Gå til innhald

Ved skulestart

Så er skuleferien ugjenkalleleg over. Me vaksne har vore på jobb i mest ei veke allereie, og gjort oss så klare som me har kunna bli til å ta i mot elevane våre på måndag.

Som all erfaring alt hadde kviskra meg i øyret: Det var fint å møta kollegene igjen, det var interessant å førebu seg gjennom diskusjonar, foredrag og praktisk arbeid, og det var fort gjort å gløyma den lange sommaren og den store fridomen. Då eg sykla heim frå jobb etter den første planleggingsdagen var det mest som om eg ikkje lenger hugsa anna enn regulerte og disiplinerte dagar med jobb og andre faste gjeremål. Som alltid så skjelv eg litt for det store ansvaret det er å skulla ta i mot alle barna med eit ope og varmt hjarte og med med armane fulle av læreplanar. Me er blitt minna om kor viktig jobb me har, og at forskning viser kor stor betydning det har for eit barn å kjenna seg sett, likt og respektert av læraren sin. Heldigvis har eg aldri slitt med å bli glad i elevane mine, det som kan kjennast overveldande er at dei er så mange og at me har så få armar, auge og øyrer når me skal vera der for dei. I tillegg så er det alt det som det er krav om at me skal tilretteleggja for dei slik at dei skal kunna læra.

Sjølv synest eg stort sett at alt eg prøver å formidla og tilretteleggja for elevane er kjempeinteressant, men av og til ser eg det frå deira side og tenkjer at for nokre av dei er dette nesten som om eg sjølv etter ein streng timeplan kvar dag skulle ta leksjonar i astrofysikk, kinesisk, motorlære, avansert kjemi og arabisk. Så skulle eg bruka ettermiddagen på å prøva å læra alt om forskjellane på ulike bilmerke medan eg grudde meg til at det i morgon vart forventa at eg skulle springa 60-meteren på ti blank for å klara livsmeistringsmerket…

Heldigvis er det slik at dei fleste barn og vaksne liker å læra nye ting. Og heldigvis er det slik at skule er uendeleg mykje meir enn å bli tvangsmata med kunnskap ein ikkje har bedt om å få servert…

Skulen er ein arena for å vera levande og i utvikling. For dei fleste barn er skulen ein stad der ein får venner, utvikler sosiale ferdigheiter, opplever fellesskap med andre, er omgitte av interesserte og omsorgsfulle vaksne, og lærer å meistra seg sjølv og livet. Ikkje først og fremst for å bli gagns menneske i ei framtid som vaksne, men like mykje for å leva gode liv her og nå. Barndomen har stor eigenverdi, og er ein del av livet dei alle skal bera med seg resten av tida si. Det veit alle me som har vore barn.

Som det står i Bryne- skule- songen som alltid blir sungen ved flaggstonga første skuledag «Her ska me gå på skule i sju lange, gode år, mens regnet pøse og mens solå skine», «her ska me læra møje om å leva», «ja når me æ litt leie oss og når alt æ heilt topp, når livet smile og når me må streva» «For her på Bryne skule her liga me oss godt, her trivest me her æ det godt å vera, her ska me synga, lega, dansa og teina møje flott, her ska me leva ska me veksa og læra».

Måtte det vera godt å vera barn på skulen vår, og måtte me vaksne klara å stå i alt det boblande, levande, utfordrande, uforutsigbare og alltoppslukande på ein god måte.

Heidi

Kjærlighet fra Gud

Eg er framleis i prosessen vaska og sortera gamle kosedyr. Kanskje det har fått meg på ein barnsleg kanal, for plutseleg dukka ein av dei første salmetekstane eg lærte opp i hjernen min, og vil ikkje heilt sleppa taket. Det er ein fin tekst som får meg til å smila, så eg tenkte at det kunne eg skriva ein spontantekst. For meg er denne teksten i slekt med barndomsminne som glansbilete og kveitemjølsklister og blomeplukkande barn på bruer og stup beskytta av ein engel. Samtidig som teksten ber med seg smaken av solbær frå hagen, lukta av nivea solkrem og kjensla av eit sveitt kronestykke i handa som skal i kollekten på sundagsskulen, så rommar han eit stort og djupt kjærleiksmysterium eg alltid har bore med seg:

Kjærlighet fra Gud springer like ut
som en kilde klar og ren.
I dens stille bunn i dens dype grunn
gjemmes livets edelsten.

