Gå til innhald

November

«November er så trist og grå»… syng me i Alf Prøysen sin song om månadane. Når det gjeld den siste veka på Jæren så har han teke feil. Me har hatt nydeleg haustver, og me ser at naturen i november rett og slett kan vera nydeleg.

Etter at me stilde klokka tilbake for nokre veker sidan så har kveldane og ettermiddagene blitt merkbart mørkare. Me er på full veg inn i den mørkeste årstida, og det er heilt i orden for min del. I dag las eg forresten til mi forskrekking at levande lys er veldig luftforurensende og spesielt ille for dei som har astma. Sjølv elskar eg levande lys og ville helst hatt det både på bordet, i lysekrona og i alle krinkar og krokar så snart skumringa fell på. I artikkelen blir det foreslått å bruka ledlys, men i mitt hovud er det langt i frå det same. I tillegg har eg nærmast lova meg sjølv at det ikkje skal eit einaste batteridrive stearinlys inn over terskelen i huset vårt og heller ikkje eit einaste kunstig juletre. Eg får vel prøva å begrensa meg litt slik eg faktisk må med ein del ting her i livet. Begrensningens kunst fell meg ikkje alltid like lett…

Det er lenge sidan eg har skrive her, gjeremåla har stått i lange rekkjer og krevd si dame, eit par av ballane har eg klart å henta ned, og nye er kasta opp i lufta. Eg er veldig glad for at me kom i mål med boka vår og fekk levert ho til trykking i begynnelsen av denne veka. Nå skulle ho vera her i god tid til lanseringa på biblioteket 4. desember. Tiandeklasseforestillinga som eg lagar i lag med ein gjeng elevar begynner og å ta form sjølv om det nok blir ein del finpussing. Førearbeidet til utviklingssamtalane skal og vera i boks. Det å gjennomføra samtalane med elevar og foreldre pleier å vera bare kjekt, så det ser eg fram til å få gjera dei komande vekene.

I butikkane er dei allereie i ferd med å pynta til jul, men i mitt hovud er det framleis uendeleg langt fram dit. Heldigvis, for det er mykje som skal ordnast og gjerast før den tida kjem. Det aller meste er veldig lystbetont.

For litt over ei veke sidan gjekk eg inn i det nye soknerådet. Det trur eg skal bli spennande. Eg vart nesten litt overraska over kor mange komitear og utval det er i kyrkja mi. Eg har mange tankar om korleis eg gjerne vil at kyrkja eg tilhøyrer skal vera. Heldigvis er det mange gode folk der både i lønna stillingar og som frivillige medarbeidarar. Den første oppgåva eg har teke på meg i tillegg til det eg driv på med i frå før er å vera med og arrangert juletrefest lørdagen i romjula. Eg har faktisk aldri før tenkt over kor mange detaljar som må ordnast for å halda juletrefest, men det skal nok gå bra.

Eg håpar å få litt betre tid til å skriva blogg i vekene som kjem. Nå måtte eg bare koma litt i gang, slik at eg skal hugsa korleis det kjennest. Ha ein fortsatt god november alle saman.

Heidi

Dikt om håp og utfordring

Eg sit her og jobbar med det eg trur er ei ferdigstilling av ei ny diktsamling. Eit av temaa i boka blir framtid og håp. Eg er i så god flyt at tida nesten forsvinn, det er ei veldig god kjensle. Eg fekk lyst til å leggja ut litt. Nokre av dei spelar på historia eg refererte til ein annan gong om Jona (Jonas i mine sundagsskuledagar) som fekk beskjed om å advara folk i byen Ninive om at byen kom til å bli øydelagd dersom dei ikkje vende om frå det dei dreiv på med. Jona prøvde å rømma frå kallet han hadde fått, og vart i strabasene mellom anna slukt av ein stor fisk. Til slutt gjekk han for å åtvara folk i byen, noko som førde til at byen aldri vart øydelagd. Jona kunne dermed ikkje bevisa at det han kom med ikkje hadde vore tomme truslar…

