Gå til innhald
juli 2, 2010

Buss gjennom Aust-Europa

Ein halvtime før avreise stod me og venta på ein busshaldeplass i Berlin. Me hadde rekna med tysk punktligheit, og stussa litt over at bussen framleis ikkje var komen fem minutt før avgang. Me trøysta oss med at det stod ein liten samling menneske der i lag med oss, alle snakka språk me ikkje forstod, og såg austeurpoeiske ut, så me satsa på at me var på rett tid og stad. Tjue minutt over tida kom bussen. Ingen av dei tre som skifta på å kjøra snakka brukbart tysk eller engelsk, men me fekk nå gjort oss forstått. Inne på bussen var det ganske trongt, spesielt sidan ho framfor meg hadde lagt ned setet. Halvard og Sunniva klarte å finna plasser der me fekk sitja saman, takk til dei. Bussen var nemleg ganske full, så viss me hadde venta til bagasjen var innsjekka hadde me nok enda opp med å sitja eit stykke frå kvarandre.

I ettermiddagssol kjørte me gjennom tidlegare Aust-Tyskland. Det virkar som om forskjellane på aust og vest har jamna seg heilt ut. Første gongen eg var i Aust- Tyskland, før muren fall, var det som å koma 25 år tilbake i tid på den andre sida av muren. Me kjørte til Dresden for å plukka opp endå fleire passasjerar, eg trudde aldri dei ville fått kvart sitt sete, men det gjekk til slutt. I Dresden skjøna me at dette ikkje var nokon daffetur, for etter 3 timar på bussen var det ikkje snakk om at nokon fekk gå ut medan dei lasta inn bagasjen til dei nye.  Mange av passasjerane stod i midtgangen med sigaretten i handa klare for å få koma ut og tenna på, men det var det ikkje snakk om.

Det vart sett på filmar, teksta til eit slavisk språk, men det var umogleg å få med seg lyden. Første pausen var like før grensa til Tsekkia. Me fekk med oss så pass som at folk blei oppfordra til å gå på toalettet på vegkroa, og at stoppet skulle vara i 10 minutt. Det viste seg at alle stoppa vart annonserte til å vera nokså korte, bortsett frå eit som var på 30 minutt. Det viste seg at alle stoppa var minst ti minutt lengre enn annonsert, men ein tek bare ikkje sjansen på å bli aktreutseilt på ein austeuropeisk haldeplass.

Me kjørde inn  i Tsjekkia i kveldslys, det var vakker natur med gule kornåkrar og grøne enger. Langs åkrane vaks det masse valmuer. Ut på kvelden kom me til Praha. Først hadde me lurt på å stoppa i både Praha og Budapest, men me fann ut at tida ikkje strakk til, så me hadde kjøpt non-stop-billettar til Sofia. Sidan folk skulle både av og på i Praha og Budapest, fekk me ein sightseeing rundt i byen med på kjøpet. Praha var ein nydeleg by, dit vil eg tilbake. Slik det var nå fekk me 10 minutt på busstasjonen. Me skjøna at me ikkje hadde tenkt nok før turen. Alle medpassasjerane våre hadde med seg mat og drikke. Me hadde med oss euro, og trudde det ville rekka, men i Praha ville dei ikkje ta euro, og det var ingen plass å veksla på 10 minutt. Eg vart litt engsteleg for om ungane våre , og forsåvidt oss og, ville måtte sitja på ein varm buss i 30 timar utan vatn å drikka, men gjekk ut frå at det ordna seg nok.

Toalettsituasjonen var og ei sak. Det var do på bussen, men det var tydeleg at dei helst ville at folk skulle bruka det minst mogleg. Derfor sprang alle inn på do når bussen stoppa i ti minutt. Den slappe haldninga me har i Norge om at bensinstasjondo er gratis, er ikkje noko ein slepp unna med i deler av det store utland. Det var derfor alltid spennande om dei ein eller to personane som sat og vakta doa ville ta til takke med ein euro i staden for småpengar i ulike mynteiningar eg aldri hadde høyrt om. Det gjekk heldigvis bra kvar gong.

Ei dame på bussen snakka litt tysk og kunne oversetta til oss kor lange pausane skulle vera. Det var me takksame for. Me fekk og sett oss litt om frå bussvindauget i Budapest, og dit vil eg og tilbake. Det var veldig interessant å sitja og sjå ut vindauget, og me vart veldig flinke til å finna alle tenkjelege måtar å plassera kroppen sin på på veldig liten plass for å prøva å skåna halebein og korsrygg mest mogleg. Ungdomane våre var veldig tålmodige, og det var ikkje noko sutring over kva me hadde drege dei med på. Der me reiste i Ungarn var det og mykje jordbruk og veldig vakkert, eg tenkte på barnesangen om Joska som kjører tog over putskaen til Balaton, Joska hadde den fordelen at han kunne bevega seg litt meir enn oss. Det var stor lukke då me stoppa ein plass der me etter fingerspråk og ei blanding av engelsk og tysk fekk lov til å betala med Euro. To euro for ein liten kopp svart espressokaffi var verd kvar cent. Kva me skulle eta var verre, eg peika på noko bakverk og viste med fingrane at eg skulle ha fire. Det viste seg å vera butterdeig med veldig mykje smør og inni var det skinke og ost, Sunniva klarte ikkje å eta det, men me fekk hanka med oss ei øskje sjokoladekjeks og viktigst av alt, store plastflasker med vatn.

