sporisand

Etter to varme sommerdagar i Aachen vart det plutseleg haust i dag. Temperaturen sokk ca 15 grader i løpet av natta, og i dag har me køyrd i 9 timar i pøsregn, først innom Belgia og Luxembourg, og så gjennom Frankrike. Den siste timen tok me av hovudvegen og køyrde gjennom franske landsbyer og område med rustikke hus og gardar.

Då me kom fram,bæ vart eg utruleg glad og letta då eg oppdaga at me hadde fått eit lite rom med to senger og skrivebord, og med dusj og do rett utanfor på gangen. Eg var innstilt på at eg like sannsynleg kunne fått tildelt ei overkøye i ein sovesal, noko eg er bortskjemt og utakknemleg nok til å sjå litt mørkt på… Eg må innrømma at eg fekk eit skikkeleg gledes- og takknemlegheitskick av å sleppa unna, sjølv om det sikkert hadde gått bra det og… Nå kan me trekka oss unna viss me treng ein pause, sitja på rommet og skriva eller lesa, og ha tak over hovudet i høljeregn.

Nokon hadde til og med plukka ein kvast blomar og sett fram eit eple, kjeks og sjokolade… Skikkeleg luksus.

Etter ankomst var det kveldsmat. Ein står først i kø, og alle får utdelt same rasjonen med mat. I dag var det varm buljong i ei suppeskål av plast, brød, to stykker loff med innebakt leverpostei, eit lite beger bananyoghurt, to små kjeks og ei plomme… Det var og ein kø for dei som ville ha det vegansk. Dei fleste dagane her er vegetariske, kanskje sundagen er fast kjøtdag sidan me fekk leverpostei?

Ein sit på trebenker og et rundt ganske lange bord under eit partyteltliknande tak. Me åt saman med veldig trivelege folk: ei kinesisk dame som bur i New York, ein tysk katolsk diakon, ei fransk dame og ei tysk dame som kom hit nestan kvart år enten i mai eller september. Dei «vaksne», det vil seia dei som er frå 35 år og oppover,nhar sin eigen plass for måltid, samtalegrupper og anna opplegg, majoriteten av dei som kjem hit er ungdomar frå 17-18 år og oppover.

Så var det kveldsbøn i kyrkja. Det er romet på det øverste biletet. Eigentleg skal ein ikkje fotografera der, men me var der veldig tidleg, så eg tok sjansen på å ta eit bilete inn gjennom døra slik at eg får vist korleis det er der. I kyrkjeromet skal det vera stille. Folk sit på golvet, på bønneskamlar, i trappene eller på benkjer langsmed veggane. Munkane sit i midten og har på seg kvite liturgiske kappar med hette. Dette er ein økumenisk kommunitet med brør frå både katolske, evangeliske og anglikanske kyrkjer og frå veldig mange ulike land.

Eg må innrømma at det var litt interessant å sjå folk prøva å finna gode stillingar på bøneskamlane. Nokre gav opp og sette seg på golvet i staden, og ein person datt rett og slett av. Eg hadde ikkje behov for å prøva ein gong, og sette meg i ei trapp for å få eit minimum av ryggstøtte.

Kveldsbøna var ei fin blanding av Taizésongar på ulike språk, bibeltekster lese opp på ulike språk og stille bøn. Nokre av munkane spelte til songen på orgel, elpiano og gitar, og noko vart sunge a capella. Eg hugsar den gode roa i kyrkja frå sist eg var her for lenge sidan, eg hugsar og ikona og alle dei brennande lysa. På gangen såg eg at to gonger i veka kan ein koma inn i kyrkja til ein halvtime med stille bøn for fred.

Min medreisande mann seier at eg kanskje burde venta litt med å skriva så mykje frå Taizé, slik at eg først får erfart litt meir for å danna meg eit djupare inntrykk. Då seier eg at eg ville formidla eit førsteinntrykk, og at eit førsteinntrykk må vera ferskt levert før eg får eller mistar fordomar og det friske blikket. Meir kjem nok etterkvart.

