Gå til innhald

Våg å stå som Daniel?

Då den eldste sonen min var 4-5 år var han ein omsorgsfull, snill og veldig forsiktig gut. Ein dag sat han og grubla over yrkesutsiktene for framtida: «Æg ska ikkje ha enn farlige jobb, så æg kan ikkje bli politi elle elektrikar… Æg trur æg vil bli lærar, mor. Så kan jedna æg å du jobba i den same klassen… Då kan æg spæla piano når di synge, for du kan jo ikkje spæla piano.»

Og jammen gjekk det ikkje troll i ord. Guten har vore lærar i meir enn ti år. Den delen om å ha klasse i lag har aldri blitt realisert, og det er kanskje like godt… At ein som lærar er i eit spesielt beskytta yrke er vel å ta hardt i. Eg har gjennom mine 36 år i faget blitt både, sparka, slått i hovudet med harde ting, fått ein støvel i nasen drylt i fullt sinne, blitt biten, klort, lugga, utskjeld og trua. Alt dette er ein del av jobben som eg har teke med stor ro. Eg veit at små menneske kan bli frykteleg frustrerte og sinte, og at det å gje det fysiske uttrykk som i eksempela over kan vera ei følgje av å vera ganske liten, og ganske redd, og det å mista styringa på seg sjølv for ei stund. I dei aller fleste tilfella har eg visst at under alt dette ligg det ei trygg tilknytning til barnet det gjeld, og at snart skal me vera bestevenner igjen. Eg kan med handa på hjartet fram til nå seia at eg aldri har vore redd for verken å gå på jobb, vera på jobb eller stå i tøffe situasjonar.

Nå begynner det å røyna litt på med fryktreaksjonane. I eit år har eg nesten kvar einaste dag scanna alle svake symptom og lurt på om det kan vera koronasmitte. Eg har stort sett vore mest redd for å smitta andre, livredd for å smitta foreldra mine, som nå heldigvis er vaksinerte, men og redd for å smitta folk i risikogrupper, og elevar som av ulike grunnar slett ikkje bør få sjukdomen. Me har trøysta oss med at covid ikkje lett smittar barn og at det ikkje er så veeeldig smittsomt viss me er forsiktige. Med dei nye mutasjonane har det endra seg. Nå er det smitte på alle skulane på Bryne bortsett frå på min, og me veit at det å beskytta seg på jobb ikkje er lett.

Sjølv er eg i lag med ca 70 elevar i løpet av ei veke. Dei fleste er tredjeklassingar. Klasseroma er delvis små og tronge, gangane er til dels veldig tronge, og det med tometer eller einmeter kan me bare gløyma. Når ein jobbar med så små barn må ein vera tett på for at me skal ha det bra saman. Det må trøystast, plastrast og haldast, og av og til må det klemmast. Det blir snakka mykje om sårbare barn, og sårbare barn eller for den saka si skuld robuste barn, omgåst ein ikkje på to meters avstand om ein skal ha det bra i lag med dei og skapa trygge, sterke og glade menneske.

Då eg hadde sjuande klasse for eit års tid sidan vart me oppfordra til å snakka med dei på ein mest mogleg skånsom måte om korleis me skulle forhalda oss i ein valdeleg situasjon for eksempel skuleskyting. Me snakka om at det var veldig usannsynleg at dette skulle skje, men at me i ein slik situasjon ville vera tryggare om me hadde snakka om det på førehand. Ein av elevane spurde: «Men hadde ikkje du hatt lyst til å ryma viss det kom ein mann med pistol inn hit?» Eg svarte at då var jobben min å prøva å halda meg roleg og tenkja på dei og ikkje på meg sjølv. «Men hadde du klart det?» «Eg måtte jo det», sa eg og håpa at det var sant og at det aldri kom til å bli sett på prøve.

Eg veit at dersom eg var røykdykkar, politi, yrkessoldat eller lege, så kunne eg ikkje reservera meg mot farlege og ubehagelege situasjonar. Nå kjenner eg at eg som lærar er litt i den kategorien. Av og til blir ein som menneske utfordra og blir nøydd til å stå i situasjoner som er ukomfortable, slike situasjonar der Jonatan Løvehjerte i brødrene Løvehjerte ville sagt at det må ein bare om ein skal være et menneske… Det hender me står i situasjonar me helst ville sluppe å stå i, og ofte går det bra…

Nå har eg avslørt at på enkelte område i livet høyrer eg til dei redde. Ein flik av meg er hypokondar med helseangst, men stort sett klarer eg å balansera det med resten av meg. Eg er ikkje redd på jobb, der er eg fullt og heilt engasjert, det er når eg tenkjer på det før og etterpå at eg kan bli redd. Så får me prøva å vera kloke i alle dei tusen små situasjonane me står i kvar dag. «Kan du hjelpa meg med korken på drikkeflaska?» «Vil du ha ei drue av meg?» «Vil du hjelpa meg å viska?» «Kan eg få hjelpa deg å finna det på skjermen?» «Mari er lei seg, du må trøysta henne.»
Det gjeld å hugsa kor handspriten står.

Så høyrer det med til historia at ikkje alle lærarar er redde. Nokre av dei eg jobbar med seier at dei ikkje tenkjer på det i det heile tatt. At dei tenkjer at om ein skulle bli smitta så går det og bra, og at dei ikkje er bekymra. Sjølv har eg fantasi nok til å sjå for meg både intubering og nødrespirator. Å vera velsigna med stor fantasi er bra, men det har sine ulemper…

Når illsinte menneske ropar om gjenopning, skjenkeløyve og moglegheit til å reisa til utlandet igjen, så tenkjer eg:
Ver så gilde å ta det litt med ro… Akkurat nå gjeld det framleis mest liv og helse. Vaksinesprøytene ventar i ikkje det alt for fjerne, og mykje tyder vel på at dette er ein kamp me skal vinna. Eg veit me sit på kvar vår grein i det store treet. Nokre av oss har hatt heimekontor i eit år og knapt nok vore utanfor døra. Me lærarar er så heldige at me har levd nesten som normalt, og til og med fått med oss ein hektisk, lærerik og krevande periode med heimeskule. Andre har jobbar som er i fare eller har gått tapt. Me må tenkja at dette skal me klara saman.

