sporisand

I natt har livet snudd på seg,
og reist seg som september.
Kirsebærtreet står her og gulnar,
medan regnet renn over glasrutene.

Kanskje er det nå snart
at sverda skal smist om til plogskjær,
at spyda skal bli til vingardsknivar?

Er me nærare den dagen
då folk ikkje lenger skal lærast opp til krig,
men hjelpa kvarandre å finna vegar til fred?

La oss i tillit
gå ut i Herrens septemberlys.

Heidi

Alt me ikkje når og ikkje maktar,
kunne me leggja frå oss i store røyser og haugar,
kunne me bruka til å byggja vardar på høge fjell,
kunne me byggja rare kunstverk av
og signera det blygt med namnet menneske.

Me hadde hatt nok å ta av,
støvet mellom sete og ryggstø i den velbrukte sofaen,
rotet på verandaen,
ugraset i pallekarm kassane,
usortert rein vask i vaskekjelleren,
brevet me ikkje nådde å skriva,
abonnementet me aldri fekk sagt opp,
tannlegetimen me burde ha bestilt,
skoa me burde ha gått inn,
kjolen me skulle ha slanka oss inn i,
genseren som aldri vart ferdig,
symaskinen som har stått litt for lenge og venta.

Om ein hadde stått der ei stund og beundra kunsten,
ville ein før eller sidan oppdaga signaturen,
den som stod der med lita skrift,
pusta djupt inn og ut,
og gått heim til oss sjølve med rak rygg.

Me ville kanskje lagt merke til at eit av dei tusen frøa me sådde har blitt til ei langstilka solsikke.
Me ville sett at ho var vakker der ho dansa i augustvinden.

Me ville kjenna at brødet me bakte
smakar vidunderleg godt,
og leggja merke til den mjuke varmen i stemmen
til vennen me møtte på vegen heim,
og fryda oss etter å ha gått over eige kjøkkengolv,
utan å få verken syltetøy eller smuler under sokkane.

Heidi

Me har visst om deg lenge,
og visst er me klare,
bare kom inn,
velkomen får du vera

Ullsokkane er ferdig strikka,
langbuksene ligg på geledd,
gummistøvlane er reine,
og skjerfa sorterte etter farge.

Bøttene står klare
og gleder seg til å samla regnvatn,
stearinlysa er ferdig tende,
og strikketøyet for lengst lagt opp til strikking.

Regn blir fint for håret,
og motvind er bra for pusten.
Mørke er bra for lyset,
og nattesøvn er bra for alt.

Haust er bra for plommene,
og nok tid er bra for potetene.
Tålmod har godt av å strekkjast,
og iskremen har det best i frysedisken.

Vepsane er klare for ein pause,
og grågåsa er klar for flyferie,
Tankane treng tid,
og verda treng at nokon har tenkt seg om.

Molda treng regn,
songane treng molltonar,
og tonane…
dei skal som alltid
roleg bera oss vidare.
🍁

Heidi

Det var siste dagen i august
i oss og rundt oss.

Me rørde einannan
og kjende mogninga
i handflater og fingertuppar,
i nakken og ned langs ryggrada.

Dette skarpe, litt kjølegare draget
som strøymde gjennom alle ting,
og minde om at noko nytt og annleis
snart skulle bryta fram.

Dei siste rosene
slepte bleikrosa kronblad mot jorda,
og smilte tappert mot systrene sine
som alt var blitt svulmande nyper.

Ikkje ver redd,
kviskra du,
dette er ikkje farleg.

Då eg lytta nøye
høyrde eg dei solgule tiriltungene
kviskra akkurat det same,
og høyrde at kvitnande, bleike blåklokkene
alt hadde begynt å ringa.

Eg retta ryggen og såg treet
stå der rakrygga
med greinene fulle av raunbær,
strekte ut mot ein grågåsplog på himmelen.

Så får det vera slik, då,
sa me nesten i kor,
og fylgde roleg stien vidare.

Heidi

Me vandrer gjennom årstider
til fots og på sykkel,
krabbande og hinkande,
vaklande og i fullt firsprang,
Kjenner vind i håret og regn i ansiktet,
ligg flate på grasplenar, på svaberg
og i sanddyner,
let sola kjærteikna
bleike eller brunbrende kroppar.

Me veks og minkar,
føder barn og flyt over av mjølk,
flettar hår, plastrar kne, tørkar neseblod,
formaner og trøystar.

Me søv i rare vinklar
i senger fulle av barn,
med lyse små barnehovud mot halsen,
mot ryggen og mot magen,
og ventar til langt over midnatt
før siste tenåringen er trygt i hus.

Me syng og diktar,
kranglar og drøymer.
Me ber til høgare makter om nettene,
og syklar til jobb med hjelmen på snei,
jakken på travelt, og gensaren bak fram,
og rekk alltid fram til første time.