Mormor, eller bestemor som eg må omtala henne som dersom dette skal bli rett, var ikkje kyrkjegjengar og så vidt eg veit sette ho aldri i vaksen alder sine bein på eit bedehus, sjølv om eg ikkje har sikre belegg for å hevda det siste. Livsanskuelsen hennar var nok ei blanding av pragmatisk realisme med eit lite streif av barnetru. Ho fortalde at dei song mykje salmer på skulen og at læraren som spelte orgel sa at ingen trong å prøva seg på noko tull mens han spelte fordi han hadde auge i nakken. Bestemor song denne songen for meg og i det vesle hovudet mitt med stor trong til poesi, sentimentalitet og alt som var vakkert var, var desse linjene så vakre at det gjekk kaldt nedover ryggen min. Kjelder av rennande vatn og edelsteinar av liv i djupe grunnar, kunne det bli finare? Bestemor sa at ho hadde lese at dei song den songen i eit kongeleg bryllaup og at det andre verset passa så godt:

Kjærlighet fra Gud som en yndig brud,
kommer smykket til oss ned.
Lukk kun opp din favn, kom i Jesu navn,
himlen bringer den jo med.

Dette gjorde at eg insisterte på å bruka denne salmen då me gifta oss. Eg hadde litt problemet med orda yndig brud, kunne det bli oppfatta som om nokon trudde at det var det ein trudde ein var. Begrepet ynde er for meg assosiert til noko skjørt, vevert, forsiktig og sjarmerande, og eg har aldri tenkt at det var det første ordet nokon ville bruka om dei skulle beskriva meg med enten det var med brudekjole eller andre typar klede. Eg tenkte at det var det andelege innhaldet som var det viktigste og let det stå til…

Det siste verset har eg først oppdaga for fullt i vaksen alder. Ei klok dame eg møtte i Korsvei-samanhang sa at det hadde gått opp for henne at dette var sjølve grunnsteinen i trua hennar. Her tillet eg meg å sitera det med gammal språkbruk sidan eg innleia diktet i stilen glansbilete og blondegardin. Eg synest rett og slett det er vemodig vakkert slik:

Kjærlighet fra Gud, er det store bud,
er det eneste jeg vet.
Bli i kjærlighet og du har Guds fred,
ti Gud selv er kjærlighet.

Dette er då ei utruleg vakker skildring av eit mysterium? Dersom ein klarer å bli i kjærleiken, i tilliten, i respekten for livet og for andre menneske, det er då ein finn fred. Dette er tankar som er gjenkjennelege i meir enn vår eigen religion, og eg tenkjer at her kan dei som svergar til å nærma seg livet gjennom meditasjon og mindfullness og kan kjenna seg att. For meg inneber det og at ein kan fokusera på noko anna enn seg sjølv, det å sikra eige velvere og å engsta seg for alt ein ikkje kan gjera noko med.



Eg trur framleis at kjærleik, håp, tru, tillit og solidaritet kan redda verda.

Heidi

Ellevte august

Dei siste fire-fem dagane har me brukt ganske mykje tid på rydding. Ein del av dei som les dette veit at rydding ikkje er min favorittsyssel eller det eg er flinkest til i dette livet. Det er godt likevel å ha kome så langt. Det verste med å rydda er den manglande evna til å kasta noko som helst. Eg brukte ein heil føremiddag bare på å rydda skrivebordet mitt der papirbunkene var høge og papirordnarane skyhøge og sprekkfulle. Etter å ha teld på knappane og teke sats lenge, så ende eg med å kasta alle notata og alle utskrifta av kompendium frå studiet i vinter. Bakgrunnen var for det første at det var så utruleg mykje, og eg gav opp å sortera det. For det andre veit eg at alle dei sirleg ordna ringpermene (nå ja…) frå lærarskulen vart oppbevart i hyller i mange årtier nesten utan at eg opna dei. Eg har ein del liggjande på hard-disken frå det siste studiet, lærebøkene finst, og det meste bør eg vel helst ha internalisert om det heile var vellukka?