Det slo meg plutseleg ein dag i vår at dette er ei forteljing for vår tid. På same måten har eg ein referanse til Ronja og Birk som i boka Ronja Røvardotter av Astrid Lindgren plutseleg oppdagar at foreldra deira ikkje er fullkomne. Tvert i mot, dei er røvarar, og ikkje nok med at dei røver frå uskuldige offer, dei driv i tillegg og ypper til strid og fiendskap. Ronja og Birk, to sinte og forferda barn må ta saka i eigne hender. Dette ser eg og på som ei forteljing for vår tid. Og dukkar ein djupare kan ein ikkje bare skulda på røvarhøvdingane Mattis og Borka. Dei står sjølve på skuldrene til sine eigne fedre og sin eigen tradisjon…

Det var bakgrunnsreferansane, her kjem dikta…

Det er bare oss,
me som stadig går og leitar
leitar etter oss sjølve
på nettet og i gatene
i speglar og på reklameplakatar
med panikk i blikka,
krokete bukkehorn i hendene
og søle i baklomma
medan skjelvende snøklokkehovud 
presser seg ut i verkelegheita
gjennom det gamle lauvdekket
frå i fjor.
Du kan lena deg mot dei
og mot alle menneskestemmane
på kafear, på toget og på lokalbussane
med eller utan sko på føtene
og eit knytte på ein kjepp over skuldera
med alt som er ditt.
Om me er på rett veg?
Slikt får me sjeldan svar på.

*

Her står dei,
Ronja og Birk og alle dei andre
med auga svarte av spørsmål og vantru.
Er ikkje dei vaksne vaksne likevel?
Kan dei verkeleg tenkjast å vera røvarar?
slik at barna må bera jorda og framtida
vidare så godt dei kan
med framleis uferdige barnehender?

*

Det er fort gjort å la oss slukast
slukas av den store kvalen
med eller utan plast i magen.
Slukast av det store mørket 
og enda i dødsskuggens dal.

Men visst 
kan me koma oss ut att.
bli spytta ut og reka i land
på den rette stranda.
Her har skjedd under før.

*

Ikkje be meg om å blanda meg opp i dette
sa Jona då Gud peikte
med Gudsfingeren sin på vondskapen.

Han prøvde å flykta
heilt som om han var deg eller meg
minst like redd som eg ville ha vore,
og vart utpeikt til å bli kasta ut i sjøen.

Og Jona låg
i fisken sin buk.

Der hamnar nok eg og
om eg ikkje får hjelp
til ikkje å flykta,

Men korfor eller korfor ikkje
akkurat meg.

*

Så kjem den dagen då eg kviskrar til deg
knapt høyrbart, men eg kviskrar:
Så send meg dit då Gud,
Send meg til Ninive om det er det du absolutt vil.

Eg skal dra dit med dei beiske orda
Og gje dei 40 dagars tidsfrist på omvendinga.
Og trekk du trusselen tilbake
og sparar Ninive denne gongen og…
Kva ville vel folk ta meg for…

*

Ei måke i snøsmeltinga
roleg kvilande 
til knes i grått isvatn
ventar på alt som kanskje skal koma
eller kanskje ikkje
medan ho teiknar rolege ventebilete 
med nebb og venger.

*

Å gå her med eit lite menneske
med framleis ustø gange
Ein kvitrande sporv
med musehaleantenner 
og eit overmot av open uskuld
til og med i raseriet
kvar gong ho støyter skoen sin
mot røter og steinar.
Går her
med ei hudlaust tillitsfull framtid
mot mi eiga vaksne hand,
ein kandidat for Rødhetteskoger
for enger med humler og bier,
og kratt med ville bringebær.
Eg ber for henne som endå ikkje veit
om ei framtid der håpet har sigra.
Varsamt løfter eg henne 
ho lener det vesle ansiktet
mot sida mi
og smiler.

Som eg ofte har sagt: Alt kan framleis endrast. Eg tek gjerne i mot innspel.