Og så nynnar eg nesten høyrbart «Våg å stå som Daniel», den gamle gode songen frå sundagsskulen i barndomen, medan eg gjer planane klar for neste veke. Nokre periodar blir menneska ekstra utfordra, og for oss som er fødde på seksti-talet eller seinare er dette kanskje ein av dei første gongene me verkeleg føler det på kroppen.

Den fine teikninga over har Emilie i 3.klasse laga. I september overraska ho meg med å teikna menneske med munnbind. Det var før me begynte å bruka slikt dagleg i vårt hjørne av verda. Eg fekk lov til å bruka teikninga då, så eg går ut i frå at det går bra nå og.


Heidi

Påskeblogg kapittel 11

Etter ein veldig fin første påskedag sat me og slappa av litt etter koselig besøk og oppdaga at vinden tiltok og at det begynte å hagla og snø.

I dag vakna me til ein kvit verden og det første eg registrerte gjennom det opne soveromsvindauget var meir hagl og endå sterkare vind. I tråd med koronaverkelegheita hadde eg eit kreativt møte lagt til ein hage for å unngå nærkontakt. Eg tasta på mobilen: «Skal me ta det over mobil?» Ho eg skulle møta tasta tilbake: «Eg har lun veranda og bålpanne». Det avgjorde saka, bålpanner kan eg ikkje stå i mot, og med utebukser, varme jakker, votter, luer og varm kaffi hadde me eit triveleg møte med bålpanne ute i snøen.

Etterpå var eg barnevakt for ein baby på sju månadar som omsider har akseptert at mormor kan ta godt hand om henne sjølv om mamma ikkje er der. Det er spennande å følgja med på utviklinga av krabbe- og sitjeferdigheiter og fint å registrert at grøt etterkvart smakar ganske godt. Det aller beste er sjølvsagt mjuke babyklemmar, tannlause babysmil og den gode lukta av nyvaska babyhår.

I kveld var me på det første besøket i påskeferien bortsett frå at me har gått inn og ut hos Ingrid og Oddvar. Når me så sjelden vågar oss inn til folk set me ekstra pris på det dei gongene det skjer. Då me tok fatt på heimvegen i halv ti-tida var det framleis ikkje heilt mørkt og det snødde store kvite snøfiller. Det spesielle med snø så seint på året er lyse kvite morgonar og lyse kvite kveldar.

I morgon tidleg har eg eit så sjeldant oppdrag at eg ikkje klarte å takka nei til det. Eg skal lesa dikt på ein planleggingsdag i ein barnehage via teams. Nå håpar eg bare at tilkoplinga går problemfritt. Det betyr at eg må skru på morgonalarmen igjen på mobilen. Planleggingsdagen i morgon på jobb har me flytta til to kveldar i mai for då er timeplanen nokonlunde klar og me kan jobba med praktisk planlegging av neste år. Men ein liten privat planleggingsdag på heimekontoret blir det likevel, for eg har mykje som skal ordnast. Det blir ein mjuk start på neste etappe på jobb. Smittesituasjonen tatt i betraktning er eg spent på korleis den etappa blir. På min arbeidsplass har me slippe heilt unna koronasmitte til nå. Måtte det vara.


Takk for fylgjet gjennom påskeferien. For meg har det vore fine dagar. Eg håpar det same gjeld for deg som har lese her.


Heidi

Påskeblogg kapittel 10

Som det står i den eldgamle påskehelsinga: «Kristus er oppstanden- Ja, han er sannelig oppstanden». Ein av påsketradisjonane våre er at me ofte har vore på midnattsgudsteneste i Time kyrkje påskenatt. I ei mørklagt kyrkje kjem presten inn og tenner lys medan han helsar mot alle himmelretningene: «Kristus lyset i verda». Alle i kyrkja tenner kvart sitt stearinlys og gjer eld til kvarandre slik at kyrkja til slutt er opplyst av brennande stearinlys. Det er utruleg vakkert. Heilt til slutt går alle ut med kvart sitt tende lys og stiller seg i ring på kyrkjegarden for å syngja «Deg være ære, Herre over dødens makt». I ekstra vindstille påskenetter har det hend at ein del av flammane har halde seg levande til songen er slutt.

I år er det som alle veit eit litt annleis år, men me har hatt ein fin påskeføremiddag med gudstjeneste frå St Petri kyrkje på fjernsynet. «Påskemorgen slukker sorgen, slukker sorgen til evig tid» runga det ut frå skjermen. Den songen må eg høyra kvart år før det blir skikkeleg påske, akkurat som meg må ha med meg «Gud signe vårt dyre fedreland» for at det skal bli skikkeleg 17.mai. Gudstenesta ligg på nettet, det var så fint at eg anbefaler alle å ta ein kikk. Biskop Anne Lise Ådnøy hadde ein fin tale, og Stavanger katedralsangere song så fint i lag med gutesopranar og flinke musikarar. Bispekåpa til Stavangerbispen har så utruleg fin blåfarge. Det er nesten ei preik i seg sjølv kvar gong eg ser det plagget. Nå har eg dei siste dagane røpa mitt litt merkelege forhold til fargar. Eg ser sjølv at det ser litt rart ut når eg skriv om det, men det kan jo henda at nokon har det slik som meg og forstår kva eg meiner.

For å framstå som ekstraordinært religiøst interessert så kan eg jo fortelja at medan eg sit her og skriv midt på dagen så ser eg på påskedagsgudsteneste frå Bryne kyrkje på mobilen samtidig som eg skriv. Så nå har Sindre Øgård sunge påsken for meg to gonger i dag både frå St Petri og frå Bryne kyrkje. Det er så fint å høyra. Eg helsar spesielt til han. Det kan godt tenkjast at nokon som les dette kan overbringe helsinga.

Påskemysteriet er stort. For meg er påskeforteljingane forteljingar om det djupt menneskelege og om mennesket i møte med det heilage. Eg blir aldri ferdig med å lesa dei, lytta til dei, og kjenna på gåtene i det som eg ikkje forstår.
Nokon opplever det som skjedde i påsken som enkelt og innlysende. Eg må innrømma at slik er det ikkje for meg.
Det er mykje som bare forblir gåter, men ut frå desse gåtene ser eg Peter som gjekk høgt ut, svikta og vart tilgitt, Johannes som stod under frossen i lag med mor til Jesus, og Jesus som kjende seg forlatt av Gud og bare prøvde å stå i det han opplevde som planen med livet sitt.

