sporisand

Eg har nokre favorittstadar i verda: Köbenhavn, Skagen, Amsterdam, Trondheim, Berlin… I fjor vart Vadstena lagt til lista og hamnar kanskje øverst på denne lista. I fjor vart eg heilt forelska i denne plassen med dei koselege gamle bygatene, klosterlivet, den fantastiske utsikten over Vättern frå soveromet hos nonnene, pilgrimssenteret, klosterhagen og den spesielle atmosfæren. Eg vart kjempeglad då me oppdaga at vegane våre gjekk omtrent slik at me kunne få sundag føremiddag i Vadstena.

Det regna heftig då me kjørde dit, og det regna framleis så pass då me kom dit at det var greitt me hadde paraply og regnkåpe i bilen.

Eg har tidlegare syntest at det er fantastisk å feira gudtstenester i Nidarosdomen, så det å få med sundagsmesse i Vadstena pilgrimskyrkje var noko eg hadde veldig lyst til.

Gudstenesten hadde eit veldig høgkyrkjeleg preg med inngangs og utgangsprosesjon, evangelieprosesjon og to deltakande prestar, den eine var liturg og den andre hadde preika. Det var veldig mykje liturgi på for meg ukjende liturgiske melodiar. Eg synest sungen liturgi er vakkert, men ein kjenner seg litt kyrkjeframand når ein ikkje klarer å henga med på songen. Ei lita stund var eg faktisk inne på tanken at dette kanskje var ei katolsk messe, og ikkje i regi av svenska kyrkjan, men slik var det ikkje.

I både Sverige og Danmark har dei så vakre sommarsalmar. Me song ein av dei i dag, det var veldig fint. Eg får lyst til å skriva noko lyst og fint og sommarleg. Det eg tek mest med frå sjølve gudstenesta er nok presten sine ord om å våga å fylgja å tru at kjærleik er sterkare enn ondskap, lyset sterkare enn mørket og livet sterkare enn døden. Han avslutta med å lesa det som blir kalla Frans av Assisis bønn. “Herre gjør meg til et redskap for din fred… » Det er ei bøn det er lett å gjera til si.

Då gudstenesten var over hadde det slutta å regna og me kunne gå ut i solskinet. Me rusla rundt i gatene, fann ut at pilgrimssenteret dessverre var sundagsstengd. Såg igjen klosteret det me budde sist og sette oss på ein benk og såg ut over Vättern der nokon bada.

Eg kjende ei viss dragning mot eit fantastisk konditori med verdens koselegaste bakgate der me var i fjor, men rrisekameraten klarte å overbevisa meg om at me heller burde støtta pilgrimskafeen i klosterkyrkja. Så vart det eit rekesmørbrød og ein kopp kaffi der i staden.

Me gjekk forbi ein benk det det stod eit skilt om at dette var ein poesibenk. Ein skulle scanna ein QR-kode, så kunne ein setja seg på benken og høyra eit passande dikt bli lese opp på mobilen. Det måtte me prøva. Det var ein fin idé. Eg lurer på kor mange som tek seg tid til å gjera det.

Her ville eg aller helst ha sett inn mange bilete frå Vadstena, men eg slit for tida med å leggja ut bilete på bloggen fordi eg ikkje har meir plass. Kvar gong eg vil leggja ut eit bilete må eg stryka eit frå eit eldre blogginnlegg. Slik vil eg helst ikkje ha det, så eg prøver å finna ut av det. Eg kan leggja ut nokre bilete i kommentarfeltet på facebook.

I dag tok me oss tid til å velgja langsame vegar nordover. Me kjørde langs innsjøen, så på vegar gjennom skogar med små røde hus i klynger omtrent slik eg har forestilt meg at det er i Bakkebygrenda. Me såg og ein rovfugl som flaug fram og tilbake over engene på jakt etter mat. Det er fint å ha god til til å kjøra gjennom svensk sommar.

Nå har me landa i Karlstad og har vore ute og ete italiensk til kvelds. Eg hadde ein vegetarisk rett, pastaputer med fyll av ost og pære i gorgonzolasaus med svart pepar, hakka valnøter og friske urter. Det var godt.

I morgon kjører me tilbake over grensa og avsluttar Sverigeturen for denne gongen. Snart blir det Korsveifestival og så Osloferie.

Heidi

Flagget på biletet såg me fleire gonger i dag både på flaggstenger og ved butikkar. Leif spurde ein mann på gata om det var det skånske flagget, og det var det fekk me til svar. Halvt dansk og halvt svensk, utdjupa han. Og slik er det jo, gjennom tidene har Skåne tilhøyrd både Sverige og Danmark. Landskapet her er nesten dansk, og dialekten med blaute konsonantar kan òg minna litt om dansk.

I går kveld fann me ut at me måtte bestemma oss for om me skulle bli ei natt til i Lund, og ha tid til å utforska meir av Skåne, eller om me skulle bruka litt meir tid nordover igjen slik at me kunne utforska nye stadar og landskap i staden for å måtta ta strakaste motorvegen. Me bestemte oss for det siste og fann ut at me først skulle ta småvegar mot ein ny by i Skåne det me kunne bruka nokre føremiddagstimar før me kjørde vidare til Jönköping. Valet fall på den halvstore kystbyen Ängelholm som viste seg å vera rin triveleg stad å nyta sola ein laurdagsføremiddag midt i juli.