Eit anna problem ved rydding av skrivebord er at eg er ein kaos-skrivar som nesten kvar einaste dag noterer ned noko eg vil bruka i tekstar eg skriv. Det meste er i notatbøker, men det hender og at eg skriv på det eg har for handa. Så er eg ein hund etter bøker, og blir magnetisk dregen mot alle stader ein kan få kjøpt seg billige diktbøker. Eg har mange hyller med diktbøker, og mange diktbøker som ikkje får plass i desse hyllene. Dei har eg ikkje rukke å rydda. Systemet akkurat nå er å finna ein ledig sprekk oppå bøkene der ein kan stappa ting inn utan at andre ting raser ut, men skrivebordet og golvet er ganske ryddig.

Eg har ein mann som kan opptre ganske entusiastisk når han først går inn for noko, og nå var ein av kongstankene hans at me skulle rydda eit rom i kjellaren der me har kasser fulle av julepynt, gamle leiker og klede. Han har lese japanske minimalistbøker av det slaget der ein får beskjed om å halda eit og eit klesplagg i hendene og kjenna om du er emosjonelt knytta til plagget slik at det skal få fylgja deg vidare, eller om du skal takka for fylgjet og senda det til gjenbruk. Eg let meg overtala til å gå gjennom nokre kasser med klesplagg eg ikkje har hatt hjarte til å kvitta meg med av ulike grunnar. Det eldste var eit lilla applikert skjørt som eg gjekk rundt i for førti år sidan… Alt kan koma til å bli passeleg og moderne igjen, slikt kan ein aldri vita… Ikkje sei at akkurat det skjørtet kunne du hatt lyst til å arva, for nå er det send i veg. Ein del fekk eg berga, men veldig mykje av det eg ikkje har brukt dei siste fem – ti åra hamna i svarte søppelsekker med adresse Fretex. Eg angrar nesten litt her eg sit og skriv, men eg sa fint takk for fylgjet i alle fall…

På jakt etter ein del Duplo-klossar som eg er sikker på at me har ein plass, så fann me store mengder gamle kosedyr i eit kott i ein knevegg. Her låg det ca fem gonger så mange bamsar og mjuke dyr som eg i min villeste fantasi hadde trudd at me hadde… Iben som var på overnatting, hadde ein stor dag med å få vera med og leita dei fram. Dei lukta litt kjellar/ loft, så ho gjekk med på at ho måtte hjelpa mormor å bada dei i vaskemaskinen. Nå har det vel gått fem vaskemaskinsrundar med trommelen full av nokre velbrukte og nokre nesten nye mjuke venner. Det vakte minner å finna alt dette. Eg er einig med den japanskinspirerte minimalisten min i at det meste må gjest vekk til gjenbruk, og me har send ut melding til ungane om at dei som vil ha tilbake bamsane frå barndomen, må seia i frå… Ein del skal få vera her, og eg må nok ta ein runde med å sy på nye knappeauge der blikket manglar, festa lause trådar, sy igjen sprukne saumar og sy på nye bamsemunnar der dei har løsna…

Og den legendariske årlege handlinga å ta ut innmaten av lærarkalenderen sin, knytta det saman med ein hyssing, og leggja på plass i skrivebordskuffa før ny innmat blir plassert inn i ringpermringane, er utført… Ja, eg brukar framleis ein papirkalendar. Kanskje det neste år er så få att av oss at fagforbundet sluttar å tilby «dinosaurene» blant oss innmat til kalenderen? Eg er på gli og kan nesten tenkja meg ein digital kalender, men bare nesten…

Sommarferien er nesten over, og han har vore god. På tysdag skal me vaksne vera klare til dyst med blanke ark og fargestifter tel. Og då kan me rette opp att det som glapp for oss i fjor, alt skal bli så systematisk likevel… Dette er året då me skal ha system i sysakene, ha alle papir på plass der dei skal vera, og koma oss heim til rett tid kvar einaste dag i staden for å bli sitjande til langt på kveld fordi me har lagt lista for høgt eller på feil plass.

Det er alltid kjekt med nye ubrukte skuleår, og det er alltid eit sjokk å kasta seg ut i det nye året fordi kontrasten mellom romslege dagar med fullstendig gjenvunnen kvilepuls og det å skulla skapa ein ny verden, som er omtrent det me gjer kvar gong me set i gang med eit nytt år med nye timeplanar, årsplanar og rutiner. Det er som å hoppa frå ti-meteren ut i vatn som du veit vil kjennest iskaldt dei første minutta, og du veit at du skal og må hoppa. Det positive er at all erfaring seier at det blir bra, og for å halda fast på biletet: at du liker å bada. Det blir kjekt å sjå elevar og kolleger igjen, og det er ein viss fryd med alt som er nytt og ubrukt.

