Alle som har feira jul med ein stor familie, og det har i grunnen me gjort i alle år, veit at det skal ein viss kondis til for at alt skal falla på plass. Eg oppsummerer med ein liten «julesymfoni» på rim, og reknar med at ein heil del av dykk der ute kan relatera…
***
Ein slags julesymfoni
Jul med gjestar, me er glade,
dei kjem snart, me vaskar badet,
juletreet er i fot,
julepynt og masse rot,
pynteting i store kassar,
englar syng frå skjulte plassar,
julekuler, klokker, glitter,
flettekorger, fuglekvitter,
øskja her med lysa i,
men dei manglar batteri.
*
Snart er alle mann her inne,
koffertar og juleminne,
bleier, bamsar, all slags greier,
duploklossar, fleire bleier,
sursild, ostar, kor er skinka?
Mat i mengder, vil det minka,
eller blir det sild på far,
heilt til midt i februar?
Her er nok, du skal nok få
frå kakeboks med nissar på.
*
Julesong frå radio,
stellebord og vask på do,
julesong med fynd og klem,
barn er fødd i Betlehem.
Jesusbarn i mange stallar,
hylla blir i hus og hallar,
her er Josef og Maria,
engler syng viss heile tida,
krubba manglar, ho er borte,
gjetarar i gjetarskjorte,
ventar, barnet, det var lite,
er det kasta, kven kan vite?
Tenk om sist me rydda vekk
det havna i ein søppelsekk?
*
Endeleg kom Jesus fram,
det gjekk ganske godt med ham,
havna bare i feil kasse
mellom nissar og ein masse
heilt tilfeldig julestas
og englar som var gått i knas,
pakka vekk i håpets kår
om limpistol til neste år,
barnebarna får ein klem,
Krist er født i Betlehem.
*
Dotter leiter etter smøret,
morfar er på surdeigskjøret.
deig på benken, deig på bordet,
deigar veks seg fine, store,
deig på badet, må ei fryse,
deigen skal i autolyse,
snart får alle smaka nå
nybakt brød med jula på.
Ingenting er som eit brød
bakt på mjøl og gryn og frø.
*
Me er mange, små og store,
seksten menneske rundt bordet,
graut i skåler, graut på fat,
alle saman skal få mat.
Mandelen kor er han hen?
Alle fyller på igjen,
men til slutt det seier stopp,
er vår mandel eten opp?
Nei han legg der, trygt og kaldt,
hos ho som ikkje orka alt.
*
Graut på golvet, graut i stolen,
graut i gryta, graut på kjolen,
vaskeklut på vaskeklut,
skittentøy blir kasta ut,
vasken går for full maskin,
kjolen skal bli rein og fin,
snart er julekvelden her,
med hårsløyfer og juleklær,
golv blir vaska gong på gong,
huset fylt av vasketrong.
*
Julegåver over alt,
ting får liggja der dei falt,
pakkar bugnar på kontoret,
og på golvet, og på bordet,
mengder av papir og band,
over alt, kan det gå an?
Teiprullen har teke slutt,
kan det ordnast? Absolutt!
Klistermerke, plasterlapp,
pakkeband og bukseknapp.
*
Pinnekjøt, kålrabistappe,
mange hender må bli kjappe,
ribba må i ovnen nå,
julemat skal alle få.
Riskrem kjølnar på altanen,
late sjeler, skugg nå banen,
kjøkkenbordet står med topp,
av slikt som ingen rydda opp.
Englar under serviettar,
det blir laga mange rettar.
*
Julestrømper, julesongar,
julegleder mange gongar,
Donald, Dolly, Mikke Mus,
julestemning i kvart hus.
Skynd dykk, me må jobba på!
Me skal snart i kyrkja nå,
Juledusjen, det blir kaldt,
varmtvatnet er brukt opp alt,
sjølv om varmen er brukt opp,
er det jul, og alt er topp.
*
Slekt skal følge slekters gang,
babygut på onkelfang.
Mormorjenter syng i kor,
høgt og sterkt at Gud er stor.
Myrra, gull og vise menn,
teksten kjenner me igjen,
orgeltonar som i fjor,
opnar hjartejulespor.
Hør den englesang så skjønn,
født er himlens kongesønn.
