Tyrkisk soloppgang

Etter som me nå er rutinerte bussturistar, så visste me at det var lurt å ha med oss nistemat og vatn, og at lokal valuta kunne koma vel med. Bussen me skulle reisa med var stor og kvit, og på sida stod det skrive ”Mercedes Benz, best there is”. Og bussen var fin på utsida, men det viste seg at han var utan toalett, sjølv om bussturen var stipulert til 17 timar. Men me visste jo frå før at han kom til å stoppa av og til, om ikkje så ofte, så me fekk ikkje panikk.
Planen var å reisa til Thessaloniki og derifrå til Istanbul, men sjølv om avstanden mellom Thessaloniki og Struga var kort på kartet, så var det så godt som umogleg å finna reiser med buss eller tog som ville ta oss dit. Om det skuldast at forholdet mellom Macedonia og Hellas ikkje er det beste, veit me ikkje. Til slutt resignerte me, og la inn ei ekstra overnatting i Struga og ei i Istanbul, i staden for å stressa meir med det. Litt skuffande var det at turen til Istanbul gjekk gjennom Skopje og vidare gjennom Bulgaria, sidan me faktisk reiste den strekningen på veg ned, men det er jo ikkje ein tur me tek turen uansett, det kan lett bli lenge til neste gong.

Til å begynna med er det ein del ledige plassar på bussen, men det fyllest snart opp. Ein stor tyrkisk familie kjem på ein stad langs vegen, og tantar og bestemødrer med skaut og lange svarte kåper er med dei som skulle reisa for å klemma, kyssa og vinka dei av garde. Det er rørande å sjå på gjennom bussvinduet. Denne gongen er eg ikkje bilsjuk den første delen av ruta, så eg kunne betrakta med litt nye auge. Ulempa var at dei macedonske reisesjuketablettane, som eg hadde kjøpt via miming og kroppsspråk, viser seg å vera at dei ganske søvndyssande, så dei første timane har me problem med å halda auga oppe. Me får likevel sett at dei har skore mange åkrar etterkvart, og at solsikkeåkrane står i full bløming. Sunniva og eg oppdagar to storkereir med store storkungar og foreldre i. Me ser og saueflokkar med gamle damer i lange skjørt eller gamle menn som gjetarar.

Ein gong utpå kvelden vert det litt ubehageleg dramatisk. Det foregår eit eller anna framme i bussen som me ikkje heilt forstår. Fleire gonger er nokre av dei andre passasjerane framme hos ein mann som sit åleine på eit dobbelsete, og han svarer dei ganske bryskt. Etterkvart er bussen overfylt og vel så det. Dei to siste passasjerane må sitja på golvet. Plutseleg begynner ein mann i bussen å snakka høgt og sint til han som sit åleine der framme. Denne svarer irritert, og stemmane vert høgare og høgare. Til slutt skrik dei to mennene til kvarandre, og fleire og fleire sluttar seg høgrøysta til diskusjonen. og fleire reiser seg irriterte opp og står i midtgangen. Det ser ut som om det kan utvikla seg til håndgemeng. Me må gissa oss til kva det heile dreiar seg om for me forstår ikkje eit ord av det som blir sagt og skrike.

Til slutt får me forklart på engelsk frå mannen som begynte å skjenna at grunnen er at han fremst i bussen  nektar å la ei kvinne sitja på sida av seg fordi han er muslim, og ikkje meiner at det er rett å sitja så nær ei kvinne. Billettane er nummererte, og mannen nekta å gje plass til dama som skulle sitja i lag med han. Mannen som tok affære, seier irritert til oss at den muslimske mannen fekk fylgja reglane som alle andre, og ikkje halda opp ein tom plass. Ein ung jente blandar seg modig inn i diskusjonen på engelsk. «But that is not your business, it is somebody else`s job to tell him. You start screaming and shouting and make people nervous!» Bråkmakaren klapsar kjærasten min på låret og seier «sorry» og folk på bussen begynner å le.

Det heile endar med at mannen framst i bussen må bita i det sure eplet og sitja med ei dame. Han ommøblerer litt i bussen, for å få kabalen til å gå opp. Han hentar ei dame med lang kåpe og skaut fram til seg, eg lurer på om det kan vera mor hans. Mannen som starta bryet tek litt triumferande fram ein rosenkrans som han blir sitjande med i handa ei stund… Det befriande er at menneska som har ropt og skrike med sinte stemmar nå begynner å le og snakka med glade stemmar. Bare han som fekk ufrivillig selskap ved sida av seg surmuler på første rad.

Det tek rekordlang tid på grensa til Bulgaria. Det går mest to heile timar frå me kom til grenseovergangen til me er over på bulgarsk side. Det rare er at det ikkje ser ut til å stressa busspassasjerane at tida går og at bussen er i ferd med å bli forsinka. Tonen mellom passasjerane er avslappa og roleg. Bak oss sit eit ungt par, han i dongeribukse og singlet, ho med lang kåpe og skaut. Dei har med deg ein gut i treårsalderen som dei har på fanget, så eg har ikkje samvit til å ha mitt sete nede i liggestilling lenge om gongen. Den vesle guten plaprar fornøgd i veg, og  mora svarar han varmt og roleg og tålmodig. Eg forstår ingenting av orda deira, men toneleie og setningsmelodi fortel meg ganske mykje om den vesle familien på reise.