Eg har fått lese veldig mykje i sommar, og noko av det siste eg har lese ferdig er boka over. Ho er skriven av Sunniva Gylver som er prest i den norske kyrkja og Bushra Ishaq som er norsk -pakistansk lege og muslim. Dei er venninner og har jobba saman i ei gruppe som har som formål å få god dialog mellom kristne og muslimar. I kvar sin halvdel av boka skriv dei refleksjoner over dei same tema med kvart sitt utgangspunkt. Dei er klare på at sjølv om begge trur på Gud som skapte himmel og jord, så er dei opne om at det er mykje som skil dei to måtene å tru på, ikkje minst fordi muslimane har eit heilt anna syn på Jesus enn det dei kristne har.

Eg har lese Bushra sine refleksjoner med stor interesse, og eg innser at det er veldig lett å ha fordommar. Det å vera praktiserende muslim gjer ein veldig sårbar for fordommar. Ei muslimsk dame sa i eit program eg høyrde på radioen at noko av det verste var at mange gjekk ut i frå at alle muslimar sympatiserte med fanatiske terrorgrupper som IS. Bushra reknar seg som pasifist akkurat som eg gjer sjølv, og ho tek sterk avstand frå at valdsbruk skal ha noko som helst med islam å gjera. Akkurat som me etnisk og kulturelt kristne nordmenn forheld oss til religionen vår på veldig ulike måtar, så gjeld det same for muslimar.

Sjølv er eg så heldig å kjenna opptil fleire kvinner som bruker hijab i det daglege, noko Bushra ikkje gjer. Felles for dei kvinnene eg tenkjer på er at dei er sterke, modige, sjølvstendige og varmhjarta. Dette betyr sjølvsagt ikkje at det ikkje er ting i islam eg synest er vanskelege, men eg trur at om me skal få til ein god måte å leva saman på, så må me bli kjende med kvarandre, lytta til kvarandre og våga å bli glade i kvarandre.

Ein musikar eg høyrde på Sommar i P2. Bendik Giske, sa noko som var så fint at eg måtte notert det ned. Det handla om å forhalda seg til andre menneske. «Eg ser på deg, og liker det eg ser. Eg treng ikkje å lika meiningane dine, og eg treng ikkje å lika det eg har høyrt om deg. Eg veit bare at når eg ser på deg akkurat nå, så liker eg deg.»

Eit nytt skuleår er nesten som eit nytt år, så nye nyttårsløfte kan me godt ta med oss inn i det som kjem. Eg foreslår at det å lytta til folk som meiner andre ting enn oss og det å utfordra oss sjølv på å våga å lika folk me ikkje kjenner og som står for ting me sjølve er skeptiske til.

Heidi

Grønt skifte

I dag var eg hos frisøren. Det er ikkje ofte eg kjem meg dit, nå var det sju månadar sidan sist, men eg forbind det å bli stelt på håret med kvile og stort velvere. Slik var det i dag og. Eg var ein relativt tidleg kunde, så det var roleg stemning i lokalet. Dei få som var under saksa snakka roleg og dempa med dei som ytte servise. I ein atmosfære av vennleg ro sat eg med ein kopp kaffi og ei bunke vekeblad medan eg venta på neste steg i prosessen.

Øverst i bladbunka låg det eit «Det nye». Det foresveiv meg at det var eit blad eg av og til hadde kjøpt for sånn ca førti år sidan, og opna det med ei viss interesse. Eg vart rett og slett litt imponert av at i ein av reportasjane vart «kjendisungdomar» spurde om kva dei gjorde for å ta vare på miljøet og for å bekjempa klimakrisa. Dei spurde svara alt frå at dei var nøye på søppelsortering, hadde auka medvit på det å forbruka klede og unngjekk å reisa med fly i utide, til at dei var blitt vegetarianarar eller veganarar for å gjera sitt til å skåna miljøet. I bladet var det og tips til korleis ein kunne handla i stort og smått for å leva meir berekraftig, og i eit intervju vart ei jente som har fått stort fokus i media utfordra på kva som var dei grunnleggjande verdiane hennar. Eg er heilt sikkert ikkje utan fordommar, men det var ikkje det eg hadde venta å finna i dette bladet.