Biletet over er frå då. Me sette oss utanfor konditoriet med kaffi og «en räkmacka» og en «vaniljbulle» på deling. Rekesmørbrødet smakte veldig godt. Majonesen var truleg halvblanda med crème fraiche, og det var tynne strimler av rødløk på, noko eg aldri har kome på å blanda med reker. I tillegg var det egg, salat og masse dill og sitron. Dette skriv eg for å hugsa det til neste gong eg serverer friske reker. Me fekk og med oss deler av ein korpskonsert på torget, noko som gjenoppfriska minnet om korpsturane med Rosseland skulekorps fleire somrar på nittitalet.

I natt er me på eit hotell som ligg midt i sentrum av Jönköping. Me har vore ute og ete middag og etterpå har me gått kveldstur i gatene. Me høyrde orgelmusikk og såg lys i det som vel må ha vore domkyrkja, så me tenkte me kanskje kunne få med ein konsert, men me fann ingen opne dører.

Imorgon er planen å stå tidleg opp og kjøra til Vadstena for å få med sundagsgudstenesten i den fantastiske kyrkja det og etterpå nokre føremiddagstimar i byen der. I fjor var me nokre dagar i Vadstena, då overnatta me to eller tre netter i klosteret til Birgittinarsystrene. Den gongen gjorde byen og heile atmosfæren det sterkt inntrykk på meg, så eg gleder meg til å koma dit igjen.

Heidi

I dag har me hatt ein utruleg fin og innhaldsrik dag. Etter frokost sette me oss i bilen med tanke på å få mest mogleg ut av dagen, for dagane går så fort, og på denne turen er dei ikkje så mange.

Sjølv er eg ingen stor konsument av krim, verken i bokform eller på skjerm, men reisekameraten kunne opplysa meg om at nå var me i Kurt Wallander-land. Altså Henning Mankell sin mest kjende krim-antihelt-etterforskar for dei som veit like lite som meg…

Sjokkert over mine manglande kunnskapar på krimfronten, bestemte han seg for at det måtte me gjera noko med. Det viste seg å liggja fleire lydbøker om Wallander på Fabel, så me sette på ei av dei. Det var verkeleg litt spesielt å høyra landskapet me kjørde gjennom bli beskrive medan me kjørde og me såg skilt mot dei same plassane som dei hovudpersonen i boka kjørde til.

Dette landskapet kan kanskje beskrivast som typisk dansk iblanda ein porsjon jærsk natur. Me såg til og med skilt til «Tinghøg», og kjende oss nesten heime. Mindre kjend var alle fareskilta med bilete av eit villsvin, som altså betydde at me måtte passa på for her kunne villsvin plutseleg springa ut i vegen. Me såg ingen villsvin, og det var sikkert like bra, me ville i alle fall ikkje ha dei i panseret. Langs vegen var det gule kornåkrar med dei ville valmuene og andre ville blomar innimellom kornet.

Vegskilta viste veg til «Tommelilla», noko eg tenkte måtte vera det koselegaste namnet som tenkjast kunne på eit område. Eg oppdaga etterkvart at det kanskje kunne vera ein campingplass.

Me kom til ein plass som heitte Kåseberga, der var det ein stor parkeringsplass der folk parkerte bilane sine, og så gjekk ein til fots inn i eit veldig triveleg fritidsområde med fin natur og små gardar, gjestgiveri og kafear i hagar og bakgardar. Me fulgte ein grusveg opp på ein stor haug med beitande kviger for å koma til målet, «Ales stenar» . Dette var ei stor samling store steinar sette opp i ein stor nesten båtforma oval. Desse har stått der i uminnelege tider, men ein er framleis ikkje heilt sikker på funksjonen.

Det går an å bruka steinformasjon som eit stort solur, der skuggane fell på ein spesiell måte på spesielle tidspunkt. Dei kan og ha vore brukte som ein måte å peila ut kursen på havet på. Som du ser på biletet bak meg så ender haugen som ein stor sandklitte ned i havet. Det kan og vera at steinane kan ha vore ein form for religiøs kultplass.

I alle fall var det veldig vakkert der oppe, og det som var endå meir spektakulært enn steinane var at ein gjeng kitarar, med ovale fallskjermar fulle av snorer, segla fram og tilbake over klittene og stranda som store fuglar. Dei segla opp og ned og fram og tilbake i oppdriftsvinden frå havet. Dei flaug rett over hovuda våre, me såg ansiktsuttrykka deira og kunne nesten ha ført ein samtale med dei. Den eine kjørte tandem, eller hadde med seg ein passasjer. Dette må vel vera der nærmaste ein kan koma det å prøva ut det frie fuglelivet. Eg klarte å forstå at det må vera ei fantastisk kjensle å fly på den måten, sjølv om eg hadde høgdeskrekk på deira vegne.

Etter føremiddagstimar på Kåsaberga reiste me til Ystad som var ein nydeleg liten by, og som kunne by på fint sommarver.

Etter ei stund skilde me lag for at begge kunne gjera det me hadde mest lyst til. Eg kjøpte barnebøker, ei svensk diktbok, ein Edith Södergran-biografi og knappar til skuldrene på to barnegenserar. Eg var og innom ein brukskunstbutikk.

