Hør hvor det stormer der ute

Då me var i Søgne i St.Hans-helga, kom me i snakk om den gruppa som blir kalla Menigheten Samfundet. Då eg budde i Kristiansand, vart dei på folkemunne kalla «Lomelendere» , og heimefrå kjende eg til dei som litt respektlaust vart kalla «Pera-sektå», og som heldt til i Eigersund. Desse familiane var lette å kjenna igjen på gata fordi jentene på den tida alltid gjekk kledde i skjørt og hadde lange fletter. Eg fekk nå vita at det var lenge sidan «skjørt og fletteforbodet» vart oppheva, og at dei nå kledde seg som alle andre ungdomar, men at trua og mykje av levemåten framleis var som før.

Eg har alltid synest det er spennande med menneske som lever alternativt, og for så vidt og trur alternativt. Då eg var barn var eg veldig interessert i å finna ut mest mogleg om «Pera- sektå», og prøva å tenkja meg fram til korleis det måtte vera å vera fødd inn i ei slik kyrkje.

På fredag kom eg over denne boka i bokhandelen, og visste med det same at den måtte eg kjøpa. Forfattar og journalist Bjørn Markussen har fulgt den i utgangspunktet 19 år gamle Robin i sju år. Dei har hatt jamnlege samtalar gjennom alle desse åra. I boka får me følgja nøye prosessen frå Robin begynte å tenkja at han måtte melda seg ut av Menigheten Samfundet fordi han ikkje lenger trudde på det dei stod for, og fordi han ikkje lenger ønska å leva innanfor dei trange rammene kyrkja forventa at medlemmane skulle tilpassa seg til. Me fekk fylgja han gjennom dei første vaklande tankane om at han åra som fulgte.

Dette er ei hjartevarm og hjarteskjerande historie på same tida. Eg synest Bjørn Markussen har løyst oppdraget sitt på ein svært respektfull og klok måte. Få menneske visste om samtalane mellom dei to, og heile tida var forfattaren i tvil om dette nokon gong kom til å bli ei bok. Dette med tanke på personvern, og ikkje minst med tanke på at heile Robin sin familie og nettverk kom til å bli utleverte på ein måte dei i utgangspunktet ikkje hadde ønska.

Samtidig som me får fylgja Robin gjennom sju år, fortel Bjørn Markussen oss på ein informativ og etterretteleg måte om utviklinga av Menigheten Samfundet, kva dei har stått for og står for, og om indre splittingar og strid. Eg set pris på at han gjer dette og på ein respektfull måte, og med mange fotnotar. Det er tydeleg at han ynskjer å gjera ein grundig jobb og visa alle partar rettferd.

Det som overraska meg litt var kor utruleg lukka dette kyrkjesamfunnet er i forhold til andre menneske som trur. Det blir rekna som eit grovt overtramp å setja foten sin innanfor i andre kyrkjer eller å delta på gudstenestar utanfor kyrkja. Dersom eg forstod det rett støtter ein aktivt vranglære og vranglærarar om ein skulle velgja å gå naboen si gravferd i ei kyrkje som tilhøyrer eit anna kyrkjesamfunn.

Tidlegare praktiserte dei full utestengning om nokon melde seg ut. Slik er det heldigvis ikkje lenger i praksis. Robin hadde gjennom dei åra me får fylgja han framleis ganske god kontakt med den næraste familien sin. I fleire av desse åra budde han heime hos foreldra sine som han var veldig glad i, men dei kunne av samvitsgrunnar ikkje vera til stades når han gifta seg med ei jente som ikkje kom frå Samfundet, og hadde dei hadde problem med å kunna forsvara å besøkja han i leiligheita der han levde som sambuar. Han måtte i tillegg fylgja husets reglar som å praktisera bordbøn, og hadde forbod mot å snakka med dei yngre søskena om vantru tankar.

Det som heldigvis kjem godt fram i boka er Robin si gode tilknytning til familien sin. Han synest at foreldra er «skikkeleg fine og gode menneske», og han synest at han på mange måtar har hatt ein trygg og god barndom. Han fortel og om det tette og varme forholdet han har hatt til bestefaren, som i ein lang periode var forstandar i kyrkja.

