Dette er eit bilete av svigerfamilien min i fordums tider. Dei tilhøyrde utan tvil eit heilt anna sosialt sjikt enn nokre av dei menneska eg sjølv er direkte i slekt med. Barna mine sin oldefar står heilt til høgre i biletet, eg har aldri møtt han, men eg ser klar familielikskap til fleire av dei nålevande etterkomarane. Eit kvart menneske har si tid det skal fylla og påvirka. Som Kumbel seier: «Den der aldrig lever nu, lever aldrig, vad gör du?»
På skulen er det så levande dagar som det bare er på denne årstida. Det luktar julebakst i gangane og glade elevar kjem opp trappa med kakemenn og peparkakekoner i gjennomsiktige plastposar. Limpistolane blir etterlyste på personalromet om morgonen og små kassar fulle av juleverkstadrekvisittar står parkerte over alt. I dag vil eg ta med ein vemodig tekst som det nesten gjer litt vondt å lesa, men eg synest han er vakker.
Gled deg over engelen inni deg selv om den er alvorlig såret. Kjenn ømhet for den sårbare dyriske kroppen som er dømt til døden. Mennesket tørster etter kjærlighet, men er dømt til hjertesår, vi tørster etter kunnskap, men er dømt til å bli glemsomme og senile, vi vil bygge monumenter, men er dømt til å bygge ruiner og gravplassar. Hvordan skulle vi kunne annet enn å vise medlidenhet med hverandre?
Martin Lönnebo.
For lenge sidan, då eg kanskje var eit par og tjue år gammal, brann dette diktet seg inn i meg, og seinare har det sitte fast.
***
I mange år
var mitt liv et eneste rop,
hvor skal jeg gå hen med mitt liv?
*
Jeg brant
i det veiløse
*
Da brant du deg inn i mitt liv
og sa vær varsom,
for verden gråter.
*
Tørr dens tårer med stillhet.
Wera Sæther
Heidi
Det er ein fin start på dagen å sitja saman med ein gjeng ungar og syngja med tende adventlys medan sola fargar morgonhimmelen oransje langt der ute i aust ein stad. I dag var me inviterte av førsteklasse til samling i aulaen. Arrangementet fall saman med ein undervisningsfri arbeidstime, men eg sneik meg inn bakvegen for å få med litt av forestillinga likevel. Kven kan motstå ein stor gjeng seksåringar utkledde som nissar, englar, gjetarar og vise menn, omgitt av tende lys og syngjande på julesongar. Nokre av englane var i sjarmerande fekostymer, og dei vise mennene hadde staselege plastkroner høgtideleg trykte ned på dei små runde barnehovuda. Eg begynte nesten å le høgt då ei gruppe førsteklassingar kom stolte og forventningsfulle marsjerande gjennom gangane med grå heimesydde musehetter kring glødande ansikt og glitrande blikk. I sist veke leitte me nemleg lenge og iherdig etter akkurat dei hettene, som både eg og Helen var heilt sikre på at skulle liggja i ei gammal øskje på kostymelageret ein stad. Det hadde ikkje falt oss inn at dei kunne vera i første klasse. Det er sikkert tjue år sidan øskja med musehetter var i bruk, og nå hadde me tydelegvis planlagd å bruka dei samtidig. Samarbeid kjem ikkje av seg sjølv i travle tider.
I siste timen var det får tur til å invitera førsteklassingane til generalprøven på forestillinga vår, og med ei handfull formaningar og gode råd, sende me dei små dansarane, skodespelarane og songarane heim etterpå for å kvila og eta middag, fem minutt på overtid. Tre av oss vaksne inntok eit lite salatmåltid på personalromet klokka halv fem slik at me skulle vera heilt klar til elevane og foreldra kom klokka seks. Før halv seks stod dei første små aktørane der, heilt klare til å få på seg kostyma sine. Så gjekk det som det går på slike dagar, plutseleg var me ferdige og i mål, songane var sungne og dansane dansa. Me kunne pakka saman fugledraktene, kor av den siste vart laga på måndagsmøtet i dag, dei kjeglefora oransje fuglenebba, og gyngestolen til musebestemora. Ellen kunne levera tilbake bestemorsmaska til den som hadde lånt ho til oss, og mjukt skli over til sin eigen alder att, etter ein hederleg sceneinnsats som bestemor med litt dårlege bein. Foreldra bydde på julenisse, klementiner og saft i SFO-kantina, før foreldre og barn pakka saman dei flotte skoøskjehusa dei har laga i haust og gjekk kvar til sitt. Og her og nå slår tanken meg at dei musehettene eg eigenhendig bar ned i kjellaren, skulle viss førsteklassingane bruka på si foreldreforestilling i morgon. Eg må hugsa å finna dei fram att.
