Gå til innhald
juli 13, 2010

Istanbul

Etter at drosjesjåføren har kjørt ein lang tur med oss, droppar han oss ca der hanmeiner at hoteller skal vera. Det er ein fryd å finna fram dit. Koselege folk i ein koseleg resepsjon forklarer osss at romet vårr snart skal vera klart, og at me værsågod kan få frokost på takterrassen. Ute i sola, høgt over sentrum i Istanbul får me servert brød og ost, frukt, jus, kaffi og syltetøy i deilig morgonsol med ein heilt fantastisk utsikt.

Nå er det slutt på luksusen med enerom til ungane og dobbelrom til oss. Me har fått eit tremannsrom med ei ekstra seng. Det er eit trongt, men koselg rom i fjerde etasje. Etter ein dusj brukar me eit par timar på å kvila etter ei mest søvnlaus natt på bussen. Me har vore i basarhallane. Heiltutruleg. Så ville ungdomane kvila endå meir medan me vaksne var på oppdagingsferd medan ungdomane kvilte meir.

Her er det kaotisk og sjarmerande. Det er som å ha spasert inn i ei side i «Tusen og en natt. «Me har hatt nydeleg tyrkisk middag, og ein fin kveldstur. Folk spring bokstaveleg talt etter oss på gata for å lokka oss inn i kafear, boder eller taxiar, og for å fallby varene dei sel. Det er masetee og sjarmerande på same tida. Sunnniva får meir merksemd enn ho eigentleg synest om, men taklar det bra. Ein og annan gong har far hennar måtta legga ei hand på skuldera hennar for å hjelpa henne ut av situasjonar, og menn har gitt henne blomar plukka frå blomsterkassar, og bydd på Turkish Delight frå ei øskje. Ein mann som snakka tyrkisk i mobilen, kasta ut eit engelsk «Hey, you are beautiful» på engelsk i det ho passerte og ein mann ropte «beautiful Swedish girl» då ho passerte. Andre bare plystrar eller himlar med auga på flørtemåten. Litt uvant for ei norsk jente med slik kurtise, og ikkje bare behageleg, men det er vel ein blanding av salgstriks og den lokale kulturen. Me får la vera å sleppa henne aleine ut på gata…

Nå ligg dei andre tre og søv, og det bør vel eg og gjera med tanke på antall timar tapt søvn ein burde ta att, og alt me har lyst til å gjera i morgon. For ikkje lenge sidan ropte imamen ut kveldsbøna frå minareten, det vil seia i vår tid er det vel helst eit tidsinnstilt lydbandopptak me høyrer. Det begynner å bli ein vane. I Struga var det og moskear i nabolaget, og av og til høyrde me bønerop om natta. Nå skal eg sovna til bylydar og aircondition-lydar, for her er det ganske varmt.

Heidi

2 kommentarar
juli 13, 2010

Tyrkisk soloppgang

Etter som me nå er rutinerte bussturistar, så visste me at det var lurt å ha med oss nistemat og vatn, og at lokal valuta kunne koma vel med. Bussen me skulle reisa med var stor og kvit, og på sida stod det skrive ”Mercedes Benz, best there is”. Og bussen var fin på utsida, men det viste seg at han var utan toalett, sjølv om bussturen var stipulert til 17 timar. Men me visste jo frå før at han kom til å stoppa av og til, om ikkje så ofte, så me fekk ikkje panikk.
Planen var å reisa til Thessaloniki og derifrå til Istanbul, men sjølv om avstanden mellom Thessaloniki og Struga var kort på kartet, så var det så godt som umogleg å finna reiser med buss eller tog som ville ta oss dit. Om det skuldast at forholdet mellom Macedonia og Hellas ikkje er det beste, veit me ikkje. Til slutt resignerte me, og la inn ei ekstra overnatting i Struga og ei i Istanbul, i staden for å stressa meir med det. Litt skuffande var det at turen til Istanbul gjekk gjennom Skopje og vidare gjennom Bulgaria, sidan me faktisk reiste den strekningen på veg ned, men det er jo ikkje ein tur me tek turen uansett, det kan lett bli lenge til neste gong.

Til å begynna med er det ein del ledige plassar på bussen, men det fyllest snart opp. Ein stor tyrkisk familie kjem på ein stad langs vegen, og tantar og bestemødrer med skaut og lange svarte kåper er med dei som skulle reisa for å klemma, kyssa og vinka dei av garde. Det er rørande å sjå på gjennom bussvinduet. Denne gongen er eg ikkje bilsjuk den første delen av ruta, så eg kunne betrakta med litt nye auge. Ulempa var at dei macedonske reisesjuketablettane, som eg hadde kjøpt via miming og kroppsspråk, viser seg å vera at dei ganske søvndyssande, så dei første timane har me problem med å halda auga oppe. Me får likevel sett at dei har skore mange åkrar etterkvart, og at solsikkeåkrane står i full bløming. Sunniva og eg oppdagar to storkereir med store storkungar og foreldre i. Me ser og saueflokkar med gamle damer i lange skjørt eller gamle menn som gjetarar.

Ein gong utpå kvelden vert det litt ubehageleg dramatisk. Det foregår eit eller anna framme i bussen som me ikkje heilt forstår. Fleire gonger er nokre av dei andre passasjerane framme hos ein mann som sit åleine på eit dobbelsete, og han svarer dei ganske bryskt. Etterkvart er bussen overfylt og vel så det. Dei to siste passasjerane må sitja på golvet. Plutseleg begynner ein mann i bussen å snakka høgt og sint til han som sit åleine der framme. Denne svarer irritert, og stemmane vert høgare og høgare. Til slutt skrik dei to mennene til kvarandre, og fleire og fleire sluttar seg høgrøysta til diskusjonen. og fleire reiser seg irriterte opp og står i midtgangen. Det ser ut som om det kan utvikla seg til håndgemeng. Me må gissa oss til kva det heile dreiar seg om for me forstår ikkje eit ord av det som blir sagt og skrike.

Til slutt får me forklart på engelsk frå mannen som begynte å skjenna at grunnen er at han fremst i bussen  nektar å la ei kvinne sitja på sida av seg fordi han er muslim, og ikkje meiner at det er rett å sitja så nær ei kvinne. Billettane er nummererte, og mannen nekta å gje plass til dama som skulle sitja i lag med han. Mannen som tok affære, seier irritert til oss at den muslimske mannen fekk fylgja reglane som alle andre, og ikkje halda opp ein tom plass. Ein ung jente blandar seg modig inn i diskusjonen på engelsk. «But that is not your business, it is somebody else`s job to tell him. You start screaming and shouting and make people nervous!» Bråkmakaren klapsar kjærasten min på låret og seier «sorry» og folk på bussen begynner å le.