Og så seira livet over døden og kjærleiken over hatet. Det liker eg å halda meg fast i.

Kanskje er det etter ein oppvekst der eg veldig ofte var i baptistkyrkja på Ålgård, og det at eg fleire år feira påske på påskeleir på Liland,som gjer at eg er blitt veldig glad i ein del påskesongar med mykje rytme og kjensler. «Til det gamle ærverdige kors, til dets mektige fot vil jeg fly…» og «Grepet da jeg blir, alt til han jeg gir, han mitt liv mitt alt skal ha. Stille kneler jeg ved korset, ha takk o kjære Gud for Golgata». Desse songane rommer nok kanskje deler av trua mi som eg snakkar lite om fordi det er veldig vanskeleg å forstå. Songane får bera den delen av trua mi. Trua mi til kvardags handlar nok mest om ein kjærleg Gud som har skapt oss og som er uendeleg glad i skaperverket sitt. Ho handlar om trua på at det gode er sterkare enn det vonde, og at me har ein stad å henta kraft til å stå i eige liv.

Dette vart påskepreika mi for i dag. Sidan eg aldri vart prest, så er det fint å laga seg sin eigen preikestol sånn innimellom.

Nå skal me snart eta påskelam saman med mor og far og ein annan liten gjest. Odd Christian har vore innom og drukke føremiddagskaffi, me har begynt å snakka om sommaren. Kan det verkeleg tenkjast at det kjem ein sommar der me kan reisa og vera i lag med andre menneske? Det får dei komande månadane visa.

Her prøver Leif seg på det store puslespelet. Eg har lagt merke til at dette koronaåret har gitt puslespela ein renessanse som syssel for vaksne menneske. Det er sikkert beroligande og meditativt. Sjølv har eg for mykje skapartrong til å slappa av med å rekonstruera noko som andre har laga og plukka frå einannan. Trur eg… Ein vakker dag blir eg kanskje hekta?


Heidi

Påskeblogg kapittel ni

I dag har eg gått ein fin tur langs sjøen i lag med Anne Mette og Gry. Me tok sjansen på å reisa ned i same bilen, men for å kunna forsvara akkurat det så stilte alle tre med munnbind. Eg blir stadig vekk slått av den surrealistiske komikken i slike munnbindssituasjonar så me starta med å le høgt av heile greia…

Me gjekk frå Hå gamle prestegård, over hengebrua og nordover langs stranda. Det var ganske kraftig kald vind, noko som stod i kontrast til at vårsola varma godt kvar gong me var i le. Eg var glad for at eg fekk dei med meg akkurat dit på trass av vinden. Dette er ein av mine absolutte favorittstrekningar å gå, så det var fint å få gjort det ein gong i løpet av påsken. Det låg tang og tare heilt opp til sanddynene, så sjøen må ha gått høg for ikkje så lenge sidan. Det må ha blåse ganske hardt og, for det var lite laussand, det var som å gå på hardtrampa havbotn.

Fargane var så fine i dag, den okergule marehalmen, dei grå steinene med gult lav, klarblå vårhimmel med striper av rosa og lilla og havet som gjekk frå turkisblått til marineblått og nesten blåsvart med kvitt skum der bølgjene braut og vinden fekk ekstra tak. Eg tenkte på at det kunne blitt ei veldig fin strikkekofte viss eg hadde klart å kopiere fargane akkurat slik dei var. Ein fin billedvev kunne det og ha blitt. Eg liker å samla på fargenyanser.

Me fann oss ein lun plett der me kunne setja oss ned litt, og me kjende at sola faktisk varma i ansiktet. Bare ein av oss hadde tenkt på å smørja seg med solkrem, og det var ikkje meg, men sat ikkje så lenge at me fekk varige men. Til mi overrasking viste det seg at kafeen på prestegarden var open i dag, så me varma oss litt der før me reiste tilbake.

Heime hadde eg invitert den vesle kohortfamilien vår til å smaka på eplekaka eg bakte i går. Inspirert av noko eg såg på kafeteriaen som såg veldig godt ut så rørte eg saman ei pannekakerøre slik at det vart varme pannekaker, varm eplekake, syltetøy, jordbær, is og krem på bordet med unnskuldninga at det ikkje er så ofte det er påske.

Leif ville gjerne ha meg med på kino for å sjå ein film som hadde fått så fin kritikk. Eg er glad i å gå på kino, men må innrømma at eg var litt undrande skeptisk til å sjå filmen Gunda, ein ordlaus dokumentar om ein frittgående gris på ein gard ein plass i landet vårt. Og smal må vel filmen kunna seiast å vera. I over nitti minutt kunne me sjå langsamfilm i svart- kvitt om ei grisesugge med ti grisunger, om burhøns som fekk fridomen og om kyr som slapp på beite etter vinteren inne i fjoset. Eg måtte likevel innrømma at det var ein fin film. Det vart ikkje sagt eit ord, alt var som sagt i svart-kvitt og lydane var stort sett dyrelydar eller lyden av traktor og landbruksmaskinar. Det heile var veldig vakkert laga og dei nitti minutta gjekk veldig fort. Dessutan følest det alltid smittetrygt på Bryne kino, det var to personar til i salen utanom oss.

I forkant tenkte eg at dette kom til å bli ein lang påskeferie med god tid. Det har vist seg å vera sant at tida er god, men ho viser seg og å gå ufattelig fort.

Heidi

Påskeblogg kapittel åtte

Desse fine krokusane fekk eg av ein liten frokostgjest. Eg hadde sagt i går at eg ønska meg slike, for dei har mange fleire blomar i hagen enn det me har. I dag hadde me lang påskefrokost i dag med jakt på påske-egg etterpå. Minstebarnet fekk sitt aller første påske-egg med sin aller første smoothie-pose oppi. Det smakte godt. Tidlegare har barna her i huset måtte venta til første- påskedag- morgon med å få egget sitt. Eg ville at dei skulle kjenna på påskedramaturgien, at det er påskemorgon som er dagen for glede, men ein blir tydelegvis mindre prinsippfast med åra…

Dei åra eg har kunna har eg syntest det har vore fint å leva gjennom påskedramaet, dag for dag i kyrkja, i alle fall dei dagane det har latt seg gjera. I år blir det litt annleis. Akkurat nå høyrer eg radiogudstenesta mens eg skriv. Det er fint det og.