*
Julenissen, kjem han snart?
Bordet tømt, og alt er klart.
Nissen kjem med hodelykt,
det er morfar, det er trygt,
seier ho som fylde fem,
men ikkje vågar nisseklem.
Nissen mistar hetta si,
viser håret, store tid,
håret hans det lyser kvitt,
akkurat som nissen sitt.
Barna får nervøse smil,
han er ekte, ingen tvil.
*
Seine kveldar, sjokolade,
trøytte ungar, kø på badet,
krumkaker og kakemenn,
julelys som brenn og brenn.
Julenissen, kor gjekk han?
Kor er lefsa som forsvann?
Papir, papir i store mengder,
juleband i lange lengder,
julefreden senkar seg
stille over deg og meg.
*
Liten gut vil opp og sjå,
trur at dagen startar nå.
Klokka fem vil han stå opp,
fryd og glede, alt er topp.
Trøytte kjem dei etterkvart,
morgonen er lang og svart.
Mamma må få sova litt,
snart står sola opp så vidt,
og snart så skal me dekkja bord
for oldefar og oldemor.
*
Julefrokost, julekaffe,
julegleda let seg skaffe,
klementiner, julekaker,
julebrus og slikt som smaker.
Dagane er få og tette,
jul skal vera slik som dette,
barnebarn med mjuke kinn,
jula ringest ut og inn,
klissefingrar stryk så blidt,
over julehjartet mitt.
Heidi
Så var siste luka opna. Me har hatt ein kjempefin dag. Sola skein og alle var glade. Nå er alle snart i seng. Både eg og mobilen er nesten tome for batteri, så nå skundar eg meg å posta ✨. Jula varer lenge endå, men det er eit år til neste julekveld.
Viss ingen går i fella og så vidare… Ha ei framleis gledeleg jul. 🕊️🎺🌲
Heidi
Her er eit utval peparkaker etter pyntinga i går. Nå kvelden før kvelden, er det ikkje mange igjen.
Dagen har vore fullmøblert og intens. Me hadde ein tur til Sandnes for å kjøpa ein julegave, men det viste seg at dei var utselde for det me hadde sett oss ut. Det var så tettparkert og tett-trafikkert på parkeringsplassar, i rundkjøringer og på vegen at eg priste meg lukkeleg for at det ikkje var eg som var sjåfør.
Det vart ein nydeleg pause i eit lite hol i dagen heime hos Torhild i Hafrakhagen der me fekk kaffi, julekaker og ein god prat.
Vel heime var det stopp på den lokale Kiwien for å handla slikt som framleis ikkje var i hus, me gjekk heim med fire tunge berenett.
Så var det heim for halvpaniske førebuingar til å vera 16 rundt bordet for å eta julegrøt med mandel, lefser og småkaker. Kokken min insisterte på å koka grøt frå botnen av, heilt utan hjelp frå Fjordland. Det tok litt lenger tid enn berekna, men grøten smakte godt og mandelen vart funnen.
Det er koseleg å samla familie, og dette vart nok den største samlinga me skal ha denne jula. Etterpå sa min riddar av ein svigerson at nå ville han rydda og ordna på kjøkkenet. Det vart teke i mot med små protestar og så med takk. Etter at småbarna var lagt og hadde sovna fann me ut at nå ville me slappa av med ein julefilm. Husbonden og eg slappa av framfor fjernsynet med dei to yngste på 31 og 32 og såg «Gutter er gutter». Me hadde alle sett filmen for veldig lenge sidan, men var einige om at det faktisk var ein søt og koseleg film som kunne passa på ein kveld som denne saman med heimebakte brød med ost, potetgull og ostepop.
Nå er me så godt som i mål. I morgon blir det baking av meir brød og tillaging av ribbe, pinnekjøt og riskrem. Her er mange kokkar, så me har det nok under kontroll. Me skal på gudsteneste alt halv to, for då skal barnekoret til jentene synga på den første av tre gudstenester.
Femåringen vår var ikkje heilt i form i ettermiddag, så nå kryssar alle fingrar og tær for at ho er frisk i morgon. Det er ikkje kjekt å vera sjuk på julafta når ein er liten. Eg ynskjer alle som les dette i tide ein god og julekveld. Måtte alle finna glimt av fred og glede midt i alt som er sjølve livet.