Det gjer sterkt inntrykk på meg å høyra kor vondt han hadde av familien sin i denne prosessen. Han var oppriktig fortvila over den store sorga dei opplevde, og var redd at dei skulle bli psykisk skada eller sjuke av påkjenninga det var å sjå eldstesonen sin gå fortapt. Boka skildrar og korleis det sleit på psyken til Robin å ta dette steget. Alle i samfundet er forplikta til å senda barna sine til skulane dei sjølve driv. Alle dei vaksne han kjende godt, og i tillegg alle vennene hans, var knytta til kyrkjelyden hans og forsvann på ein måte meir og meir for han.

Han hadde i utgangspunktet ein kjærast som han hadde møtt utanfor kyrkjesamfunnet, familien hennar støtta han og tok vare på han, og han prøvde aktivt å få nye venner. Det siste vart ein uventa vanskeleg prosess. Dei gamle kameratane delte hans kultur og erfaringsbakgrunn. For andre var det nesten umogleg å forstå bakgrunnen hans, og han klarte ikkje å knytta seg til dei. Han beheldt kameratgjengen sin frå samfundet, men opplevde å bli sett på med mistru, spesielt frå foreldra deira, som sjølvsagt var redde at han skulle påverka deira søner til å gjera det same som han hadde gjort.

Eg gjer meg mange tankar etter å ha lese boka med stor innleving og interesse. Eg ser og forstår veldig godt at ein kan ha eit trygt og godt liv innan rammene for eit lite og særprega trussamfunn. Det blir framheva kor sterkt folk innanfor stiller opp for kvarandre. Familiane er tette og ofte store, og vennskapa og opplevinga av å vera ei samansveisa gruppe gir heilt sikkert både livskvalitet og tryggleik. Alle menneske treng ein trygg flokk, og det å bryta ut frå ei kyrkje og samtidig mista flokken sin, er utan tvil ei stor og voldsom påkjenning.

Heldigvis er det stort sett ikkje lenger slik at dei ulike kyrkjene er sikre på at det er dei som forvaltar sanninga. Det å tru at ein kjenner sanninga og heile sanninga, og at alle andre tek feil, har alltid stått for meg som ei nokså arrogant innstilling. I Samfundet er det i fylgje boka framleis slik. Dei reknar med at deira kyrkje er den einaste kjende sanne kyrkje. Dei opnar for at det kan vera rett-truande kyrkjer andre stader i verda som ein ikkje veit om, men seier samstundes at alle kjende kristne kyrkjer er vranglærarar som ein ikkje skal lytta til.

I Samfundet har det gjennom tidene vore fleire lærestrider som har ført til splittingar. Samfundet har derfor tre greiner som heiter omtrent det same. På folkemunne har desse blitt kalla Lomelendarane, Perane og Larsane, oppkalt etter leiarane. Kvar av gruppene er sikre på at det er dei som trur rett. Når folk blir alt for skråsikre på at dei har den hundre prosent rette læra, har det hend at eg har tenkt eller sagt: «Tenk om det er Larsane i Egersund som er dei einaste som har funne sanninga?» Då denne gruppa brøyt ut hadde ho 70 medlemmar. Nå er dei i fylgje boka omtrent 50 praktiserande medlemmar att. Det er eit oppdragande tankekors at «Larsane» trur at dei er dei einaste i verda som forvaltar sanninga.

Eg skriv ikkje dette for å latterleggjera det å ha ei litt eksotisk tru. Eg skriv det heller ikkje bare for å fortelja historia om kor vondt det kan gjera å bryta ut frå noko ein ikkje lenger identifiserer med. Eg tenkjer litt at denne historia og kan inspirera oss til å halda spegelen litt opp for oss sjølve.