Heidi

*

Bilde

Voggevise

Denne veka fyller veslejenta to år. I går feira eg det med å skriva ei voggevise. På spørsmålet frå meg sjølv om voggeviser er for nyfødde og ikkje for to-åringer, så svarar eg at to-åringer og treng songar å sovna til og vakna til. Eg har den ærlege overbevisning at barn skal få lov til å vera små lenge samtidig som dei utviklar seg i ein fart som får oss vaksne til å nesten bli fartsredde. Dei skal ut i ein stor og utfordrande vrden og treng alt dei kan bera med seg av kjærleik, mot, håp og tillit. Barn som blir borne medan dei er små får meir kraft til å bera med når dei blir store.

Det var desse tankane eg gjerne ville formidla i teksten under. Som eg nesten alltid skriv når eg legg ut nye tekstar, så kan det henda at eg kjem til å forandra på noko. Eg veit ikkje om eg er heilt fornøgd med alle formuleringene, men nå får teksten liggja litt til mogning. Grunnen til at eg vågar å leggja han ut er at eg av erfaring veit at det kan koma kloke tankar og innspel i denne kanalen. Ha ein god oktoberdag, alle saman.

Voggevise

Bysse, bysse liten venn,
bysse lita jente,
du er viktig, du er her,
resten kan få vente.
Her i varme, håp og tru,
skal du kvile, vesle du,
bysse, bysse håp og barn,
stjernene er tente.

Bysse, bysse, barnet mitt,
det finst mange farar.
Mange spørsmål ventar deg,
mange stemmar svarar,
men i varme, håp og tru,
skal du vekse, vesle du,
vekse og bli sterk og trygg
slik at motet varar.

Bysse, bysse, tid skal gå,
livsveven skal veve
du skal danse, gråte, le,
elske, synge, streve.
Ta med varme, håp og tru,
ut i livet, vesle du,
tillit nok til vegen din,
livet skal du leve.

Heidi



To be or not to be?

Det er september, og haustregnet har sett eit preludium for ein dag som skal lysna og vakna til etterkvart. Ein dag med litt ekstra tenkjeplass, slik fredagane ofte er for meg, gav rom til nokre tankar eg rett og slett føler for å dela.

Den siste veka har debatten gått på internett og i sosiale medier om Greta Thunberg og kampen ho fører for klimaet. Eg skal ikkje gjenta det som har blitt sagt, for det reknar eg med at lesarane har fått med seg, eg vil bare seia at jenta har min fulle sympati, støtte og medkjensle. Det er ikkje lett å vera den som kjenner seg kalla til å gå ut i ein kamp med mange og sterke interesser som djupast sett angår oss alle på ein ubehageleg måte.

Dei fleste forskarane er einige med Greta Thunberg i hovudargumenta ho legg fram. Me står i ein overhengjande fare for å øydeleggja livsgrunnlaget vårt på jorda, og klimaendringar som kan bli dyre både økonomisk og menneskeleg er her allereie.

Eg veit at det er forskarar som seier det motsette og som meiner at dette dreier seg om naturlege ikkje-menneskeskapte temperaturendringar. Velsigne dei om dei har rett. Ingenting ville ha gleda meg meir. Eg har ingen som helst behov for å ha rett i det eg fryktar og trur når det gjeld denne saka.

I hovudet mitt har det dukka opp nokre bilete: Me står ein mengde menneske på ein flyplass og ventar på eit fly. Ein som har greie på flymekanikk stiller seg ved innsjekkinga og seier: «Det er stor grunn til å tru at dette flyet kjem til å styrta, me anbefaler alle å venta til neste avgang.» Dei fleste av oss, med meg i spissen ville straks ha opplevd det heilt utenkjeleg å gå ombord på dette flyet frå det sekundet av. Sjølv om det skulle stå ein annan flyingeniør i døra og seia «Eg er ueinig, dette går sannsynlegvis bra, trur me, så bare gjer klar for bording…», så hadde ikkje ti ville hestar fått meg inn i fartøyet.

Eit anna bilete: Om nokon sa at barnet mitt sannsynlegvis ville utvikla ein alvorleg sjukdom om det fekk lov til å eta frukt, så ville ikkje frukt stå på menyen sjølv om nokon sa at dei ikkje kunne vita 100% sikkert at det var slik.