Ved grensa til Serbia måtte me venta lenge. Det var innsamling av alle pass og køen gjekk seint framover. Vel over grensa syntest eg nokså fort at me kunne merka at me var komne over i eit fattigare land. Driftsbygningane såg ofte ganske falleferdige ut, men åkrane og jordene var store og frodige. Dei dyrka purre og solsikker og enten dyrka dei valmuer og, eller så vaks dei ville. Det var og åkrar med noko eg trur må vera sukkerrøyr. I første delen av serbia var landskapet flatt. Eg såg fleire menn som arbeidde med hest ute på jordene, og me såg og esel. Det såg ut som om mange bønder dreiv på nokså gammaldagsvis. Fleire var ute og slo gras med lange ljåar, eller lukte i åkrane. Fleire stadar var mann og kvinne ute og arbeidde side om side, og ein plass såg eg eit par som hadde matpause under eit stort tre. I Serbia brukte ein god del av kvinnene sjal på hovudet, eg går ut i frå at det betyr at dei var muslimar.

Etter at me hadde kjørt gjennom Beograd skifte landskapet art og vart meir kupert. Utpå ettermiddagen stoppa bussen for å gje oss ein heil halvtime pause. Me stoppa på ein rasteplass med nærmast ein liten marknadsplass med små butikkar der ein kunne kjøpa mat, is, brus og kaffi. Eg trur røyking må vera mykje meir utbredt i Austeuropa enn heime akkurat nå, for eg hadde inntrykk av at 90% av dei som kjørde buss i lag med oss fann fram sigarettane kvar gong me hadde pause. På rasteplassen såg eg mange kvinner med sjal rundt hovudet røyka. Eg kan ikkje hugsa å ha sett før at muslimske kvinnar kosar deg med ein sigarett, men det seier sikkert meir om mine fordommar enn om den verkelege verda.

På rasteplassen fekk eg sånne «tilbake til 60-talet assosiasjonar, for her var storfamiliane på tur. Bestemor og mor i lange kjolar med sjal rundt hovuda stod og kokte middag på primus oppå campingbordet, med grønnsakar og ulike formar for pølser dei stod og skar opp. Bestefar låg og sov i graset på eit ullpledd medan ungane sprang omkring og leikte med ein ball. Det såg riktig koseleg ut. Eg hugsar ein gong me var på tur med farmor og farfar og varma komler på primus, men det er ein heilt annan historie, som ikkje passar inn her.

På denne haldeplassen og var det ein del av pauseritualet å finna seg ein do. To eldre kvinner sat i «respepsjonen». Den eine tok pengeskrinet opp frå ei skuff kvar gong nokon betalte, og den andre tok i mot pengane. Heldigvis fekk eg betala med euro. Då eg kom inn og opna det første avlukket, såg eg at det var ein sånn «hol i golvet do». Eg sneik meg inn på handicaptoalettet, og tenkte eg fekk heller ta i mot kjeften når eg kom ut igjen, men jammen klarte eg å snika meg ut att og… Kjærasten min hadde prøvd seg på det same trikset på herretoalettet, men han var blitt stoppa og bryskt blitt gjort merksam på, på serbisk, at han ikkje såg særleg handicappa ut.

Ikkje alle hadde det like bra på bussen. Medan me andre stort sett bare sleit med å finna nye måtar å sitja på som ikkje gjorde vondt, var det ei ung kvinne som sat og kasta opp i ein pose med jamne mellomrom. Først trudde me ho var bilsjuk, og vurderte å by på reisesjuketablettar, men Halvard sin tolking om at ho sikkert var gravid, var nok meir rett. I alle fall hadde ho babylatter som ringetone på mobilen og heldigvis fekk ho mange telefonar å atspreia seg med. Det var ikkje snakk om å stoppa bussen fordi om ho kasta opp. Ho hadde med seg ein ung kjærast som klappa på henne og trøysta ho, men då me kom til Sofia sette ho seg rett ned på fortauet med oppkastposen sin og nekta å røra seg. Truleg skulle dei på ein buss til, som ho ikkje orka tanken på å gå inn på… Kjærasten såg ut til å mista tålmodet heilt. Han drog henne i armen og kjefta. Så tok han seg ein runde aleine og ein røyk, og kom tilbake og klarte å lokka ho med seg. Stakkars jente 30 timar på ein buss i intenst kvalm tilstand kan ikkje vera det store.

Siste delen av Serbia kunne naturmessig likna litt på Norge, med smale vegar der det så vidt gjekk an for ein buss å passera andre store bilar. På grensa til Bulgaria tok det endå lengre tid, frå bussvinduet kunne eg observera bilar med far og bestefar i framsetet med mor, bestemor og ein usikra baby i baksetet. To menn skubba bilen sin over grensa fordi motoren ikkje virka. Ei bevæpna grensevakt kom inn i bussen, studerte oss, samla inn alle passa, forsvann med dei og vart borte lenge, før dei kom tilbake med passa og kunne reisa ut av Serbia. Men etter 100 m i ingenmannsland, skulle me inn i Bulgaria, og det var endå meir omstemdeleg. Først måtte me venta ei stund, så måtte alle ta med passet sitt og stå i lang, lang rekke med passet sitt, for at me skulle sjekkast inn i Bulgaria ein og ein.

Heldigvis var det ikkje meir enn åtte mil å kjøra frå grensa til Sofia. Det første me såg då me kom inn i byen var hus som såg ut til å vera bomba fordi dei ikkje hadde heile tak og toppetasjar. Så kom me til noko som bokstaveleg talt må vera eit slumområde. Der budde folk i gamle jernbanevogner og heimesnekra hytter. Det var ungar overalt, og ein av mennene hadde nettopp velta to store søppelkontainarar der dei leitte etter mat, klede og møblar.