Det heile endar med at mannen framst i bussen må bita i det sure eplet og sitja med ei dame. Han ommøblerer litt i bussen, for å få kabalen til å gå opp. Han hentar ei dame med lang kåpe og skaut fram til seg, eg lurer på om det kan vera mor hans. Mannen som starta bryet tek litt triumferande fram ein rosenkrans som han blir sitjande med i handa ei stund… Det befriande er at menneska som har ropt og skrike med sinte stemmar nå begynner å le og snakka med glade stemmar. Bare han som fekk ufrivillig selskap ved sida av seg surmuler på første rad.

Det tek rekordlang tid på grensa til Bulgaria. Det går mest to heile timar frå me kom til grenseovergangen til me er over på bulgarsk side. Det rare er at det ikkje ser ut til å stressa busspassasjerane at tida går og at bussen er i ferd med å bli forsinka. Tonen mellom passasjerane er avslappa og roleg. Bak oss sit eit ungt par, han i dongeribukse og singlet, ho med lang kåpe og skaut. Dei har med deg ein gut i treårsalderen som dei har på fanget, så eg har ikkje samvit til å ha mitt sete nede i liggestilling lenge om gongen. Den vesle guten plaprar fornøgd i veg, og  mora svarar han varmt og roleg og tålmodig. Eg forstår ingenting av orda deira, men toneleie og setningsmelodi fortel meg ganske mykje om den vesle familien på reise.

Så snart me er over i Bulgaria blir det mørkt ute, og etterkvart blir det mørkt inne i bussen og. Klokka to blir lyset slått på, og nokon snakkar høgt. Det viser seg at me skal ha ein pause. Me er komne til ein open nattkafe, der det sjølvagt mellom anna sit ei gammal dame og samlar inn dopengar, og deler ut blomstrete serviettar til å tørka hendene på. Inne på damedoen ser eg ei av dei tyrkiske damene løsna på sjalet for å få vaska ansiktet i kaldt vatn. Ein kan få kjøpt ost og store skinkebitar, brød, melon og varm suppe. Dei to bussjåførane set seg til å eta suppe. Sjølv skrapar me saman det me har av bulgarske pengar og kjøper kjeks og påsmurte brød og vatn. Tilbake i bussen, tek bussjåføren ein runde og sprøyter desinfiserande væske i hendene til folk. Folk vaskar seg til albogane, og vaskar seg med dei siste restane  i ansiktet. Så blir lyset slukka og bussen kjører vidare.

Klokka tre kjem ei ung jente springande opp midtgangen og ropar «Doktore? Doktore?» Lyset blir slått på. Ei eldre tyrkisk dame har fått eit illebefinnande bak i bussen. Folk stormar til med kaldt vatn og handvifter, og det er litt tilløp til panikk. Ingen melder seg som lege. Eg prøver å hugsa det eg lærte på sist førstehjelpskurs. Det ser ikkje ut som om nokon tenkjer på å ringa nødnummeret, og for alt eg veit eksisterer det ikkje her ei gong. Sidan så mange er aktivt med rundt dama, så vel eg å ikkje legga meg ut i det sidan eg ikkje forstår det dei seier, og mest ingen i bussen vil forstå nokre av dei språka eg snakkar. Dessutan er eg ein absolutt amatør i legekunsten eg og. Eg finn ut at det truleg er lurast å forhalda seg roleg på setet mitt, og heller senda ei bøn opp til gode makter om at det må gå bra. Heldigvis dukkar det opp ein politibil, og via den blir det tilkalt ambulanse. Kvinnene samlar seg rundt den sjuke, som blir lagt ned på ryggen i eit dobbelsete. Ho er voksgul i ansiktet. Dei snakkar roleg til henne, vifter henne med vifter, og prøver å få henne til å drikka vatn medan dei ventar på sjukebilen. Nitti prosent av mennene på bussen brukar ventetida til å røyka utanfor bussen.

To grønkledde kjem i ambulanse, truleg direkte frå næraste sjukehus. Dei lyttar og måler blodtrykk, stiller spørsmål og diskuterer seg i mellom og med bussjåføren. Bussjåføren vil truleg at dei skal ta henne med for å slippa ansvaret for å ha eit så sjukt menneske i bussen, medan legane og dei pårørande truleg vil ha henne med på bussen, for at ho kan koma heim til Tyrkia, og eventuelt få hjelp der. Det endar med at dei reiser att, og dama blir tibake, men det er betryggande at ho er blitt skikkeleg undersøkt i alle fall.

Ved grensa til Tyrkia eit par timar seinare, er det nye og svært grundige undersøkjingar både på bulgarsk og tyrkisk side. Me må ut av bussen to gonger for å visa pass, alle må ta ut bagasjen og skanna han, og me norske saman med ein amerikanar blir tekne til sides og ført til ein annan del av tollstasjonen for å få visum inn i Tyrkia. Bussjåføren forhandlar den sjuke dama gjennom sli at ho slepp å gå ut av bussen.

Først etter at me eigentleg i fylgje bussruta skulle ha vore i Istanbul, kjører me inn i Tyrkia. Dette skjer samtidig med at sola står opp og forgyllar solsikkeåkrane med gult morgonlys. Me rekk å få med oss morgonrushet inn til byen, og å sjå morgontåka letta frå bygatene. Tre timar etter forespeilt tidspunkt vaklar me ut av bussen på den største busstasjonen eg nokongong har sett, der det virkar som om hundretusen bussar står parkerte på same tida. Me vaklar ut av bussen med nokså støle ktoppar og får bagasjen vår. På fortausrestaurantane sit det folk og drikk te av små glas eller dei et kaker eller varm suppe til frokost. Me kjenner allereie at dagen kjem til å bli varm. Nå må me finna ein minibank og ta ut pengar, før me finn ein taksi som kan ta oss til hotellet.

Det å ta langdistasebuss i Austeuropa er truleg noko relativt få vesteutopearar gir seg i kast med. I alle fall har me omtrent ikkje møtt nokon. Det har vore ei oppleving, men tid og tålmod samt evna til å ta ting litt som dei kjem, er heilt klart ein fordel om ein kastar seg ut i  det.

Heidi

Kommenter innlegget
juli 11, 2010

Sundag-sundag

Spania har akkurat slått Nederland og blitt verdameistar i fotball. Eg har ikkje lagt mykje krefter ned i å fylgja kampen. Det har vore ein fin dag, den siste dagen vår i Struga. I morgon set me oss på ein 17 timars lang busstur til Istanbul. Me hadde tenkt å leggja turen om Thessaloniki, men det vart for innvikla å koma seg dit. Hellas får venta til ein annan gong.

I føremiddag fekk eg prøva meg som sundagstalar. Det var fint. Eg fekk snakka om ting som var viktige for meg, og Elisabeth song «Bortom tid og rom og tanke» heilt nydeleg. Spesielt imponerande med tanke på at ho ikkje hadde sett verken song eller note før i gårkveld.

