barføtte utan at det gjer vondt under føtene. Likevel kjem månaden alltid med eit visst vemod. Nå går sommaren mot slutten, og kvardagslivet ventar bak neste sving. Ein vakker dag, nesten kor tid som helst nå, vil du kjenna det første skarpe draget av haust i lufta når du går ut for å pusta. Tenk at juni og juli forsvann nesten utan at me la merke til det.

I år har eg bestemt meg for å ikkje stansa for lenge ved slike tankar. I staden skal eg tenkja at me nå går inn i ein ny sommarmånad, og at ein tredel av sommaren har me framleis til gode. Eg skal lena meg mot sommaren, og ikkje tenkja ordet haust dei komande fire vekene. Dette året har dessutan august med seg det finaste som tenkjast kan, ei veslesyster til barnebarnet. Om det blir i august eller om fødselen tippar over til september er framleis usikkert, så kvar veke og kvar dag ber med seg eit visst mål av spenning. Eg frydar meg over synet av den eldste dotter mi med ein stor badeballmage under sommarkjolen. Aldri har ho vel vore vakrare i mora sine auge.

I dag fann eg ut at eg måtte begynna å øva meg på å vera sjåfør i den nye knallraude bilen vår. Me har hatt han i ein månad, så nå var det på tide å kvinna seg opp til debuten. Eg er utruleg lite glad i å kjøra bil, og ikkje spesielt flink til det, så eg kjører bare når eg synest det er absolutt nødvendig. Men det å ha ein bil eg ikkje kan kjøra dei gongene det er absolutt nødvendig blir for dumt, og den dagen eg treng bilen er det fint at eg har prøvd å styra han før.

Eg fekk med meg han som har vore sjåfør fram til nå og formante han om at nå måtte han ta fram tålmodet i fall eg kom til å trengja det. Han gjekk samvitsfullt inn i rollen, og roste meg for å kjøra veldig bra gjennom den første rundkjøringa. Då minte eg han om at eg faktisk kan kjøra bil og har hatt førarkort i nokså nøyaktig førti år, det var bare bilen eg måtte venna meg til. Det siste er sjølvsagt ei sanning med modifikasjonar, bortsett frå det med førti år, som er heilt sant, men det skal me ikkje bruka meir tid på akkurat nå.

Medan eg klamra meg litt ekstra godt til rattet tok KIAen oss til Kvassheim fyr der passasjeren min foreslo at me skulle ta ein kopp kaffi på kafeen på det nye friluftssenteret. Slike stopp kan me lika. Det var fantastisk utsikt frå kafeen. Då me kjørde heimefrå var det regn i lufta, men nå hadde det kome seg så pass at eg foreslo å gå ein tur sørover langs stranda sjølv om me ikkje var turkledde. Det viste seg å vera ganske mildt ute, og me fekk oss ein fin tur. Det var varmt nok å gå i sommarkjole med ein tynn bluse over, og halve turen gjekk me barbeinte i sanden. Litt vassing i havkanten vart det og. Det var så fint og så veldig august, me klatra over fleire gjerdeklyvarar og turstien gjekk mellom beitande kyr. Eg vart gåande og nynna på den svenske teksten som Vamp gjer så fint på haugsundsk. Nesten alle år har eg sitert Einar Skjæråsen sitt fantastiske augustdikt i det me kryssar månadsgrensa, så i år gjer eg ein vri og siterer Nils Ferlin i staden:

Men Går Jag Över Ängarna

Men går jag över ängarna,
där himmelen är vid,
då sägen mej
ty händerna är tomma,
då sägen mej,
I skörderskor i
skördeandens tid:
vem ger mej
sitt hjärta som en blomma? 

Vem ger mej sitt hjärta
som en glädje och en tröst,
som en doft som ville
leka mej om kinden,
att jag på mina stigar
mot förgängelse och høst
inte räds för den yttersta grinden.

Akkurat som sommaren, så er livet i beste fall framleis langt. Me har nådd til august, men kva så. Nå skal me ta vare på dagane våre. Og om eg kjørde bilen heim att frå Kvassheim? Det er ikkje alle aktivitetar det er grunn til å overdriva…

Heidi

Høgsommar med mormorbarnehage

Eg har alltid vore veldig glad i desse vekene då sommaren er på sitt mognaste og med ei ro som etterkvart har senka seg. Desse vekene i året då ein ikkje veit kva vekedag det er, ikkje veit kva klokka er eller kva ein skal gjera i dag, i morgon eller i overmorgon, er noko heilt for seg sjølv. Det er til og med slik, og nå skal eg passa meg, for på grunn av reising har eg nok hatt betre ver enn mange av dei som les dette, men eg vågar å skriva det likevel… Det er til og med slik at det ikkje betyr all verda om det regnar eller om sola skin.

Litt struktur har det nå likevel vore desse siste vekene, for me opererer med det me kallar mormorbarnehage. Lillegull har ferie frå barnehagen, pappa er på jobb og mamma er høggravid og har behov for å få kvila seg i litt større grad enn det som er mogleg når ein har ein to og eit halvt-åring rundt seg heile dagen, ei lita jente som har slutta å sova middag og som har tusen tankar i hovudet og «beina fulle av spring». Det skal og seiast at mormor veldig gjerne vil ha mormorbarnehage i huset sitt, og at morfar er flink assistent som trør til med både sykkelturar, rundstykkebaking, hagearbeid, pianomusikk og ballettdans.