På jernbanestasjonen stod me og venta lenge på at far i familien skulle få veksla pengar. Så vart me nesten overfalt av drosjesjåførar som ville dra oss med til sin taxi, dei fleste av eit merke som turistguiden ikkje anbefalte oss å bruka.

Taxisjåføren snakka greitt engelsk og var blid og jovial. Då me spurde om han hadde kjende til Norge sa han «Of cause, I`ve been there. I fished salmon.» Han sa at me skulle bu i den finaste delen av Sofia, men i våre trøytte auge såg det nokså forfallent ut. Me vart losa gjennom noko som likna på ei industridør. På veg opp trappene til 6. etasje bad eg til Gud om at leiligheita me hadde leigd skulle vera nokonlunde skikkeleg, eg hadde ein følelse av at ungdomane våre snart hadde fått ein overdose Austeuropa. Heldigvis viste det seg å vera over all forventning der oppe, og eg og Sunniva sende gutane ut for å kjøpa noko mat me kunne varma i microen. Etter 27 timar på buss, og ein dag i Berlin før bussavgang var det ein himmelsk følelse å få seg ein varm dusj, og etterkvart litt skikkeleg mat; brød, smør, ost, ris og frosen lasagne.

Heidi

4 kommentarar
juni 29, 2010

I Sachsenhausen veks det ville blomar

I Sachsenhausen veks det ville blomar, kvite og rosa, og innimellom store tre klatrar det kvit vivendel.  Engene er tørre og gulbrune, og nokon har lagt frå seg eit norsk flagg der ei av brakkene stod som nå er borte. Det var nok nokon som ville minnast ein nordmann som ein gong budde der, ein slektning kan henda.

Første gong eg høyrde om Sachsenhausen var på barneskulen. Dei fortalde at skulestyraren vår, KB Lima, ein rund og smilande mann, hadde vore fengsla der under krigen fordi han nekta å samarbeida med tyskarane. Ryktet mellom ungane fortalde at han hadde blitt nøydt til å eta kjøtet frå ein roten gris.

Opprinneleg hadde me ikkje tenkt eit besøk i Sachsenhausen inn i Berlinplanane våre, men Halvard fann ut at denne konsetrasjonsleiren låg veldig nære byen. Me syntest alle det var ein god idé, spesielt sidan det var ungdomane som tok initiativet.

Det gjekk turistbussar frå Berlin, men sidan me allereie hadde kjøpt 5-dagars billettar til tog, trikkar og offentlege bussar i området, fann me ut at me kunne reisa først med lokaltog til Oranienburg, og ta ein lokalbuss der i frå.

Inngangsbilletten var gratis, men me leigde oss guiding på høyretelefonar. Det var sterkt å koma inn i ein av desse leirane som me har høyrt så mykje om, og nå i 7.klasse hadde me eit stort opplegg rundt ”Anne Franks dagbok” og ”Gutten i den stripete pyjamasen”. Me fekk gå inn i brakkene og sjå sovesalar og toalettrom, og me fekk sjå sonene med grus, elektrisk piggtrådgjerde og patruljerande soldatar. Det var lett å forstå at desse leirane var så godt som umoglege å ryma frå.

Me såg den halvsirkelforma plassen der alle måtte stilla opp grytidleg om morgonen og etter end arbeitsdag, og brakkene der dei sjuke låg omtrent oppå einannan. Me såg og SS-kvarteret utanfor muren der det var dans og casino, og der fangar i kvite dressar varta dei opp når dei hadde selskap, og me fekk sjå dei stripete fangedraktene og luene dei måtte ha på seg.

Me fekk og høyra det som ikkje er så godt kjend som resten av historia, nemleg at russarane brukte Sachsenhausen som fangeleir etter krigen, så den siste krigsfangen var ikkje skoten då frigjeringa kom i 1945…

Ettermiddagen og tidleg kveld vart brukt på Potsdammerplatz som var ingenmannsland under åra med Berlinmur. Nå er det eit flott moderne torg med vannfontene, filmsenter og kjøpesenter. Etterpå var me på eit obligatorisk besøk for å beundra Brandenburger-Tor. Der kom me midt opp i filminga av eit TV-program der programleiaren stod like ved triumfbuen og skulle  innleia programmet, men stadig vart avbroten av larm frå bussar og bilar.

Tilbake på Hotel Bogota viste det seg å vera 30-talskveld eller noko slik, der ein dansekvartett med ein utruleg dyktig klarinettist spelte, og publikum, kledde i 30-talskostyme dansa swing. Det var skikkeleg stilig å sjå på. Ein av dei dansande herrane var kledd i tysk militæruniform. Det gav meg litt rare tankar etter besøket i konsentrasjonsleiren. Dei som jobba der var bare menneske som hadde gløymt, eller ikkje hadde sjanse til å halda fast på tanken på menneskeverdet til dei som var fangar der og gjekk omkring i stripete fangedrakter, stadig meir avmagra.

Då eg var lita fortalde bestemor meg om muren dei hadde bygd i Berlin, som hadde skilt familiar og vener frå kvarandre. Ho sa at ho håpa muren skulle falla, men at mange trudde det aldri kom til å skje. Det same sa dei på skulen.

Eg hugsar korleis me vantru såg på fjernsynet då muren fall i slutten av 1989, og at Per Inge hadde med seg små bitar av Berlinmuren på nyttårsfesten same året, eller kan det ha vore året etter?

