Før har eg tenkt at om ein har gleda så klarer ein det meste. Med det meiner eg at bare livsgleda er der så klarar ein omtrent kva som helst og når livsgleda er borte, kan ein sitja i eit gullpalass og eta marsipan medan ein blir tiljubla av heile verda utan at ein har nokon glede av det.
Og kor kjem så gleda i frå ? Og er det mogleg å ha eit godt liv sjølv om ein ikkje har glede i seg? Dette er tankar eg har hatt veldig lenge. Då eg for 26 år sidan gav ut den første diktboka mi, kalla eg ho «Døtre av gleda». Den direkte ideen til namnet hadde eg fått i ein GT- (for meg betyr GT som oftast Gamletestamentet i bibelen, ikkje gin and tonic…) time på MF der forelesaren fortalde at ein talemåte i gammalhebraisk var at ein kunne kalla seg son av vrede, eller son av sorg, dersom ein var sint eller trist.
I går las eg i den siste skattekista ag har funne av ei bok, denne gongen og av Martin Lönnebo ei utfordring til å be Gud kvar einaste dag om å få evna til kjærleik og omsorg og verkeleg fokusera på at desse tinga er det viktigste i heile livet. Eg trur eg utvidar gledes- filosofien min med dette: Det som verkeleg betyr noko i livet er å i størst mogleg grad ha evna til kjærleik og omsorg.
Og eg trur fleire enn meg må gå nokre rundar med seg sjølv i kvardagen viss målet for alle handlingar er kjærleik og omsorg. Det høyrest naivt og merkeleg ut, men eg trur det er verd å prøva ut.
Me lever i ein verden der det å vera snill ofte blir likestilt med å vera litt dum. Dei store spørsmåla har blitt. Kva kan du selgja meg som eg får nytte av, og kva utbytte får eg av å gjera dette?
Men nå ropar kjærasten min at middagen er ferdig, og det kjærligste er vel å koma med det same, så han slepp å føla seg nedprioritert… Liv og lære…
Heidi
Eg hadde ein veldig sterk og engasjerande draum i natt som eg må skriva ned før han forsvann. Eg drøymde at eg var i eit landskap eller på ein scene der det gjekk store stålstenger i buar og på kryss og tvers over oss. Det likna på slike leiker eg har sett der barn kan føra små trekuler på stålstrenger som svingar og buktar seg.
Nokon fortalde meg at oppgåva mi var å tvinna silkeband eller silkesnorer mellom desse spilene for at landskapet skulle bli vakrare å sjå på, og for at stengene skulle bindast saman på ein god måte.
Eg gjekk i gang med stor iver og opplevde oppgåva umåteleg engasjerande og fin. Om dette var ein oppgåve på ein scene eller i det verkelege livet er eg ikkje heilt sikker på.
Då eg vakna og hadde forsove meg til mitt planlagde program var den første tanken min at det eg gjorde i draumen var mykje viktigare, og at det var godt eg hadde fått litt meir tid på meg der.
Om dette skuldast dei mange teaterstykka og forestillingane eg skal skriva og setja i scene, om det skuldast den fantastiske dokumentaren på NRK 2 i går om arbeidet med ballettproduksjone «De fire årstidene», eller rett og slett dei mange strikketøya som eg er i ferd med å dikta meg veg gjennom med masse fargar… Nei det sa soga ikkje noko om.
Men silkeband i vakre fargar er ikkje det dummaste… Det har jo klare linjer til kristenlivet og. «Bind oss i sammen, ja bind oss i sammen med bånd som ikke kan brytes…» eller «velsigna band som bind Guds folk i saman her…» Og sjølv må eg halda tunga rett i munnen for ikkje å vikla meg inn i mine eigne garnnøster…
Nei, det er på tide å ta opp tråden og begynna på den vakne arbeidsdagen.
Heidi
Eg plukkar smil på gata,
eg tek dei frå ansikta til folk
og gøymer dei i lommane.
*
Eg samlar varme blikk.
Ikkje alle er til meg,
men det betyr lite.
*
På bussen
høyrer eg lyden av det gode
eg ser ofte gode fotspor
i varm sand.
*
Kanskje dei
Som går forbi på gata
har englevenger
under jakkene sine
slikt kan ein aldri vita.
*
Det finst kjærlege auge
dei skulle me bruka.
*
Det er ein kunst å luka vekk
for å gje plass for det gode.
i ein haug midt på bordet.