Eg vart rett og slett litt optimistisk der eg sat med eit beskjedent og personleg ønske om å bli fin på håret. Det slo meg at barn og ungdom eg kjenner er ganske endrinsdyktige og ganske ansvarlege på mange vis. Eg har ein følelse av at fleire og fleire kunne finna det naturleg å gå rundt med T-skjorta med Change-makers sitt motto: «Det er klart at jeg kan forandre verden».

Ei ny klimaundersøkjing som kom i dag viser at det er viktig med ei rask omlegging av matvarepoltikken i verda for å redda klimaet og for å få nok mat til alle. Verda har eit stort utviklingspotensiale på dette området både når det gjeld matvareproduksjon, matsvinn og kosthald. Me står ovenfor store utfordringar, men eg synest at fleire og fleire i imponerande stor grad, og i eit relativt høgt tempo, erklærer at dei er klare for å endra livsstilen og klare for å ta ansvar. Eg meiner å sjå ei positiv endring og at endringane har kome fort. Sjølvsagt er me veldig seint ute. Det seiest at mennesket sine overlevingsinstinkt er koda slik at me reagerer lynraskt når løva hopper ut av buskane, men ikkje før me ser med eigne auge at me er i akutt fare. Det skal visst nok vera hensiktsmessig på den måten at me ville vera lite tente med å gå rundt med ein handlingslammande frykt eine og aleine fordi det finst løver i verda… Kanskje me burde kodast om i tider der det ikkje først og fremst er som matleitande steinaldermenneske me kan møta farer…

Så lenge det finst håp finst det liv, seier eit ordtak nokon har funne det for godt å vri litt på. Eg vil gjerne slå eit slag for håpet og seia at me må våga å sjå, høyra og handla medan tida endå er her. Håpet er ei sterk kraft, og me må våga å klamra oss fast til det, og våga å løfta det opp slik at alle får sjå det. Som dei fleste menneske så liker eg godt å vera den som har det rette svaret og som klarer å skilja det sanne frå det falske i konkurransar der ein skal tippa rett svar. I denne samanhangen ville ingenting gleda meg meir enn at eg tek feil. Det ville kosta meg svært lite å gratulera dei som aldri har trudd på ei klimakrise dersom nokon med sikkerheit kunne seia at ho bare har oppstått i overengstelege forskarhjernar. Ingenting ville gleda meg meir enn at eg tok feil om menneskeskapte klimaendringar og ei usikker framtid. Dessverre så kjenner eg meg overbevist om at dei som ropar at me må trekkja i nødbremsa har rett. Eg håpar bare me klarer å gjera akkurat det. Me lever i spennande tider, og det gjer godt å ha den naive trua at me faktisk kan forandre verda. I alle fall viss me står saman. Barna eg jobbar dagleg med på skulen, det vesle barnebarnet mitt, ungane i gata der eg bur og alle andre barn, eg unnar dei verkeleg ei god framtid og ei jord det går an å stella godt med og ta vare på i mange generasjonar framover.


Heidi

Venninner

I dag har eg tenkt å jobba «den omvende vegen». I heile sommar har eg brukt litt av kvar dag til å skriva dikt eller idear til dikt. Planen er så å gå djupare ned i materien og vidareutvikla det eg har skrive. I dag har eg lyst til å ta ein modig vri på det heile. I staden for å skriva ei skisse ned i ei blå eller grå skrivebok, vil eg prøva å skriva det direkte inn her. Det vil heilt sikkert bli endringar etterkvart, men slik får det bare vera.

Til det diktet eg har bestemt meg for å skriva har eg ei heilt konkret inspirasjonskjelde. Under vignetten «Visitt» i Strek (nr. 1 2019) fortel Johanne Mandujano kort om dei fire venninnene sine Kristin, Johanne, Anny og Isabelle. Desse framstår svært forskjellige og ein ser alle fire for seg. Samtidig går det tydeleg fram i teksten at ho

er veldig glad i alle fire og at ho treng dei i livet sitt. Den korte petit- artikkelen sluttar med fylgjande konklusjon: «Det å ha en venn. En rar venn, en sunn venn, en frekk venn, en god venn. Jeg takker Gud for mine.»