Så reiste me til Lund, og denne gongen fann me domkyrkja open, i alle fall ei lita stund. Me fekk sjå oss om, tenna lys og sitja litt der i ro og ettertanke, det var fint.

Middag vart det òg i dag. Me åt på ein liten italiensk restaurant ute i ein bakgard under store heildekkjande parasollar. Eigentleg hadde dei ikkje plass til slike som ikkje hadde bestild bord, men dei klarte å klemma oss inn på eit tomannsbord visd det var ok for oss at andre fekk bordet halv åtte. Det var det nesten halvannan time til, så det gjekk fint. Eg hadde pastaputer med soppfyll og trøffelsaus med ost og kvitlauksbrød til Det smakte kjempegodt. Fredagen vart avslutta med kaffi ein annan plass og litt vandring i gatene. I morgon må me vidare. Det er nesten synd, for det er så fint her. Kanskje me kjem igjen ein gong…

Heidi

Me ladar bilen utanfor Lund. I dag har me kjørt heile dagen for å koma oss sørover. Planen var å koma seg til Ystad, men det viste seg å vera vanskeleg å finna overnattingsplass det i to netter, så vart det Lund i staden. Eg har ein merkeleg dragning mot å koma til stadar som liknar ein heil del på det me har heime… Her i Skåne er det flatt som heime på Jæren, når me er litt oppe i høgda har me utsikt over havet og vindmølleparkar. Det bles såpass at bilen ristar litt her me står, og nå kom det ei regnbyge og… Det får me tola. I dag har det nesten ikkje regna.

Den pausen me har hatt i dag hadde me i totida då me lada sist. På bensinstasjonen/ladestasjonen var det nokre små restaurantar, så det kunne kombinerast med å få seg litt mat. Jammen ende me ikkje opp med thailandsk buffet i dag og. Det smakte veldig godt. Lydbok og strikketøy er òg gode greier på lange bilturar. Eg oppdaterer nærare utpå kvelden.

*

Og nå er tida komen for litt oppdatering. Biletet øverst er frå hotellet det me bur «Scandic Star» ca 4 kilometer utanfor Lund sentrum. Hotellet er gigantisk, og resepsjonsområdet er utforma som ein stor bakgard med tak over. Det er det som viser på biletet. Inntrykket er litt kaotisk med palmar, ein bar, ein restaurant og diverse skap det ein kan kjøpa mat og drikke. Det positive er at det er veldig tilrettelagd for barn (bortsett frå baren). På golvet er det malt eit paradis, det er eit stort bord det barn og vaksne kan sitja og perla skjermer barn kan leika på og ishockey/fotballspel.

Me fekk eit rom i 4.etasje og fann ut at me måtte ta ein tur ned til sentrum. Lund er kjend for den store gamle domkyrkja, at det frå gammalt av har vore ein sentral stad i svensk kyrkjehistorie, og ikkje minst for å vera ein gammal universitetsby. Alt dette såg me tydelege spor av i byen. Me må få med oss ein tur i domkyrkja og ein tur innom den store bokhandelen like ved.

Me vandra litt i gatene i området rundt domkyrkja. Det hadde slutta å regna, og det var i grunnen ganske godt og varmt ute. Sidan me åt varm mat midt på dagen, nøydde me oss med å dela ein bagel og ein havremuffin på Espressohouse. Me gler oss til å sjå meir av den store verda i morgon.

Heidi

Med ein reisekamerat som har nase for å snusa opp slikt som foregår, sit me nå i ein bitteliten park ved ein musikkpavinjong der mannen i grønt leier ei lita forsamling i allsong på ein svært entusiastisk måte. Band har han med seg og. Det dryp ein og annan regndrope, men me syng med så godt me kan frå benken vår:» Jag tror, jag tror på sommaren, jag tror jag tror på sol igen»…

Så langt kom eg på blogginnlegget i parken… Så tenkte eg: «Nå må du skjerpa deg, Heidi, legg vekk mobilen, om ikkje anna så av respekt for dei som står der framme og legg all sin entusiasme i å prøva å få folk til å slappa av og kosa seg…

Først hadde eg nok ein liten ironisk distanse til heile arrangementet, men så vart eg riven med. Det vart rett og slett litt sterkt då alle måtte reisa seg og synga vidare på stikkorda «reste sig och sa:» » Det finnst inga soldatar mer, det finst inga gevär, och ingen känner längre til det ordet militär»… Eg må innrømma at det er ein draum som lever sterkt i meg endå. Og svensktoppane frå 60-talet viste seg å dukka opp frå gøymde rom i minnet då dei skulle syngast. Rare greier. «Men för all del, jag kan ha fel» og «Släng en slant uti brönnen och önska dig nån ting». Det er noko fint med å synga saman. Eg såg nesten for meg eit liknande arrangement på Bryne Torg med band, trekkspel, godt humør og Ståle Ree i grøn dress på scenen… Så dersom du skulle lesa dette, Andreas Vollsund…

Då me gjekk tilbake til hotellet segla «Misjonsskipet Elida» ut frå hamna mens ein gjeng mannskap og syngande ungdomar stod på dekk og song velsignelsen. Det var òg fint å få med seg. Nå sit me i hotell-foajéen der ein norsk duo syng og spelar jazz og gamle schlagarar. Det er utsikt over havet gjennom vindauget og gode forhold for sommarblogging.