Heidi

Desse glade musikantene møtte me i dag morges på den korte spaserturen ned til sentrum. Me har hatt ein veldig fin dag saman med Siri og familien. Det var utruleg fint å bli litt kjend med dei to smågutane på fem år som kom syklande på kvar sin tohjulssykkel. Dei vart ganske fort fortrulege og mot slutten av dagen var me «Tante Heidi und onkel Leif». Me har vore ute mesteparten av dagen og veret har vore varmt og deilig. Aachen er verkeleg ein nydeleg by, hit kjem eg gjerne tilbake.

I morgon går turen vidare til Frankrike. Det er nesten litt synd nå når eg endeleg begynner å få swung på tysken. Å henta fram skulefransken blir nok bortimot umogleg, er eg stygt redd. Beklagar, lektor Meling. To år med eit fag er litt for lite.

Nå blir det nok begrensa kor mykje me treng å snakka fransk, for me skal jo i kloster, og i Taizé er det nok like bra å kunna engelsk som å kunna fransk. I dag har det gått opp for meg at sovesal for kvinner nok er eit meir sannsynleg overnattingsalternativ enn at me får eit rom i lag. Ein får håpa på det beste, eg har i alle fall eit veldig klart håp om.å slippa unna å bli plassert i ei overkøye…

Me får ta det som det kjem. Det blir spennande. Leif har vore der to gonger utan meg og vore veldig entusiastisk. Me var der ein gong saman då Odd Christian var sånn omtrent to år, og det begynner jo å bli ei stund sidan. Eg stiller med eit relativt ope sinn, og håpar det blir fint

Heidi

Nå sit eg i ei steintrapp på eit torg i Aachen der det er septembermarknad med ulike salgsboder, pariserhjul og karusellar for barn.

Besøket i Mönchengladbach vart kjempefint. Det var så fint å sjå igjen Regina og Dirk, og dei 36 åra sidan sist me møttest betydde ingenting. Først sat me lenge på verandaen i nydeleg seinsommarsol og drakk kaffi. Etterpå gjekk me inn og åt veldig god Zwiebelkuchen, ein slags løkpai som er ein lokal spesialitet. Om eg klarte å vera taus og lyttande i samtalane på tysk?…

Nei, eg snakka i veg på mitt litt rustne og vaklande tysk, og oppdaga at vokabularet etterkvart vart reaktivert. Sjølv om eg måtte leita litt etter ord, og observerte sjølv at eg snubla litt i grammatikken, så er det ei fin oppleving å oppdaga at eg framleis forstår godt eit språk eg bruker veldig sjeldan. Det er heilt sikkert oppdragande å av og til vera den personen som ikkje alltid veit heilt korleis ein skal formulera seg for å få sagt det ein vil.

Eg må innrømma at eg sende ein takknemleg tanke til min gamle tysklærar Jakob Bergeland som lærde oss Ålgårdselevar så mykje tysk at me nesten kunne briljera litt då me kom til Sandnes vidaregåande. Der hadde eg tre nye år med tysk, så eg har då lært litt, men eg får brukt språket alt for sjeldan.

Etter frokost i dag reiste Regina saman med oss til Aachen og ho og ei herbuande venninne viste oss litt rundt. Etterpå har me vore i domen her på guida omvisning. Det er ei av dei finaste kyrkjene eg har vore inne i. Veret er fantastisk. 27 grader klokka seks om ettermiddagen er ikkje verst meir enn halvvegs i september. Nå skal me vandra litt i gatene og kanskje smaka på lokale spesialiteter. I morgon skal me møta niese Siri som bur her med ektemake og tvillinggutar på fem. Eg har ikkje møtt barna hennar før, så det blir stor stas.

Heidi

«Windig!» sa den eine tysktalande turisten til den andre då ho hadde sjekka vermeldinga på mobilen etter at me hadde borda danskebåten i Risavika. «Tre meter bølgehøjde, og måske lidt gyngende», sa den danske kapteinen over høgtalaranlegget minuttet etter. Katastrofetenkjar som eg er, særleg når det gjeld fly og store båtar, førebudde eg meg på det verste. Uroa vart heldigvis gjort til skamme, turen gikk riktig bra

Så var me plutseleg i Danmark. Dit er det alltid godt å koma. Det er alltid fint å kjøra frå havneområdet og sjå koselege danske hus og landskap.