Det fine med påsken er at me sit der med fasiten i hand og veit at same kor vondt og vanskeleg det er, så veit me korleis det skal gå. Livet skal vinna over døden, kjærleiken skal vinna over hatet og håpet skal vinna over mismotet.
Heldigvis klarer eg å ta med meg mykje av denne dramaturgien inn i resten av livet mitt og, sjølv i dei delene av det der me er hjelpelaust utan fasit.

I går fekk me god middag hos Ingrid og Oddvar, og me nyt å kunne feira i lag med familien sjølv om det blir med nokre få personar om gongen, kohort for kohort, dei som ikkje er i familien prioriterer me å møta utandørs. Slik er det i år, og me håpar dette blir ståande som ein av to påskar som blir eit merkeleg minne om ein rar periode i livet, men som er heilt over til neste gong me skal feira vår og oppstandelse.

Og dette biletet har eg fått lov til å leggja ut på bloggen. Det er eit bilete som viser det velkjende motivet «påskemåltidet» i ein ny variant. Dessutan er det eit bilete om håp og glede og nytt liv. Dette vesle vesenet sat i dag til bords i ein tripp-trapp-stol og åt frokost saman med oss andre. Motivet over er henta frå middagen i går.

Etter ein lang frokost med påfylgjande speling av spel, legging av puslespel og utdeling av miniatyrpåskeegg i Duplobyen, tok eg med meg den aller yngste og gjekk ein kviletur med henne slik at ho skulle få den hardt tiltrengte føremiddagsluren sin. Det var sol og eit skarpt kaldt drag av vår. Eg gjekk ein runde i Sandtangen og såg at bare i løpet av nokre dagar var det nye knoppar og til og med små miniatyrar av nyfødde blad på enkelte av kvistane. Det er tydeleg at nå er naturen rett og slett i ferd med å vakna att. Eg møtte folk som grilla saman, gjekk turar saman, eller sat ved bord og drakk kaffi. Etterpå gjekk eg ein runde i eit relativt påsketomt Bryne sentrum, men her og hadde folk sett seg ned for å prata ved nokre av borda. Om det nå er påskesola eller koronafaren som får folk til å trekkja ut for å møtast under open himmel veit eg ikkje heilt, det er vel sannsynlegvis ein kombinasjon.

Då eg kom heim var det ei litt større jente som hadde lyst til å vera litt hos mormor heilt aleine. Det er fint å få litt tid til å leika og prata utan at det er så mange der heile tida. Plutseleg ropte ho «Mommor, æg he fonne ei billa, å hu æ heilt levande!» Eg kom for å sjå, og billa viste seg å vera ei flue, men eit ganske vakkert eksemplar av rasen, heilt blå og metallglinsande.» «Mommor, flue æ heilt levande, dæ betyr atte nå komme sommaren!» Det er ein optimisme eg kan lika å dela så eg gav ho heilt rett i det, snart kjem sommaren, men først skal me ha vår og det og er veldig fint.

Leif fekk besøk av eit par kompisar som heilt politisk korrekt vart serverte kaffi og nysteikte frokostrundstykke uten på verandaen. I mens bakte eg eplekake og høyrde på musikk-date på P2 der gjestene var Olaug Nilssen og Åste Dokka. Det var både fin musikk og ein interessant samtale, så eg anbefaler dei som ikkje høyrde på å høyra det på P2 på nettet.

Nå skal eg snart ha eit treff på nettet med ei eg har lyst til å snakka med, og i morgon blir det meir turgåing. Det ser ut som om veret blir bra til og med i morgon, så då gjeld det å benytta seg av det.

Ha ei framleis god påskeveke

Heidi

Påskeblogg kapittel sju

Skjærtorsdag utan nattverdfeiring…

Viss ikkje dette hadde vore skrive i så spesielle tider at dei fleste straks forstod årsakssamanhengen, så ville datoen kunna tilsagt at det var ein aprilspøk. I staden er det rett og slett akkurat slik det er. Den dagen me feirer at nattverden vart innstifta må dei fleste kyrkjer la vera å i det heile tatt opna dørene til resten av verda.

Nattverden, som jo rett og slett betyr kveldsmaten, er for kyrkja eit sakrament, alle som vil blir inviterte til å ta i mot brød og vin med orda dette er Jesu kropp, og dette er Jesu blod. I den norske kyrkja er det ikkje så mykje som minner om kveldsmat lenger når nattverden blir delt ut. Ein får vinen utdelt i eit lite beger og brødet er ein liten kvit kjeks, bakt av nonner så vidt eg veit, med bilete av Jesus på korset på. Andre gonger får ein brødet i handa og dypper det i eit større beger med vin før ein tek det inn i munnen og på den måten får begge deler samtidig. Nå under korona har eg vore med på andre variantar og. Siste gongen hadde både presten og nattverdutdelarane munnbind på seg. Det var eit på same tida så surrealistisk og så vakkert syn, at eg skulle ønska eg hadde teke med meg mobilen fram for å få dokumentert eit nærbilete, men slikt gjer ein ikkje.

Andre kyrkjesamfunn har andre skikkar for nattverd. Eg har sett pastorar børsta kneippbrødsmular av den mørkeblå terilenebuksa etter å ha brote brødet. Det seier mest om meg og min dessverre uoppdragne sans for humor at eg måtte bita meg i underleppa fordi eg fekk så lyst til å le. Denne pastoren var sikkert på mange måtar nærare den opprinnelege formen for nattverd enn det eg er van med.

Men det ER ei merkeleg greie dette me held på med. Sett utanfrå er det heile nokså uforståeleg. Gjer kyrkja verkeleg dette i 2021? Eg har høyrt oppriktige menneske fortelja at dei blir pinleg berørte viss dei er i ei kyrkje og det plutseleg er nattverd der. Eg har til og med høyrt ordet «litt uhyggeleg» brukt om det. Og ja, det er rart. Det syntest eg og då eg var barn og framleis ikkje hadde opplevd kor fint og kor spesielt det er å vera med på nattverd.