I går hadde me lang dags ferd til Bærum med eit ver som best kan beskrivast som ein dusj utan sparehode på full guffe med opne kranar heile turen. Vel framme vart me belønna med Eva Mari sine nybakte naanbrød og chicken tandoori. Ho hadde brukt forspranget på nokre timar godt og omsorgsfullt.

I føremiddag var me innom i Helgesens gate og fekk nokre timar med det yngste barnebarnet som for tida er smilande, trillande rund og glad i å «prata». Det er alltid vanskeleg å riva seg laus frå han. Han er framleis så ny i verda at kvar gong eg ser han igjen etter nokre veker så har han utvikla seg og lært noko nytt.

Me stoppa på Nordby storsenter, rett over grensa på «Svinesund» for å eta lunsj ein stad inne på grunn av regnet. Det var eit gigantisk kjøpesenter, og då me kom inn virka det som om fleire millionar nordmenn hadde fått det for seg å bruka dagen på svenskehandel. Det var lange køar framfor toaletta, lange køar for å kjøpa hamburgarar og kø for å koma inn ein stad og kjøpa pizza. Me havna i kø framfor ein «food-court (!))» med thailandsk buffet. Det var trongt om borda der og. Me ende med å dela bord med ein veldig jovial og hyggeleg trønder. Han sa at me bare måtte flytta på veska til kona hans, som var for å henta seg mat, og setja oss ned. Så innleia han med å seia at maten der var kjempegod. Eg kjende at det å møta eit positivt og hyggeleg menneske var det eg trengte der og då. Eg hadde køar, trengsel og kjøpesenter heilt i halsen og lurte på korfor me hadde stansa der. Eit smilande menneske som såg ut til å nyta staden og maten var akkurat det eg trong før eg henta meg vårrullar, ris og dumplings og kjende at livet datt på plass.

Eg tenkte der og då at dette måtte eg slå eit slag for i dag på bloggen. Rett og slett formulera ein skriftleg honnør til hyggelege, vennlege og positive kvardagsmenneske som er med på å gjera livet til ein triveleg plass for oss andre.

Ha ein fin sommarkveld, alle saman. 🍓

Heidi

Paviljong

Den opprinnelege planen vår var å dra til Åland denne veka. Av ulike grunnar vart ein del av ferieplanlegginga sett på vent før ferien, og me oppdaga at me rett og slett var for seint ute med tanke på bestilling av ferge og stader å bu. Det får med andre ord stå på lista over ting me har lra ein annan gong. Nå er planen å oppleva Skåne via innfallsmetoden. I natt overnattar me hos Eva Mari og Henrik som reiste frå oss i dag morges, og så blir det Sverige i morgon. Det ser heldigvis ut som om regnet skal gi seg sånn etterkvart.

I går fekk me vera med på å feira lille Hugo sin treårsdag med pølser og sjokoladekake, og føremiddagen fekk eg ha saman med mormorjentene som var komne heim frå Spania. Det var veldig fint å sjå dei igjen, og det blir litt hardt å vera borte frå dei i tre veker til.

Det har vore fint med sommaegjester og med lange lyse kveldar. Dei kveldane det har blitt kjøleg å sitja ute har eg og Eva Mari teke med oss strikketøyet og sett oss i utestova. Det er så fint å vera i det seine kveldslyset dei få vekene me har det her. Dei siste to kveldane har me kobla på lydbok og høyrd noveller av Levi Henriksen og Anna Gavalda. Det er fint å høyra på høgtlesing, nesten like fint som å lesa høgt for nokon… I bilen i dag har me og høyrd på lydbok, «En vakker dag», av Soudabeh Sadishahi, ein iransk/norsk forfattar som har skrive ein roman om Iran under sjahen og Khomeini-tida. Interessant. Innimellom har me høyrt på P2, melom anna eit program om kulokk, sauelokk og hestelokk. Det er mange slags kulturtradisjonar i landet vårt. Nå trur eg ladeperioden er over, så nå får eg leggja ut dette før det er for seint. Eg blir bilsjuk av lesing og skriving mens bilen går. Viss du vil bli med på tur, får du henga på i veka som kjem.

Heidi

Som eg skreiv i sist veke, når sommarvarmen kjem til vårt hjørne av verda må me bare snu oss fort rundt, gripa dagane i lufta og nyta dei.

Sommarvarmen har skjedd oss nå i helga. Plutseleg hadde me blå himmel, varm sol og fleire-og-tjue grader. Då slepp ein det som sleppast kan av det ein har i hendene og let livet skje.

Me har sommargjester i helga, og det er ein fin kombinasjon med sommarvarme. Eva Mari, Henrik og hunden Lara kom på fredag kveld, og frå i går av har me og hatt besøk av barnebarnet deira, Hugo frå Stavanger, som har overnatta her i natt. Når ein får besøk av ein liten gjest som snart skal fylla tre, er det ganske praktisk å ha eit hus fylt av leiker, tripp-trapp-stolar og barnesenger, og leikestova i hagen vart og sett stor pris på.

I går tok eg og Eva Mari med oss Hugo på badetur til eit vatn i nærleiken, og jammen fekk eg ikkje innleia badesesongen med ein liten symjetur. Då har eg bada i år og, og eg reknar med at det blir meir bading etterkvart.