Berlin må jo vera rette plassen for framtidsoptimisme. Måtte dei gode kreftene sigra, og måtte verda aldri gløyma kor gale det gjekk under krigen.
På fjernsynet her sender dei ei nyheitssending medan eg sit her og skriv. Me ser president Obama eta hamburgar med president Putin, eller kanskje det rett og slett var Medvedev… Det er ein merkeleg verden me lever i. Men la oss takka alle gode makter for at leiarane for aust og vest for tida av alle ting kan nyta ein hamburgar saman,

Hugsar ikkje korleis Brecht si fredsvise høyrest ut på tysk, men her er nokre linjer på norsk.

Fred over alle i landet,

Fred over oss i vår by,

Måtte den alltid gi rom for.

Den som gir andre ly.

Fred over barnet i vuggen,

Og over den som skal dø,

Måtte vår jord bli oss vennlig,

Og gi oss det daglige brød.

Heidi

Kommenter innlegget
juni 28, 2010

Berlin ist eine Reise wert.

Akkurat det hugsar eg eit av kapittela i læreboka mi i tysk heitte. Og eg lærte av min første tysklærar Jakop Bergeland at Berlin skal uttalast med trong e. Beeerlin, ikkje Bærlin. Den siste formen for uttale karakteriserte han som «komletysk» og komletysk ville han ikkje høyra lyden av i klasseromet. Eg lærte veldig mykje tysk av den mannen, og synest framleis at det er veldig kjekt å snakka tysk, sjølv om eg merkar at tysken min har vore nokså deaktivert i nokre år. Eg har ikkje problem med å forstå, men eg må leita litt etter orda. I dag har eg kjøpt meg ei tysk bok som eg gler meg til å lesa. Det er ein biografisk roman om to venninner. Den eine, som er blitt journalist, skriv om barndomsvenninna som har vald å bli nonne.

Når eg snakkar om bøker, så las eg ei veldig fin bok i går. Ho heiter «Hun er sort, dog vakker.» Margaret Skjelbred skriv biografisk om mor si, og om sin eigen oppvekst i ein veldig streng haugiansk menighet. Det var ei vakker og interessant bok som reiser mange viktige spørsmål om tru, livsstil og barneoppdragelse. Ho er med dette sterkt anbefalt.

Men tilbake til oss her i Berlin. Me har hatt ein veldig fin dag i varmt sommarver. Det er så fint å vera i lag med dei yngste ungdomane våre på denne måten. Mest utan at eg har lagt merke til det, har Halvard vakse forbi Sunniva og blitt ein høg, tynn ung mann. Han har brukt deler av dagen til å kjøpa seg LP- plater av eit obskurt band eg aldri har høyrt om. Det kjennest som om ungane plutseleg er blitt vaksne når dei bestiller laks og franks løksuppe på restauranten i staden for hamburger og pommes frites. Me har vore på fleire museum og fått detaljane i byens historie frå Hitlerregimet og fram til nå. Det som gjorde sterkast inntrykk på meg var ein serie fotografi av små barn frå den jødiske ghettoen under krigen.

På eit av musea høyrdest plutseleg eit høgt dunk mot golvet. Ei eldre dame hadde besvimt og blødde frå eit kutt i panna. Det var rørande å sjå kor fort folk rundt henne reagerte. I løpet av sekund vart ho hjelpt opp frå golvet, fekk vatn frå ei flaske og papirlommetørklær til å tørka vekk blod med. Vaktene fann ein stol og kort tid etter kom det ambulansepersonale. Eg høyrde ho fortalde dei at ho følte seg i heilt fin form nå og at ho ikkje var svimmel lenger, så me får håpa det gjekk over i likaste laget. Eg synest eg ser svært ofte at folk er langt betre medmenneske enn det ryktet skulle tilseia det. Som songaren Trille song på 80-talet, sitert etter minnet som vanleg:

Sådan ser jeg ofte striber av lys,

ofte striber av varme,

som når en hvisken hørest bedre enn et råb.

Ja, jeg ser små skibe sejle fulle av håb.

I dag utfordra eg høgdeskrekken min, og gjekk med på å vera med opp i fjernsynstårnet her i Berlin.  På ein høgde av 368 meter over bakken sat me på ein roterande restaurant med utsikt over byen. Eg åt røykelaks i pannekake med kantarellstuing til. De skjøner at me lever som kaksar…

Nå er det stor rift om internett i «heimen,» og eg har truleg brukt opp tida mi i denne omgangen. Kjærasten min har ytra ønske om å oppsøka ein plass der han har blitt tipsa om at dei dansar salsa på måndagskveldane, og han vil gjerne ha meg med dit. Me får sjå. Nå ser han og ungane på ein VM-kamp mellom Chile og Brasil på ein ikkje heilt snøfri skjerm. Det er null-null så langt.

Auf wiedersehen.