For meg er det nokså innlysande at me må gjera noko fordi det ikkje lar seg bevisa at klimafryktskeptikarane har rett. Konsekvensane er alt for store om dei tek feil. Framleis kan dette gå bra om me har vilje og mot til å snu. Når eg ser kor mange menneske som demonstrerer i gatene og ser alt som har skjedd på kort tid, så tenkjer eg at håpet er levande. Håpet har eit ansikt. Mennesket er endringsdyktig når det må.

Eg veit at dommedagsprofetiar ikkje er noko nytt under sola. Det ville vera rart om dei var det. Så sårbare og små me menneske er her me virrar rundt på ein trua klode i eit univers me ikkje anar omfanget av, så måtte me vera særdeles fantasilause om me ikkje var redde av og til. Sjølv vaks eg opp under den kalde krigen og hugsar framleis at eg stod under ei gatelykt i Solåsvegen i lag med Else, Einar og Morten og diskuterte om me kom til å få oppleva å bli vaksne. Det fekk me heldigvis.

Historier gjentek seg. Ein mann ved namn Jona, som er betre kjend for å ha vore i magen på ein stor fisk, prøvde å vri seg unna oppdraget å dra til byen Ninive for å framføra ein domsprofeti. Om ikkje folket tok tak og snudde heilt om, ville byen bli øydelagd. Jona var sint på Gud då byen viste seg å bli berga frå undergangen. Nå kunne ingen bevisa at domsprofetiane hans hadde vore nødvendige.

Så langt har det ikkje blitt lagd på skuldrene mine å reisa til Ninive, men store fiskar døyr med magen full av plast, og historia om Jona verkar meir aktuell enn eg nokon gong før har trudd at ho var.

Dersom Greta Thunberg har rett i det ho seier, så er det ikkje første gongen sanninga kjem frå barnemunnar. Det er brukt mot henne at ho har Aspergers syndrom, men i dette tilfellet kan det kanskje tenkjast å vera ei styrke som ho sjølv seier det, å ikkje vera alt for opphengd i mellommenneskelege sosiale spel om aksept.

Om barna våre er redde, så er det kanskje ikkje utan grunn. Då kan me koma med dei positive forteljingane om håp, samhald og endring. Mennesket lever ikkje aleine av brød, raudt kjøt, lange flyreiser og luksuriøse vaner. Det er bare så vanskeleg å vita kor me skal starta, for det er så mykje me kan koma til å måtta endra på. Ingen av oss har reine hender, og ingen av oss har alle svara. Likevel har eg eit håp om at det kjem til å skje, eg trur mennesket har sterk overlevelsesevne og sterk endringskapasitet når me bare kjem så langt at me ikkje ser andre utvegar.

Det er spennande å leva og spennande å håpa. Me er omgitt av så mykje godt og fint og saman er me sterke. Det må me velja å tru.

Heidi (58 år, og på grensa til å bli klima-aktivist).

September

Blada gulnar, raunbæra raudnar, lufta er blitt kaldare og klarare med eit skarpt drag av haust. Dei lovar varmare ver i helga, men det er vel på tide å innsjå at sommaren er i ferd med å forlata oss heilt, og at det kanskje er på tide å byte ut sommarkleda i skapet med varmare klede.

Skuleåret har vart lenge alt, om ei veke reiser me på leirskule med sjuande klasse og veka etter er det haustferie. Denne fredagen har eg stort sett sett av til skriving. Dersom eg brukar mykje tid på skrivinga i haustferien så kan det tenkjast at eg likevel kjenner eg har ei diktsamling eg kan stå inne for som kan utgist til jul. Me får sjå. Eg les bøker, strikker barnejakker, let meg fengsla av serien «Herrens veier på fjernsynet». Eg les Martin Lönnebo om morgonane til kaffen og havregrauten og let meg inspirert. Eg har lyst til å leggja ut eit par sitat frå boka «veven» som eg synest det er fint å ta med seg vidare til meir ettertanke.