Det slår meg at eg på sett og vis kanskje tilhøyrer ei lita gruppe eg og. Eg har ikkje noko behov for å vera mest mogleg A4, men dersom ein vil kan ein tenkja mykje om meg som eg sjølv opplever begrensande eller nesten komisk. «Nynorskbrukar, halvgammal dame frå bibelbeltet, medlem i soknerådet og aktiv i kyrkja, skulelærar, gift med same mannen i snart førti år og mor til ein stor barneflokk, medlem i ei nasjonal salmeforening… Ikkje drikk ho alkohol heller? Jo, takk, eg kjenner typen, fri og bevare meg vel for å omgåst med slike ..»

Sommaren 1994 var me på sykkeltur i Danmark i lag med Heidi og Per Inge og dei tre barna deira. Sjølv hadde me med oss tre barn og Halvard budde i den allereie veldig tydelege mammamagen min, klar til å fødast i begynnelsen av oktober. I tillegg hadde me tatt med oss ein gut me var støttekontaktar for. Fylgjet vårt må ha vore litt av eit syn med barn i sykkeltraller, barn på små barnesyklar og fire vaksne, den eine tydeleg gravid. Me hadde teke inn på eit ungdomsherberge, og hadde den gode ideen at me vaksne kunne passa barn for kvarandre slik at alle fekk ein vaksen kveld utan barn. Så stod eg då på kjøkkenet på herberget i ein uformeleg sommarkjole, med flette i det lange håret fordi det var så varmt, og steikte fiskekaker til sju trøytte, svoltne barn. Det minste barnet var eitt år og dei seks andre såg ut til å kunna vera fødde sånn ca eit kvart år dei føregåande åra. Eit åttande barn levde synleg i magen min. Leif prøvde å få alle ungane til å sitja ved bordet mens eg gjorde klar til servering.

Fleire middagssvoltne gjester kom inn på kjøkkenet, eg såg at dei stirra på oss, utveksla blikk og kviskra saman. Det gjekk opp for meg at dei nok gjekk ut frå at heile barneflokken var vår, og at dei lurte på kva slags sekt me tilhøyrte. Eg ser ikkje vekk i frå at dei syntest litt synd på oss. Eg mora meg over situasjonen og gjorde ikkje noko for å forklara scenarioet.

Kva vil eg med dette? Eg trur det er ei slags oppfordring om å opna oss for mangfaldet og ikkje byggja unødige murar. Spesielt må me passa oss for å setja opp murar for andre og vera alt for skråsikre på korleis dei burde leva liva sine. Dette gjeld og i dei tilfella «andre» faktisk er barna våre.

Eg må innrømma at det ville ha vore ei glede dersom barna mine meinte og trudde det same som meg. Dette gjeld både samfunnssyn, politiske standpunkt og religiøs tru. I tillegg gjeld det menneskesyn og andre «syn» som for meg er viktige. Gudstrua mi har for meg vore ei god og viktig ballast i livet, og ei kjelde til styrke og håp. Eg veit likevel at barna mine må få lov til å navigera seg fram til eigne standpunkt i livet. Alt anna ville vore overgrep.

Eg har sjølv fått stor fridom til å velja livet mitt, og det må eg gi vidare, i respekt for det eg trur på og for dei vaksne barna mine. Her må eg skunda meg å fortelja at valga barna mine har teke ikkje er milevis frå mine eigne. I alle fall ikkje på dei fleste punkta. Eg trur likevel det er viktig å vita ein stad i bakhovudet at eg ikkje har nokon rett til å velja for dei eller til å prøva å overtala dei til å tru og meina det same som meg.

Det å snakka saman, diskutera, fortelja og lytta til kvarandre er sjølvsagt noko heilt anna enn det å prøva å pressa noko på nokon. Det er både lov og bra å vera tydeleg. Grensa går ved å vera invaderande og å prøva å pressa andre til noko som ikkje kjennest rett for dei. Heldigvis risikerer verken dei eller eg at deira val for konsekvensar for deira forhold til meg, storfamilien, eller venneflokken vår, noko som er ein situasjon eg nesten ikkje klarer å

Det å setja nokon fri kan vera hardt arbeid. Eg anbefalar boka, ikkje bare for dei som vil læra meir om Menigheten Samfundet, men og til alle som interesserer seg for det å vera menneske.

Heidi