Då Leif var i Taizé i fjor, blei han kjend med Flemming, ein koseleg danske frå Ikast. Leif hadde sagt at me køyrde forbi og han inviterte oss på lunsj heime hos seg. Dansk rugbrød og ulike typar danske rundstykke, lun leverpostei rett frå produsenten og dansk ost og smør smakte nydeleg. Så fint at ein kan plukka opp nye venner undervegs sjølv om ein har bikka dei seksti.

På tyske Autobahnar er eg sjeleglad for å sleppa å vera sjåføren. Eg blir ein slags medsjåfør som gir «gode råd», gjer merksam på trailarar som blinkar og kanskje har tenkt å skifta fil, og andre skumle sakar som kan skje… Siste biten før me overnatta utanfor Bremen stressa eg litt ekstra for då regna det og var mørkt. Merkeleg nok driv dei her på med åttefelts motorvegar utan annan belysning enn billyktene. Men heldigvis kom me trygt fram, og har bestemt oss for å så langt me kan transportera oss sjølve dit me skal før natta fell på.

Me overnatta i det som må vera den nye varianten av campinghytter. Ein kjempestort og nytt «hotellrom» med kjøkkenkrok, sofa, TV og stort bad i eit ubetjent kompleks der ein logga seg sjølv inn med ein kode. Me stussa først på at det kjempestore badet med do og dusj utan forheng hadde store vindauge ut frå romet vårt i andre etasje der det ikkje var nokon form for gardiner… Det viste seg etterkvart at ein kunne trykka på ein knapp, så kom det ei slags blendingspersienne ned som var heilt usynleg til ein trykte på knappen. Flaks at me oppdaga det og kunne dusja utan handkle rundt oss…

I dag har me kjørt vidare. Eg strikkar og passar på sjåføren mens me høyrer på lydbøker og podcastar. Nå har me vore og kjøpt solsikker, sjokolade og nøter som me skal ha med til Regina og Dirk som me skal møta i ettermiddag, og som me er inviterte til å overnatta hos. Regina er ei venninne av Leif frå då han budde eit år i Bonn på begynnelsen av syttitallet. På åttitallet møtte me dei fleire gonger, og ein sommar bytta me til og med hus og ferierte i kvarandre sine boligar.

Nå har me ikkje møtt dei på over tretti år, me har bare halde litt kontakt med julebrev og sporadiske meldingar på Facebook. Det blir som det av og til er på filmar at me plutseleg hoppar veldig langt fram i tid. Då skiftar dei ofte skodespelarar, men me er heldigvis dei same. Det var hos Dirk og Regina me først møtte tanken om berekraft og grøne verdiar. Før nokon hadde høyrd om søppelsortering i Norge praktiserte dei det mest intrikate sorteringssystemet eg har sett.

På den tida var tysken min ganske veltrimma, for me var ofte i Tyskland. Nå er eg heilt ute av trening, så i går måtte eg kjøpa meg eit tysk vekeblad og prøva å varma opp vokabularet litt. Kanskje Leif får oppleva å ha med seg ei taus og lyttande dame i sosialt samver i kveld. Det kan jo vera ei fin oppleving det og…

Heidi

Det finst så mange fine keltiske velsigningar. I denne tradisjonen har dei laga bøner for kvardagslege hendingar og heilt vanlege dagar. Eg liker godt tanken på at alt i livet er heilag, og at det meste kan velsingnast. Her har eg prøvd å laga ei velsigningsbøn over huset vårt.

Signing over huset

Signe dørene mine med evne til gjestfridom.
Gi stolane mine store fang,
og god støtte til trøytte ryggar.
La sola skina over bordet,
la det alltid vera dekka med storsinn og blomar,
og la det alltid vera levande lys der,
klare til å kasta varme flammer.

Signe knekkebrød, ost og paprika,
og la kjærleiken vera nær
i heimekokt syltetøy, kaffi og rabarbrasaft.

Gjer veggene, auge og øyre klare for lytting og respekt,
og signa munnen min med gode, nære ord.
Opna mine rom og mine tankar.