Etterpå var me på ein rask bytur i lag med Gunnar og Hanne Lise for at kjærasten min skulle få investert i ein skikkeleg skopuss. Skorne vart finare enn nye. Avslappande timar på stranda. Vatnet er kaldt før ein får dukka, men hadde ein fin symjetur etterpå.

I dag var eg på pilgrimsvandring i miniformat i lag med kjærasten min, Gunnar, Torbjørn og Linda. Me gjekk på noko som nærmast var ein gangsti med sumplandskap på begge sider. Sivet vaks så høgt på begge sider at det rakk oss langt over hovuda, og markblomane var og i menneskehøgde, så det var som å vandra i «Prestekrageland». På stien smatt det hundretusen fifisler og sola skein. Me gjekk i fem kilometer til ein liten landsby, og på den andre sida av landsbyen låg det eit kloster. Me var inne i klosterkyrkja. Eg liker atmosfæren i ortodokse kyrkjer.

Om kvelden var det internasjonalt møte med ungdomar frå fleire plassar i Macedonia, frå Sørkorea, Norge og Sverige. Det vart eit fargerikt kakalorium av stemmar når alt skulle tolkast. Pizza på uterestaurant etterpå. Nå er eg kjempetrøytt og beina verkar. På tide å avrunda dagen.

Heidi

4 kommentarar
juli 10, 2010

Eg vart så glad for å høyra

Me sit på ein gatekafeteria og skal drikka kaffi, Sunniva, kjærasten min og eg. Dei har laga kremtopp på cappuccinoen og sjokoladesaus oppå der igjen, dei er rause med slike ting her. Plutseleg er det nokon som tek meg på armen. Eg snur meg, og ser rett inn i dei store auga til ei lite jente som ved første augekast ser ut til å vera tre år, men som ved nærare ettersyn nok må vera fire- fem år gammal. Først forstår eg ikkje kva ho vil, og smiler vennleg og spørrande til henne. «Ho tiggar, mamma,» seier Sunniva. Først har eg vanskar med å tru at så små barn blir brukte til tigging, men jenta strekkjer ut ei bittelita hand, så Sunniva har nok rett.

Eg tek opp lommeboka, men før eg får funne fram småpengane, er jenta blitt jaga av dei som jobbar i butikken. To og eit halvt minutt seinare står ho der igjen, denne gongen saman med storesøstera, som kanskje kan vera ti. Eg kjem i ein slags lojalitetskonflikt. Eg skjønar jo at dei som driv butikkar ikkje vil ha tigging med borda, men jenta såg jo at eg var i ferd med å ta opp lommeboka, så det følest som å lura henne om ho ikkje får noko. Eg prøver å smila beklagande til småirriterte serveringshjelper, og gir jenta ein seddel, tilsvarande litt over ei krone. Jentene spring, og eg ser ei dame, som truleg er mora, stå lenger nede i gata og venta.

Frå ein annan fortausrestaurant i byen har eg sett ei anna jente i ti-tolv- årsalderen bli kasta ut fleire gonger i løpet av ein halv time. Når ho blir kasta ut omtrent med fysisk makt, så set ho opp ei mine eigna til å driva vaksne frå vitet, før ho heilt respektlaust lurer seg inn att tre minutt seinare. Oppe i gata har eg sett mange  tiggarar frå Rom-folket, som sigøynarane helst vil bli kalla, som held til der dagleg. Ein liten gut i rullestol blir rulla bort til brua der mange turistar passerer kvar dag, og ein mann med bein som av ein eller anna grunn har visna vekk, sit på eit rullebrett og tiggar.

Det gjer så vondt å sjå på at ungar blir lærte opp til tigging frå dei er tre-fire år, og det gjer vondt å sjå kor openlyst desse ungane blir forakta på gata, og kor fiendtlege miner dei set opp for å beskytta seg sjølve. I utkanten av sentrum er det eit slumliknande område der eg trur det må vera Rom-folket som held til i nokre falleferdige rønner. Eg har ikkje gått gjennom området fordi eg då ville føla meg som ein kikkar eller ein inntrengar. Eg spør meg sjølv kva sjansar desse ungane har til å få skulegang, utdanning og seinare arbeid i eit samfunn prega av arbeidsløyse. Kva sjansar har dei for nokon sinne å få det me rike, og sikkert til tider fordomsfulle utlendingar, vil tenkja på som eit anstendig liv?

I går hadde me besøk her av ein som har starta eit prosjekt for å hjelpa sigøynarar, og spesielt ungane deira. Han følte dette som eit konkret kall frå Gud at han skulle bruka tida og kreftene sine på å hjelpa desse barna, men han var open om at han først måtte bearbeida fordommane i seg sjølv. Romfolket er som ein pariakaste her. Sikkert ikkje heilt utan grunn, meiner folk flest at dei ikkje er til å stola på, og mange kvir seg for å vera i kontakt med dei i det heile tatt. Han meinte at det var bortkasta å gå inn med hjelpetiltak av typen «Kom til oss og få hjelp». Dei dreiv arbeid som mellom anna gjekk ut på å gje ungane engelskundervisning, slik at dei kunne hevda seg i noko på skulen. Dei hadde tatt med barna og foreldra deira i å bygga opp eit senter der dei kunne få undervisning og leksehjelp. Ein frivillig medarbeidar frå Nederland hadde laga animasjonsfilmar i lag med barna, og dei tok med barna på turar i skogen og på skøytebanen for å gje dei nokre av dei same opplevingane som andre barn får. I tillegg hadde dei sjølvsagt bibelgrupper og gudstenester der foreldra og var inviterte til å ta del, men eit av hovudprinsippa var at desse tiltaka skulle alle barna kunna ta del i uansett religiøs bakgrunn.

Tidlegare var mange av desse ungane ikkje på skulen i det heile tatt. Nå var dette med skuleplikt innskjerpa, men mange lærarar hadde i fylgje denne mannen meir eller mindre gitt opp ungane frå Rom-folket. Dei hadde høgt fråver, gjorde ikkje lekser, hadde ingen oppflgjing heime og ville ikkje tilpassa seg systemet i skulen. Derfor vart mange av dei skuletaparar som bare var til stades utan å få noko særleg læringsutbytte, og få av dei ville truleg få vidare skulegang.

Det synest så innlysande at det som skal til for å hjelpa desse barna er å gje dei aksept, varme, kjærleik, gode opplevingar, bekrefting og tru på at dei kan. Likevel er det så innvikla å få til. Og eg skjøner og at det er truande for foreldra at barna skal inn i samfunnsnormer som ikkje er deira eigne. Det lettaste er jo å læra ungane opp til det livet dei sjølv kjenner og beherskar.