Heidi
I kveld har eg vore på konsert med mine tidlegare elev Johannes Hetland som er fantastisk flink på tangenter. Han hadde konsert i lag med Thomas Wesley Brasel som song heilt nydeleg. Dei to andre i bandet var og veldig flinke. Det var kjekt å sjå at kyrkja var full. Det er alltid kjekt å møta tidlegare elevar, og når det går bra med dei gler eg meg saman med dei.
Eg var ute på ein handlerunde i dag og møtte elevar frå fleire forskjellige kull som det var kjekt å helsa på. Eg fekk og tid til ein kopp cappuccino med Monica på kanelsnurren. Hella og Tage hjalp meg å pynta peparkaker. Det viste seg at kakeboksane ikkje var så fulle som eg trudde, men eg får gleda meg over at dei tydelegvis har falt i smak. Litt blir det nok på fata i sjølve jula, og så får det vera bra.
Nå har eg tenkt å kvinna meg opp til ein bitteliten rydderunde før eg legg meg. Eg har dessverre ikkje naturtalent for å få til strøkne heimar med alt på G. Den egenskapen skulle eg heilt ærleg talt likt å ha. Eg får stramma meg opp å gjera så godt eg kan. Og så får eg skunda meg å seia at viss nokon trur eg gjer alt aleine, så er det veldig feil. Her bidrar alle. Eg bare ser at nokon, helst av same kjønn som meg, har evnen til å «sjaina opp» eit hus på ein- to- tre. I ein alder av seksti pluss har eg framleis ikkje lært meg triksa og ferdigheitene. Den kvite Ajax-tornadoen har aldri gjesta mitt hus slik som på gamle reklamesnuttar. Elles så er eg ganske snill og grei, og det er kanskje ikkje så verst det heller. Men ikkje skal eg gi meg. Kanskje eg og blir kjempeflink ein vakker dag…
Heidi
Eit litt lite høgtidsstemd bilete frå kvelden. I høgtider og feriar når alle er heime pleier me alltid å ha ein eller fleire spelekveldar. I kveld har me spelte Bezzerwizzer med to ulike utgåver samtidig for at alle skulle kunna spela sjølv i staden for å spela lag. Det fungerte overraskande bra. Eg tapte med stil, men det var kjekt likevel.
Dagen har vore fullmøblert slik sundagar gjerne gjer. Eg tenkte at det kanskje kom til å vera litt få barn denne siste sundagen før jul, men me ende med å vera tretti personar der med stort og smått. Etter litt song og dramatisering av vismennene si reise, hadde Hilde ein kjekk aktivitet med å laga julepynt av farga pipereinskarar .
Det vart så vidt tid til å reisa heimom før me skulle vidare i familieselskap hos May Brit på Figgjo. Mor og far fekk ein ettermiddag med sju av sine ni oldebarn, seks av dei er frå fem år og nedover. Me hadde nokre fine timar med leik, julekaker og heimelaga karamellpudding og riskrem. Dei siste åra er me blitt for mange til at det er praktisk å ha felles julefeiring i storfamilien slik me alltid hadde før. Tider skal komme, tider skal henrulle…
Og i dag har me sett sola for første gong på ei stund. Det var fint.
Heidi
I morgon skal eg og Hilde ha sundagsskule. Temaet vårt er nokre menn som ingen veit heilt kven var. Dei er kalla både heilage tre kongar og dei tre vise menn, men eigentleg veit me ikkje om dei var tre ein gong. Det som står i evangeliet er at dei fulgte stjerna og trudde det måtte vera fødd ein ny konge ein stad. Dei hadde og med seg tre ulike ting, gull, røykjelse og myrra.
Dei dukka opp, kven var dei, og kor kom dei frå? Og dei forsvann, kva skjedde vidare med dei. Det første er det mange teoriar om. Det siste trur eg ingen veit.
For meg står dei som leitande menneske, drivne av ein rastlaus lengt, dei kom frå ein annan samanheng me veit lite om, men skar seg plutseleg inn i det som mange år seinare skulle bli kristendomen sin historie. Dei står der i ulike utgåver i julekrybbene våre, dei på biletet over er frå ei av mine. Likevel er det visst nok sannsynleg at besøkjet deira ikkje høyrer til fødselshistoria i stallen, men at Jesus godt kan ha vore eit par år då dei kom.