Heidi

Haustsola stryk vennleg
tre og knausar over kinnet.
Vinden ruskar leikent
i ei pannelugg han fann,
Flyttar alle frøa i ei trapp
til inst i trinnet,
kjærteiknar ei kjole
på ei klessnor som han fann.

Barnelåtten trillar
frå ein open barnehage.
Fuglane dei flokkar seg
og øveflyg i lag.
Mellom mur og asfalt
veks ein einsleg prestekrage,
ei humle surrar lukkeleg
i lys septemberdag.

Kom og signa dagen, Gud,
for kveldane blir lange,
signa prestekragane
som ikkje har gitt opp.
Signa alle raunbæra
som svulmar og er mange,
signa alle humlene
med lubben humlekropp.

Ver hos oss i gledene,
og bu i tunge sorger,
La oss drikka seinsommar
av di septemberhand.
La oss samla bær og frukt,
og sol i store korger.
Slik at me kan dela lys
i vintermørkets land.

Heidi

I går hadde eg vore mor i 39 år. Det er meir enn 30 år sidan sist dei henta eit lite barn ut av kroppen min.

På grunn av at eldstemann låg i seteleie, var nesten fem kilo tung og ikkje hadde tenkt seg ut på eige initiativ, vart det ti dagar over min aller første fødselstermin bestemd at denne setefødselen måtte konverterast til eit planlagd keisarsnitt… «Dette er du sikkert glad for», sa den sympatiske fødselslegen. Som ein hypokondar som hadde psyka seg opp til ein hard og krevjande setefødsel var eg alt anna enn glad. Eg var forferda. Skulle eg skjerast opp i staden for å gjennomgå ein vanleg fødsel?

Dette var før fedre fekk vera med på keisarsnitt, så dette måtte eg stå i aleine, men vennlege menneske fekk overbevist meg om at dette var den beste løysinga, og at eg ville ha epiduralbedøving for å kunna vera med på alt som skjedde.

Det at første mann kom på denne måten gjorde at dei tre påfølgjande fødslane og ende som keisarsnitt. Eldstejenta som vart fødd tre år seinare var tenkt å skulle få ein vanleg fødsel, kva nå det måtte vera, men sidan ho og var stor og sein til å villa ut vart keisarsnitt vurdert som tryggast denne gongen og. At den føremiddagen ho skulle fødast opna med rier og fostervannavgang fekk ingen til å ombestemma seg. Dermed blei nummer tre og fire og «bestilde keisarsnitt».

For meg har dette vore ein måte å føda barn på som ikkje har stått tilbake for andre fødselsmåtar. Eg har skrive mange dikt om graviditet og fødslar, men eg har aldri skrive om keisarsnitt. Eg har tenkt at det skal eg gjera ein gong, men eg har liksom aldri kome så langt. I går tenkte eg at nå det kanskje på høg tid nå, om det skal gjerast ein gong…

Om nokon som les dette snart skal føda, så må eg kanskje ta med at med at det heilt sikkert har skjedd mykje på førti år, så det kan absolutt tenkjast at deler av det eg skriv er «spor av gamle dagar», og at keisarsnitt kanskje ikkje er heilt slik lenger…

Keisarsnitt

Det beste av alt som har skjedd meg,
fire gonger,
fire levande barn,
vart halte ut av mitt innerste,
hemmelege mørke,
dei knadde magen min som ein brøddeig,
kjendest det som,
bedøva for knivar,
men ikkje for berøring,
svevde kroppen min mellom grønnkledde,
i uforklarleg tillit og ør venteglede,
medan eg høyrde dei gje kvarandre lågmælte beskjedar.
Anestesisjukepleiaren haldt meg trygt i handa,
og det var så fint.

Glad for det grøne kledet
dei hadde hengd på ein bøyle i brysthøgde,
for å skåne meg for utsikten,
lurde eg likevel på
korleis det såg ut på andre sida,
og høyrde dei grønkledde seia:
Nå løfter me barnet ut!

Runde, raude små armar,
fektande rynkete hender,
små skrikande vidopne munnar
i runde mørke raude ansikt.
Tenk at barneskrik er så vakkert!

Mjuk barnehud mot kinn og hals,
eit framleis skrikande, framleis uvaska barn,
som er mitt,
som er livet sitt.
Så mjukt og så sårbart.
Denne rå lukta av våt mold,
av sommarregn,
av noko utan ord.
Slik luktar altså sjølve livet.