Så snart me er over i Bulgaria blir det mørkt ute, og etterkvart blir det mørkt inne i bussen og. Klokka to blir lyset slått på, og nokon snakkar høgt. Det viser seg at me skal ha ein pause. Me er komne til ein open nattkafe, der det sjølvagt mellom anna sit ei gammal dame og samlar inn dopengar, og deler ut blomstrete serviettar til å tørka hendene på. Inne på damedoen ser eg ei av dei tyrkiske damene løsna på sjalet for å få vaska ansiktet i kaldt vatn. Ein kan få kjøpt ost og store skinkebitar, brød, melon og varm suppe. Dei to bussjåførane set seg til å eta suppe. Sjølv skrapar me saman det me har av bulgarske pengar og kjøper kjeks og påsmurte brød og vatn. Tilbake i bussen, tek bussjåføren ein runde og sprøyter desinfiserande væske i hendene til folk. Folk vaskar seg til albogane, og vaskar seg med dei siste restane  i ansiktet. Så blir lyset slukka og bussen kjører vidare.

Klokka tre kjem ei ung jente springande opp midtgangen og ropar «Doktore? Doktore?» Lyset blir slått på. Ei eldre tyrkisk dame har fått eit illebefinnande bak i bussen. Folk stormar til med kaldt vatn og handvifter, og det er litt tilløp til panikk. Ingen melder seg som lege. Eg prøver å hugsa det eg lærte på sist førstehjelpskurs. Det ser ikkje ut som om nokon tenkjer på å ringa nødnummeret, og for alt eg veit eksisterer det ikkje her ei gong. Sidan så mange er aktivt med rundt dama, så vel eg å ikkje legga meg ut i det sidan eg ikkje forstår det dei seier, og mest ingen i bussen vil forstå nokre av dei språka eg snakkar. Dessutan er eg ein absolutt amatør i legekunsten eg og. Eg finn ut at det truleg er lurast å forhalda seg roleg på setet mitt, og heller senda ei bøn opp til gode makter om at det må gå bra. Heldigvis dukkar det opp ein politibil, og via den blir det tilkalt ambulanse. Kvinnene samlar seg rundt den sjuke, som blir lagt ned på ryggen i eit dobbelsete. Ho er voksgul i ansiktet. Dei snakkar roleg til henne, vifter henne med vifter, og prøver å få henne til å drikka vatn medan dei ventar på sjukebilen. Nitti prosent av mennene på bussen brukar ventetida til å røyka utanfor bussen.

To grønkledde kjem i ambulanse, truleg direkte frå næraste sjukehus. Dei lyttar og måler blodtrykk, stiller spørsmål og diskuterer seg i mellom og med bussjåføren. Bussjåføren vil truleg at dei skal ta henne med for å slippa ansvaret for å ha eit så sjukt menneske i bussen, medan legane og dei pårørande truleg vil ha henne med på bussen, for at ho kan koma heim til Tyrkia, og eventuelt få hjelp der. Det endar med at dei reiser att, og dama blir tibake, men det er betryggande at ho er blitt skikkeleg undersøkt i alle fall.

Ved grensa til Tyrkia eit par timar seinare, er det nye og svært grundige undersøkjingar både på bulgarsk og tyrkisk side. Me må ut av bussen to gonger for å visa pass, alle må ta ut bagasjen og skanna han, og me norske saman med ein amerikanar blir tekne til sides og ført til ein annan del av tollstasjonen for å få visum inn i Tyrkia. Bussjåføren forhandlar den sjuke dama gjennom sli at ho slepp å gå ut av bussen.

Først etter at me eigentleg i fylgje bussruta skulle ha vore i Istanbul, kjører me inn i Tyrkia. Dette skjer samtidig med at sola står opp og forgyllar solsikkeåkrane med gult morgonlys. Me rekk å få med oss morgonrushet inn til byen, og å sjå morgontåka letta frå bygatene. Tre timar etter forespeilt tidspunkt vaklar me ut av bussen på den største busstasjonen eg nokongong har sett, der det virkar som om hundretusen bussar står parkerte på same tida. Me vaklar ut av bussen med nokså støle ktoppar og får bagasjen vår. På fortausrestaurantane sit det folk og drikk te av små glas eller dei et kaker eller varm suppe til frokost. Me kjenner allereie at dagen kjem til å bli varm. Nå må me finna ein minibank og ta ut pengar, før me finn ein taksi som kan ta oss til hotellet.

Det å ta langdistasebuss i Austeuropa er truleg noko relativt få vesteutopearar gir seg i kast med. I alle fall har me omtrent ikkje møtt nokon. Det har vore ei oppleving, men tid og tålmod samt evna til å ta ting litt som dei kjem, er heilt klart ein fordel om ein kastar seg ut i  det.

Heidi