Dei som er to og eit halvt år tek livet og veret som det kjem. «Ska me gå ud å plaska litt mommor?» Plasking inneber å trampa og hoppa i vasspyttane på verandaen barbeint eller med gummistøvlar på. Det går og heilt fint å plukka både blomar og bær i regnver, og på tysdag var me på trilletur med vogna som har sånn gjennomsiktig regntelt over seg. Regnet spruta som når dusjen står på for fullt og mormor hadde på seg regnkåpe og gummistøvlar.

På måndag plukka med blomar og henta salat i hagen og så inviterte me oldemor og oldefar på lunsj og kaffi. Eg grip meg i å lura på korleis i all verda me hadde tid til å gå på jobbane våre og i tillegg vera med på både det eine og det andre då me hadde fire relativt små barn i heimen. Svaret er vel sannsynlegvis at barnebarn er eit sjølvskrive sentrum på ein annan måte enn eigne barn var det, og at det er ei velsigning for alle partar at det er slik.

Kveldane har eg brukt til å bli ferdig med eit strikkeprosjekt eg har halde på med i koronaperioden. Eg har strikka haustsett til veslesyster og til dei tre grandtantegutane som akkurat er blitt fødde. Det er gildt når ein kjem nokonlunde vel i mål med arbeid ein har halde på med lenge. Nå kan eg gå laus på neste avdeling med handarbeid som er… strikking av babytøy… Buksene over har eg henta frå ei klumpelumpe-oppskrift og jakkane er meir eller mindre fri fantasi og utforsking av ein idé eg hadde. To av dei blå jakkane er til eit tvillingpar og derfor tilnærma identiske.

Det har og vore litt tid til å vera sosial den siste veka. I dag møtte eg og Thorbjørg Signe som var kollega med oss ein periode og som var på gjennomfart gjennom gamle trakter. Me fekk oss nokre timar på kafé i lag i ettermiddag. Det var kjempekoseleg.

I morgon lovar dei betre ver. Det blir fint. Nå gjeld det å nyta dei siste dagane i juli. Snart, men ikkje heilt endå er me klare for eit nytt skuleår. Det blir spennande å sjå kva det vil bringa med seg. Eg er og spend på i kor stor grad me kan starta opp på «vanleg» måte og i kor stor grad det framleis vil vera koronarestriksjonar me må forhalda oss til. Eg reknar med at restriksjonar vil me måtta forhalda oss til ei stund framover. La oss håpa at ferietida ikkje fører til ei større oppblomstring av det viruset ingen av oss har lyst til å få.

Kvar gong eg har litt tid for meg sjølv høyrer eg på Sommar i P2. Som oftast blir det å henta programmet opp etter at det er send. Det er fantastisk at me ikkje lenger går glipp av å høyra alt me ikkje får med oss i direktesending. I går lytta eg til Mareike Wang, og i dag til Morten Krogvold. Begge programma er sterkt å anbefala. Dagens ord til ettertanke frå Morten Krogvold er fylgjande: » Det er stor forskjell på penhet og skjønnhet. Det som bare er pent er kjedelig og overfladisk. Det vakre har mange lag, og rommer også spor av smerte.» Eg har skrive det i anførselsteikn som om det var eit sitat, men det er sikkert ikkje nøyaktig sitert. Det er skrive ned omtrent slik eg hugsar det som vart sagt. Eg bestemte meg for at det var tankar eg ville ta vare på.

Noko av det fine med program som «Sommer i P2» er at folk får ein heil time på seg for å koma til orde. Dei får snakka om slikt som interesserer dei og som dei har tenkt på lenge. Det gjer at det er spennande å lytta og at ein kan koma til å læra noko både om korleis det er å vera ein annan enn ein sjølv og noko om livet generelt. Eg elskar å lytta til andre menneske sine hsitoriar. I talkshow er det ofte veldig spennande intervjuobjekt som bare heilt kort får snakka om det dei er opptekne av under eit strengt programleiarregime. Me må øva på å gje kvarandre tid og plass slik at historiane våre kan få lov til å leva.

I to periodar, for ganske lenge sidan nå, var eg i redaksjonen i menighetsbladet vårt. Ein viktig grunn til å vera med var at eg fekk lov til å intervjua andre menneske om det eine og det andre. Under journalistisk agenda kunne eg spørja andre om ting eg lurte på som eg ikkje elles ville ha våga å masa om. Eg er veloppdragen nok til å vita at ein ikkje utan vidare set seg ned med eit menneske for å stilla spørsmålet : «Fortel meg om alt du synest er viktig i livet ditt». Av og til kunne eg ønskja at det gjekk an å gjera akkurat det. Lenge trudde eg at det var ei interesse alle menneske delte med meg, men eg har oppdaga at eg er over gjennomsnittet «interessert»… Eg liker ordet interessert… Det gode jærske ordet «forveden» har liksom ein litt mindre sjarmerande klangtone.

Heidi