Fire knivskorne opne keisarsnittmunnar,
skorne med presisjon av skarpe knivar.
Kor lenge lever eg om dei går frå meg nå?
tenkte eg medan dei sydde meg igjen
med lange nåler.
Nå ligg livet mitt i andre sine hender.

Dei gjekk aldri frå meg,
dei gjorde jobben sin,
med grøne hetter under skarpt lampelys.
Med hanskar på hendene
smilte dei bak munnbinda og gratulerte,
medan dei gjorde meg skikka for livet igjen,
og snakkar stille saman,
om daglegdagse ting som gjer meg roleg.

Så må det teljast ned under omsorg,
medan blodtrykk og puls blir sjekka,
medan føtene mine langsamt vaknar til liv.

Eg smilar så opplagt eg får til,
og ber Gud og sjukepleiarane
senda meg så fort dei kan til barnet,
til barselsavdelinga der livet flyt,
av mjølk og blod og honning,
der nyfødde menneske ventar,
og eg kanskje snart fått besøk,
av sånne eg er aller mest glad i,
av framtida som akkurat har begynt.

Heidi

I natt har livet snudd på seg,
og reist seg som september.
Kirsebærtreet står her og gulnar,
medan regnet renn over glasrutene.

Kanskje er det nå snart
at sverda skal smist om til plogskjær,
at spyda skal bli til vingardsknivar?

Er me nærare den dagen
då folk ikkje lenger skal lærast opp til krig,
men hjelpa kvarandre å finna vegar til fred?

La oss i tillit
gå ut i Herrens septemberlys.

Heidi

Alt me ikkje når og ikkje maktar,
kunne me leggja frå oss i store røyser og haugar,
kunne me bruka til å byggja vardar på høge fjell,
kunne me byggja rare kunstverk av
og signera det blygt med namnet menneske.

Me hadde hatt nok å ta av,
støvet mellom sete og ryggstø i den velbrukte sofaen,
rotet på verandaen,
ugraset i pallekarm kassane,
usortert rein vask i vaskekjelleren,
brevet me ikkje nådde å skriva,
abonnementet me aldri fekk sagt opp,
tannlegetimen me burde ha bestilt,
skoa me burde ha gått inn,
kjolen me skulle ha slanka oss inn i,
genseren som aldri vart ferdig,
symaskinen som har stått litt for lenge og venta.

Om ein hadde stått der ei stund og beundra kunsten,
ville ein før eller sidan oppdaga signaturen,
den som stod der med lita skrift,
pusta djupt inn og ut,
og gått heim til oss sjølve med rak rygg.

Me ville kanskje lagt merke til at eit av dei tusen frøa me sådde har blitt til ei langstilka solsikke.
Me ville sett at ho var vakker der ho dansa i augustvinden.

Me ville kjenna at brødet me bakte
smakar vidunderleg godt,
og leggja merke til den mjuke varmen i stemmen
til vennen me møtte på vegen heim,
og fryda oss etter å ha gått over eige kjøkkengolv,
utan å få verken syltetøy eller smuler under sokkane.

Heidi

Me har visst om deg lenge,
og visst er me klare,
bare kom inn,
velkomen får du vera

Ullsokkane er ferdig strikka,
langbuksene ligg på geledd,
gummistøvlane er reine,
og skjerfa sorterte etter farge.

Bøttene står klare
og gleder seg til å samla regnvatn,
stearinlysa er ferdig tende,
og strikketøyet for lengst lagt opp til strikking.

Regn blir fint for håret,
og motvind er bra for pusten.
Mørke er bra for lyset,
og nattesøvn er bra for alt.

Haust er bra for plommene,
og nok tid er bra for potetene.
Tålmod har godt av å strekkjast,
og iskremen har det best i frysedisken.

Vepsane er klare for ein pause,
og grågåsa er klar for flyferie,
Tankane treng tid,
og verda treng at nokon har tenkt seg om.

Molda treng regn,
songane treng molltonar,
og tonane…
dei skal som alltid
roleg bera oss vidare.
🍁

Heidi