Desse sitata handlar alle på ein eller annan måte om å finna ut kven ein sjølv er, eller som Lönnebo så poetisk omtalar det: «Å finne sitt hemmelege namn.»

Lykkelig er den viss hode samarbeider med hjertet». (William Shakespeare)
Der du ser et lite menneske som bøyes ned av tynge byrder, der ser du Kristus. (Hjalmar Ekström)
Om du står i samme høyde som dem som ikke teller, kommer du til å ane hva det er som teller.(Anonym)

Det neste sitatet eg vil ta me, undrar meg. Det kan kanskje virka provoserande, men for meg vekkjer det undring:

Dersom man elsker Gud, selv om man ikke tror at han finnes, da vil man komme til å vite at han finnes. ( Simone Weil)

Det siste er det mindre komplisert å slutta seg til:
Menneskene burde ikke tenke så mye på kva de skal gjøre, de burde heller tenke etter hva de skal være. (Ekhart)

Med ein hang til det litt melankolske, så er eg glad i haustdikt og haustviser.
Nesten kvart einaste år har eg lagt ut Einar Skjæråsen sitt fantastiske septemberdikt, så for å ikkje gjenta meg alt for mykje, så legg eg ut Tove Jansson si haustvise i dag. Mummitrollet si litterære mor kan skriva vakkert om vårt eige univers og:

Höstvisa

Text: Tove Jansson
Musik: Erna Tauro

Vägen hem var mycket lång och ingen har jag mött,
nu blir kvällarna kyliga och sena.
Kom trösta mej en smula, för nu är jag ganska trött,
och med ens så förfärligt allena.
Jag märkte aldrig förut, att mörkret är så stort,
går och tänker på allt det där man borde.
Det är så mycket saker jag skulle sagt och gjort,
och det är så väldigt lite jag gjorde. 

Skynda dej älskade, skynda att älska,
dagarna mörknar minut för minut.
Tänd våra ljus, det är nära till natten,
snart är den blommande sommaren slut. 

Jag letar efter nånting som vi kanske glömde bort
och som du kunde hjälpa mej att finna.
En sommar går förbi, den är alltid lika kort,
den är drömmen om det man kunnat vinna.
Du kommer kanske nångång, förr’n skymningen blir blå
innan ängarna är torra och tomma.
Kanske hittar vi varann, kanske hittar vi då på
något sätt att få allting att blomma. 

Skynda dej älskade, skynda att älska… 

Nu blåser storm därute och stänger sommarns dörr,
det är för sent för att undra och leta.
Jag älskar kanske mindre än vad jag gjorde förr
men mer än du nånsin får veta.
Nu ser vi alla fyrar kring höstens långa kust
och hör vågorna villsamma vandra.
En enda sak är viktig och det är hjärtats lust
och att få vara samman med varandra. 

Skynda dej älskade, skynda att älska…

Heidi

…som følger sin innerste lengsel

Eit av mine store førebilete i livet heiter Martin Lönnebo og er pensjonert svensk biskop og forfattar av fantastiske bøker. Her i heimen er me nettopp ferdige med å lesa ei bok av han som har ørkenvandring som tema. Nå går me over til ei av dei bøkene som har gitt meg aller mest hjelp til å orientera meg i verda og livet mitt, boka «Veven» med undertittelen «ei treningsbok for sjelen». Eg har lese boka mange gonger, men det er nokre år sidan sist, og nå kjenner eg at det er på tide.

I føreordet skriv han «Livet har to retningar, den ene er rettet utover mot den materielle verden, den andre innover mot den åndelige… Ve oss og alt levende dersom materien taper sin åndelige dimensjon, overflaten mister dybden og kraften sin verdi. Den indre tomheten er vår største trussel for fremtiden.» Videre skriv han: «Jeg frykter tomheten for de mange og innestengtheten for de få». I det legg han at han ser ein fare for at dei mange mistar interessa for og grepet på dei åndelege sidene ved livet, og at dei få kan utvikla ekstreme trusgrupperingar som er lite opne for verda og livet.