Denne veldig korte teksten som eg først las utan å reflektera så mykje over innhaldet, har eg lese om igjen fleire gonger. Det aller finaste med han er at han har fått meg til å tenkja på kor fint det er å kjenna og vera glad i mange forskjellige menneske. Eg har tenkt på kor heldig eg er som har så mange og så forskjellige venninner. Mine venninner er og vidt forskjellige og fargerike på kvar sine måtar. Saman dekkjer dei eit veldig stort felt av eigenskapar og veremåter, og eg set pris på dei alle saman. Eg har vald å ikkje bruka namn i diktet, men det eg skriv er sant… Det vil seia, eg bør nok faktasjekka eit par ting før det eventuelt kjem på trykk, og medan eg skriv denne setningen, har eg fortsatt ikkje skrive diktet… Men nå set me i gang:

Eg har ei venninne som spelte trekkspel då ho var fire år,
ikkje etter nybegynnarnotar, men melodiar ho hadde høyrt på radioen.
Det hende ho spelte med instrumentet på ryggen
for å få ekstra stor applaus
Ei av venninnene mine sykla frå Nordkapp til Lindesnes.
Ho song salmar mens ho sykla, og reisefylgje ville ho ha seg fråbedt.
Ei av venninnene mine er over åtti år,
og mange er i mitt hovud framleis veldig unge.
Mange av dei les bøker, men eit par av dei kjem liksom aldri i gang.
Eg har venninner som sjeldan set sine bein i kyrkjer,
og andre som gjerne kunne ha budd der for resten av sitt liv.
Ei av venninnene mine kler seg alltid i oransje eller turkis
og har fire kokte egg med seg på jobben.
Ei er utdanna revisor, veldig flink til å framføra dikt,
og den einaste eg kjenner som hugsar songtekstar frå 60-talet
betre enn eg gjer det sjølv.
Eg har venninner som syng som englar
og venninner som bare veldig forsiktig
lufter stemmen sin i godt lag.
Eg kjenner ei som gjerne dansar på bordet
og fleire som helst vil sleppa å dansa når nokon ser på.
Ei av venninnene mine har eg kjend sidan eg var seks år,
og ei sidan me var sju og møttest utanfor fotografen kvar morgon
med kvar vår ransel for å ta fylgje til skulen.
Ei av dei dreg på jomfrureiser til Påskeøya
og er reisande i yoga.
Ei skriv dikt og har eit par svindyre Masai-sko med rullesolar
som ho aldri har fått til å gå i.
Nokre snakkar høgt og lenge med stort publikum,
andre snakkar best med innestemme og i lukka forum.
Ei syr samekofter og strikker på bestilling,
ei anna vatnar hagen sin med gullvatn,
og har laga eit blomeparadis ho nesten ikkje kan reisa vekk i frå.
Ei trålar butikkane langsamt og systematisk,
ei handlar på impuls og tek seg ikkje tid til å prøva,
medan ei tredje er allergisk mot handlegater og kjøpesenter.
Ei rir på ukjende hestar i fjella i Guatemala utan å blunka,
men er nevrotisk sjølvransakande
og har store kassar med papir ho aldri får sortert.
Ei blir kvalm med tanken på å ta blodprøvar
ei anna vil helst vera vaken under operasjonar
for ikkje å gå glipp av noko interessant,
og ei tredje er redd for at optikarar og tannlegar
ved første høve skal finna skjulte kreftsvulstar.
Ei pakker alltid koffert til klokka fem om morgonen
når ho skal ut og reisa.
Ei lever mest når ho sit på eit fly,
andre reiser bare med toget.
Fleire jobbar i pedagogisk psykologisk teneste,
mange fargar håret,
og opptil fleire har hatt kunstutstillingar.
Ei har vist oss at ein klarer seg godt utan fast plass å bu,
og fleire trist best aleine på hytta.
Tre av dei gjekk eg i klasse med på barneskulen,
og kan framleis få meg til å le så eg får vondt i magen.
Dei har tiltru til forskjellige parti,
trur eller smugtrur på Gud,
har problem med å tru på noko som helst,
er spesialutdanna i sjelesorg,
eller trur mest på sjamanar og reinkarnasjon.
Fleire har vore alvorleg sjuke,
og heldigvis blitt friske att.
Ei elskar å invitera alle på middag,
ei er veganar og ei sverger til seterrømme og meierismør.
Til saman har me prøvd det meste av diettar
og fleire av oss har knaska kålrabi til kjevene verker
og teke djupdukk i lavkarbo-oppskrifter.
Nokre badar aleine i iskald sjø så fort dei får sjansen,
ei har begynt å jogga,
ei har fjellhytte, boicottar fjellturar
og filosoferer heller i jacuzzien på terrassen.
Til saman kunne dei ha strikka seg her i frå til månen
og kanskje tilbake igjen og,
sjølv om det finst dei som aldri rører strikkepinnar.
Dei går inn og ut av roma sine
i det store huset mitt,
enten eg ser dei titt eller sjeldan,
enten dei liker timelange telefonsamtalar,
eller trivst best med sms og julekort.
Til saman er me markblomar i ein grøftekant,
roser på eit kongeleg bord,
og liljer i store bukettar.
Til saman er me det meste,
og langt meir enn det som let seg formulera,
i dikt som nesten er for lange som dei er.
Eit høgt og eit lågmælt hurra til venninnene mine,
saman kan me bera
og saman kan me stå i nesten alt
som kanskje kunne tenkjast å koma på.