Me dekkjer bord og baker brød,
slikkar vaffelrøre av vispar og slikkepottar,
tenner lys og plukkar blomar,
feier støv under teppet og kokar kaffi.
Me trekkjer gardina i frå så me kan sjå.

Me klemmer, diskuterer og elskar kvarandre,
irriterer oss og tilgir,
strikkar tusen barnejakkar
til hordar av barnebarn,
tørkar klissete fingrar,
og kyssar barnekinn som smakar syltetøy.

Me ser reisa me er på gjenspeglast for oss
kvar gong me passerer ein spegel,
og smiler så vakkert me kan.
Me kviskrar og ropar,
og takkar gode folk for fylgjet,
mens me prøver å stansa krigar
med begge hender.

Me kviskrar hemmelege bøner
om god jord og god bør
for endå langt frå påtenkte oldebarn.
Me tek av slitne joggesko,
og trør med nakne føter i heilag sand.

Me kjenner pulsen frå det store havet,
banka trufast i takt med vårt eige blod,
medan me takkar for å få vera her.
Nå og i stadig komande årstider.

Heidi

Dette diktet er skrive lettare inspirert av Vesaas sine bøker «Det store spelet» og «Kvinner ropar heim» som eg las då eg var veldig ung og las om igjen den siste veka.

Reglar for alt

Det finst reglar for alt.
Det finst reglar for krig.
Som om krig var lov.
Som om det var lov å drepa kvarandre.
Som om det var lov å senda søner og døtrer
ut for å drepa,
senda menneske ut for å bli drepne.
Som om det var lov å smi våpen,
av pengar som kunne gi mat til svoltne.
Som om det var lov å kle menneske i uniform

og tru at dei er brikker i eit spel.
Som om me levde i ei mørk og utemma fortid.
Som om me framleis ikkje hadde lærd noko som helst.

*

Kor blir det av dei vaksne?

Kva lærer me barn i barnehagen?

At det er lov å kasta stein

viss nokon kastar på dei?

At det er lov å gøyma spissa pinnar

i ein stor haug under rutsjebanen

for å stikka dei i auga på slike som kastar stein?

At dei alltid må rekna med at andre vil lura dei?

At det er lov å sitja ved matbordet

på høge trip-trapp-stolar

og ropa stygge ting til kvarandre

med skingrende utestemmar,

med stygge blikk

og med spyttet sprutende frå sinte munnar?

Kor blir det av dei vaksne?

Burde dei ikkje snart ta tak?

Heidi

Foto: Maria-altaret i Tanum kirke ved Stavern

Eg steikjer vaflar i august
ein stor stabel på fatet,
det er sundag eg er raus
med egg, med smør og sukker.
Vase med fine blomar frå ein grøftekant,
serviettar med markjordbær på.
Kjøkkenet luktar eplekake
og om ikkje lenge nytrekt kaffi.
Kremen legg seg mjuk og nypiska ned i skåla.
Eg blandar solbærsaft i mugga,
for framleis er me her alle saman,
med bringebærsyltetøy
og det som er att av ein kvardagsleg brunost.
Sola varmar så fint, og dørene står opne.
Dei rosa små rosene frå mor og far i blå vase,
tomatane frå drivhuset heime hos dei
i ei skål på kjøkkenbenken.
Eit utålmodig barnebarn
kan endeleg melda at alt er klart,
Dei reiser seg alle saman
frå hagestolar og hengekøyer
og me sit tett i tett ved det store bordet,
for framleis er me her alle saman,
framleis har ingenting utenkjeleg skjedd.
Barna er framleis barn,
i blomstrete sommarkjolar
med langt flagrande hår,
og vaflane framleis vaflar,
med bringebærsyltetøy
og små innsjøar av smelta smør.
Framleis leiker tantane gøymsel
med ungar oppe på loftet,
og framleis dansar barna
med onklane på stovegolvet.
Framleis er det sommar.

Heidi

Det finst kvinner som liknar glattskurde varme svaberg i august,

runde, trygge og sterke, milde og forma.av livet,

i stand til å bera det meste,

sjølv med djupe furer i kropp og hender,

furer som vitnar om lange årstider,

om stormar og mange nakne barneføter.

Dei er alltid til stades,

robuste og tålmodige,

med utsyn til dei store pulsslaga

stadig rullande der ute i havgapet,

og til einslege mørke skarvar

med fotfeste på glatte og skarpskorne skjær.

Heidi

På ein måte opplever eg overskrifta og biletet frå ein skikkeleg blåsbortdag i begynnelsen av august som relevant for dette innlegget. Det hadde vore like relevant med eit bilete av blenkande blå sjø i solskin, eller med eit bilete av eit sommartomt skulehus. Eg sit her ein vakker og litt disig morgon i august og ser utover havet frå ei lånt hytte heilt ute i havgapet litt utanfor Stavern.