I kveld har eg hatt ei lita privat refleksjonsgruppe med Ingrid, som skal skriva ei refleksjonsoppgåve om forholdet mellom kreativitet og kognitiv intelligens og forholdet mellom sanseerfaringar og kreativitet. Det er eit spennande område som eg ikkje har vondt av å reflektera over eg heller «mens jordens riker stiger og de synker,»- nei læreplanar meinte eg viss, ikkje riker…
Eg prøvde lenge å redigera fotografiet over slik at det meste av husa rundt fuglen vart skore vekk, då vart nemleg biletet slik eg ville ha det, men kvar gong eg trudde eg hadde fått det til sklei det tilbake til originalformatet. Kanskje eg får det til i morgon, det må vera eit eksempel på det nokon hevdar, at ein må ha eit minimum av ferdigheiter og erfaring for å lukkast med kreativitet…
Men tilbake til det eg valde som overskrift for luka i dag; kjærlege auge. Eg har nemleg tru på at me både treng å sjå og bli sett med slike. Som det står i skrifta, kjærleiken dekkjer over ei mengde synder. Eg vil avslutta med noko Martin Lönnebo har sagt om kjærlege auge:
Den som blir sett med kjærlighetens øyne har ingenting å være redd for. Dette øyet måler ikke, sammenligner ikke, dømmer ikke. Det lekende barnet nynner på sangen sin «Du vet vel om at du är värdefull, at du er viktig här och nu, at du är älskad för din egen skuld, at ingen andra är som du…
Og ja, her reknar ein inn ein guddomeleg dimensjon. Det gjer godt å tenkja med ein slik dimensjon over seg av og til.
Heidi
I går kveld var me på ein utruleg koseleg fest hos Heidi som feira 50-årsdagen sin. Heidi og Per Inge er nokre av desse vennene me har harr så lenge, og delt så mykje saman med, at me nesten trur at me er i familie med dei. Me har sett kvarandre sine ungar veksa opp, og fulgt kvarandre gjennom 30 år. Dagen vart feira med masse kjekke folk, vakkert dekka bord i adventfargar og juletapas. Eg tenkjer ofte på kor priviligerte me er som har så mange gode venner. Det er langt meir verd enn det meste som kan kjøpast for pengar. I løpet av kvelden gjekk snøbygene over til regnbyger, og då me reiste heim seint på natta var det eit lag vatn over isen på vegen.
I dag fraus det på att, så nå er vegar og gardsrom dekka av blank holke, eg er glad eg har halde meg med sjåfør i heile dag og ikkje trengt å kjøra sjølv. Først tok mi kjære syster meg med på ei fin fotoutstilling, og seinare på dagen var eg og mannen i huset på julekonsert i den kyrkja me gifta oss i for meir enn 27 år sidan. Det var ein sjarmerande konsert med ein lokal variant av «De tre tenorer» med gjestande solistar og ein fiolinist i tillegg til klaver og rytmer. Eit av innslaga var at solisten Astrid Larsen framførde den julesongen eg og Torhild skreiv spontant i løpet av eit par dagar like før jul for to år siden. Det var første gongen eg høyrde han framførd i konsertversjon, og det klang riktig fint. Torhild var der saman med oss med mor og syster. Det var fint å vera der saman og få med seg denne happeningen. Det blir spennande å sjå om dette er ein julesong som etterkvart vil bli brukt…
Det lyser ei stjerne i natta
1
Det lyser ei stjerne i natta.
Ho lyser for håp og for fred
lyser for oss som leitar,
og alltid må gjera det.
Ho lyste ein gong over stallen,
for menn utan makt, utan ry
for slike som jobba ute
om natta ved Betlehem by.
2
Ho lyste for han som var trufast,
mot planen som var blitt lagt,
som støtta ei sliten kvinne
så langt som det stod i hans makt.
For ho som var sårbar og lydig,
som hadde fått kjenna på skam.
Ho måtte dra ut på vandring,
og fødde så snart ho kom fram.
3
For guten som føddest til uro,
for flykten til framande land,
for han som var himmelsk annleis,
ein kvilelaus, kjempande mann.