Men eg blir så glad for å høyra at nokon gjer noko, og at nokon tenkjer på denne måten. Men dei som driv arbeidet får nok høyra at det er nyttelaust, og at dei er dumsnille som trur at det har noko for seg å satsa på sigøynarungar. Hjarteskjerande er det å sjå kor innvikla dette er. Eg kjenner at dette er eit arbeid eg får lyst til å støtta. Eg skulle faktisk ynskja at eg kunne gå inn i det sjølv. Så får eg heller diskutera alvorleg med meg sjølv om det er rett å gje noko i den utstrekte handa til ein mager fireåring med store auge eller ikkje…

Heidi

4 kommentarar
juli 8, 2010

Terje Vigen

Det bodde en underlig gråsprengt en på den ytterste nøkne ø…

I dag hadde eg ei fin oppleving av å vera, ja kanskje sånn omtrent «en underlig gråsprengt en», eller i det minste litt sær, kanskje… Elisabeth frå Bærum som er her med menigheten sin syng på ein måte som rører ved hjarte og sjel. Ho hadde høyrt at eg skreiv salmer, og kom bort på stranda for å snakka litt om salmer og sånn. Det viste seg at me hadde ein felles pasjon for dikt og songtekstar og vart sitjande på stranda i Macedonia og sitera songtekstar og berømte dikt for einannan. Først var me gjennom deler av Haugtussa, der me delvis siterte dikta samstemt eller i munnen på kvarandre og at ho song. Ho hadde laga ein nydeleg melodi til «Den galne guten min hug hev dåra, eg fanga sit som ein fugl i snåra…» Og om dei som låg rundt oss ikkje kunne eit ord norsk, så håpar eg at dei gledde seg over den nydelege songen.

Etterpå imponerte ho meg djupt og oppriktig ved å sitera heile Terje Vigen utanåt, eg har fleire gonger hatt lyst til å læra meg det diktet utanåt, men alltid gitt opp fordi det er så uendeleg mange og ganske lange vers.  Ho las med stor innleving og eg snufsa i smug i det nest siste diktet eller noko slikt der Terje tilgir den engelske lorden som ein gong senka båten hans med to tønner rug i slik at kone og barn døydde av svolt. Eg prøvde å kvittera med å sitera Bonden Pavo, som eg trudde eg kunne utanåt, men eg gjekk meg vill i orda og må nok gjenoppfriska gamle kunstar. Etterpå mora me oss over Wessel der bakar vart retta for smed, og diktet om hundemordet før eg fekk ho til å synga «Eg veit i himmelrik ei borg» og «Kven kan seia ut den gleda» for meg. Sola hadde forsvunne bak nokre halvtunge skyer, og me sat der og hutra litt, men det gjorde ikkje noko. Stunda var magisk på den måten stunder heilt plutseleg og uoppfordra plutseleg kan bli det.

Og nå har eg lova meg sjølv å pugga Terje Vigen, bare for at det må vera fint å kunna…

Heidi

2 kommentarar
juli 7, 2010

Minismultringar med melis og sjokoladesaus.

Det er kveld og mørket pakkar seg rundt Hotel Drim. Sunniva og Halvard sit i hotellsenga vår og ser på fotballkamp. Sjølv er eg under middels interessert i fotball og vil heller bruka kvelden til noko anna. Eg klarer å få lokka Sunniva med ut på kveldstur i staden.  Sunniva får streng beskjed frå far sin om å få mor trygt heim att. Mor er nemleg utstyrt med verst tenkeleg lågmål når det gjeld stadsans, og er i stand til å gå seg skikkeleg vill kor som helst. Sunniva lovar dyrt og heilag og så går me ut. I vestibylen på hotellet sit mange av gjestene spent benka rundt dei to fjernsynsskjermane som er der for å sjå semifinalen mellom Spania og Tyskland.

Det er allereie stupmørkt når me kjem ut. Sunniva seier at ho liker best å ha med far sin når ho er ute i mørkret fordi det er trygt å gå saman med ein stor sterk mann. Eg seier at nå går ho saman med ei stor sterk mor, og at det er minst like trygt. Ho er så fint i lyseblått vippeskjørt frå Berlin som går høgt opp i livet, kvit T-skjorte nedi skjørtet, grå jakke og badesandalar. Eg legg ein beskyttande arm rundt det smale livet hennar, og saman går me ned mot strandpromenaden, der det luktar så ubeskriveleg godt av nokre store tre som blømer med bittesmå kvite blomar.

Me høyrer folkemusikk, og utanfor noko eg antar må vera eit hotell viser det seg å vera ei danseoppvisning eller ein dansekionkurranse for barn og ungdom. Det er ulike folkedansgrupper med folkedrakter. Nokre av gutane har høge pelsaktige hattar, og nokre har svarte vidbremma hattar. Det er fleire grupper som dansar på kvar sin måte, men felles for macedonsk folkedans ser ut til å vera at ein dansar litt «riverdanceaktig» med rolege armar og mykje fotarbeid. Armane held dei enten rett ned, i kryss bak eller framfor kroppen til kvarandre. Fire vaksne jenter dansar oppe på ei trapp framfor hotellet. Dei dansar ballett i lange greskinspirerte kjolar. Me blir ståande ganske lenge for å sjå på, det har samla seg ganske mykje publikum, og ein gateselgjar kjem trillande med tralla si full av nøter for å selgja.

Ute i byen sit folk og ser fotball på storskjerm eller på TV- apparat rundt på restaurantane. Etter lydane å dømma, så held dei fleste med Tyskland. Ute i gata står folk og sel popcorn, is, brus, sukkerspinn og diverse. Sunniva blir dregen mot ein stad der dei koker bittesmå smultringar som blir selde i beger med melisdryss og sjokoladesaus. Ho fortel at slike selde dei på gata i Hellas då ho var der i fjor med onkel og tante. Eit stort beger kostar ca fire kroner, så dyrt skal ingen kunna seia at det er. Eg er vanlegvis ikkje så glad i smultbakst, men desse smakte farleg godt, og eg insisterer på å få smaka på både ein og to og tre av dei.

Det er litt sånn sydlandsk kveldsstemning ute. Musikken frå dansefestivalen og ropa frå dei som ser på fotball blandar seg med alle luktene av blomar og mat frå uterestaurantane. Me finn ein butikk der me får kjøpt postkort som har sett betre dagar, ein kortstokk med motiv frå Struga og eit lite billeg Kristusikon berekna på turistar. For alt dette betaler me rundt tretti kroner. På veg tilbake foreslår Sunniva at me kjøper med oss eit beger til med minismultringar slik at far og Halvard og kan få smaka. Denne gongen vel me ei av dei andre bodene. Han som sel dei til oss spør om me er norske, og me får eit lite norsk flagg på toppen av begeret. Me må sjølvsagt smaka om desse er like gode, men dei første var best. Dei var sprøsteikte medan desse var mjuke. Kanskje det er fordi dei blir marknadsførde som «American Style Doughnuts». Kanskje dei finst i Amerika, men eg har ikkje sett dei der.