*
Så kan eg seia hei her er eg,
ein samlar av det gode.
*
Forresten så er eg
ei gåve sjølv og.
*
Ei gåve med pust
med hjarte og rørsle.
*
Finn fram glas og krukker
for nå skal du samla liv.
La dropane fylla glaset
til det er fullt.
*
Så kan du drikka det
eller kanskje du heller vil
gje det vekk?
*
til ei gammal tante kanskje
eller rett og slett
til ein tilfeldig forbipasserande?
*
Heidi
Når alt det galne
plutseleg ligg der
og stenger oss inne.
*
Når utsikta blir fjelltoppar
med problem på.
*
Og alt me ikkje orkar
lyser kaldt i mot oss.
Då skal me gripa sjansen
snu oss rundt
gå ein annan veg,
leggja oss ned i graset
kikka opp på himmelen.
*
Det er då me skal samla mot,
og la fjella liggja
der dei ligg.
*
Heilt til me ein dag
klare til kamp,
finn fram hakker og spader
puttar fisherman i lomma
og brettar opp erma.
*
Sånne som oss gjer ikkje opp,
men det kan
rekka å ta litt om gongen.
*
Fjell spring aldri i frå deg.
*
Nokre gonger
er det like greitt å gå rundt
som å klatra over,
seier eg til andre og til meg sjølv.
*
Det er
slett ikkje alle dagar
som er laga
for å klatra over fjell.
*
Men så kan det koma
ein og annan dag,
med skarp luft
og passe mykje sol og skugge,
og ein oppmuntrande vind i nakken.
*
Då skal me snøra på oss klatreskorne
me skal rapellera
som om me aldri skulle ha gjort anna
med isøksa dinglande kjekt i beltet
om det skulle falla seg slik
at me skulle få bruk for ho.
*
Då skal me klatra med fryd
i leggmusklane
og triumf i brystet.
*
Og visst skal me stå der
på toppen til slutt
med rett rygg
og trøytte aksler og armar
*
Kom igjen
når den rette dagen er der,
då finn du oss
med fritt blikk
oppe ved varden.
*
Heidi
Eg har aldri vore så veldig redd for å innrømma at på enkelte felt i livet er eg ei skikkeleg pyse. Eit av desse felta heiter bilkjøring. I si tid, sånn omtrent når 70-åra vart til 80-åra vakte det både humor og underhaldning i venneflokken då eg skulle ta sertifikat. Eg vart liksom aldri ferdig. Eg kjende meg redd og utrygg bak rattet og hadde mareritt om nettene om sjåførlæraren min. Ein gong måtte han bremsa ned fordi eg reagerte feil i ein stressa situasjon, og fortalde meg at eg var heilt i stand til å kjøra bil, men at eg var livsfarelg i stressa situasjonar. Fint å vita, liksom…
Etterpå har eg i grunnen aldri likt å kjøra. Småturar i nærområdet går heilt fint, men eg skal ikkje lenger enn til næraste halvstore by før adrenalinet stig og er blir småskjelven bak rattet. Dette er ein slags dårleg kombinasjon med at eg har verdas dålegaste stedssans. Eg deler den manglande evna til å finna fram med mor mi og niesa mi, og eg har med handa på hjartet aldri møtt nokon som rekk oss til knea når det gjeld evna til å rota seg vekk… Det grensar til ein vag funksjonshemning, eg trur at eg lir av den ikkje heilt oppdaga lidelsen dysspatiali, og at om tjue år vil slike som oss ha rett på gratis gps. Dette gjer at når eg tek mot til meg og kjører til ein plass der eg er lite kjend, så brukar eg store deler av tida mi til å rygga ut av einvegskjørde gater fordi eg rotar meg vekk og alltid havner i skikkelege labyrintar som for det meste inneber rygging eller snuing ein plass der det eigentleg er for trongt til å snu.
Dei smartaste av lesarane har for lengst drege den heilt korrekte konklusjonen at eg lurer meg unna bilkjøring så godt eg kan. Eg ligg paddeflatt i terrenget og håpar at nokon andre foreslår at dei godt kan kjøra. Sidan kjærasten min er ganske glad i å kjøra og lite glad i å sitja på med meg, blir det mest alltid han som kjører når me er ute saman.