Heidi

4 kommentarar
juni 28, 2010

Einen Koffer in Berlin

Me  er for tida residerande i Berlin. Nærare bestemt bur me på  Hotel Bogota som ligg i ei sidegate til Kurfürstendamm, ei av hovudgatene i byen. Romet me leier er ein slags leiligheit, eit stort hovudrom med eit gammalt piano, ein gammal radio, to senger med forheng, ein slags sovealkover, ein divanliknande sovesofa, eit skrivebord, to lenestolar med blomstra trekk og eit rundt bord. Innanfor er det eit lite rom der det er eit bad med dusj og ei dobbelseng i eit bittelite soverom med forheng. I tillegg er det eit TV- apparat, der dei akkurat nå sender andre omgangen i VM-kampen mellom Argentina og Mexico. Dessverre må ein betala ein del for å få internett på romet, så det har eg ikkje fått dei andre med på endå. Dette blir ein test på å skriva blogg i eit word-dokument. – Så får eg håpa at eg får til å legga det ut på Andedräkt ved første oppkopling til nettet…

Då me landa i Berlin var fotballkampen mellom England og Tyskland framleis under speling. På togstasjonen sat folk tett som bier og såg framfor TV-apparata. Toget frå flyplassen inn i byen var så godt som tomt, den einaste dama i vogna vår sat og fulgte med på kampen via mobilen sin. Me kjørte forbi fleire dolkemengder samla i fluktstolar og på benker framfor storskjermer, og då me kom inn mot sentrum høyrdest jubel. Me skjøna at Tyskland hadde vunne, og fekk seinare vita at dei hadde vunne 4-1.

Då me gjekk av toget på Bahnhof Zoo, (som eg i parentes bemerka forbind med Christiane F og boka ”Wir Kinder am Bahnhof Zoo, som ein gong i tida gjorde stort inntrykk på meg,) vart med møtte av eit overdøvande bråk og kaos.
Ikkje hadde eg skjøna at ein åttandedelsfinale kunne vera så gjev å vinna. Bilane med fotballsupportarar stod tett i tett i gata og alle låg flatt på bilhorna. Folk stod på biltaka og svinga tyske flagg, og dei hang utanpå bilane og blåste i slike sørafrikanske plasttrompetar som eg ikkje hugsar kva heiter. Etter lydnivået å dømma, hadde dei akkurat vunne ein krig eller noko slikt. Det var hyling og hoiing og jubling, og skyting med luftgevær og smelling av kinaputtar. Gatene var fulle av folk med tyske flagg rundt seg og alt frå gamle damer til babyar figurerte med små påmalte tyske flagg i ansiktet. Det var komplett umogleg å konversera med einannan på vanleg måte, me leita på kartet etter hotellet vårt, og peika oss fram. Det var interessant å observera at og jenter med lange kjolar og hijab hang utanpå bilar og vifta med tyske flagg.

Då me ein time seinare gjekk ut for å sjå oss om og få oss litt mat, var kaoset framleis komplett.  Me bytta ut fortausrestauranten med ein innandørsplass, slik at det skulle vera mogleg å snakka saman medan me åt. Etter måltidet hadde me nydeleg kaffi i diverse former utanfor Starbucks. Då me kom til torget ved Gedächtniskirche, såg det ut som om det hadde vore krig eller sjøslag der. Ein vassa bokstaveleg talt i søppel og glasskår etter noko som såg ut som tusenvis av knuste ølflasker, ein nokså berusa gateselgar stod der med narrehatt i fotballdrakt og selde fotballsuvenirar medan han kasta kinaputtar ut i gata.

Dette stemde nokså dårleg med det eg har trudd om tysk mentalitet  og ”Ordnung muss sein.” Men så plutseleg såg det ut som om kaoskreftene vart temma att. Plutseleg var det masse politibilar og uniformerte betjentar i gatene, og tre store feiebilar, den eine såg ut til å ha ein slags støvsugarfunksjon, gjekk laus på grapset og glasskåra. Det siste eg såg før me var tilbake på hotellet var ein smågråtande supportar, som sutta fortvila på sigaretten sin, medan ein kvinneleg politibetjent plastra eit kutt i panna hans. Det er fint å vera i Berlin att. Tysken min treng å bli brukt.            ’

Heidi.

2 kommentarar
juni 27, 2010

Reisefeber.

Eg er ikkje heilt god når eg skal ut og reisa med fly. Forlegg ting eg har lagt fram og leiter etter briller og nøklar. Nå har eg brillene på nasen og kjærasten min har tatt hand om passet, så då får det stå til. Eigentleg flyskrekk har eg vel ikkje lenger, men masse sommarfuglar i magen, og går heilt i surr med kva som bør tenkjast på og ikkje. Men nå er magnoliatreet planta bak i hagen, og det er ikkje lite bare det. Heldigvis så pleier kaoskreftene å roa seg så fort turen er i gang. Me satsar på sol og sommar, for denne gongen har me stort sett latt varme klede ligga att heime. Vermeldingane er varme, og skulle me frysa, så er det vel ullteppe, klede og sjal å få kjøpt.

Ferien kan begynna. Me har hatt lasagnefrokost i hagen, og to av venninnene til Sunniva er komne for å seia ha det bra til henne. Nå blir det ropt frå førsteetasje om «ready for take off, så då går me…

Heidi

2 kommentarar
juni 25, 2010

Eit sommarminne.

Det er sommar, og eg er seks år gammal. Me bur på toppen av eit byggefelt, og det er graving, sementrøyr og kabelsneller overalt. Her bur det nye ungar ein kan bli kjent med, mange fleire enn der eg budde før. Nedst i bakken bur Trude og Solfrid. Solfrid er stor og skal begynna på skulen. Ho har kort mørkt hår og to store systrer som liknar på henne. Det ser spennande ut å ha store systrer. Eg er eldst heime hos oss, og mest alle ungane eg har leika med til nå har vore yngre enn meg.