Så fører Sunniva meg trygt tilbake til hotellet som ligg på den andre sida av gata og i motsett retning av det eg eigentleg trudde. Stillinga er framleis O-0

Heidi

Kommenter innlegget
juli 7, 2010

Hotel Drim

Hotellet er i futuristisk stil og skikkeleg luksushotell i forhold til dei fleste stadane me har budd i vår etterkvart ganske lange feriekarriere. Når me kjem inn i respesjonen og dei ser dei norske passa våre, lyser resepsonisten opp og seier. «Oh, you are Norwegian! Mr Tor is just a minute away, I will get him for you.» Og Tor, som eg til nå kjenner bare av omtale kjem med eit stort lysande smil og tek varmt i mot oss. Eit stort dobbelrom til oss og kvart sitt einerom til oss. Nede i matsalen møter me Gunnar, Hanne Lise og Henrik som er komne kvelden før.

Det er dei som har gitt oss ideen til å reisa til Macedonia. Første gongen me høyrde om det, trur eg må ha vore på nyttårsafta. Tor er storebror til Hanne Lise og utdanna diakon, og jobbar som pastor i ein liten menighet i Oslo, kombinert med at han driv hjelpearbeid og menighetsplanting i Macedonia. Han har i fleire år arrangert sommarturar til Hotel Drim i Macedonia, å få rike nordmenn til å legga att pengane sine på eit hotell i Struga er ein av måtane han vil hjelpa lokalefolkninga på. Det kjennest litt rart å gå til både frokost- og middagsbuffet, få rommet vaska kvar dag, og kunna levera skittentøy i respesjonen og få det vaska og stroke tilbake på rommet i løpet av dagen.

I Macedonia er det svært stor arbeidsledigheit og mykje fattigdom. Samtidig er landet eigna for turisme. Lake Orhid, som me bur ved er ein av dei eldste innsjøane i Europa. Han er svært djup og vatnet er veldig reint. Rett utanfor hotellet er det strand med solsenger, parasollar og masse is- og brusselgjarar. Sentrum ligg eit steinkast frå stranda, med ein nydeleg strandpromenade der det luktar intenst av blømande tre som eg ikkje heilt har funne ut kva heiter. Folk er veldig vennlege, og ting kostar omtrent ein tredjedel av kva dei gjer heime. Alt kjennest veldig billeg, samstundes som prisane ser skyhøge ut fordi hundre denarar er det same som 12-13 kroner. I utkanten av den vesle byen er det eit slumområde der folk bur i falleferdige hytter. Dei fleste av dei er truleg sigøynarar, og ein del av dei tiggar på gata.

Elva som renn ut av innsjøen er turkisblå og det er ganske sterk straum i ho. Dei lokale gutane stuper frå rekkverka på bruene og let seg flyta med straumen nedover elva. Det ser ganske kjekt ut. I det klare vatnet ser ein masse småfisk. Fiskarane kastar ut brødbitar, og kort tid etter er det svart med småfisk rundt brødet, og dei vassar ut for å fanga fiskane i kvite laken og bruka dei til agn.

Heidi

Kommenter innlegget
juli 5, 2010

Sofia – Skopje

Etter avtale kjem den same drosjesjåføren som me brukte då me kom til Sofia, og hentar ,oss om morgonen for å kjøra oss til busstasjonen. Sjåføren snakkar godt engelsk, og er smilande og jovial. Me får eit lynkurs i språkamanhangar. Språka i dei austeuropeiske landa er slik at dei forstår kvarandre. Eigentleg er det same språket dei snakkar. Polsk er litt annleis, men ein bulgarar vil forstå ein polakk. Etter Sovjettida forstår alle i Bulgaria i vår generasjon godt russisk, men russarane forstår ikkje deira språk. Han brukte ikkje ordet serbokroatisk, men eg går ut frå at det språket han refererer til at alle snakkar må vera ulike variantar av serbokroatisk. Generasjonen under vår har lært engelsk på skulen, så ungdomane kan ein del engelsk om dei vågar å bruka engelsken.  Han løftar ut bagasjen vår med eit stort smil og ynskjer oss velkomen tilbake til Sofia.

På busstasjonen blir me igjen forvirra. Me har kjøpt billettar, men finn ingen informasjon eller skilt som viser kor vår buss skal gå i frå. Eg sender mannen i huset inn på eit informasjonskontor for å prøva å finna det ut. På slike kontor er det som oftast lang kø, og det ser alltid ut som om personen i luka har veldig god tid. Medan eg og ungdomane står og passar koffertar, meiner eg plutseleg å registrera at nokon snakkar norsk. Eg klarer å lokalisera kor dei norske orda kjem i frå, og møter fire norske jenter på Ingrid sin alder som er på det den eine kallar ein variant av interrail. Dei reiser rundt i austeuropa på same måten som oss, stort sett med buss. Dei har tilbrakt natta på eit nattog og skal nå prøva å finna same bussen som oss.

Me begynner å bli litt bekymra for om me skal klara å finna rett buss, og viser billetten til ein bussjåfør som fylgjer oss over haldeplassen til ein buss det står Skopje på. Ironisk nok, viser det seg at bussen bare står midlertidig plassert der. Etter eit par minutt kjører han for å parkera der me først stod, og me sleper med oss koffertane og spring etter. Når me når bussen att, viser det seg at me ikkje får koffertane med før me har klistra nokre bagasjeregistreringsstrimler på handtaka. Dei må me kjøpa inne på billettkontoret, så det blir endå litt meir køståing før me kjem inn på bussen. Denne bussen liknar på ein vanleg norsk Haga-buss, han er utan toalett, men det er betre plass mellom seta og seta som er slike me er vande med på rutebussar i Norge, er mykje betre å sitja i. I det bussen skal gå, kjem det inn ei dame og ropar opp «Passenger Heeeidi». Det slår meg at det kan vera meg ho vil ha tak i så eg svarar. Ho kjem med ei bunke skjema. «Is something wrong?» spør eg lett bekymra. «No, no, no,» svarer ho. Det viser seg bare at billettane våre ikkje var heilt skikkeleg registrerte endå. Eller i alle fall er det min teori om kva ho ville, eigentleg veit eg det ikkje, men ho fekk sett nokre kryss i rett rute, og frå lærarlivet mitt veit eg jo at det er viktig.

Me kjem oss i veg, og skjønar litt betre korfor turen var estimert til så lang tid når distansen var så kort på kartet. Turen går på smale og til dels svingete vegar, forbi bittesmå gardar med små åkerlappar rundt, der det veks sukkerrøyt, korn og poteter. Me kjører omtrent over gardstun og ser verkeleg korleis folk lever, det er nokså annleis frå langturen for to dagar sidan som hovudsakleg gjekk på fleirefeltsmotorvegar. Bussjåføren er smilande og avslappa og røyker med den eine handa medan han kjører bussen med den andre. På dashbordet har han ikon med Jomfru Maria og Jesus på korset, og frå ein plass over frontruta dinglar det eit gjennomkrakelert wunderbaum som har sett betre dagar.