Ho lyste for desse så rike,
så mektige, undrande menn,
dei som ikkje eingong visste
heilt klart kor dei skulle dra hen.
4.
Me kjem med urolege hjarte
på leit etter kvile og fred,
me ber på ei rastlaus lengsle,
me aldri blir ferdige med.
Å Gud, ta imot oss som leitar,
som kjem hit med nølande steg,
og la oss i glimt få kvila
i lyset frå stjerna hos deg.
Heidi
Det er fantastisk å ha helg. Då eg sat og gjorde ferdig det tradisjonelle julebrevet, tikka det inn ei veldig koseleg melding: «Hei, eg er på veg til Bryne på julegavehandel, har du eit ørlite hol i dagen til meg?» Meldinga var frå Torun. Så klart eg hadde eit lite hol i dagen! Torun er ei av mine kjæraste venninner og ho bur frykteleg langt borte, men sidan foreldra hennar bur sånn omtrent her, hender det at ho dukkar opp.
Eg fekk sett over kaffien, men kjøleskapet var så godt som tomt. Med litt leiting i fryseboksen vart det då litt likevel, halvsteikte rundstykke, ein pose lappar, litt aprikossyltetøy, ein bit spansk ost, brelett, omelett av nokre egg,
peanøttsmør, peparkaker og ei plate kokesjokolade, litt appelsinjuice og eit par flasker eplemost, slikt kunne ein då ha bydd gudinner på om det skulle knipa. Torun dukka opp med ein boks Ryfylkegome, og så var festmåltidet komplett. Me ringde etter Astrid, og så var alt duka for ein flott føremiddag. Så var det bare å tenna adventstjerna og alle lysa på kjøkkenbordet, og så kunne bare mørket koma.
Torun hadde med ein fantastisk presang. Ei diktsamling skrive av min gamle venn frå tetergruppa på Kristiansand lærarhøgskule på begynnelsen av åttitalet, Henning Howlid Wærp. Eg ante ikkje at han skreiv dikt ein gong. Først var det opplesing, og så var me plutseleg tjue år og gjekk på lærarskulen, eller noko slikt. Det kom fram ting me hadde gløymt eller ikkje visst, og gamle historiar vart heilt som nye. Om du mot all formodning skulle lesa dette, Henning; Du gjorde dagen vår!
Nå har eg rydda vekk det som ryddast skulle etter måltidet, og må skunda meg å leggja ut denne luka før klokka blir for mange, for nå skal me snart vera endå meir sosiale, me skal setja oss i bilen og kjøra til Hundvåg for å feira Heidi som fyller år, så denne helga blir pakka frå ende til annan med gamle gode venner, og det set eg stor pris på. Nå skulle eg sjølvsagt ha bydd på eit av Henning sine dikt, men eg trur eg må leita litt meir nøye for å finna akkurat rette teksten, så eg byr på eit av mine i mellomtida. Det er forresten ganske kjekt å registrera at diktbøkene mine får bein å gå på, eg sel bøker kvar einaste dag, framleis har eg ei øskje att om nokon skulle vera i beit for julegåveidear. Eg skal ikkje påstå at det er gaven som passar alle… – men nå er det i alle fall sagt. Kvar gong eg driv reklame så kjennest det litt ubehageleg, så eg skal liggja lågt i terrenget her i adventkalendaren. Men her kjem eit dikt likevel, – heilt gratis, og spesial for you…
Alltid noko som gløder
For ser du godt nok etter,
så er det alltid noko som gløder.
*
Det finst eld,
og det finst vindar.
Det finst svar
som ikkje passar til spørsmåla.
*
Det går alltid
eit prosejonstog gjennom livet,
forbi damene i leopardkåpene,
forbi dei store heisekranane,
*
gjennom lyskryss
og fotgjengarundergangar.
*
Hald deg klar
når du høyrer saksofonane.
*
Det finst alltid noko som gløder.
Heidi
På torget i Stavanger står det ei lita rund dame med kåpe, veske og hatt. Skulpturen blir kalt kånå, og er ei middelaldrande dame, kanskje frå 50-talet ein gong, som skal ut og handla med «handletaskå» si, ho kan tolkast som ein hyllest til alle kånene som ein gong var.
