Luke -15 Litterære tankar

Først må eg innrømma at eg har vore inne i «galleriet» mitt her på bloggen og leita fram gamle englebilete. Eg er veldig svak for englar laga av barn, og sidan eg ikkje har administrert ein einaste juleverkstad i år, så hadde eg ingen nye av det slaget.

I dag mens eg stod på kjøkkenet og laga risbollar til lyden av ei lydbok, bestemde eg meg for at bøker var det eg ville skriva om i dag. Eg har alltid likt veldig godt å lesa bøker, og i tillegg kan det vera praktisk å bli lesen høgt for medan ein driv på med ulike former for arbeid. I dag høyrde eg ferdig siste boka av Gilead- serien, fire romaner skrivne av den amerikanske forfattaren Marilynne Robinson.

Eg hadde fått anbefalt denne forfattaren frå ulike hald, mellom anna var Gilead-bøkene tema for ein episode Kulturmisjonen, som er Aeropagos sin podcast. Då Leif og hadde begynt å lesa på den første boka i denne serien, tenkte eg at dette var bøker eg måtte gi ein sjanse. Eg må innrømma at eg var litt i tvil dei første ti minutta, starten var liksom ikkje så fantastisk som eg hadde sett for meg, men så vart eg sugd inn i dette universet, og måtte kopla meg på for å lytta så fort eg hadde ein sjanse. Mellom anna takka vera to lange togturar til og frå Oslo, har eg i løpet av to -tre veker hatt fylgje med personar frå dette universet, og nå kjem eg til å sakna dei, slik er det med gode bøker, ein klarer ikkje å lesa dei ut fort nok, og så blir det tomt etterpå.

Grepet i desse bøkene er at dei handlar om dei same personane i ein til dels overlappande tidsperiode. Kvar bok tek oss med på innsida av nye personar, slik at me får vera med inn i tankane og erfaringane til menneske me først har blitt kjend med frå andre sin synsvinkel. Dei tek opp eksistensielle spørsmål knytta til liv, død, Gudstru, livssyn, politiske spørsmål og menneskesyn. Korfor er det slik at nokon alltid rotar til livet sitt sjølv om dei er rikt begava og har foreldre som elskar dei? Korleis kan ein gripa tak i livet og klara seg dersom ein har hatt ein forferdeleg start i livet? Korleis handterer ein vanskeleg kjærleik? Er alle menneske like mykje verd å elska? Kan ein stola på det som har vore ei bunnsolid Gudstru når dei store spørsmåla i livet dukkar opp, og når ein får utfordringar ein aldri hadde sett koma?

Forfattaren er nå over åtti år, og har levd i eit USA som praktiserte raseskilje, ho har og opplevd ulike historiske periodar i det same landet, og ho har erfaringar med amerikansk frikyrkjelegheit som dei fleste nordmenn ikkje kjenner så godt til frå innsida.

Som relativt ung lesar hadde eg ein periode der eg var heilt oppslukt av bøker med kvardagsrealisme, gjerne med halvbiografisk tilknytning til forfattaren. Eg elska bøkene til Dea Trier Mørk, Märta Tikkanen og Tove Ditlevsen, og las dei fleste av desse mange gonger. Eg hugsar eg tenkte at eg skulle ønska det fantest slike bøker der religion og Gudstru hadde ein plass. Ikkje først og fremst som eit forkynnande eller evangeliserande element, men som ein naturleg integrert del av det å vera menneske. Ville det ikkje vore mogleg å la personane i ei bok både oppleva erfaringar knytta til samliv, barnefødsler, liv, død, Gudstru, humor og kvardagsliv som eit stort naturleg heile. Sigrid Undset klarte det jo i middelalderromanane sine, korfor skreiv ingen slik lenger. Det hende eg fann det eg leita etter, for eksempel i bøkene til Alfred Hauge, men i den meir moderne litteraturen var det lite av det. Bøkene til Isabel Allende sprengde absolutt rammene og blomstra av mystikk, men dei var og langt frå nordisk kvardagsrealisme.

Kanskje er det litt symptomatisk at den internasjonale suksessromanen «Eat, pray, love», på norsk fekk den heilt ikkje-religiøse tittelen «Spis, elsk, lev»? Kanskje omsetjaren hadde ein tanke om at bøner i ein boktittel kunne bli for sterkt til å vera salgbart her i landet?

Kanskje det har vore ein slags ubevisst agenda i diktsamlingane mine at eg vil dei skal femna heile menneskelivet, og dette som handlar om tru og mystikk. Dersom eg hadde vore romanforfattar ville det heilt opplagd vera noko eg ville prøva å få til. Eg ville gjera det ikkje først og fremst for å prøva å omvende nokon, men for å prøva å visa at slik kan livet og vera…

Livet er eit mangslunge prosjekt, så det er ikkje rart det kan vera vanskeleg å fanga mellom to permer. Ein norsklærar sa til meg ein gong at «Det ser ut som om du prøver å beskriva absolutt alt som skjer, men det er ikkje mogleg… Det hadde han sjølvsagt heilt rett i, det vanskelege er å gjera gode utval…

Heidi