Elevane reagerte og med stor undring då me hadde «påskevandring med dramatisering» i den siste KRLE timen før påske. «Sa Jesus det?» spurte ein av tredjeklassingane med open munn og forundra blikk. «Sa han at det var BLODET hans?» Sidan det var i ein skuletime svarte eg at det er slik det står fortald i bibelen, den boka som fortel oss om Jesus og påske, og at dei fleste kristne deler ut brød og vin i kyrkjene sine slik Jesus sa dei skulle gjera det.

Eg trur og noko av det som gjer det framand for mange med nattverd er at det i si tid vart forkynt at nattverden var for dei «rett-truande». Det vart til og med sagt at ein kunne eta og drikka seg til doms dersom ein ikkje var oppriktig i trua og hadde synder ein prøvde å skjula. Eg får frysningar på ryggen av å tenkja på at slik har det vore. Ein gong fekk eg spørsmålet «Er det lov for ein ærleg tvilar å ta i mot nattverden?» Då svara eg at det var absolutt lov. Er me ikkje alle innerst inne ærlege tvilarar? Det er godt mogleg at eit samla verdsvidt teologkorps ikkje ville stilt seg bak svaret mitt, men det kan eg leva med.

Men det skjedde meir på skjærtorsdag som gjer inntrykk. Jesus vaska føtene på vennene sine. Dette vart sett på som høgst upassande sidan det var ein tenar si oppgåve. Han insisterte på å gjera det likevel, og slik vart det. Ein gong for ganske mange år sidan var eg på kyrkjedagane i Trondheim saman med mi gode venninne Heidi. På ein stand i ein messehall stod nokre av biskopane i landet og vaska føtene på frivillige som kom forbi. Det gjorde inntrykk på meg. Ikkje fordi ein biskop ikkje skulle kunna vaska føter, men fordi symbolikken i det vart så sterk. Og eg kjende at eg hadde ein indre motstand som til og med fortalde meg at eg var veldig langt i frå å setja meg på den stolen og få føtene mine vaska med hundrevis av tilskodarar.

Pave Frans har i fleire år vaska føtene på fangar i eit italiensk fengsel på skjærtorsdag. Eg har høyrd fortald at den opprinnelege skikken var at paven vaska føtene på kardinalar denne dagen, men at den nye paven insisterte på heller å gjera det i eit fengsel.

Av og til tenkjer eg at me som kyrkje burde vera eit «Bakvendtland» i forhold til trendane i samfunnet der det gjeld å prestera livet sitt, og der nokre menneske har mykje meir status enn andre. Om me har lært noko av Jesus, så er kanskje noko av det me skal ta med oss at alle menneske har like mykje verdi. Ingen av oss er bare gode og ingen av oss held mål om det gjeld å prestera og vera feilfrie. Jesus snakkamed og haldt måltid med dei som vart sett på som mindre verd og som mislukka menneske. Det skulle ikkje forundra meg om mykje av det dei hadde å fortelja ville vore av høg verdi å lytta til av dei som sat rundt på høge hestar og let seg provosera.

Nå skal me snart eta tidleg middag hos Ingrid og Oddvar og ute er det sol. Eg trur dette kan bli ein veldig fin skjærtorsdag.

Eg ynskjer alle som les ei framleis god påske og sluttar med eit innramma skjærtorsdagsdikt frå utstillinga eg hadde i lag med Inger ei påske for etterkvart ganske lenge sidan. Eg hadde to ulike skjærtordagstekstar, og det eine heng på veggen heime hos meg. Dette må jo vera dagen for å visa det fram.

mde

Heidi

Påskeblogg kapittel seks

I dag har eg vore på ein fin tur i lag med Odd Christian og Sonja, me parkerte ved Sælandsskogen og gjekk over Lyngaland, rundt Melsvatnet og så tilbake gjennom ein skog. Ein fin påsketur blei det med kaffipause med kvikk-lunsj og på stier gjennom litt ulikt landskap. «Sjå kor grønt det er,» sa eg til Odd Christian. «Det ser nesten ut som eg har brukt filter». «Du har brukt filter, » sa han. «Så grønt som det er det ikkje i verkelegheita». Mobilen din må ha eit innebygd filter på fotografering. «Kanskje du har rett,» sa eg, sjølv om eg i grunnen ikkje ville at det var slik det skulle vera. Eg ville gjerne at det skulle vera akkurat så grønt, for grønt er så veldig fint, spesielt nå om våren.

Ein nesten lik samtale hadde eg med Sunniva i fjor. «Sjå så fin ho er på det biletet,» sa eg om eit fotografi eg hadde teke. «Ja,» svarte ho, «men du veit at slike Huawei- telefonar har innebygd skjønnheitsfilter? Han glatter ut rynker og slikt!» Kunne dette vera sant, ved nærare ettersyn var eg einig i at det nok var slik det var…

Det fekk meg til å tenkja at me nok på ein måte alltid bruker filter når me ser på verda. Nokre menneske ser nok verda gjennom gråfilter, andre bruker rosa briller og nokre er hekta på det grøne i verda slik som eg. Eg hugsar at då eg var lita lurte eg på om det eg såg som blått kunne sjå grønt eller gult eller lilla ut for andre menneske. Me får jo aldri samanlikna synsinntrykka fordi me aldri ser verda gjennom noko anna enn eigne auge. Av og til slår det meg at me menneske liknar kvarandre meir enn me likar og tru, andre gonger lurer eg på om me verkeleg ser og opplever det same fordi me opplever livet så forskjellig. Me opererer med ulik bekymringsgrad, ulik omsorgsgrad, ulik grad av fantasi. Sjølv er eg så interessert i andre menneske at det grenser stygt til det som med eit godt jærsk ord heiter å vera «forveden» og det skal ein helst ikkje vera. Når nokon seier at dei irriterer seg forferdeleg over å høyra folk sitja på bussen og snakka i mobiltelefon, så torer eg nesten ikkje å seia høgt at eg nesten alltid synest det er spennande å høyra nokon snakka i mobiltelefonen. De gir meg eit lite kikkhol inn til livet deira, og det blir nesten som å lesa ei side i ei bok eller sjå nokre minutt av ein film. Ein gong eg fortalde dette til ein eg kjenner svarte han «Ingenting kunne interessert meg mindre enn privatlivet til eit tilfeldig menneske på bussen». Eg måtte rett og slett innsjå at for han var nok utsagnet heilt sant…

Det er fint å gjera ting saman med andre, og me kan kanskje nærma oss kvarandre via historiane våre. Historiane om levd liv lagar seg sjølv mens me lever. Kanskje me opplever ting så forskjellig fordi det er meininga at me skal kunna få til fine ting saman med mange slags innfallsvinklar og med bilete tekne gjennom ulike linser og filter. Noko eg har lært etter kvart er at me skal lytta med respekt til kvarandre sine historiar og for det ulike menneske er overbevist om at er sant og rett.