Eg liker mysterium. Eg liker å la meg overraska av rare samanhengar i livet, og eg liker å tru at det er veldig mykje me menneske veit lite om.
Frå i dag av er det fullt hus og stormande jubel i heimen. I dag har alle fire barnebarna sprunge rundt i stova vår. Me har fått prøvd oss i kveld som barnevakter for dei to minste, og kan konkludere med at det har gått over all forventning. Eg var mest spent på korleis yngstemann skulle reagere då han vakna til den første nattamminga si og skulle avspisast med mormor og ei tåteflaske i staden for mamma og det som betre er.
Som eg hadde fått råd om kraup eg opp i senga, løfta han frå sprinkelsenga og let han ligga inntil meg under dyna og få morsmjølk på flaske, for at det skulle likna mest mogleg på det han var van med. Til mi store overrasking var det ingen protestar. Han låg og såg på meg med kulerunde auge og ville prata innimellom matinga. «Eeiiah, øøøøh». Etter måltidet og litt kos blei han løfta over i sprinkelsenga og sovna igjen. Visst finst det kvardagsunder, og visst hugsar kroppen at ein diverse gonger sjølv har hatt babyar som vaknar om nettene.
Heidi
Er tidsoptimistisme ein medfødt eigenskap? Eg når som regel det eg skal, men nokre gonger tek det mykje meir tid enn eg hadde trudd å koma til det punktet. For å vera litt forsiktig og ta det steg for steg, så prøver eg å ha som mål å ha fem minutt ekstra slik at eg faktisk kan møta opp fem minutt før. Eg pleier som regel ikkje å vera for sein til avtalar. Som regel rekk eg det akkurat, eller eg går inn døra eitt minutt etter at eit møte skulle begynna. Av og til kjem eg med jakken på vranga fordi eg ikkje hadde tid til å sjekka den slags før eg sprang ut døra heime.
Verre er det med å bli ferdig når det ikkje er avtalt deadline. I dag trudde eg at eg hadde kjempegod tid, først skulle eg bare pynta juletre og julepynta huset fem dagar før mi normale tid for at alt skulle vera klar til gjestene kjem i morgon. Det kunne vel ikkje ta så mange timane. Etterpå ville eg ha god tid til grundig vask av min del av huset. Alt det burde eg vera klar med i god tid før me skulle på ein avtalt tur med innlagde stopp for å levera julehelsingar og sånn. Då me kom heim måtte me først ha litt kveldsmat, og så hadde Halvard funne ein fin og prisbelønt julefilm. Nå skal eg bare rydda kjøkkenet og vaska kjøkkengulvet. Badet kan eg vaska i morgon tidleg… Eg trøystar meg med at så tidleg ute med å vera klar til jul har me viss aldri vore før…
Heidi
I dag har eg og syster vore på julekonsert i lag med eldstedøtrene våre. Me var på Hvelvet scene her på Bryne og høyrde på Silje Sandanger og Iren Førland. Det er to damer med kvar sin flotte og særeigne stemme, og stemninga var uhøgtideleg og tilbakelent. Eg pleier å få med meg minst ein julekonsert kvart år, og i år kan det vera at det blir denne eine. Det var veldig koseleg med ein syster-mor-dotter – kveld.
Då eg kom heim, sat Halvard klar med ein til film han ville at me skulle sjå. «A Serious Man», ein amerikansk film laga av Coen- brørne. Filmen viser eit jødisk miljø i Minnesota på 60- talet. Hovudpersonen, ein velmeinande fysikk-lærar, prøver å vera eit godt menneske, men heilt ufortent går alt gale for han. Halvard meiner det er ein slags moderne versjon av Jobs bok. Hovudpersonen prøver å finna Guds vilje i alt det vanskelege som skjer og kontaktar fleire rabbinarar utan at nokon kan gi han gode svar. Slutten er i beste fall open, men det er lite som tyder på at alt skal bli bra og betre enn før slik som det ende med den bibelske Job. Halvard er flink til å grava fram interessante og smale filmar som me ofte ikkje har høyrd om, og han liker å diskutera tematikk og meining.