Etter eit par timar stansar han på busstasjonen i ein liten by, og seier noko om toalett. Han fortel oss på litt vaklande engelsk at det blir ti minutt pause, og me er takknemlege for å få informasjonen på eit for oss forståeleg språk. Som fleire andre av dei kvinnelege passasjerane, stiller eg meg opp i kø framfor ei gammal dame som samlar inn pengar frå dei som vil inn på toaletta. Eg finn fram det eg har av myntar og let henne plukka det ho vil ha ut av handa mi. Systemet viser seg å vera slik at ein tek med seg inn papir frå ein stor dorull etter antatt behov… Når eg kjem inn viser det seg som frykta at doa bare er hol i golvet inne i avlukka. Når eg i tillegg oppdagar at det ikkje er lys der inne, at dørene ikkje har lås, og at dei er langt vekke frå holet, mistar eg motet og satsar på betre tider…

På busstasjonen står det ein nokså skranglete kaffiautomat. Eg puttar på myntar som maskinen til slutt aksepterer, og får valet mellom strong og normal coffee. Eg trykkjer på knappen for strong, og vatnet kjem fossande ut utan at det kjem ned nokon kopp, men plutseleg, midt i vannstråla kjem koppen dettande likevel, og eg blir den lukkelege eigaren av ein halv kopp veldig sterk kaffi. Truleg var det maskinen sin måte å blanda sterk eller normal kaffi på at når valet var sterk kaffi kom bare halvparten av vatnet i koppen.

Når me omsider når grensa til Macedonia, ser det ut som verdas mest avslappa og slakke grenseovergang. Først er det ingen i luka i det heile tatt og bussen må venta, først med motoren på, heilt til sjåføren resignerer og skrur motoren av. Så går han ut og leitar, og sidan ingen grensevakt er å sjå, så set han seg ned på muren og tek ein røyk medan han ventar. Til slutt kjem grensevakta som tydelegvis har vore ute og handla seg lunsj. I den eine handa ber han ein tallerken med fire skiver lyst brød, og i den andre handa ber han ein tallerken med pålegg. Han set tallerkenen frå seg i bua og set seg ned for å ta ein røyk i lag med bussjåføren. Så kjem det ein politimann og for å røyka. Ein kvit sommarfugl kjem og set seg på muren mellom mennene.

Så kjem ei bulgarsk grensevakt inn og samlar inn eit og eit pass medan passbiletet blir samanlikna med personen som eig det. Bussjåføren rekk både ein og to røyker før me får tilbake passa og kan kjøra inn i ingenmannsland. Det å koma inn i Macedonia viser seg å vera langt meir omstendeleg enn å koma seg ut av bulgaria. Ei macedonsk grensevakt kjem inn, denne gongen er vakta bevæpna. Så er det same prosedyren med innsamling av pass og sjekking av ansikt. Denne gongen blir dei veldig lenge borte. Så kjem vakta inn att og ropar opp namnet på ein mann som må fylgja dei ut av bussen. Det same skjer to gonger til. Me tenkjer først at dei er plukka ut for å sjekkast litt ekstra nøye, men det viser seg at desse tre ikkje får sleppa inn i landet, dei må plukka ut bagasjen sin og bli att på grensa i lag med ein fjerde kamerat som eg trur gjekk av bussen frivillig fordi han ikkje ville reisa aleine. Ein lurer jo litt på kva som eigentleg skjedde. Kanskje dei var urimeleg strenge på grensa, eller kanskje det var menn dei hadde gode grunnar til å ikkje villa ha på besøk?

Endeleg kan bussen kjøra vidare, og me er i Macedonia, som faktisk blir uttala Massedonia av dei innfødde. Vegen er framleis humpete og smal, og det er framleis spennande å fylgja med frå vindauget. Etter to timar til er me i Skopje, hovudstaden i Macedonia, der dei heldigvis har skikkelege do på busstasjonen. Der og då skulle eg ha betalt minst ein hundrelapp for fem minutt på eit do med låsbar dør, lys og litt meir utstyr enn eit hol i golvet. Det slår meg at me er frykteleg bortskjemde oppe i Nordeuropa…

Me må venta halvannan time på bussen til Struga, og me set oss på ein liten kafé. Eg priser meg lukkeleg for at eg har handsprit i veska slik at me i allefall kan få desinfisert hendene, for det er ganske rufsete der. Me blir nesten overfalte av drosjesjåførar som fallbyr tenestane sine, og av selgarar som sel lightarar, papirlommetørklær og oppblåsbare hundar. Me bestiller hamburgar og pommes frites, fordi det veit me kva er, og maten er omtrent gratis etter våre forhold. Ein eldgammal mann kjem og vil selja oss papirlommetørkle. Han ser ut akkurat som ein av desse personane frå Albania, som det stod bilete av i skulebøker og aviser då eg var barn, fordi dei angiveleg skulle vera 147 år gamle eller noko slikt. Det vart spekulert omkring at det måtte vera yoghurten og fjellufta som hadde halde dei i live så lenge. Nå står altså mannen frå desse bileta framfor oss på jernbanestasjonen i Skopje med eit brett papirlommetørkle. Me prøver først å avvisa han, men då han med intense sniffelyder og innsmigrande blikk på damene viser at lommetørklea hans er parfymerte, smeltar me og kjøper ein pakke. Fem minutt seinare kjem han att og vil selgja oss meir. Då me kjem over den første valutablinde fasen, finn me ut at me har betalt ca ei krone og tjue øre for parfymerte snuepapir. Ikkje stort å spe på den eventuelle alderspensjonen med… Som Sunniva sa: «Hadde me forstått kor lite dei kosta, kunne me ha kjøpt heile brettet.»

Bussen me skal inn i viser seg å vera ein minibuss, nærmast ein maksitaksi. Bussjåføren spør kor hen i Struga me skal til, og seier at han skal kjøra oss heilt fram. Det er mange passasjerar som vil vera med på bussen, og bagasjeromet blir heilt fullt. I tillegg til alle koffertane er det varer han skal levera ut, og reservehjulet er lasteplass for ein stabel store melonar. Sunniva sin koffert får ikkje plass og må inn i midgangen saman med eit barnesete, ei barneseng og eit keyboard. Familien vår på fire trykker seg saman i baksetet, og heilt framme sit det ei bestemor, ei mor og ein baby. Den smilande bussjåføren held fram med å ta på passasjerar, sjølv om bussen er overfull allerede. Han som eig keyboardet må gå ut med det kvar gong nokon skal av eller på, slik at han kan halda det i døropninga. På det meste sit det tre personar på Sunniva sin koffert, og bussjåføren lurer på om me kan få pressa inn ein person til i baksetet. Eg er innstilt på å ta Sunniva på fanget, men kjærasten min ristar bestemt på hovudet at det går ikkje. Det er eg etterkvart glad for, for turen tek ca dobbel så lang tid som me hadde trudd. me skal over ein fjellovergang, det er smalt og svingete, bussjåføren sit og røyker medan han kjører, og det luktar intenst svette i minibussen. Då Halvard får vita at det er nærare to timar att av turen på det tidspunktet me trudde me skulle vera framme, er han i ferd med å mista tålmodet med foreldra sine og ferieplanlegginga deira, men han innser jo at det ikkje er så mykje meir å gjera enn å sitja fint på bussen og venta på å koma fram. Eg let meg imponera over at medpassasjerane våre ikkje klagar over at dei må stå store deler av turen eller sitja på ein koffert på golvet. Eg skjønar på ny kor bortskjemde me er.