Og nå er det påske. Koronapåske, den andre me opplever faktisk. Det me opplever blir historiar me skal ta med oss vidare. Dei blir kanskje litt annleis enn dei påskehistoriane me lever under meir «normale» forhold. Det blir sagt om barn som har sorg at dei går inn og ut av det romet der dei sørger. Slik er det med oss alle. Me går inn og ut av ulike rom i livet. Eg kjenner at det kan variert frå time til time om korvidt eg kjenner meg fanga og begrensa av koronaepidimien og korvidt eg nesten har gløymt at det er slik det er.

Nå skal eg slutta før eg dreg amatørfilosoferinga ut i parodien. Leif har vore innom på sjukehuset og teke diverse prøvar. Han har blitt lova at han blir prioritert når det gjeld å få fjerna galleblæra og at han kan venta ein operasjon om ca to veker. Det er me glade for begge to. Nå har den siste halvanna veka blitt prega av sjukdom, men nå skal me konsentrera oss om «normal påske» der me kan gjera avtaler med andre og planleggja slikt som det er lov å gjennomføra. Det skal bli fint.

Heidi

Påskeblogg kapittel fem

I dag føremiddag var eg glad for å få heim ein mann som var befridd frå gallestein og som begynner å få sånn nokonlunde normal hudfarge igjen. Nå håpar me at helsa skal gå på skinner ei stund…

I dag fekk eg prøvd meg på gamle kunstar som småbarnsmor. Eg hadde begge dei små på besøk frå morgonen til ettermiddagen, og kan stolt og glad fortelja at det ser ut som minstejenta har akseptert at det er relativt trygt å vera i lag med mormor sjølv om mamma ikkje er der. Vegen dit har vore lang for kengubarnet vårt har likt seg absolutt best når ho er i armane på mamma eller i det minste i same rotet. Ho drakk mjølk av flaske, åt grøt med banan av skei og ålte og kravla seg fornøgd rundt på golvet. Det einaste som ikkje var så kjekt var føremiddagskvil i vogn i staden for i senga heime, dette på trass av gjennomsynging av «Byssan lull» med alle versa opptil fleire gonger komplettert med heile resten av arsenalet av god-natt-songar og andre songar kombinert med vogging og byssing av vogn. Det fungerte så pass dårleg at til neste kvil måtte me ut på skikkeleg trilletur med storesyster på trillande fotbrett kopla til vogna. Det gjorde susen. Storesyster er nå så stor at ein kan føra spennande samtalar med henne, og i tillegg er ho kjempeflink til å hjelpa til å passa ville babyar utan å bli lei seg for at duplobysekvensen måtte avkortast fordi nokon ikkje hadde tenkt å sova likevel. Då eg hadde småbarn hadde me syskensete oppå vogna i staden for fotbrett. Det var veldig praktisk. Med fotbrett treng ein strengt tatt litt lenger armar enn eg er utstyrt med for å få til ein komfortabel trillestilling. Med litt trening så går det etterkvart betre.

Sidan eg sjølv klarte å få dei yngste to med seksten månadars mellomrom, så fekk eg og med meg ein periode med tvillingvogn. Det var praktisk og litt «bøse» å kunna vera ute med to smårollingar samtidig. Eg synest det er heilt ubegripeleg at det faktisk er så lenge som det er sidan eg hadde huset fullt av veldig små og litt større barn. Eg hugsar det faktisk ikkje som veldig travelt heller, men det må det jo ha vore, så det kan vera minnet som legg sitt barmhjertige slør over deler av verkelegheitsorienteringa. Eg er ufatteleg heldig som har dei to små barnebarna så fysisk nær at me kan treffast mange gonger i veka, og eg veit at eg er det.

I Oslo-området har det viss vore bortimot sommartemperaturar i dag, og det unner me dei. Her har det vore opphaldsver, men det me på godt jærsk kallar ganske vasskaldt. Dei melder opphaldsver og til og med litt sol i dagane som kjem, så eg håpar det kan bli nokre fine turar. I kveld har eg sitte og jobba med elevtekstar til boka eg alltid lagar saman med elevane frå kulturskulen, det er fint å ha litt god tid til å få sett seg ned med slikt. I tillegg har eg spennande ting på strikkepinnane og eg har endeleg fått tid til å begynna å lesa «Hekneveven». Eg var sein til å få lese «Søsterklokkene», av og til kjem eg av ukjende grunnar liksom ikkje i gang med bøker alle seier er fantastiske, men då eg fekk ho til jul sette eg i gang og vart heilt bergteken.

Av rare ting som eg sikkert ikkje er aleine om, så må eg fleire gonger kvar dag inn på nettet for å sjekka koronanytt og smittesituasjonen både i verda, i landet, i Rogaland og i Time kommune. Det er faktisk det første eg gjer kvar morgon. Nå prøver eg å ta litt ferie frå tanken på smitte. Det er rett og slett litt befriande å kunna skjerma seg sjølv litt meir enn me kan i den vanlege skulekvardagen. Nå håpar me på forsvarlege tilstandar resten av skuleåret, me får bare vera så kloke som me kan alle saman og kryssa fingrane for at dette skal gå bra.

Og først av alt så skal me feira påske.

Heidi

Påskeblogg kapittel fire

I dag har eg tenkt litt på det å vera takknemleg. Mange av oss opplever kanskje at denne påsken ikkje vart heilt som me hadde planlagd, slik er det for meg og, men likevel, og kanskje nettopp derfor, har eg tenkt på kor mykje som er bra, trass alt.