Halvard er og glad i å lesa bøker, og i dag fekk eg julegaven min på forskot: boka «East of Eden», av John Steinbeck. Han er sjølv nesten gjennom denne boka og hadde lyst til å diskutera ho med meg. Eg har bare lese dei første to og eit halvt kapittela, men eg synest det er uvanleg vakre og sterke skildringar. Det er lenge sidan eg las noko av Steinbeck, kanskje heilt sidan vidaregåande skule. Eg trur me las «Dagdrivergjengen» i norsktimane og utdrag frå «The grapes og wrath» i engelsk timane, men det begynner å bli lenge sidan, så heilt sikker er eg ikkje. Vanlegvis les eg bøker ganske fort, men nå i jula med masse små og store julegjestar, så får me sjå kor langt eg kjem.
Juletreet er i foten, og lysa er på. Det er vel nesten rekord i heimen. Vanlegvis er eg sånn gammaldags julepuritanar som pyntar juletre lille julafta slik me alltid gjorde i barndommen, men i år trur eg det er ein god idé at stova er julepynta når dei to yngste barnebarna kjem laurdag morgon. Det betyr at me får ordna det i løpet.av morgondagen.
Heidi
Julepost har tidlegare vore ein stor del av juleførebuingane. Først skreiv me papirbrev og papirkort til alle med bilete av barna, først ein tre månadar gammal Odd Christian utkledd som nisse, sitjande i bilstolen sin utstyrd med nisselue, bomullsskjegg og ei grautsleiv… Så vart det nye bilete og etterkvart ein større og større familie. Så heiv me oss på trenden med fellesbrev, nå med trykte bilete av barna, skrivne på PC og påklistra hjarte, stjerner og ei personleg helsing skriven med penn på slutten.
I si tid var det mykje diskusjon om desse «skrytebreva» der ein fort framstod som den perfekte familien med vellukka barn som var opptekne av friidrett og speidar. Det vart stild spørsmål ved kven som hadde interesse av slikt. Ingen var vel interesserte i at dotter til ein ein i si tid studerte i lag med nå snart var ferdig sjukepleiar med topp karakterar? Som litt over gjennomsnittet interessert i andre menneske innvende eg alltid overfor meg sjølv at eg var interessert, eg syntest faktisk det var kjempespennande å høyra korleis folk eg kjende, men sjeldan såg, hadde det og levde.
Det var litt av ein sjau å få alle breva i veg i tide, og det var kjempespennande å gå til postkassen og få julebrev frå slekt og venner. Dei siste åra har det minka veldig på slike konvoluttar. Dei fleste julebreva me får, får me via mail, og det er veldig kjekt det og. Me har vore postvesenet sin gode venn og halde på å senda julebrev, men nå i år ser det faktisk ut som om det meste må gå via mail. Me har skrive brevet ferdig i dag, tradisjonen tru har me skrive kvar vår del med julebetraktningar. Leif på bokmål og eg på nynorsk.
I dag kan det kanskje passa å rett og slett lima inn eit lite avsnitt frå min del av livet. Dette avsnittet er kanskje synest er det aller viktigste i julehelsinga mi.
«I haust var me på Aeropagos-seminar i Oslo, der me mellom anna fekk høyra Christopher Jamison, ein benediktinarabbed med tilhald i England. Han sa noko eg har tenkt mykje på etterpå:
«I ei tid då ein til ei kvar tid kan drive “doomscrolling” av alt det negative og forferdelege som finnest, er det lett å mista håpet og motet. Me kan ta inn ein stor del av det forferdelege som skjer i verda nesten samtidig som det hender. Det er lett å tru at det er dette som er livet, og lett å bli overvelda og handlingslamma. Dette gjeld særleg unge menneske. Den kanskje største oppgåva for oss er å visa at håpet er levande og er stort. Me er den generasjonen som verkeleg kan forandra verda og gjera ho betre. Dersom me fokuserer på alt som er gale, og gløymer å få med oss alt det som er godt og fint, øydelegg me for oss sjølve og blir motlause.»