I dag skal me leika med dokker og ha ute dokkevognene. Eg har fått ei stor dokkevogn av bestemor. Ho er ny og himmelblå med brems og regnslag og skygge ein kan slå opp og ned. Eg fekk velgja den dokkevogna eg ville ha i butikken. Det vart ei lyseblå, for lyseblått er den finaste fargen bestemor veit. Då eg kom heim angra eg litt på at eg ikkje hadde vald ei solgul dokkevogn. Eg fann ut at det kunne eg ordna sjølv, og gjekk laus på vogna med gule fageblyantar. Mor sa at eg ikkje måtte øydelegga den fine vogna. Heldigvis gjekk det an å vaska vekk med ein klut og såpe. Dokkevogna er av plast og toler vatn.

Trude har lange fletter og er fem år gammal. Ho har og ny dokkevogn, men hennar er mindre enn mi, og har ikkje blanke metallskjermar på hjula. Solfrid har ei gammal dokkevogn. Ho ser ut sånn som barnevogner gjorde før, med baggen mest heilt nede på bakken og høgt handtak. Eg synest vogna er fin på ein litt spennande gammaldags måte,og lurer på om ho har arva henne etter dei store systrene sine.

Solfrid seier at det passar best at den som er eldst og høgast har den største dokkevogna. Det betyr at ho må låna mi, og eg må låna Trude si, og Trude får den fine gamle vogna. Ingen av oss protesterer på det. Det høyrest logisk nok ut at det må vera slik. Bak huset til Solfrid og dei, har dei ein fin hage med terasse. Der kan me bu. Me dekkar eit lite bord på terrassen med små tallerknar og skal eta middag. Mor til Solfrid kjem ut til oss med brødskiver med ost og smør. Men dei passar ikkje heilt til vårt bruk, dei blir for store. Solfrid går inn og hentar ein kniv og ei bittelita gryte, og finn ut at me kan ha suppe til middag. I hagen har dei store rabarbraaer. Me skjer rabarbra i små bitar og har oppi suppegryta. Brødskivene blir skorne i små bitar dei og, og Solfrid hentar skeier.

Så sit me der i sola med kvart vårt dokkebarn på fanget og et rabarbrasuppe med brød. Brødet blir gjennomtrukke av vatn. Det er spennande å ha laga sin eigen middagsmat. Me et suppe med teskeier. Solfrid held fram si skei og viser oss eit lite gulkvitt flak. «Eg fekk osten,» seier ho fornøgd.

Heidi

Éin kommentar
juni 24, 2010

Dokumentaristen som lyrikar…

sa Margreth Olin på radio i dag, og eg kjende at det var eit utsagn som traff noko viktig i meg. Margreth Olin lagar, for dei som ikkje måtte vita det, heilt fantastiske dokumentarfilmar. Ho var gjest i eit kulturprogram på radioen og sa at ho ynskja å vera like mykje lyrikar som journalist når ho laga film. Det synest eg at ho lukkast med på ein overbevisande måte.

Plutseleg innsåg eg at det er min agenda og. Til dømes er det det eg ynskjer å gjera på denne bloggen. Det høyrest kanskje ut som ei heller svulstig programerklæring, men det er rett og slett slik det er. Eg ynskjer å fanga livet i svevet og løfta det opp for dei som måtte visa interesse.

Eg har møtt mange som stiller seg heilt uforståande til det å skriva blogg. Kva interesse skulle det ha for andre kva eg et til middag, liksom. Det er eit synspunkt eg har stor respekt for. Sjølv har eg den pasjonen at eg er grunnleggande og djupt fascinert av livet og av menneska som lever det. Eg har hatt denne litt sære interessa så lenge eg kan hugsa, og meiner sjølv at eg kan minnast heilt tydeleg at eg systematisk smuglytta til dei vaksne då eg var i treårsalderen, og at eg på den måten fekk servert fragmentariske bitar av liv som eg sjølv ikkje kjende til eller hadde erfaringar med, som eg prøvde å setja saman til ein heilskap. Dette har eg aldri klart å slutta med. Eg trur eg kunne ha sitte på eit tog i vekesvis og bare lytta til kva folk snakkar om. Ikkje for å latterleggjera det dei seier, eller for å sladra om det til andre, men fordi eg er oppriktig nyssgjerrig på korleis desse menneska opplever dette å leva. Eg veit jo bare korleis det er å vera meg, og snautt nok det om ein skal sjå veldig filosofisk på det. Eg kan jo opphøya det heile til at eg drøymer om å skriva bøker, og dåmå ein driva research, men eigentleg trur eg ikkje det er det det handlar om.

Eg har alltid slukt biografiar og dokumentarar om enkeltmennesket på TV og på film. Det seier seg sjølv at for slike som meg så må det å lesa bloggar vera som å forsyna seg i ei stor konfektøskje. Eg les ganske mange bloggar kvar dag, og set spesielt pris på å lesa bloggar skrivne av menneske som har fundamentalt ulike liv og erfaringar som det eg sjølv har. Og eg torer mest ikkje seia det høgt, men ja, det interesserer meg å vita kva folk har til middag, men endå meir interesserer det meg kva dei tenkjer og trur. For meg er dette langt meir interessant enn å samla på frimerke eller spela golf.

Og sjølvsagt vil eg prøva å dokumentera mine eigne erfaringar med livet og. Helst på ein lyrisk måte, på same måten som til dømes Margreth Olin og Wera Sæther har gjort det. Dette er på ein måte agendaen min med alt eg skriv. Eg skriv blogg i håp om å vera akkurat ein lyrisk dokumentarist. I tillegg vil eg gjerne nå fram til andre om det som kjennest viktig i mitt eige liv. For meg rommar ordet viktig både erfaringar, tru, verdiar og slikt eg undrar meg over. Kanskje me kan undra oss saman, og kjempa i lag for det me har tru på… Og på ein måte håpar eg dette kan bli agendaen for skriveåret mitt, som eg nå, teknisk sett gjekk inn i for fem dagar sidan.