Nå har gjestene våre reist på badetur med den yngste gjesten, og skal samtidig avlevera han trygt heime hos foreldra. Planen vår er at me skal slå fylgje med gjestene austover på tysdag, og då kjem me til å vera borte i dryge tre veker. Den eine veka skal me på Korsveifestival og bu i telt, så det er ganske mykje som må tenkjast gjennom og mykje som må pakkast. Me har kome litt i gang, så det går nok bra.

Det andre eg har kome godt i gang med er første bearbeiding av tekstar til ny diktsamling. Eg har printa ut nøyaktig 303 dikt, noko som er 2-3 gonger så mange som eg treng for å laga ei diktsamling på omtrent same storleiken som dei eg har laga dei siste åra. Det betyr fortsatt hardt arbeid med utvelgjing, forbetring og tematisk sortering. Eg har tenkt at det er ei oppgåve eg skal jobba litt med kvar dag i sommar. Det et slikt arbeid som kan la seg gjera på «heimekontor» same kor eg måtte befinna meg.

Elles har eg, inspirert av det britiske syprobrammet «Sewing bee», lappa to favorittsommarbukser som eg har slite hol i… Det kan jo diskuterast om damer på 60 + burde ha forstått at deira tid med lappa bukser burde vera tilbakelagt, men me får vifta med berekraftsvimpelen om det trengst.

I fylgje vermeldinga skal regnet koma i kveld/ natt, så nå får me nyta tida fram til det som rein nåde. Leif har eit lammelår i omnen til sein middag når gjestene våre kjem tilbake, og dei siste dagane har han varta opp opp med både nysteikte rundstykke, heimelaga knekkebrød og heimekokt rabarbrasaft. Ikkje verst.

Fleire sommartekstar kjem etterkvart. Bare heng med.

Heidi

Etter 38 år i skulen tenkjer eg framleis på alle elevane eg har hatt som «mine». Eg har vore så heldig å ofte ha fått fylgja elevane mine i mange år om gongen, så dette gjeld ikkje fullt så mange barn som ein kanskje kunne tenkja når ein ser antalet år. Det er mange yrke eg kunne ha tenkt meg å ha, eg trur eg kunne ha trivdest som psykolog, prest, blomsterbindar eller forfattar på heiltid, men eg held på at det yrket eg har hatt, og framleis har, er heilt fantastisk. Som lærar får du brukt alt du måtte ha av krefter, tålmod, fagkunnskap og kreativitet. Du får brukt det kvar einaste dag og heile tida. Ofte kunne du ønska deg fleire og lenger armar og fleire timar i døgnet, men samtidig gir det deg ei sterk kjensle av å til ei kvar tid vera midt i det mest levande og vibrerande livet.

Lærarar vil sikkert svara ulikt på kva som har vore det aller finaste. For meg har det vore å få tette relasjonar til sprell levande ungar ,og det å få gå ved sida av dei gjennom ulike utviklingsfasar. Eg trur at det er mange eigenskapar som er gode å ha om ein ynskjer seg inn i dette yrket, men eg trur at det aller viktigste kanskje er det å vera glad i menneske og det å vera interessert i kva eit menneskeliv kan romma.

Dersom du som les dette faktisk er ein av elevane mine gjennom tidene, så ta det til deg som ei spesiell helsing frå meg. Alle de andre kan lesa det som om det var skrive av ein av dine lærarar…
Collagane er laga av to barn som er elevar på trinnet mitt akkurat nå. Eg har ikkje fått spurt dei om lov, men reknar med at dei ville synast at det var greitt…

Eit dikt til alle elevane mine.

Eit dikt til alle elevane mine,
til dei som fekk mine første lærarår,
dei uslepne og entusiastiske åra
med brennande iver
ispedd mange prosjekt
eg aldri heilt fekk landa.

Takk for alle bøker og eventyr
me fekk ta fylgje gjennom saman.
Takk for alle dei gode og levande samtalane,
som stundom tok oss langt vekk
frå det eigentlege læringsmålet for den timen.

Takk til Emil, og Ronja Røverdotter,
eg har hadde dykk begge i klassen,
meir enn ein gong.

Takk til Pippi Langstrømpe,
med og utan hijab,
for alle dei herlege utemma ideane,
og for ditt store og sjarmerande mot.

Eg sender dykk varme tankar,
ikkje minst til Bolla Pinnsvin,
som kom nykjemma roleg og trygg
til skulen kvar dag i god tid før skuleklokka ringde
alltid med nistemat og pennal på plass i sekken din.
Takk for at du sat der og gjorde så godt du kunne,
sjølv om du tenkte litt på mammaen din
og lengta heim i ein og annan mattetime.

Takk til Helene Harefrøken
som aldri klarte å sitja stille på stolen
meir enn sju minutt på gangen,
og som ufiltrert kom med
vidunderleg sprettande tankar,
som alltid fekk meg til å le.

Takk til Nøtteliten,
som ofte hang etter føtene i eit tre
då det ringte inn,
og som heller ville stått på ein scene
enn å læra norsk grammatikk.

Eit dikt til alle dykk
som har fått hjartet mitt til å vibrera
og tankane mine til aldri heilt å ta helg eller påskeferie,
til alle dykk som har fått adrenalinet mitt til å brusa,
og som har gitt meg hjelp til å temma tålmodsmuskelen.