Heidi





Femte dagen i august

Heimesommaren er den tida ein håpar på å få gjort ein del av alt som alltid skulle ha vore gjort, den tida ein skal nyta ferien heime, og den tida ein har tenkt seg rom for kreativitet og spontane innfall… Det seier seg kanskje sjølv at alt dette ikkje går i hop slik at ein får gjort alt saman samtidig. Desse dagane er gode, og dei går fort. Alle dei øverste bileta er i frå i dag. Eg har hatt ein fin dag hos og i lag med mor og far og har plukka masse rips og stikkelsbær. Eg liker å plukka bær, spesielt når det ikkje regner. Det er noko meditativt med det å ha god tid og bare hausta inn i bøtter og litermål av det gode denne månaden har å by på.

Eg har gode minne frå barndomen med koking av saft og syltetøy både heime og hos begge para mine med besteforeldre, eg hugsar den gode lukta og den hektiske aktiviteten med saftkokar, sterilisering av glas og flasker og forsegling av syltetøyglas med syltevoks slik at innhaldet skulle halda seg.
Eg hugsar at farmor i tillegg til dette dreiv med hermetisering av pærer og plommer. Før fryseboksar var allemannseige og syltetøyet var mykje enklare å kjøpa enn å laga sjølv, ser eg, og hugsar eg, at det var mykje slit i det å driva matauk…

Sjølv ser eg det paradoksale i mengdene med sukker ein ofte må bruka for eksempel i gammaldags syltetøy, og tenkjer at det er ikkje fornuftig mat lenger… Likevel observerer eg at heimelaga mat frå botnen av har fått ny status. Ein kan godt gje heimebakte brød og heimekokt ripsgelé som ekslusive og velkomne gavar, og snart er kanskje fiskebollar i kvit saus festmat fordi ingen lagar det til kvardags lenger?

Å sjå på at frukt og bær ikkje bli brukt, kjennest heilt feil. Med mor og far si hjelp til plukking og rensing har eg nå frose 7-8 liter rips, og ei bøtte med grøne stikkelsbær står på kjøkkenbenken. Den første oppgåva i morgon blir å koka gammaldags grønt stikkelsbærsyltetøy, for det synest eg er så godt. Kanskje det går an å knipa inn på sukkermengda, det får eg finna ut når eg kjenner smaken på det. Etter googling på oppskrifter, så fann eg ut at ein moglegheit er å koka stikkelsbærchutney med lauk, eddik, sukker og sursildkrydder i, men eg er redd at det blir hakket for sært? Kanskje det ville vera meir tidsriktig enn syltetøy? Eg får sova på det, men eg trur nok kanskje det blir bestemorssylting… Eg begynte forresten først å lika stikkelsbær- og plommesyltetøy i tenåra, før det var det «vaksent og kjedeleg». Det som er litt synd er at det omtrent samtidig gjekk opp for meg kor usunt syltetøy på mange måtar er…

Den grøne bølgja har nådd heimen. Me, det vil i praksis seia Leif prøver oss litt med pallekassar med salat, lauk poteter og blanda blomsterfrø. Me lærer vel etterkvart… Avlinga er betre enn i fjor i alle fall.

Noko av det eg liker med august er denne overveldande mogninga. Heime hos foreldra mine er plommetrea fulle av plommekart, og i drivhuset til far veks det grøne druer og tomatar. Blomsterbeda har han og skikkeleg taket på, så eg snik meg alltid til å få plukka med meg bukettar når eg er heime. Marikåpe vil eg prøva å få tak i til min eigen hage, for planten har så nydeleg grønfarge og gjer seg så godt i bukettar. I dag oppdaga eg kor fint det var i lag med rosespirea.