Spesielt redd er eg for glatte vegar, eg har opplevd å få både skrens på bilen, skli ukontrollert framover og å bli ståande bom fast i ein bratt bakke ute av stand til å kjøra opp på grunn av spinning og uta av stand til å rygga ned att fordi det ikkje gjekk å kontrollera bilen bakover heller. Det ende med at bilen vart ståande på tvers av vegen, medan eg sjølv sprang gråtande opp til svogeren min på toppen av bakken for å få hjelp, i beste fall før nokon kom på stive hjul ned bakken og ikkje klarte å stoppa når dei såg den feilplasserte bilen. Det gjekk bra. Ein annan gong skulle eg på foreldrekonferranse heime hos foreldra til ein elev. Eg gjekk ut av min den gongen automatgirde bil for å høyra med far i huset som stod utanfor kor eg kunne parkera. Bilen tok ut på eiga hand, gjennom stakittgjerdet og ned i hagen deira. Gjett om eg kjende meg profesjonell… Eg tok med glede i mot tilbodet frå faren til eleven min om at han skulle få bilen opp av hagen sin og finna ein parkeringsplass.
I kveld var eg bedd til syster saman med nokre andre damer. Utsiktene til å få sitja på med nokon eller å bli kjørt var små, så eg sa i frå om at viss det var veldig glatte vegar så kom eg ikkje. Alt såg veldig bra ut i går, vegane var så godt som isfrie etter mykje regn, og det var meld plussgrader til i morgon. Eg gjorde meg derfor klar til å reisa dit rett frå kveldsjobben min, vaska håret, fann fram strikketøyet og gjorde meg klar. Imidlertid begynte det med sludd og snødrev i kveldinga. Eg tenkte framleis at eg skulle opp dit, men var for sikkerheits skuld innom yr.no for å sjekka kjøreforhalda. Der skreiv dei og om at plussgradene skulle halda seg til over midnatt, men dei advarte mot veldig vanskelege kjøreforhald i fylket og advarte med at det var kort veg frå to plussgrader til to minusgrader, og at det fort kunne slå over på frost sjølv om det var meld så vidt +. Nullgradersføre er noko av det skumlaste eg veit. Då eg kom i bilen viste termometeret i bilen 0 grader, og ein raud krøllstrek på dashbordet melde om glatte vegar. Eg sende melding til syster om at eg hadde fått litt kalde føter, og ho melde tilbake at det ikkje var glatt, men at eg måtte fylgja magekjensla viss eg ikkje våga. Det er ganske smale vegar opp til henne, typisk ein slik plass det kan bli fæle vegar, i alle fall i min litt forskrudde fantasi.
Eg kjørde inn på ein parkeringsplass for å tenkja meg om og vega for og mot, medan klokka tikka så fort at eg til slutt burde ha vore der. Eg tenkte på koss eg kom til å grua meg til å kjøra heim att, og bestemte meg for å bli heime. Nå vart det liksom gale enten eg valde det eine eller det andre. Eg valde å bli heime, men angra sjølvsagt så fort eg hadde bestemt meg, det ville eg ha gjort uansett… Slik er det å vera ei skikkeleg glasttkjøtingsspyse… Sjølvsagt burde eg ta meg sjølv i nakken og tvinga meg til bilkjøring i store porsjonar for å bli tryggare bak rattet, og kanskje til og med ta nokrekjøretimar, og det burde eg nok… Men så er det så mykje eg heller vil bruka den dyrebare tida mi til… Det eg er verkeleg redd for er forresten å skada andre i trafikken. Novella «Att döda ett barn,» sit som spikra i ryggmargen. Det fører til at eg kjører alt for forsiktig og blir ein fare for aggressive trafikkantar som irriterer på seg alt for høgt adrenalin i møte med slike som meg… Eg forstår ikkje kor vanlegvis velbalanserte folk henter agressiviteten sin i frå i trafikksituasjonar.
Eg vart sitjande heime i staden for å dra i selskap, og var ikkje heilt fornøgd med meg sjølv, sjølv om eg altså fylgde magekjensla, noko som skal vera godt og rett… Og det gav meg så pass adrenalin i ryggmargen at eg fekk teke eit par telefonar eg har grudd meg for å ta. Så ikkje så gale at det ikkje er godt for noko. Så får me venta på mildare tider med bare vegar og fuglesong… Og så er eg jo på ein del ting faktisk eit relativt modig menneske… Men ikkje bak rattet…
Heidi
sporisand 