Og bussen kjører gjennom små fjellbygder som liknar så påfallande på det som angjeveleg var Kasakstan i Borat-filmen, at eg lurer på om det er her det er filma inn. Me ser eldre menneske jobba på jordene i folkedraktliknande klede med lange mørke skjørt og lange stripete forkle. Både eg og Sunniva ser storkar frå bussvindauga. Den overfylte bussen, luktene og svingane gjer at eg den siste timen blir kvalm, for første gong på bussturane våre. Eg minner meg sjølv om at me må prøva å få tak i fleire reisesjuketablettar, for i dag var det bare nok til ungane. Skikkeleg sjuk vert eg heldigvis ikkje, og til slutt når me fram til Lake Orhid. Bussjåføren gjer oss merksame på at nå er me framme. Me går ut av bussen og ser ein stor futuristisk hotellbygning, hotell Drim.

Hotellet viser seg å vera eit firestjerners hotell frå Jugoslavia- og Titotida, sikkert berekna på pengesterke jugoslavar og utlendingar. Me blir tekne varmt i mot. Og i den blå heisen opp til andre etasje er det glitter og lys. Middagsmåltidet har akkurat begynt, og når me kjem inn i spisesalen og ser den bugnande buffeten kjennest det mest ubehageleg luksuriøst samanlikna med det me har sett resten av dagen. Av og til kjem historia om «Den rike mann og Lasarus» ubehageleg nær. Men det er deilig å vera framme på hovuddestinasjonen og å møta att gode venner me skal feriera i lag med i ei drøy veke. Og Halvard er overlukkeleg for å sleppa å sitja lenger på bussen.

Heidi

6 kommentarar
juli 5, 2010

Sofia.

Sofia er ulik andre byar eg har vore i. Det er eit strøk av noko eksotisk, ein slags smak av noko arabisk, eller kanskje snarare tyrkisk. På marknaden går både eg og Sunniva og tenkjer på den scena i Alladinfilmen der han er på marknad. Den marknaden me er på ber ikkje noko som helst preg av å vera til ære for turistar. Dei sel varer som folk har bruk for, grønsakar og kvardagsklede. Ein kan og få kjøpt brukte ljåar og økser, for den som måtte ha bruk for slikt. Me ser ingen andre på marknaden som ser ut som turister, faktisk ser me ingen i heile byen som ser ut som turistar.

I fylgje turistguiden så skal folk i Bulgaria vera ekstra vennlege og gjestfrie, og faktisk så opplever me folk som ekstra imøtekomande. Mange av bygningane i byen er nokså nedslitne og gatene har eit litt halvshabbypreg, som i og for seg er ganske sjarmerande. Det er mange blomsterhandlarar i byen og du kan få kjøpt nokre av dei flottaste blomsterbukettane eg har sett sånn omtrent gratis etter norsk målestokk. Plutseleg begynner tora å rulla, og det begynner å regna ganske kraftig. Sidan eg bestemte meg for at eg bare skulle ha med sommarklede og ingenting som likna på regntøy eller ytterjakke, står eg i fare for å bli gjennomvåt. Eg kjøper ein paraply av ei dame som sit på fortauet og sel paraplyar. Sunniva morar seg over at eg takkar henne med eit høgt «Gracias!» med skikkeleg rulle-r når eg får igjen vekslepengar. Noko må eg jo bruka spansken min til, og sidan eg ikkje kan eit ord serbokroatisk, eller kva det nå er dei snakkar her, så tyr eg automatisk til det mest framandarta eg kan prestera.

Framandarta er og gateskilta med kyrilliske bokstavar. Sunniva går rundt med kodenøkkelen i eit turisthefte. For kvart gateskilt me har bruk for å lesa, må me stava oss fram gjennom å finna ut korleis ein og ein bokstav skal uttalast, og så prøva å finna gata att på kartet med europeiske bokstavar. Det tek litt tid, men det funkar.

Me høyrer framandarta song halvvegs nede i gata der me bur. Det viser seg å vera utrop frå minareten i ein moské. Det er bønetid, og det moskéen blir fylt til randa. Langt frå alle får plass, og folk kneler på fortauet utanfor. Eg ser ein mann bretta opp genseren og vaska seg i regnvatn til albogane før han krysser gata der han tek av seg joggeskorne og kneler ved sida av dei andre mennene på fortauet. Eg blir ståande halvparalysert og sjå på dei. Det er første gongen eg ser ei muslimsk bønnestund bortsett frå det eg har sett på film. Nokre av mennene blir liggande i same stillinga, medan andre praktiserer vekslinga mellom å berøra bakken med panna, sitja oppreist på kne, reisa seg og kryssa armane inntil kroppen for så å strekka dei mot himmelen. Eg blir oppriktig rørt av synet. Eg ser menneske strekkja seg mot det heilage. Eg kjenner at eg forstår kva Inger Hagerup meiner når ho ser menneske be i ei kyrkje og grip seg i å tenkja «Å Gud ver til for dei!»

I nokre byar eg har vore er det mange lauskattar. Her er det mange lause hundar som ser ut til å leva eit fritt hundeliv på gata. Dei ligg gjerne og søv inntil ein vegg, eller dei spaserer rundt i gatene. I turistguiden står det at dei som regel er snille og vennlege, men sidan det faktisk finst nokre tilfelle av Rabies i Bulgaria blir ein fråråda å klappa dei. Eg kjenner at det er eit tips det ikkje kostar meg så mykje å fylgja, derimot er det ganske fristande å lokka til seg dei slanke eller rett og slett magre kattane ein ser innimellom.

Halvard kjenner seg ikkje heilt i form, og under tvil lar eg han vera aleine i den leilegheita me har leigd i 6.etasje i eit hus midt i byen. Eg minner meg sjølv om at han snart er vaksen nok til å dra ut i verda heilt aleine. Eg liker ikkje heilt at me er utan mobildekning i Bulgaria, men innser at det ville vera gale både å tvinga han med oss og å bli heime med han den dagen me har sjansen til å oppdaga Sofia. Han seier sjølv at han meir enn gjerne har nokre timar aleine. Likevel er eg glad for at han er betre når me kjem heim, slik at han er frisk nok til å bli med ut og eta middag om kvelden.

Heidi

Kommenter innlegget
juli 4, 2010

Ortodoks messe i Sofia.