Akkurat dette, eller i det minste omtrent dette, var det eg måtte få skrive ned før eg gløymde det. Nå får eg gå ned att for å halda fram med å vaska golv og bretta reine klede. I tillegg skal eg småeta av ein liten haug moreller i ei keramikkskål på kjøkkenbenken. Mens eg gjer alt dette, kan eg undra meg litt over om nokon kjenner seg att i det eg har skrive, eller om dette bare høyrest rart ut for andre menneske.

Heidi

4 kommentarar
juni 23, 2010

Jonsok-kvelden.

Jonsvake heitte det frå gammalt av. Vaka for Johannes døyparen med andre ord, det er vakkert uttrykt. Jønsok heitte det då eg var liten, då morfar gøymde brusflasker til oss på eplestykket, eller potetåkeren som det ville ha heitt nå. Seinare har me vel like ofte sagt St Hans, etter den same heilage Johannes døyparen. St.Hans dagen er i morgon, og dette er St. Hans-kvelden, ein av dei lysaste kveldane i året. Klokka er ti over elleve, rekna ut frå sommartid, og framleis kan eg sitja her og skriva i dei siste restane av dagslys.

Dagen har vore usedvanleg vakker, og tanken har slått meg at det er ein slags galskap i det at me reiser vekk kvart einaste år på denne aller lysaste tida. Nå skal eg verkeleg nyta dei tre lyse kveldane me har att i tillegg til denne før me set oss på eit fly som går til varmare og mørkare deler av Europa. Kjellaren er snart ferdigrydda, og berget av skitne klede i vaskekjellaren er snart ferdigvaska. Me har vore ganske flinke. I går fekk eg besøk av Torhild, eg hadde tenkt å stikka av frå rotet, men ho fekk denne edle tanken at nå skulle me heller rydda kjeller slik at me kunne bli ferdige ein gong. Og slikt kan ein vel ikkje protestera på. Me fekk gjort mykje. I dag har eg hengt ut og lagt saman store mengder klede, og eg har planta fleire av stiklingane eg har sådd over i store sinkbøtter. Eg har mista oversikta over kva slags frø det er som blømer, men eg trur det er kornblomar og rosa evighetsblomar. I tillegg lurer eg på om det kjem opp ei og anna valmue. Til neste år har eg tenkt å planta masse stauder, peonar, ranunklar, akeleier, lupiner, sibirvalmuer og små rosa strandnellikar. Me får sjå om me får det til. I år er året for å dyrka fram sommarblomar frå frø, og i morgon må me få magnoliatreet i jorda.

I føremiddag øvekjørde eg med Ingrid. Me kjørte ned til galleriet på den gamle prestegarden ytterst i havgapet. Det er så vakker natur der ute at ein får lyst til å setja seg ned å gråta fordi ein blir så berørt av det vakre. Havet ligg og rullar, rålmodig og uendeleg, og i grøftekantene langs vegen veks det alle slags ville blomar. Me såg ei utstilling der det vart stild ut all slags samleobjekt. Så gjekk me opp på det faste galleriet og fekk sjå bilete frå mappene i store skuffer. Ingrid fekk velgja seg eit lite trykk av Terje Ythjall til gebursdagen sin først i juli. I fjor fekk ho eit anna trykk av den same kunstnaren. Det er humoristiske og detaljrike små bilete med menneske med klovnemasker først trykte og så handkolorerte. Dei to bileta var laga med ca 20 års mellomrom, men hadde same typen figurar på. Det er så koseleg at eg og Ingrid har same interessa for kunst og kan kosa oss med å gå på utstillingar og i galleri saman.

Til middag steikte me aure som Oddvar fiska i går kveld og forærte til oss. Det var fin fisk som var heilt lyserød i kjøtet. Steikt aure vend i mjøl med pepar og salt i og så steikt i margarin i varm steikepanne er for meg lukt og smak av barndom. Me fiska aure i vatnet like nedanfor garden til farmor og farfar, steikte han med det same, og åt han til kvelds eller middag. I dag åt me fisken saman med masse røn salat med raude paprikaskiver, agurksalat og rømme. Det smakte heilt nydeleg.

I kveldinga kjørde eg og Sunniva opp til mor og far der me drakk kaffi på terrassen saman med syster og familien hennar. Blomane blømde for livet, for far er flink til å få hagen til å leva. Daniel kjærasten til Elisa, hadde fått med seg prinsessekake frå mor si i Skien og me lunka ho i steikeomnen før servering. Eg fotograferte Sunniva og Vilde sitjande og liggande i graset bak barndomsheimen min, og Sunniva fekk fleire flåttar oppover beinet som ho måtte rista av seg før dei beit seg fast. Dei seier det er flått- år i år, og i bakhagen til foreldra mine går det rådyr som truleg dreg med seg slike småkryp. For første gongen på fleire veker roa nordavinden seg såpass at det faktisk kjendest sommarvarmt ut ute. Den typen sommarver som faktisk kan vera ganske stabilt i ein krok av verda med jamnt over ustabilt ver er somrar med sol og nordavind. Det kan vara i veker og nesten i månadar. Vinden er så kald at varmen liksom ikkje slepp til, men vakkert er det å sjå på.  I vår del av Europa treng ein levegger meir enn aircondition når det er sommar.