Då eg gjekk av toget med veske og kåpe og gjekk litt forsiktig på det glatte nullgradersføret, slo den litt ubehagelege tanken meg, er eg i forbipasserandes auge blitt «ei kåna»? Har eg kanskje vore det i mange år allereie? Det var då eg fekk lyst til å hoppa litt fram og smila så sjarmerande eg kunne og ropa med gjøglarstemme; «Hei, hei, det er bare meg, eg er ikkje ei kåna altså, eg har bare kledd meg litt ut i dag?» Ein av min svigerfar sine mest fantastiske replikkar kom han med då han nærma seg nitti. «Fordelen nå er at jeg kan gå rundt i byen forkledd som gammel mann, hvilket jeg også er, og så kan jeg tillate meg hva som helst for folk kan bare tro at jeg kanskje er litt senil…»
Kåna eller ikkje, eg har hatt ein fantastisk dag saman med mi gode venninne Anne Mette som stod godt påkledd med skjerf og kåpe og venta på meg framfor domkyrkja.» Sidan begge kunne nyta ein høgst velfortent bydag, kunne me tillata oss å sulla rundt i bygatene heile dagen, noko som kjendest som ein verkeleg luksus. Me fekk uført eit felles handelsærend som ikkje kan skrivast nærara om her akkurat nå, og me fekk teke for oss mange butikkar og mange gater. Noko av det vakraste i dag var selgjaren sitt smil då han selde meg julenummeret av gatemagasinet asfalt. Eit annat rørande syn var eit par på nærare åtti år som sat på kvar sin stol i ein gullsmedbutikk. Han ville gjerne gi henne eit gullsmykke, og dei prøvde forskjellige smykke på henne for å sjå kva som passa best. Det var så vakkert, for på reklamefilmane er det alltid vakre unge damer på ca tjuefem som skal bli påspanderte gullsmykke, dei har ikkje så mange leverynker verken på halsen eller i ansiktet som denne dama hadde. Korfor alle rynkene hennar gjorde meg rørd, glad og sentimental kunne kanskje ein psykoterapeut ha svart meg på.
Me inntok ein aldeles nydeleg salat på Magasin Blå med eit så vanvittig godt foccacciabrød til, at eg for ein halvtimes tid gløymde det eg vanlegvis tenkjer om så lette karbohydrat. Er det ikkje jul snart kanskjeOm det var kåneanfektelsane frå tidlegare på dagen som fekk overtaket på meg veit eg ikkje, men eg fekk Anne Mette til å hjelpa meg å finna den flinkaste parfymeridama i byen med bekjennelsen: «Hei eg heiter Heidi og bruker nesten ikkje sminke, kva burde eg eigentleg ha og bruka? Eg gjekk ut der i frå med fuktighetskrem, solpudder og rouge, ikkje fordi eg fortener det, men fordi det kanskje er på tide å henta fram ressursar eg til nå har hatt til gode å ta i bruk… Kånå eller Kanutten, med eller utan sminke, dei som eventuelt møtte meg på gata etter makeover operasjonen der eg vart skånsomt pudra og rouga, ville truleg ikkje sett forskjell. Me var innom og sa hei til Torje og Vetle som klipte håret på ein fargerik barbershop med gammeldagse barberstolar og BH-ar og hattar hengande på nokre digre elghorn på veggen. Det minner meg om dei vridde gnuhorna kjærasten min hadde i stova si då eg møtte han. På den tida samla han på stygge slips som han hengde på horna…
Det var meir enn mørkt før eg kom meg på toget heim, og eg kjende at eg rett og slett hadde gått så mykje at eg var trøytt i føtene. På veg opp ein bakke ikkje langt frå der eg bur, var det plutseleg ein bakke der eg ikkje heilt berekna kor glatt det var. Først glei eg ut i noko som minde litt om ein spagat, så vart eg liggjande på alle fire med vesker og handleposer rundt meg. Først kjende eg etter om eg var like heil, så såg eg humoren i det, og så gjorde eg det visst nok alle nordmenn gjer når dei dett på isen; lurte på om det var nokon som såg meg…
Det var det… Men ho som kom bak kunne med ein viss grad av humor fortelja at for ei lita stund sidan gjekk ho ned den same bakken og då havna ho på ryggen der eg nesten gjekk ut i spagat. Heldigvis var me tilnærma like heile begge to, og tok fylgje eit stykke før me ynskte einannan ein trygg tur heim… Nå er det nok om meg. Her kjem dagens visdom, denne gongen og henta frå Martin Lönnebo:
«Jeg nølte da jeg skrev bed bønnen» Gud gi meg kjærlighetens øye,» for viss Gud gir meg det vil det ikke føre med seg bare glede, men også lidelse. Å, hvilket osean av nød, svik, ensomhet, ondskap, dumhet og fortvilelse er ikke verden. Å se med kjærlighetens øye er ikke det samme som å lukke øynene for nøden. Den du ser med kjælighetens øye er din søster og din bror. Dere hører sammen i nød og lyst.»