Med til bærplukkardagen høyrde to invitasjonar til bords, først tomatsuppe med egg servert med franskbrød, ein fulltreffar frå barndomen, og så kaffi, lefse og rips med vaniljesaus. Det er litt deilig å ha ein dag som «dotter» i heimen, eg har jo stort sett avansert til å vera «mor» når ting skal ordnast og nytast. I helga var eg aller mest «mormor» og nytte kvart sekund av det, sjølv om det er ein veldig søvnig form for nytelse ein blir utsett for når nokon er lysvaken og klar for livet klokka fem om morgonen. «Sova mormor?» «Mamma og pappa sova henne? Sova aen plass? Mommor kåma, læsa bog? Bygga? Iben ner!» «Ner» betyr i denne samanhengen ut av sprinkelsenga i loftsetasjen og ned i stova… Det var ikkje feil med eit vaktskifte klokka halv åtte slik at mormor kunne sova ein ekstra time før mormordagen gjekk vidare.

På veg heim stansa eg ved Melsvatnet for å ta ein liten runde når eg først var der. Det var nydeleg ute. Eg rakk akkurat rundt mellom to kveldsbyger. Geiteramsen stod høg, det bugna av markblomar langs vatnet, mange sauer og ein stor svanefamilie åt gras langs vegen og vatnet og vannliljene blømde ute i vatnet. For meg er alt dette veldig heime, men eg kom til å tenkja på at det kanskje kan vera nesten eksotisk for dei som ikkje bur på desse traktene. Derfor inviterer eg til å slå fylgje via bileta over.

Eg har så mykje eg ville ha skrive. Kjem tid, kjem råd.

Heidi

August

AUGUST

August er det mykeste myke jeg kjenner,
denne skjelvende streng mellom sommer og høst,
denne dugg av avskjed i mine hender.

Dette hemmelige milde inn over jorden,
denne lyende stilhet:
Tal Herre, tal!
dette lyset som hviler
på modningens høyde,
dveler
og synker mot visningens dal.

Disse kvelder da trær
er som skygger i skyggen.
Denne etterårsfred over sted og forstand.
Jeg har drømt at jeg seilte mot evigheten,
og en kveld i august var den første
besynderlig duse kjenning av land.

Jeg vet midt i alt det jeg ikke vet:
August er det mykeste myke jeg kjenner,
myk som sorg og som kjærlighet.

– Einar Skjæraasen – (1900-1966)


Eg klarte ikkje å la vera å bruka Einar Skjæraasen sitt nydelege augustdikt dette året og. Naturdikta hans er noko av det vakraste eg veit, og dette er nesten det aller vakraste.

Eg gjekk av toget i juli med den tunge kofferten min, og medan eg vandra gjennom gatene på Bryne på veg mot huset vårt så vart sommaren langsomt til august. August er ein av dei månadane eg er aller mest glad i. Det paradoksale er at det alltid er med eit visst vemod ein tek i mot vekene i august, for dei ber bod om at sommaren går mot slutten. Nå gjeld det å fortelja seg sjølv at det heiter sommar i fire veker til, og at det er den aller finaste delen av sommaren me går inn i akkurat i dag.

Eg skreiv at eg hadde litt blanda kjensler for å bli aleine i ei leiligheit i Oslo med to kattar, men at eg tok det som ei utforsking av komfortsonene mine. Etter å ha vore i lag med til dels ganske mange menneske heile tida i heile sommar var det uvant å skulla vera i eige selskap i tre dagar. For det første var eg sjølvsagt ikkje heilt aleine i tre dagar når alt kom til alt. For det andre så var det faktisk veldig godt med aleinetid. Etter fem-seks veker med ferie er det ei god kjensle å flyta rundt i god tid og i dagar som lagar seg til etterkvart som dei kjem. Eg hadde eit utruleg hektisk arbeidsår med studier på toppen, så sommaren i år var ekstra velkomen. Nå skal eg nyta siste rest av skuleferie (les avspasering om du måtte ha behov for det). Eg kjenner på kroppen og sjela at ein etter å ha hatt nokre rolege veker har fått kvilepulsen på plass og meir tid og rom for dei store tankane enn elles i året. Det er godt slik. Kanskje eg kjem att om ein dag eller to med eit av mine eigne august-dikt. Eg kjenner det ligg nokre linjer der som har lyst til å bli skrivne.

Heidi