Eit dikt til dykk som fekk meg til å le høgt og uhemma
når eg langt heller burde blitt streng,
til dykk som likte så godt å mala
at eg heilt upedagogisk let dykk halda på til siste slutt
og sjølv vaska penslane etter timen.

Eit dikt til deg som ofte varma hjartet mitt
med klemmar og små sjenerte smil,
og med fine feilstava helsingar på små utrivne papirlappar,
og til deg som laga fargerike teikningar,
som nesten fekk meg til å kontakta eit kunstgalleri.

Varme gjenkjennande tankar til deg
som alltid ende med flekkete genser og flokete hår.
Eit dikt til deg som lyste av omsorg for andre,
og til deg som ofte drøymde om å overta klasseleiinga
og kjøra strame taumar.

Eit dikt til dykk som fekk min første kjærleik,
og til dykk som akkurat nå
får den mognaste, siste etappen av lærarlivet mitt.

Eit dikt til dei finaste folka nokon kunne drøyma om å ta fylgje med.
De har gitt meg store venger og mykje glede.

Heidi

Det eldste barnebarnet mitt vart tidleg veldig oppteken av eventyr, akkurat som eg veit at eg var det då eg var lita. Det begynte med Bukkene Bruse og Rødhette, og dei eventyra skulle forteljast om igjen og om igjen, helst med dei same detaljane og med diverse innspel frå barnet.

Då eg studerte forteljarteknikk lærte me at det å fortelja barn eventyr var med på å bearbeida framtida og gjera dei sterke nok til å bera sine eigne liv. Eventyra handlar nemleg i litt forkledd form om alt som seinare skal skje dei.

Desse tankane fekk meg til å skriva dette diktet. Eg byr altså på eit dikt frå bunka mi i dag og, og tek gjerne i mot innspel om form og innhald. Eg sit her og leitar fram tekstar eg har skrive dei siste fire åra og prøvar å finna ut kva som er godt nok til å ta med meg vidare. Eg har minst 250 dikt, og tenkjer at eg kanskje må luka ut halvparten og jobba med å gjera den andre halvparten bra nok for utgjeving. Det er spennande og vanskeleg arbeid. Eg er på ein måte litt engsteleg for å bare gjenta meg sjølv og ting eg har skrive eller sagt tidlegare.

Så får me sjå kor langt eg kjem. I dag har mesteparten av dagen blitt brukt til nødvendig rydding og til ein koseleg middag i lag med foreldrene mine. Sommardagane går så fort, akkurat som alle dagar går så fort. Det hjelper bare litt at nettene er lyse. Eg gjentek ønsket om fleire timar i døgnet. Eg er til og med medlem av ein veldig liten klubb som jobbar for det målet, men så langt har me på ingen måte lukkast.

Eventyret

Du veks og lærer om tramping
på trollet sine bruer,
om blomsterplukking
i ulven sine skogar,
for snart er det du
som skal sova som Tornerose,
kyssa froskar i lag med andre prinsesser,
og sleppa det lange håret ditt ut frå tårnet,
akkurat som Rapunzel.

Du skal ri på kvitebjørnen,
dansa med dvergar,
stikka deg på lange torner,
og bita forsiktig i forgifta eple.

Du skal dansa deg til Soria Moria slott
og bli flydd av ville svaner
i eit fletta nett over havet.

Du skal gå barbeint over myrene
og samla myrull og brennenesler
for å veva kvite skjorter.

Du skal slå fylgje med Hans og Grete
og brekka forsiktige bitar av kakehuset.
Du skal nesten målbinda Askeladden,
og fly til fjerne land med Tommelise.

Du skal gjera det umoglege, barn,
klatra opp på det brattaste berget
og berga prinsen din frå heksa.

Du skal leva og veksa deg sterk nok
til å løfta livet som ein prikkete hest
på strake armar over hovudet ditt.

Heidi

Då me var i Søgne i St.Hans-helga, kom me i snakk om den gruppa som blir kalla Menigheten Samfundet. Då eg budde i Kristiansand, vart dei på folkemunne kalla «Lomelendere» , og heimefrå kjende eg til dei som litt respektlaust vart kalla «Pera-sektå», og som heldt til i Eigersund. Desse familiane var lette å kjenna igjen på gata fordi jentene på den tida alltid gjekk kledde i skjørt og hadde lange fletter. Eg fekk nå vita at det var lenge sidan «skjørt og fletteforbodet» vart oppheva, og at dei nå kledde seg som alle andre ungdomar, men at trua og mykje av levemåten framleis var som før.

Eg har alltid synest det er spennande med menneske som lever alternativt, og for så vidt og trur alternativt. Då eg var barn var eg veldig interessert i å finna ut mest mogleg om «Pera- sektå», og prøva å tenkja meg fram til korleis det måtte vera å vera fødd inn i ei slik kyrkje.

På fredag kom eg over denne boka i bokhandelen, og visste med det same at den måtte eg kjøpa. Forfattar og journalist Bjørn Markussen har fulgt den i utgangspunktet 19 år gamle Robin i sju år. Dei har hatt jamnlege samtalar gjennom alle desse åra. I boka får me følgja nøye prosessen frå Robin begynte å tenkja at han måtte melda seg ut av Menigheten Samfundet fordi han ikkje lenger trudde på det dei stod for, og fordi han ikkje lenger ønska å leva innanfor dei trange rammene kyrkja forventa at medlemmane skulle tilpassa seg til. Me fekk fylgja han gjennom dei første vaklande tankane om at han åra som fulgte.