Heime sit kollegene mine i eit foreløpig elevfritt skulehus og jobbar med timeplaner, vaktplanar og årsplanar. Dei drikk kaffi, geispar over å vera ute av trening med tidlege morgonar, og har pålagde rundtbordetsamtalar om forventningar til godt samarbeid i skuleåret som kjem. Velsigna vere dei, og velsigna vere den rastlause landinga i eit nytt skuleår på som alltid går fortare og lettare enn ein har trudd. Landinga altså… Etter ein halv til to dagar på jobb har ein nesten gløymt at det er noko som heiter sommarferie.

Eg har tenkt i heile sommar at ein eller annan gong må eg dokumentera for meg sjølv, og kanskje for andre, korleis det kjennest å ta eit så langt steg som det å slutta i skulen. Eg oppdagar at denne teksten kan koma til å bli av det lengre slaget, så nå er du som lesar advart. Du treng ikkje føla at du må lesa lenger enn dette viss du ikkje vil..

Det å slutta allereie nå, etter førti år som lærar og trettini år på Bryne skule, er noko eg brukte halvparten av sist skuleår på å tru og tvila meg fram til. Det var så vidt eg hadde mot til å trykkjast på send-knappen då eg hadde skrive oppseiingsbrevet, for det var framleis mykje i meg som ikkje heilt ville det. Likevel, eg hadde bestemt meg, så eg trykte på send og loddet var kasta.

For eit heldig menneske eg er. Eg bur i eit land der ein kan velja å prioritera på den måten sjølv om ein framleis føler seg relativt energisk og bortimot heilt arbeidsfør. Nå kan eg realisera draumen om å skriva nesten på heiltid, vera mykje mormor på post, og fortsetja med nesten alt eg synest det er verd å bruka tid og krefter på. I tillegg så kan eg leggja litt meir krefter inn på det nokon ville kalla helsefremmende tiltak, for å forhindra at kroppen blir nitti år nesten tretti år før resten av meg naturleg kjem etter…

Men heilt utan sorg er det ikkje å ta ei slik avgjersle. Då eg var innom for ei lita veke sidan for å levera nøkkel, låsbrikke og iPad, og i tillegg få lagt på plass sorterte, spissa fargeblyantantar, to -tre bøker eg fann heime, og ein kjole som høyrde til på kostymelageret, vart eg plutseleg angripen av ei sterk kjensle av sorg som eg ikkje heilt hadde sett koma.

Eg hengde kostymelagerkjolen fint frå frå meg på ein hengar, og tenkte på kor mykje eg hadde brukt dette rommet, og kor mange private eigendelar eg og Helen i si tid hadde bore inn dit og aldri teke med oss heim igjen. Eg må og innrømma at eg takka alle gode makter for at eg ikkje hadde ansvar for å rydda der inne. Bøkene vart rydda fint på plass, men for boka «Å tegne er å se» fann eg ingen rett hylle. Eg la henne ein ledig plass og håpar ho blir brukt, for det er ei veldig fin bok.

Ei natt i sommarferien kom eg plutseleg på at eg kanskje hadde gløymt å rydda kateterskuffene. Det måtte eg få ordna før Elisabeth som skal overta rommet opna dei og fann rot… Ganske riktig, i skuffene fann eg blyantar, viskar, viktige papirlappar og andre småting, mellom anna ei flat treøskje med ei handfull terningar. Sidan eg hadde litt lita tid, parkerte eg med eit snev av dårleg samvit terningane på kollega Ole sin arbeidspult. Ikkje fordi han kanskje ikkje ville oppdaga at dei ikkje stod der i juni, men fordi eg stolte heilt på at det ikkje ville gi han høgt blodtrykk eller eit stort raserianfall. Har nokon hatt tålmod med meg og mine vaklande elektronikk- og datakunnskapar, så er det han. Eg burde sjølvsagt lagt ei stor sjokoladeplate der i tillegg, men det hadde eg ikkje for handa. Sorry, Ole…