Heidi
I dag observerte eg eit veldig årstidstypisk fenomen; umiskjennelege spor av glitter i trappene på jobb. Det andre som er veldig årstidstypisk for meg personleg er at eg går med eit brannsår på høgre handa. I år har eg vore utruleg fingernem med limpistolen, og trass i flittig bruk av han i vekevis i kunst og handverkstimane, har eg klart å ikkje brenna meg ein einaste gong. Det kunne ha vore ei skikkeleg fjør i hatten, men sist helg skulle eg sjekka om peparkakene i steikeomnen var steikte, då brant eg meg ganske grundig, men forstod ikkje at eg burde vore tolmodigare enn eg var under kaldvatnet då eg skulle kjøla det ned. Nå etter ei veke er det bare att ei lita hjarteforma sårskorpe i eit raudt felt, så nå er eg så godt som skadefri…
Noko anna som absolutt høyrer til førjulstradisjonane for meg er å øva inn diverse forestillingar med små eller litt større barn. I dag har eg øvd i fire timar med dansemus, hekser, ein gjeng elevar og ein stor fugleflokk frå andre klasse, delvis alliert med dei flotte kollegene mine på trinnet. Me konkluderte etterpå med at øvingsdagen hadde gått forbløffande smertefritt. På måndag er det generalprøve med publikum om dagen og forestilling for foreldre om kvelden. Heldigvis er dei framleis i ein alder der dei fleste feiltrinn på scenegolvet vil bli oppfatta som sjarmerande… Og skulle «Deilig er jorden» sitja sånn nokonlunde som avslutningsnummer, garanterer eg nesten at det vil vera foreldre i salen som blir rørte til tårer slik at me frimodig kan kasta oss inn i ekstranummeret, den gode gamle fugledansen med litt ekstra klappefinessar…
Det med rørelse kan eg trygt seia etter å ha grått meg gjennom diverse forestillingar som mor, då er ein nemleg endå meir ømhjarta enn når det dreier seg om elevar. Eg hugsar då Halvard som seksåring kom inn i ein mørklagd sal saman med dei andre i klassen medan dei bar heimelaga lyslykter av syltetøyglas med ståltrådhankar i hendene. Sjølv om Halvard stort sett bare skar grimasar i staden for å synga, vart eg så rørt at tårene silte… Det var då eg etterpå konkluderte med at det kanskje var like greitt han var sistemann, for nå var viss sentimentaliteten i ferd med å gå fullstendig av hengslene. Kombinerer ein litt overtrøytte foreldre med komponentane levande lys og syngande barn så kan det meste passera som ekstremt sterkt reint kjenslemessig.
Etter at elevane var sende heim, og opplegg for neste veke laga, var det tid for jobb nummer to og skapande skriving i kulturskulen. Me sat på golvet inne på heimkunnskapsromet, som er det koselegaste romet på skulen, og spådde einannan i Kinderegg i lysskjæret frå stearimlys. Etterpå sat me med dempa belysning og brennande lys og pusla saman juledikt og humoristiske julebrev. Frå steikeomnen lukta det godt av kanelbollar me skulle feira adventstida med. Ute var det mørkt og snøen lyste kvit frå skulegarden. Rett under oss øvde skulekorpset på «Månemannen» slik at me fekk ganske mykje musikk til arbeidet der me sat og skrelde klementiner og skreiv dikt om einannan. Ofte er eg trøytt før desse to siste arbeidstimane i ei veldig kompakt arbeidsveke, men når eg kjem så langt som til å vera der, så opplever eg det alltid triveleg og meiningsfylt å sitja der og skriva saman med ungdomane. Av og til, sånn som i dag, drysser me bokstaveleg talt handfullar av ord utover bordet og ser kva dei kan brukast til.
I går hadde eg ein herleg kveld med Marit og Astrid, og i morgon har eg fri og dreg inn til byen med toget og møter Anne Mette. Det skal bli veldig fint det og. Allermest gler eg meg likevel til å sova tre timar lenger enn eg pleier i morgon tidleg. Kvar einaste morgon er min første bevisste tanke at i kveld skal eg legga meg tidleg, og kvar einaste kveld driv eg med alt mogleg anna enn å koma meg tidleg i seng… Eg inbillar meg at litt i ovekant av seks timars nattesøvn er i minste laget, men ofte er det det eg landar på.