Dette er ei hjartevarm og hjarteskjerande historie på same tida. Eg synest Bjørn Markussen har løyst oppdraget sitt på ein svært respektfull og klok måte. Få menneske visste om samtalane mellom dei to, og heile tida var forfattaren i tvil om dette nokon gong kom til å bli ei bok. Dette med tanke på personvern, og ikkje minst med tanke på at heile Robin sin familie og nettverk kom til å bli utleverte på ein måte dei i utgangspunktet ikkje hadde ønska.

Samtidig som me får fylgja Robin gjennom sju år, fortel Bjørn Markussen oss på ein informativ og etterretteleg måte om utviklinga av Menigheten Samfundet, kva dei har stått for og står for, og om indre splittingar og strid. Eg set pris på at han gjer dette og på ein respektfull måte, og med mange fotnotar. Det er tydeleg at han ynskjer å gjera ein grundig jobb og visa alle partar rettferd.

Det som overraska meg litt var kor utruleg lukka dette kyrkjesamfunnet er i forhold til andre menneske som trur. Det blir rekna som eit grovt overtramp å setja foten sin innanfor i andre kyrkjer eller å delta på gudstenestar utanfor kyrkja. Dersom eg forstod det rett støtter ein aktivt vranglære og vranglærarar om ein skulle velgja å gå naboen si gravferd i ei kyrkje som tilhøyrer eit anna kyrkjesamfunn.

Tidlegare praktiserte dei full utestengning om nokon melde seg ut. Slik er det heldigvis ikkje lenger i praksis. Robin hadde gjennom dei åra me får fylgja han framleis ganske god kontakt med den næraste familien sin. I fleire av desse åra budde han heime hos foreldra sine som han var veldig glad i, men dei kunne av samvitsgrunnar ikkje vera til stades når han gifta seg med ei jente som ikkje kom frå Samfundet, og hadde dei hadde problem med å kunna forsvara å besøkja han i leiligheita der han levde som sambuar. Han måtte i tillegg fylgja husets reglar som å praktisera bordbøn, og hadde forbod mot å snakka med dei yngre søskena om vantru tankar.

Det som heldigvis kjem godt fram i boka er Robin si gode tilknytning til familien sin. Han synest at foreldra er «skikkeleg fine og gode menneske», og han synest at han på mange måtar har hatt ein trygg og god barndom. Han fortel og om det tette og varme forholdet han har hatt til bestefaren, som i ein lang periode var forstandar i kyrkja.

Det gjer sterkt inntrykk på meg å høyra kor vondt han hadde av familien sin i denne prosessen. Han var oppriktig fortvila over den store sorga dei opplevde, og var redd at dei skulle bli psykisk skada eller sjuke av påkjenninga det var å sjå eldstesonen sin gå fortapt. Boka skildrar og korleis det sleit på psyken til Robin å ta dette steget. Alle i samfundet er forplikta til å senda barna sine til skulane dei sjølve driv. Alle dei vaksne han kjende godt, og i tillegg alle vennene hans, var knytta til kyrkjelyden hans og forsvann på ein måte meir og meir for han.

Han hadde i utgangspunktet ein kjærast som han hadde møtt utanfor kyrkjesamfunnet, familien hennar støtta han og tok vare på han, og han prøvde aktivt å få nye venner. Det siste vart ein uventa vanskeleg prosess. Dei gamle kameratane delte hans kultur og erfaringsbakgrunn. For andre var det nesten umogleg å forstå bakgrunnen hans, og han klarte ikkje å knytta seg til dei. Han beheldt kameratgjengen sin frå samfundet, men opplevde å bli sett på med mistru, spesielt frå foreldra deira, som sjølvsagt var redde at han skulle påverka deira søner til å gjera det same som han hadde gjort.

Eg gjer meg mange tankar etter å ha lese boka med stor innleving og interesse. Eg ser og forstår veldig godt at ein kan ha eit trygt og godt liv innan rammene for eit lite og særprega trussamfunn. Det blir framheva kor sterkt folk innanfor stiller opp for kvarandre. Familiane er tette og ofte store, og vennskapa og opplevinga av å vera ei samansveisa gruppe gir heilt sikkert både livskvalitet og tryggleik. Alle menneske treng ein trygg flokk, og det å bryta ut frå ei kyrkje og samtidig mista flokken sin, er utan tvil ei stor og voldsom påkjenning.

Heldigvis er det stort sett ikkje lenger slik at dei ulike kyrkjene er sikre på at det er dei som forvaltar sanninga. Det å tru at ein kjenner sanninga og heile sanninga, og at alle andre tek feil, har alltid stått for meg som ei nokså arrogant innstilling. I Samfundet er det i fylgje boka framleis slik. Dei reknar med at deira kyrkje er den einaste kjende sanne kyrkje. Dei opnar for at det kan vera rett-truande kyrkjer andre stader i verda som ein ikkje veit om, men seier samstundes at alle kjende kristne kyrkjer er vranglærarar som ein ikkje skal lytta til.