I dag kan eg fortelja at Leif har fått behandling og blitt kvitt den gallesteinen som verkeleg har plaga han. Nå er det ikkje eg som har vore gjennom det heile, men tenk så heldige me er som kan få hjelp for slikt. På ein avansert måte som eg ikkje skal gå inn på her, klarte dei å ordna opp i det heilt utan skalpell. Kva gjorde dei for hundre år sidan? Venta i håp om at kroppen skulle ordna opp sjølv, eller fekk øydelagt helse for resten av livet.

Då bestemor var to år mista ho mor si, nyfødde tvillingsysken og etterkvart alle søskena bortsett frå ei av systrene i tuberkulose. Då ho var 17 år overlevde ho så vidt den forrige pandemien, spanskesjuka. Ho var så sjuk at dei trudde ho skulle døy, men ho overlevde og hadde mista alt håret på grunn av sjukdomen. Håret vaks heldigvis ut igjen. Lenge før ho var på same alder som eg er nå gjekk ho og fekk trekt ut alle tennene sine fordi ho var plaga av tannverk og aldri hadde hatt råd til å gå til tannlege. Ho fekk seg aldri gebiss. Kanskje fordi ho ikkje hadde råd til det akkurat då, og så blei det liksom for seint. Eg hugsar henne bare heilt utan tenner, men for meg var det å ha eit tannlaust smil ein del av å vera bestemor, så det reflekterte eg aldri over. Morfar hadde nokre tenner igjen, men ikkje så veldig mange. Det gav han og eit karakteristisk smil. Eg var uendeleg glad i dei begge, og syntes at dei smilte fint. Dette høyrest ut til å vera frå oldtida, men det er altså delvis ein del av min høgst sjølvopplevde barndom.

Hadde eg sett ein film om nordmenn som gjekk rundt i gatene med munnbind og liksom smøyg seg forbi kvarandre og høyrt at dette var mi framtid, så hadde eg sikkert trudd at ein av desse to dystopiane hadde inntruffe: 1. Atomkrigen var laus og alle prøvde å beskytta seg mot radioaktivitet. 2. Miljøkatastrofa er total, og me prøver å overleva i ei verd som er i ferd med å klappa saman. Med fasit i handa veit me at så gale er det ikkje. Dette er ein tilstand som me kjem til å koma ut av. Verda kan framleis bli like normal som ho var for halvanna år sidan, og livet vil gå vidare. Kanskje me har fått ein støkk som gjer at det normale livet kjennest meir dyrebart og at me vil gjera meir for å redda framtida for barnebarna våre? Me har framleis sjansen.

Me har og grunn til å vera takknemlege fordi me bur i eit land der me under heile pandemien er blitt oppfordra til, og heile tida har fått lov til å vera ute i naturen. Det å kunna gå ut og faktisk nesten gløyma unntakstilstandene har vore til veldig stor hjelp for mange av oss. I dag har eg vore ute i regnet med det yngste barnebarnet som nettopp har runda sju månadar. Denne siste veka har ho skifta ut babyvogna med ei sportsvogn, noko som gjer at ho nesten for aller første gong oppdagar verda. Ho har vore ute i beresele av og til, men det å sitja på rompa og bli trilla ut i livet er heilt nytt. Med kulerunde vidopne auge sat ho der og kunne ikkje sjå seg mett på alt som var å sjå både i skogen og i bygatene. Eg vart nesten litt medriven og ekstra nysgjerrig sjølv og. Måtte livet bli henne vennleg, og måtte me ta vare på naturen slik at ho ein dag kan overlevera slike opplevingar til sine eigne barnebarn.

I dag har eg hatt nesten fulltidsjobb med å svara på meldingar og fortelja i telefonen korleis pasienten i heimen har det. Tenk at me kjenner så mange som bryr seg. Så heldige me er som har familie og gode venner.

Det er naturleg at folk er trøytte av pandemien, det er eg og. Likevel får eg nesten bakoversveis når eg les litt av det folk skriv i kommentarfelta på nettet. Eg håpar me orkar å vera rause og vennligsinna overfor einannan. Då landet vart nedstengt for første gongen for eit år sidan skreiv folk sinte meldingar på nettet: «Se til å holde dere inne. Viss alle bare kan ta ansvar i 14 dager, så er vi kanskje kvitt dritten!». Slik skulle det ikkje visa seg å gå. Nå kom det ut ein analyse frå Folkehelseinstituttet som konkluderte med at me kanskje kunne leva som normalt att i september. Det viser seg på det eg les på nettet at folk er blitt langt meir pessimistiske og apatiske enn for eit år sidan. «Denne dritten blir vi aldri kvitt…» eller til og med «Pandemien finnes ikke, vi blir bare lurt.» Korleis det vil gå vil visa seg. Eg kjenner meg vel kanskje heller ikkje overbevist om at alle koronarelaterte problema er over i september. Eg håpar bare ikkje me gløymer at livet vårt er her og nå. Det er mykje me kan gleda oss over sjølv om ting er som dei er. I dag fekk eg ein time eller to i godt selskap med Torhild, me drakk kaffi, koste oss og snakka, snakka og snakka. At det foregjekk på FaceTime var ikkje heilt som i det verkelege livet, men så fantastisk at det i det heile tatt let seg gjera å «gå på besøk til kvarandre» når det ikkje er heilt lov til å gå på besøk til kvarandre.

Eg føler meg litt som Pollyanna som leikar «vera glad leiken», viss nokon oppfattar dette innlegget på den måten, så
er det heilt forståeleg. For meg kjendest det veldig ekte i dag. Eg er rett og slett takknemleg for den hjelpa dei kunne gje oss på sjukehuset, for livet og for familien. Om du som les dette har ein heilt annan grunnoppleving av dagen i dag, så er det heilt lov det og. Livet er mangslunge, og det finst ikkje fasit på kva som må til for å ha det bra. Det å fortelja folk at dei er bortskjemte og bør vera takknemlige er ikkje spesielt pedagogisk. Me har alle våre dagar og periodar då me i ekstra stor grad treng å få støtta seg mot nokon. Ein dag er det eg, ein annan dag er det deg. Viss me vågar å vera ærlege om livet kan me gje kvarandre sjansen til å oppdaga at nokre dagar kan eg støtta deg og nokre dagar kan du støtta meg. Kanskje er det litt vel pretensiøst å trekkja fram Halldis Moren Vesaas sine ord frå diktet Tung tids tale, men dei er så fine.