Men dette vart grueleg langt. Nå til dagens visdom for dei av dokke som har hengt med meg heilt hit. Eg kjem ikkje utanom Martin Lönnebo i dag heller:
«Det gjelder kampen for å bevare og styrke to dyder som i dag er truet av utryddelse, nemlig forundring og ømhet. De står i kontrast til livets dødelige gifter, kynisme og reduksjonisme (mennesket er bare, livet er bare, Gud er bare…)»
Heidi
I dag fortalde Sunniva at ho kan få til å møta meg og Ingrid i Oslo neste helg. Me har billettar til Jungelboka kl 14.30 neste laurdag, som er den siste dagen med dette stykket på det norsk teateret saman med Eva Mari. Eg kasta meg på macen for å sjå om det var mogleg å få ein billett til på denne forestillinga som er den alle siste i denne omgangen med Jungelboka. Det viste seg å vera tre ledige sete att i salen, så eg fekk grafsa til meg det eine av dei. Nå gjenstår det bare å finna ut om det er rom i herberget til henne og hos Eva Mari frå laurdag til sundag.
Dagen har foke i veg i usedvanleg høgt tempo. Dei første tre timane hadde eg kunst og handverk med andreklassane. Me held på med ei veldig kjekk oppgåve som går ut på at alle lagar seg hus i ei skoøskje. Sjølv elska eg denne aktivitetn som barn, og hadde laga meg store bukomplekser ved hjelp av pappøskjer, tome fyrstikkøskjer, eggekartongar, trødsneller, stoffbitar, maling, papp og fantasi. Eg var litt i tvil om dei var store nok til å få det til, og då kjærasten min kom med ein bil fylt til randa av dei 55 skoøskjene ei snill dame hadde sett av til meg, lurde eg litt på kva eg hadde sett i gang… I tillegg hadde Ellen fått tak i to store posar med tapetrullar, så dei små heimane er vakkert tapetserte. Elevane har elska denne aktiviteten, og resultata er sjarmerande. Me har til ei kvar tid vore to vaksne saman med kvar klasse som er på i underkant av 20 barn, og så pass god vaksendekning er det nok nødvendig å ha. Det har tregtes at ein vaksen til ei kvar tid styrer limpistolen. Eg elskar formingsoppgåver der elevane har god plass til eigen kreativitet, men eg innrømmer gjerne at det ofte blir ganske mykje rot når eg først set i gang… Eg blir like ivrig som ungane og gløymer både pausar og ryddetid. Dersom eg hadde hatt mobil som kunne fotografera, skulle eg lagt ut eit par av dei små husvera her med løyve frå arkitektane, men så teknisk utstyrt er eg dessverre ikkje…
Etter undervisninga var eg og Ane og Helen på jakt etter kostyme til hekser, fuglar og dansemus, og fekk konstatert at skulen sitt vesle, men ganske velutstyrde kostymelager var eit fullstendig kaos. Viss nokon skulle snubla inn dit, så har eg og Helen planar om å rydda det etter jul. Me er opne for å vurdera å ta andre involverte med på dugnaden…
I dag har eg fått i veg ein spostpakke til mitt kjære fadderbarn Arild og hans Hege med diverse strikka ting eg har laga med stor lyst og glede etter at dei fekk dotter nummer to for ikkje så lenge sidan. Eg har fått ei merkeleg dille med å strikka og dessigna babyklær… Det kan då ikkje i det heile tatt bety at mitt biologiske ut tikkar seg mot bestemorsalderen? Svaret er vel kanskje at eg meir enn noko framleis ville lika å ha ein baby i heimen, men då måtte livet ha blitt ganske kraftig ommøblert… Og eg måtte vel kanskje først ha vakna og vore nokre år yngre… Heldigvis finst det alltid ungar ein kan bruka tid saman med… For eksempel har eg ganskje mange av dei på jobben, så meg er det vel strengt tatt ikkje synd på. Eg hadde tenkt at dagens dikt skulle handla om noko anna, men nå føler eg for å henta eit «vera-mor-dikt» frå den siste diktboka mi… Eg har viss skrive ein del av dei…
I mitt ytterste mot
Då eg framleis
hadde små munnar
som drakk av meg,
*
framleis
hadde dunete små hovud
som lukta honning
mot halsgropa mi,
*
framleis
såg mjølkedropane renna
over tannlause smil
og ferskenkinn
pakka inn i mjuke teppe
i rosa, blått og gult,
*
laga eg dei første eventyra
om å verna dei
mot mistelteinar og spinneteiner.