Dette ser eg som eit klart kall i livet. Å halda håpet og motet oppe, og å gi god plass til alt det gode slik at me kan vera med å gjera livet til ein varmare og lysare plass for dei me møter, og for dei me lever saman med. Er ikkje juleevangeliet på same måten som påskeforteljinga forteljinga om at livet sigrar over døden, lyset over mørket og kjærleiken over hatet? Slik vil eg velja å tru at det er. Eg vil ønskja alle saman ei god og rik jul. Måtte året som kjem bli av det gode slaget.»
Dette var sitat julebrevet mitt. Til dykk som les dette i god tid før jul. Ha ei velsigna førjul.
Heidi
Det begynner å likna ganske mykje på jul, som dei syng det i ein julesong på engelsk. I dag kom den første julegjesten, eller som det følest frå foreldreperspektiv : I dag morges kom Halvard heim med nattoget. Han skal unna seg ein lang juleferie, det vil seia jobba ein del heimefrå. Far hans tok ansvaret for å stå tidleg opp for å henta han på toget, og hadde klar nysteikt surdeigsbrød.
Det er veldig fint å ha han her, i kveld leigde han ein fin film på nettet som han trudde opphavet kunne lika, og det gjorde me. Vaksne barn er ein veldig fin ting, sjølv om eg av og til kan lengta litt tilbake til då dei var små. Barnebarn gjer at det framleis kan forsvarast å ha leikekrok i stova med duplo, bamsar og biletbøker, og tre høge barnestolar til bruk under måltid. I tillegg kom me aldri så langt at det var naturleg å fjerna trappegrinda i stova.
Nå når eg ikkje brukar dagane i klasserom, opnar det seg nokre nye dører. I dag var eg på julelunsj saman med mange av pensjonistane frå Bryne skule. Det var fint. Me møttest på Ritz til smørbrød, kaffi og eit par timar med prat. Det er litt surrealistisk når me ler av komiske episodar i den felles hukommelsen, og finn ut at det må vera ca 30 år sidan det skjedde…
Så hadde eg eit par timar i sentrum for å ordna dei siste julegavane. Heilt i mål er eg ikkje endå, men det begynner å hjelpa. Sidan ikkje alle butikkar pakkar inn lenger er det ein liten kveldsjobb å gjera med å få pakka inn før nokon kjem inn på kontoret og avslører kva som er kjøpt inn.
Eg hadde i bakhovudet at eg kanskje kunne trenga ein ny julekjole. Dei kjolane eg har er stort sett veldig velbrukte, og nokre av dei har eg hatt i minst ti år. Eg fann eit par kjolar i ein butikk, men var framleis i tvil. Merkeleg nok nesten snubla eg over Ingrid rett etterpå. Ho var så grei at ho sende femåringen og femåringen sin pappa vidare mot målet og blei med meg tilbake. Etter visninga tilrådde ho sterkt at mor skulle kjøpa seg ny kjole, og då blei det slik
Kleshandling har aldri vore ein stor hobby for meg, og i tillegg ser eg med ei viss sorg at dei butikkane eg har likt å handla i ikkje finst lenger. Gudrun Sjödén – butikkane i Oslo er lagt ned, eg finn heller ikkje Design Forum, UNO eller Masai nokon plass. Det kan jo inspirera til eit endå meir nøkternt klesbudsjett, og bra er jo for så vidt det. Eg er stor tilhenger av å slita ut det ein har, og stort sett har ein alle meir enn nok…
Kanskje mor må skifta stil sidan det ser ut som om klesutvalet for det dei på svensk kallar «kulturtanter», og på norsk av og til blir kalla «husflidshippiar» eller «lilla kåner», ser ut til å vera under kraftig nedskalering. Eller kanskje mor ein gong for alle kan klara å manipulere ein ikkje heilt A4 kroppstype til å bli slik at han blir elegant i det meste? Eg trøyster meg med at gode venninner av alle fasongar og må leita for å finna noko dei synest passar…
Klokka blei for mykje, eventuelt litt for lite i kveld og, for nå er me godt inne i det ein på fint kallar «Dei små timar». Hjernen min fabrikkerer moglege nyttårsløfte, på denne sida av jul er det lett å lova… Leggja seg tidlegare, starta dagane tidlegare, alltid vera minst fem minutt for tidleg til avtalar og møte… Det er mykje fint ein kan toppa tilveret med å lova seg sjølv…
Heidi