Før skuleåret startar har eg alltid hatt det klassiske tilbake-til-skulen-marerittet som eg veit eg deler med veldig mange kolleger… Dette scenarioet der ein spring rundt på skulen med ei bunke bøker i armane og ikkje veit kor klassen eller klasserommet er. I tillegg veit ein ofte ikkje kva fag ein skal undervisa i, eller kva klasse ein skal ha i denne timen, ein veit bare at det for lengst har ringt inn til time… Eg veit at veldig mange kolleger er innom denne draumen kvart einaste år. I år har eg sluppet unna.Til gjengjeld trur eg at eg drøymde om skule nesten kvar einaste natt dei første tre vekene av ferien. Mest var det fine draumar om elleville opplegg i kunst og handverk, utprøving av ville spesped-opplegg og innøving av musikalar der nokre av dei i hovudrollane nå er langt inne i trettiåra. Foreldresamtaler og foreldremøte drøymde eg meg og gjennom, samt det å ikkje nå nattoget i tide fordi eg måtte rydda etter eit foreldremøte… Mitt håp stod i å få hjelp av redningskvinne og kollega Kari, men ho sat i eit viktig møte… Hjernen min må ha hatt eit visst behov for bearbeiding av diverse situasjonar…

i sommar har eg med jamne mellomrom tenkt at «Dette må eg diskutera med elevane mine», denne boka må eg lesa høgt i klassen, eller » Denne leiken hadde passa i ein Olweus-time». Eg har gjort meg klar til å fotografera rebusane på mjølkekartongar, fordi eg skal bruka dei som startar i ei undervisningsøkt, før eg sekundet etter har kome til å tenkja på at eg ikkje skal ha fleire skuletimar…

Mange har høyrt mykje om kor forferdeleg det er å jobba i skulen. Det er sant at det er eit veldig krevande yrke, og at ein ofte kjem til kort fordi ein rett og slett ikkje har tid og moglegheit til å fylgja opp elevar så tett som ein gjerne ville, eller utføra alle oppgåver så grundig som ein helst ville ha gjort det. Likevel vil eg påstå at det knapt kan finnast eit så givande, levande og utfordrande yrke som læraryrket. Ingen dagar er like, ein står midt i ein boblende straum av liv og får fylgja sprell levande ungar gjennom ulike utviklings fasar.

Elevar er kanskje dei ærlegaste menneska ein kan omgi seg med, så det er ingen fare for at ein ikkje blir verande på jorda med begge beina. Ein lærer nye ting om seg sjølv og andre heile tida, og for å klara jobben må ein læra seg mykje om samarbeid. Eg er djupt takknemleg for alle dei gode kollegene eg har hatt, dei har lært meg mykje om livet, og litt om ting eg nok aldri blir kjempeflink til, som for eksempel det me før kalte elektronisk databehandling… I tillegg har me kunna dela kompetanse felta våre slik at elevane blir breitt dekka. For meg var det ei trøyst og ei velsigning at eg ikkje trengde å vera maratonløp aten, landslagsspelaren, systematikaren ungdomen eller matematikaren på trinnet. Dei rollane var dekte av andre enn meg, og eg kunne konsentrere meg om å vera ein kreativ kaotikar i bestemors alder som fekk lov til å nerda i fag som verkeleg interesserte meg.

Takk og til alle elevane eg har hatt som har latt meg få plass i barndommen deira. Dei har lært meg så utruleg mykje, og ikkje minst til å bli flink til å le av meg sjølv… Det er mykje eg kjem til å sakna i skulen, men eg er ikkje i tvil om at ungane er det eg kjem til å sakna aller mest.

Nå skal den flokken som fekk min siste lærarkjærleik vidare til ungdomsskulen. Eg er trygg for at dei blir godt tekne vare på det. Takk for fylgjet både til elevar og gode medarbeidarar. Det har meir enn noko vore ei stor glede å vandra i lag med dykk.

Lukka til med eit nytt skuleår til alle som er i ferd med å starta på eit slikt akkurat nå. Måtte vegen bli vennleg.

Heidi

Er du alt her, august?

Står du her på trappa mi

like uventa som alltid,

med hendene fulle av blomar,

vemod og mogning?

Hadde eg bare hugsa at du kom,

så skulle eg ha førebudd meg betre,

seier eg med lett dirrande stemme,

og det mest sjarmerande smilet

eg får til å prestera akkurat nå.

Så opnar eg døra på vidt gap

inn mot alt det eg helst ville verna,

for dør på gløtt fungerer ikkje,

ikkje i slike tilfelle som dette.

Du veit at eg er glad i deg,

kviskrar eg med stemmen full.av undertonar.

Eg trudde bare ikkje at du kom så tidleg..

Så svel eg tre gonger, pustar djupt inn,

lar det stå til, og opnar hjartet mitt

for alt det som koma skal og må.

Eg reknar med at det kanskje blir på omtrent same måten

når den siste hausten bankar på, den siste dagen,

og den siste timen står der på trappa

med hendene fulle av blomar,

vemod, mogning og minne,

ein gong, om la oss håpa veldig lenge,

klar for å henta meg,

at eg skal pusta djupt inn,

svelgja siste smak.av sommar,

pusta vemodig og takknemleg ut.

og la meg bera vidare,

av ei mørkare, mjukare og djupare bølgje

inn i noko eg framleis ikkje heilt veit kva er.

Heidi