*
La eg vakre planar
for å verna Balder,
for å byggja rosenhekkar
til ly mot vonde spådomar.
*
Nå øver eg meg
i å sleppa taket,
medan hjarteslaga mine
framleis
er bøner alle saman,
*
til nornene
om gode skjebnar,
til Timmy grashoppe
om å gå på sida av dei,
*
men i mitt ytterste mot
vil eg dei skal ta med seg
liva sine
*
og leva dei
sterkt og sårbart.
Nå skal eg snart ut i eit veldig hyggeleg ærend, kafekveld på Sandnes med Astrid og Marit. Det er framleis iskaldt vinterver, og me hald katten inne om nettene slik me er anbefalt å gjera det. Akkurat nå sit ho nesten på hendene mine og mel. Eg lurer på om den neste diktsamlinga mi må få namnet «Tastaturkatt» ?
Heidi
Til å vera på desse kantar, er det skikkeleg kaldt ute. Då eg gjekk heim etter kveldsjobben var det ti minusgrader på torget. Det er ganske kaldt når lufta er så kjøleg som ho vanlegvis er her. Dagen har veksla mellom lys og mørke.
Først var det adventsamling i andre klasse med «Tenn lys» og Simon var i stallen med stearinlys inne og mørke ute medan det langsomt lysna til Dean Martins «Let it snow». Så var det dansetime med ein gjeng jenter som skal vera små mus og dansa til musevisa på foreldresamlinga me skal ha i andreklasse neste veke. Ettekvart hadde dagen blitt lys og himmelen blå. Det glitra i sol på den kvite snøen då eg fortalde Selma Lagerlöf sin historie om den heilage natta for førsteklassingane ute i gapahuken før dei fekk servert varm gløgg godt tynna ut med hushaldningssaft.
Nokre gonger er det fantastisk å vera lærar og ein takkar alle gode makter som har gjort det så fint å vera på jobb. Seinare på dagen fekk eg kjempa meir for å halda trådane på plass. Ikkje bare lett å vera sjuåringar med kroppar som kriblar av liv og lyst til å vera ute i snøen når læraren har bestemt seg for å øva på julespel og Deilig er jorden og ingenting er som det pleier. Truleg lengta mange av dei etter ein roleg halvtime med reknebøker og finskrift i staden for alt maset om konsetrasjon og øving og nært foreståande forstillingar.
Så var det varm suppe og varm kaffi på kjøkkenet saman med Jan Ivar før me hadde ei øveøkt med Astrid Lindgren- stykket, og ei øveøkt med ungdomsstykket me har laga sjølv. Til ære for veret som var fint bak mørket ein plass tok eg ein lang omveg heim for å få gått ein tur medan kulda beit i øyre og fingertuppar. Kanskje det er årstida som gjer det, for når eg kjem heim etter tolvtimarsarbeidsdagane mine er det ikkje veldig mykje energi att. Skrivebordet mitt er ei salig blanding av malande katt, heimestrikka lovottar frå ei julemesse. pakkeband sakser, tape, diktbøker, boksar med klistermerke, ein bit julepapir og ein stor perm med skodespel eg har laga gjennom åra. Eit skrivebord som skrik etter å bli rydda, men det blir ikkje i kveld. Eg har ein velsigna kompetanse på å jobba i rot. Eg trur det får bli eit kattedikt til slutt i dag, skrive av meg sjølv ein gong i haust trur eg, og framført med Torhild sine flygeltonar i Storstova i november:
Katten
I det året dei spådde
dommedag,
ligg katten
og slikkar høgre labben sin
med ru og bleikrosa tunge.
Ho passar på å koma godt til
mellom klørne,
tek seg ein tenkjepause
og vurderer
å gå over til
venstrelabben,
ettertenksomt
malande
med halen krølla
rundt seg
på ei bunke dikt.
Heidi
Dagane er mørke, men likevel ganske lyse på grunn av snøen, den klare himmelen og måneskinnet. I dag har eg fått lov til å låna to bilete av Odd Christian til å illustrera dagens tekst. Om morgonane står eg opp og lovar meg sjølv at i kveld skal eg leggja meg tidleg. Eg er veldig trøytt, men det er fint å setja seg ned i morgonmørket med bare stearinlys og ein kopp svart kaffi. Det er fint å få tid til å tenkja tankar før dagen begynner.