I Sofia er det ei nydeleg kyrkje, ei kuppelkyrkje, der kuppelen i fylgje drosjesjåføren er av reint gull. Først lurer eg på om kyrkja er Hagia Sofia, som eg lærte mykje om då eg tok kunsthistorie, men eg får det ikkje til å stemma. Etter ein lynrask sjekk på google ser eg at Hagia Sofia ligg i Istanbul, så då får me kanskje kalla denne domkyrkja i Sofia.

På kyrkjetrappa står det to eldre damer og ein tiggar. Damene har blomebukettar i hendene. Dei vil selja, og spør med innsmigrande gammeldamesmil på bulgarsk, er det ein form for serbo-kroatisk, mon tru, om eg vil kjøpa. Eg svarar på engelsk at eg ikkje har bulgarske pengar. Dei formidlar at det går fint med euro og. «For santa Maria!» seier den eine dama, og strekker den vesle buketten med prestekragar og rosa blomar mot meg på same måten som eit lite barn ville ha gjort det. «I might have a euro,» seier eg, og finn fram lommeboka der eg klarer å fiska fram ein toeuro mellom alle dei norske myntane som framleis ligg der. Eg får blomane. Den mannlege tiggaren går omtrent ned på kne. » Please, please, please,» seier han med tynn stemme. «Euro, please…» Eg venner meg aldri til tiggarar, og det skal ein kanskje ikkje heller. Eg skjønar at mykje er spel, og at ein ikkje kan gje til alle, men at desse menneska har det vondt, er eg ikkje i tvil om.

Sjølve kyrkjeromet er overraskande lite, men det er høgt opp til kuppelen. Det luktar honning av alle bivokslysa som er tende, og røykjelse. Ved inngangen blir det seld ikoner, kort, smykker og kjøleskapsmagnetar med små ikon på. Ei gammal dame spør om me ikkje skal ha lys å tenna, og me kjøper kvar vårt tynne bivokslys som me tenner ved ei av lysglobene. Det er ikkje ofte eg har vore inne i ei ortodoks kyrkje, så opplevinga kjennest på ein måte ny. I det eg trur må vera austveggen er det tre ikonostasar, den i midten er størst, og dei andre to tener som ein slags sidealtar, sjølv om dei ligg på rekkje. Sunniva er nyssgjerrig og ikkje redd for å leggja ut på eiga hand, så ho går i god tru inn gjennom den eine ikonostasen. Eg har nok forsømt meg med informasjon. Der inne møter ho presten i lang svart ortodoks prestekjole, som vennleg, men bestemt får fortald ho at her inne kan ho nok ikkje vera. Litt flau kjem ho ut att, men presten gir henne eit tilgivande smil med på vegen.

Det viser seg at det skal vera messe ved eit av sidealtera. Nå kan eg ikkje nok om ortodoks kyrkjeliv til å kunna vita om ein sermoni utan nattverd blir kalla messe, så kanskje det er feil uttrykk. I boka eg les akkurat nå, «Meine Freundin, die Nonne», av Ilka Piepgras, les eg om ein ung tysk kunststudent som under eit studieopphald i Hellas blir så fascinert etter eit besøk i ei ortodoks kyrkje at ho straks startar den lange ferda mot å bli ortodoks nonne. Denne boka har gjort meg endå meir nyssgjerrig på ortodoks trusliv enn eg var før, så eg frydar meg når eg forstår at her kjem me til å få med oss ei gudsteneste.

I boka blir den ortodokse gudstenesta beskriven som eit slags heilag teater som viser oss noko om mennesket og Kristus. Hovudpersonen i boka, som vart nonne, meiner ar dei ortodokse sermoniane talar til andre deler av mennesket enn først og fremst intellektet og at det heilage kjem fram på ein heilt annan måte enn til dømes i ein Luthersk gudsteneste.

Eit lite kyrkjekor, beståande av tre menn, stiller opp til høgre for ikonostasen. Dei er ikkje spesielt oppkledde, den eine, i oransjestripete T-skjorte, kjem springande i siste liten og rekk akkurat å stilla opp før det heile startar. Dei syng a capella, for det meste tostemt, i den grad eg klarer å skilja stemmane. Presten opnar ei av dørene og eit slags vindauga i ikonostasen. På ein eller annan måte minner det meg litt om dokketeater dette at presten viser seg i dører og vindu. Presten vekslar med koret på å bera sermonien. Etter ei stund høyrest det ringling av bjeller, og så ser me presten stå i det eine vindauget og svinga eit røykelseskar med små klokker på. Så kjem han ned i kyrkjeromet, som er mest utan benkjer, og truleg berekna på at folk skal stå under gudstenestene. Han svinger røykelseskaret fram og tilbake der det står eller sit menneske. Så vidt eg har skjøna er røykelsen både eit symbol på bønene som stig opp til Gud og på Guds velsigning over menneska. Først merkar ein mest lyden av røykelseskaret, men etterkvart legg det seg ein tung og markant eim av røykelse i romet. Om nokon veit meir enn dette enn meg må dei gjerne kommentera, for det er mykje eg ikkje heilt forstår.

Gudstenesta, eller tidebøna for det eg veit, varer relativt kort. Etterpå tek den unge presten fram den svarte paraplyen sin og går gjennom kyrkja og ut i regnet for å gå heim. Damene som er i kyrkja, og truleg høyrer til kyrkjelyden, bøyer seg i respekt for han og helsar. Eg lurer meg til å krossteikna Sunniva som sit ved sidan av meg på panna. Ho snur seg og ser på meg med «mor då» blikket. Etter sermonien tek eg ein ny runde i kyrkja. Preikestolen kvilar på ei søyle som står på ryggen av noko Sunniva og eg kviskrande har diskutert korvidt det er ein skulptur av ei løve eller ein skulptur av eit lam. Eg meiner det er eit lam, og at det symboliserer Agnus Dei, Guds lam som bar all verdas skuld. Sunniva meiner det er meir likt ei løve. Når eg kjem fram blir eg eindå meir usikker. For meg ser det ut som eit lam med løvetrekk, og det kan jo henda at det er meininga at det skal vera akkurat det. Eg går framleis med blomane til Santa Maria i hendene. Eg går fram til eit av altera og set blomane i ein av keramikkvasane som står der. Det er ingen ledige vasar, så eg set han saman med ei visnande kvit rose.  Etterpå kjøper me kort og kjøleskapsmagnetar av den gamle dama med ikona. Vekslepengane får Sunniva gje til tiggaren som framleis står på trappa. Så går me ut i regnet me og, same vegen som presten med den store paraplyen.

Så nå har eg eit lettare djupdykk i ortodoksien. Samtidig får me akkurat nå impulsar frå karismatikken. Korleis me er havna på eit luksushotell i Macedonia i lag med ein karismatisk frimenighet frå austlandet, er ei historie som ikkje passar inn i denne rubrikken her og nå. Livet er merkeleg. Heidi

4 kommentarar
« Eldre innlegg
Nyare innlegg »