For meg er dette tekst til ettertanke. Eg vil til slutt dela det diktet han begynner føreordet sitt med. Det er vakkert og spelar på saligheitsprisningane i Jesus si Bergpreike som mange av oss kjenner til.

***

Til himmelrommet, hjertet, sandkornet og de som ikke regnes med:

Salige er de vevere som søker åndens skjønnhet,
de skal bli lette som sommerfugler.

Salige er de vevere som følger sin innerste lengsel,
de vever sine egne vinger.

Salige er de vevere som følger sin ytterste lengsel,
de vever vinger for mange.

Salige er nådens mennesker,
de lyser i mørket.

Salige er det udelte hjertets helgener,
de skal se Gud
.

Martin Lönnebo

Eg vil la orda hans stå som de er, sjølv om eg tenkjer dei kanskje kan virka uvane eller gammelmodige for nokre av dei som les. For meg gir dei meining.

Heidi

Helsing frå Oslo S

Ventar på toget som ser ut til å gå på oppsett spor til oppsett tid. Slikt er ingen sjølvfølge, så det er eg takknemleg for. Sola skin og folk er glade. Dei som ventar ute ved sporet i lag med meg drikk kaffi, les i boka si eller samtalar på språk eg ikkje forstår. Kofferten er tyngre enn då eg kom takka vera Eva Mari sine gavmilde gener og eit loppemarked med mange fine bøker. Helga har vore god og haustveret på denne sida av landet har vore sympatisk.

På sida av meg snakkar dei sørlandsk og lenger bak stavangersk, det burde vera ein grei indikasjon på at du Huskestuen har kome seg på rett spor.

I dag har me vore og sett på utstillinga til mi svigerkusine Ingrid Østenstad. Eg har ikkje spurt om lov til å leggja ut foto av bileta hennar rett og slett fordi og gløymte det. Eg fjernar det straks viss eg ikkje får lov. Eg liker bileta hennar kjempegodt. Ho baud på kaffi, sjokoladekake og nydelege haustplommer.

Gleder meg over å ha treft Halvard og fått mykje tid med Sunniva og Eva Mari. Veit at nettdekninga på toget er elendig, så det er fornuftigast å prøva å få lagt ut det eg har skrive.

Fred og solskin

Fortset med litt spontanoppdatering. Me er på Drammen stasjon der dei opplyser om at det er eit toghavari lenger framme på linja og at me blir ståande her inntil vidare. Får bare håpa at toghavari ikkje betyr ei alvorleg ulykke, men eit eller anna som det går raskt å ordna opp i… Høyrer at billettøren sannsynlegvis får opplysningar på telefonen nå. NSB og Vy passar godt for folk som lever etter Askeladdmetoden:Dette blir sikkert spennande, for dette var heilt uventa…

Me står framleis på Drammen stasjon. Nå blir det opplyst om at det og er straumstans pga tre som har falt over linja… Dei prøver å få alternativ transport, men han på høgtalaren antyda at det heller ikkje blir problemfritt… Så får me sjå…

Det er ikkje så ofte eg er live-reportar frå det skjer /ikkje skjer. Nå har me vore i Drammen i snart halvannan time trur eg. Dei har prøvd å skaffa bussar utan å lukkast, og akkurat nå koplar dei på eit ekstra tog som skal sørover. Dei er viss i ferd med å få skikk på toglinja, så nå vil dei prøva å få eit dobbelt tog trygt gjennom uveret det fleire tre skal ha falt over linja. Dette er framleis spennande. Folk tek det heile med fatning, sjølv om eg høyrde ei seia at dette var siste gong ho satsa på å reisa strekninga med tog. Veldig synd at det blir slik. Eg har strikketøy, mobil, ipad, niste og fire bøker, så me får bruka tida godt…

Nå står me på Kongsberg stasjon og har fått beskjed om at me må venta til kvart på tolv i natt før me i beste fall kjem vidare. Det er forsåvidt eit interessant sosiologisk eksperiment. Dei fleste tek det med fatning, andre er temmeleg ampre.

Heidi