Tung tids tale

Det heiter ikkje: eg – no lenger.
Heretter heiter det: vi.
Eig du lykka så er ho ikkje lenger
berre di.
Alt det som bror din kan ta imot
av lykka di, må du gi.

Alt du kan løfte av børa til bror din,
må du ta på deg.
Det er mange ikring deg som frys,
ver du eit bål, strål varme ifrå deg!

Hender finn hender, herd stør herd,
barm slår varmt imot barm.
Det hjelper da litt, nokre få forfrosne
at du er varm!

Halldis Moren Vesaas

*

Viss du kjenner at du har varme å dela, så utfordrar eg deg til å gjera det.

Heidi

Påskeblogg kapittel 3

I går kveld hadde eg, via ein rask sjekk på kva fjernsynet hadde å by, på bestemt meg for å sjå Jesus Christ Superstar i «Live in concert-versjonen» som dei sende på NRK 2.

Då rocke-operaen Jesus Christ Superstar kom i filmversjon på 70-talet hadde eg ikkje samvit til å gå og sjå han fordi eg hadde høyrd at det var ein blasfemisk film. Sjølvsagt har eg sett han seinare, siste gongen i teaterversjon i Oslo i lag med Eva Mari, der Hank Von Helvete spelte Jesus. Eg opplevde det rørande. Eg var spent på versjonen i går, og vart rørt av det eg såg då og. Sidan eg har drive med amatørteater, mest i skule og kulturskule med barn, så er eg veldig oppteken av sceneløysingar, kostyme og måten ting blir framstilt på. Eg blir nesten alltid kjempeimponert over korleis store teater løyser dette. Eg syntest spesielt at scenene med store folkemengder var sterke å sjå på, korleis folk med kroppsspråket sitt vart til ein samansett gjeng med menneske som desperat trong noko å tru på med heile seg.

Eg begynte og å tenkja på kva det er som har gjort at ting i ulike tider blir oppfatta som blasfemisk. Eg veit jo at akkurat når det gjeld denne forestillinga så er det mellom anna fordi det sluttar med Jesus på korset; og ikkje den oppstandne som vant over døden. Filmen stiller og spørsmålet «Jesus Christ Superstar, are you the man who they say you are?» Spørsmålet blir ikkje besvart, men er vel ganske relevant nå i påsken…

Eg trur nok og at musikken og formspråket vart oppfatta anstøyteleg på 70- talet. Og så lurer eg på om me, den etablerte kyrkja, om eg nå skal trekkja meg sjølv inn i det, har lukka dører og bygd murer når folk ærleg stiller dei store spørsmåla på sin eigen oppriktige måte. Eg høyrer ofte folk snakka om kor trongt og lukka det er i kyrkjesamfunn og på bedehus, eg har pleidd å protestere og spurt om dei har tatt sjansen på å utfordra eigne fordommar, men av og til tenkjer eg at dei kanskje har litt rett, sjølv om me ikkje liker at dei gjer det. Dette blir vel spesielt tydeleg når me ser nokre tiår bakover i tid. Eg må kanskje bare innrømma at kyrkja ikkje alltid har vore like flink til ikkje å framstå som fordømmande og begrensande. Sjølv om eg altså vågar å påstå at nesten alle eg kjenner som flaggar trua si er særdeles lite fordømmande menneske.

Då eg vart vald inn i soknerådet for halvanna år sidan, tenkte eg at det eg verkeleg brant for var å skapa ei open kyrkje for alle der alle kan kjenna seg heime. Eg vil gjerne at kyrkja skal vera noko me har saman, ein arena der alle kan koma med heile livet sitt for å leita etter det heilage, for å leita etter fred for kropp og tanke eller bare rett og slett for å finna ein god plass å vera. Det er framleis ein av hovudvisjonane mine fordi eg veit at så mange ikkje vågar å leita i kyrkja fordi dei har så mange forestillingar om at dei ikkje passar inn der. Eg vil og gjerne at kyrkja skal romma heile livet og at ho skal vera eit rom der ein kan vera eit ærleg og leitande menneske og ikkje prestera eller bevisa så mykje for å kunna føla seg heime der.

Dette var tankar som eg tenkte godt kunne duga som påsketankar. Me nordmenn, og etter kvart til og med me jærbuar, har ei blyg tilnærming til dette å tru. Eg synest det er symptomatisk at då boka og filmen «Eat, pray, love» skulle få ein norsk tittel, så vart det «Spis, elsk lev». Eg tolkar det dit hen at ordet «pray» vart sett på som litt for klamt og personleg til å vera med i tittelen. Hovudpersonen i boka seier heilt på slutten av boka, etter ei lang reise på jakt etter meininga med livet, at det ikkje slo henne før etterpå at mykje av det ho leita etter og fann kunne ho kanskje og ha funne i den vesle kyrkja i nabolaget… Nå siterer eg etter minnet, og skulle det vera feil skal eg vera rask til å leggja meg flat. Dette stemmer forøvrig med eigne observasjoner om at mange synest at det ville vera klamt med eit Jesus-bilete på veggen heime medan Buddha gjerne kan få framtredende posisjonar i alle rom i huset.

Eg har jo oppdaga gjennom livet at me er ulikt samanskrudde. Kanskje eg er genetisk disponert for å leita etter noko å tru på? Eg har alltid vore nesten magnetisk tiltrukket av å finna ut meir om dette å tru. Det ser ikkje ut som alle har heilt same trongen. På same måten som eg veit med heile meg at eg godt kan leva utan utforska ekstremsport og fallskjermhopping, så ser det ut som om mange kjenner det same når det gjeld religion. Korfor det eventuelt er slik, anar eg ikkje, men eg håpar at eg ikkje er ein av dei som stengjer døra viss nokon har lyst til å stilla spørsmålet «Are you the man who they say you are?»

Ha ein fortsatt fin palmesundag.

Heidi