I dag har eg fortald små historier til resten av personalet og slutta med ein av mine yndlingsbetraktningar lånt av Martin Lönnebo: Om du ser ut av vinduet og ser ein framand gut oppe i epletreet ditt blant alle epla dine skal du ikkje utelukka heilt at han er der for å binda fast eit eple som held på å detta ned.
I kveld har eg og Jan Ivar hatt eit lite møte med kaffi og rollefordeling til forestillinga me skal ha med dei eldste elevane til våren. Det er alltid eit vanskeleg og alvorleg stykke arbeid å få alle forventningar og håp til å gå opp i størst mogleg grad, men eg trur me har klart det sånn nokonlunde. Nå er det alt seine kvelden, og eg held på å øva inn «Den heliga natten» av Selma Lagerlöf som eg skal fortelja utandørs for alle førsteklassingane i morgon føremiddag. Eg er veldig glad i Salma Lagerlöf, særleg i «Keisaren av Portugalien,» «Jeruasalem» og «Den heliga natten». Den som kunne fortelja slik som henne. Historiane hennar går ikkje ut på dato.
Denne vesle svarttrasthoa minnar meg om ei langt nyare forteljing, sungen av ein av Vamp sine solistar, Odin Staveland til minne om mor hans som døydde av kreft.
«Men når eg ser ein liten fuggel så fyke lavt på gyldne vinger, då plokk´eg an ner med mine hender.»
Dokke som har høyrt songen veit kva eg meinar.
Heidi
Alle har me ein såra engel inne i oss. Martin Lönnebo skriv så vakkert om det i veven. Me har alle eit lite barn inne i oss, eller for å fylgja dette biletet, og det fantastiske maleriet til Hugo Simberg, ein såra engel.
Engelen inne i oss vil og ville alt godt, men noko, eller ganske mykje vart ikkje som me hadde tenkt. Engelen ber sår, som stundom veller opp i oss som ei naken, litt sår og ubeskytta kjensle, eller såra kan få oss til å opptre lite enlgelikt fordi nokon var litt for hardhend borti den såra engelen som ingen kan sjå. Martin Lönnebo sitt kloke råd til oss er, ta godt vare på den såra engelen inne i deg, og tren deg på å oppdaga han hos andre.
Eg som alle andre kjenner av og til den såra engele gråta inne i meg. Det kan vera over ting som andre ikkje skjøner gjer vondt, men som gjer det likevel. Eg veit godt kva slags sårbarheit min engel ber på, men det er ikkje så veldig ofte eg prøver å setja ord på det, fordi det ofte er ting som kan misforståst. Ikkje ver redd for den såra engelen inni deg, han er eit lite barn som treng å trøystast, samtidig representerer han noko av det finaste du ber med deg, og det som gjer at du kan bli klok nok til å finna og trøysta andre sine englar. Og engelen inne i oss er den ikkje-øydelangde- og ikkje kyniske delen av oss, barnet som vil alt godt.
Eg veit ikkje om dette gir meining for andre. men for meg gjer det det.
Og til det meir prosaiske. I går var me på eit veldig hyggeleg kveldsbesøk og åt perfekt tillaga lutefisk som smakte heilt nydeleg. Det er godt å vera der folk er, og nå har eg nesten feira jul i miniformat denne helga med julebord med ribbe, pølse, surkål, kålrabi og pinnekjøt samt god underhaldning med fine kolleger på fredag, og så altså lutefinsk med fine folk i går. I føremiddag har eg gjort noko som gjer godt, eg har hatt rolege timar for meg sjølv på kjøkkenet og høyrt på rasio medan eg har bakt adventkringle, kanelbollar, rosinbollar og peparkaker til adventkaffien eg har invitert familien til i dag. Men før det skal eg i føremiddagsselskap til fine Oddny som fyller år. Det inneber at eg rett og slett ikkje har tid til å sitja her lenger, og siste ryddinga på kjøkkenet får eg ta i forkant av gjestene. Eg sluttar med eit bilete frå i føremiddag, og første verset av ein adventsalme eg skreiv ein gong for lenge sidan…
Når mørkret legg seg stort og stilt
kring landet der me bur,
og sveiper seg kring alle oss
som tvilar og som trur,
kring dei som slit med sorg og angst,
kring alle dei som går og frys,
me kviskrar, Herre, ver oss nær
og stille tenner me eit lys.
Heidi
sporisand 