I Samfundet har det gjennom tidene vore fleire lærestrider som har ført til splittingar. Samfundet har derfor tre greiner som heiter omtrent det same. På folkemunne har desse blitt kalla Lomelendarane, Perane og Larsane, oppkalt etter leiarane. Kvar av gruppene er sikre på at det er dei som trur rett. Når folk blir alt for skråsikre på at dei har den hundre prosent rette læra, har det hend at eg har tenkt eller sagt: «Tenk om det er Larsane i Egersund som er dei einaste som har funne sanninga?» Då denne gruppa brøyt ut hadde ho 70 medlemmar. Nå er dei i fylgje boka omtrent 50 praktiserande medlemmar att. Det er eit oppdragande tankekors at «Larsane» trur at dei er dei einaste i verda som forvaltar sanninga.

Eg skriv ikkje dette for å latterleggjera det å ha ei litt eksotisk tru. Eg skriv det heller ikkje bare for å fortelja historia om kor vondt det kan gjera å bryta ut frå noko ein ikkje lenger identifiserer med. Eg tenkjer litt at denne historia og kan inspirera oss til å halda spegelen litt opp for oss sjølve.

Det slår meg at eg på sett og vis kanskje tilhøyrer ei lita gruppe eg og. Eg har ikkje noko behov for å vera mest mogleg A4, men dersom ein vil kan ein tenkja mykje om meg som eg sjølv opplever begrensande eller nesten komisk. «Nynorskbrukar, halvgammal dame frå bibelbeltet, medlem i soknerådet og aktiv i kyrkja, skulelærar, gift med same mannen i snart førti år og mor til ein stor barneflokk, medlem i ei nasjonal salmeforening… Ikkje drikk ho alkohol heller? Jo, takk, eg kjenner typen, fri og bevare meg vel for å omgåst med slike ..»

Sommaren 1994 var me på sykkeltur i Danmark i lag med Heidi og Per Inge og dei tre barna deira. Sjølv hadde me med oss tre barn og Halvard budde i den allereie veldig tydelege mammamagen min, klar til å fødast i begynnelsen av oktober. I tillegg hadde me tatt med oss ein gut me var støttekontaktar for. Fylgjet vårt må ha vore litt av eit syn med barn i sykkeltraller, barn på små barnesyklar og fire vaksne, den eine tydeleg gravid. Me hadde teke inn på eit ungdomsherberge, og hadde den gode ideen at me vaksne kunne passa barn for kvarandre slik at alle fekk ein vaksen kveld utan barn. Så stod eg då på kjøkkenet på herberget i ein uformeleg sommarkjole, med flette i det lange håret fordi det var så varmt, og steikte fiskekaker til sju trøytte, svoltne barn. Det minste barnet var eitt år og dei seks andre såg ut til å kunna vera fødde sånn ca eit kvart år dei føregåande åra. Eit åttande barn levde synleg i magen min. Leif prøvde å få alle ungane til å sitja ved bordet mens eg gjorde klar til servering.

Fleire middagssvoltne gjester kom inn på kjøkkenet, eg såg at dei stirra på oss, utveksla blikk og kviskra saman. Det gjekk opp for meg at dei nok gjekk ut frå at heile barneflokken var vår, og at dei lurte på kva slags sekt me tilhøyrte. Eg ser ikkje vekk i frå at dei syntest litt synd på oss. Eg mora meg over situasjonen og gjorde ikkje noko for å forklara scenarioet.

Kva vil eg med dette? Eg trur det er ei slags oppfordring om å opna oss for mangfaldet og ikkje byggja unødige murar. Spesielt må me passa oss for å setja opp murar for andre og vera alt for skråsikre på korleis dei burde leva liva sine. Dette gjeld og i dei tilfella «andre» faktisk er barna våre.

Eg må innrømma at det ville ha vore ei glede dersom barna mine meinte og trudde det same som meg. Dette gjeld både samfunnssyn, politiske standpunkt og religiøs tru. I tillegg gjeld det menneskesyn og andre «syn» som for meg er viktige. Gudstrua mi har for meg vore ei god og viktig ballast i livet, og ei kjelde til styrke og håp. Eg veit likevel at barna mine må få lov til å navigera seg fram til eigne standpunkt i livet. Alt anna ville vore overgrep.

Eg har sjølv fått stor fridom til å velja livet mitt, og det må eg gi vidare, i respekt for det eg trur på og for dei vaksne barna mine. Her må eg skunda meg å fortelja at valga barna mine har teke ikkje er milevis frå mine eigne. I alle fall ikkje på dei fleste punkta. Eg trur likevel det er viktig å vita ein stad i bakhovudet at eg ikkje har nokon rett til å velja for dei eller til å prøva å overtala dei til å tru og meina det same som meg.

Det å snakka saman, diskutera, fortelja og lytta til kvarandre er sjølvsagt noko heilt anna enn det å prøva å pressa noko på nokon. Det er både lov og bra å vera tydeleg. Grensa går ved å vera invaderande og å prøva å pressa andre til noko som ikkje kjennest rett for dei. Heldigvis risikerer verken dei eller eg at deira val for konsekvensar for deira forhold til meg, storfamilien, eller venneflokken vår, noko som er ein situasjon eg nesten ikkje klarer å

Det å setja nokon fri kan vera hardt arbeid. Eg anbefalar boka, ikkje bare for dei som vil læra meir om Menigheten Samfundet, men og til alle som interesserer seg for det å vera menneske.

Heidi