Eg var sistemann som reiste heim, eg fekk med meg komler til middagsmat i morgon, og ein stor bukett akeleier saman med jomfruen i det grønne. På veg gjennom den lyse forsommerkvelden kjende eg konstant lukt av røyk frå ulike St. Hans- bål, og eg såg sola transformera seg om til ei oransje eldkule, som framleis hang langt over havoverflata då eg kom heim halv elleve om kvelden. Eg begynner å kjenna at det er skuleferie. Det kjennest ufatteleg godt. Og eg er overbevist om at nordiske juninetter må vera noko av det vakraste Gud har skapt.

Heidi

2 kommentarar
juni 21, 2010

Den lysaste dagen i året-

Og eg har brukt han i sitt heile til å gjera meg ferdig med mapper og evalueringar og etterpå rydda meg ut av arbeidsplassen min. Eg var på jobb i 11 timar, men ser ein stort på det så var det vel anvend tid. Nå har eg bare igjen å kjøra heim ein del remedier som høyrer til her i huset, og dela ut ein jakke og nokre gjengkøymde klede som høyrer til elevane. Det som er litt slitsamt er at i heimen har resten av familien begynt på storopprydning av kjellar. Det vil i praksis seia at alle sko og klede som låg i kjellaren er halte ut i resten av huset for å ryddast på plass att… Det er sikkert ein god idé, men eg er så trøytt av å rydda og bera allereie, og ryggen og armane verker. Men det blir vel bra til slutt. Får bare bita tennene saman og ta tak.

Heidi

4 kommentarar
juni 20, 2010

Etter festreisene…

I hovudet mitt har eg døypt dei siste vekene for festreisene. Det er eit uttrykk eg har frå Salmenes bok i bibelen, og eg må innrømma at eg ikkje har det teoligiste innhaldet heilt klart for meg. Eg innbillar meg at det til dømes er eit uttrykk som blei brukt om det å reisa til Jerusalem for å feira påske, men heilt sikker er eg ikkje.

Desse siste par vekene har eg hatt det så travelt på scenen i det ekte livet, at eg ikkje har hatt tid til å smyga meg ut i kulissane for å skriva blogg, men nå innleiar eg eit nytt og spennande avsnitt i livet mitt og er på banen att. Denne helga har eg stort sett sett av til landing og avslapping, og slik har det fungert og.

Det viktigste eg har gjort sidan sist er å avrunda sju skuleår saman med ein flokk ungar eg har fått god tid til å bli veldig glad i. Skulle eg synga kjenslene mine for dei, så ville kanskje det næraste vera å få med seg eit storband med skikkeleg swung i og sunge » I got you under my skin». Me har rydda og avrunda, skrive rapportar og ordna elevmapper. Me har hatt fin fest med lærarar elevar og foreldre med sang og dans, varm mat og talar. Me har sykla tur til stranda i sol og nordavind, og eg har danna baktroppa medan me suste forbi grøne marker, beitande hestar, kvilande kyr og duvande markblomar. Det anga gras og mold og fjos og sjø og naturen var så vakker at det var til å gråta av. Dei tøffaste ungane bada i sjøvatn som må ha vore kaldare enn ti grader. På veg heim fekk eg brukt spisskompetansen min i tålmod og oppmuntrande tilrop, og til slutt hadde me fått alle med oss heim att.

Ein dag tok eg med meg alle elevane opp i hagen til Syster der me grilla, spelte gitar, hoppa på trampoline, åt kaker og skulebollar og spelte krocket. Det viste seg og at me hadde nok pengar i klassekassen til å ta med elevane til Kongeparken ein dag. Nest siste dagen kappåt dei lakris med raude hjarte i midten. Siste dagen hadde eg fri, men kunne ikkje halda meg vekke. Eg sneik meg inn i aulaen gjennom bakdøra. Då såg eg femti sjuandeklassingar stå oppstilde framme i aulaen syngande «When I find myself in times of trouble mother Mary comes to me, whispers words of wisdom: Let it be…» Akkurat der og då går det endelege i situasjonen opp for meg. Eg blir varm i auga og må tørka vekk ei tåre.

Eit band frå elevane våre og to songsolistar går fram. Songarane får kvar sin mikrofon; og så kjem det meir trøystande tonar frå The Lillos repetoar; «Jeg sitter ned på berget og ser utover havet, en sommerdag i ferien min. I sommer skal jeg surfe, stå på vannski og bade, ja denne ferien tror jeg blir fin. Har du det bra? Takk skal du ha, jeg har det bedre enn de fleste her til stede, jeg smiler hver dag, for di jeg er glad. Det er så fint å leve, si meg kan du ikke se det, og blir du med og lyser etter krabber? For krabber er det beste jeg vet…»

Etter sermonien i aulaen samlar me elevane for å seia endeleg ha det bra til dei. Eg har med meg ei skål med raude smågodthjarte og vil gje dei kvar sitt symbolske hjarte saman med avskilsklemmen. Eg var ikkje førebudd på at det skulle bli så mange tårer. Ikkje frå meg, men frå elevane. Når lærarane har drukke kaffi og ete kaker i halvannan time etter at elevane gjekk heim står det framleis gråtande jenter på gangen som synest det er så trist å forlata barneskulen for siste gong. Det får bli endå ein runde med klemming før dei siste av dei endeleg legg på heimveg.  Og eg har fått kort og blomebukettar, dikt og bøker og eit magnoliatre med rosa blomar som eg skal planta i hagen. Eg har fulgt to kull elevar ut av skulen før i lærarlivet mitt som nå faktisk er blitt 25 år langt, men eg hadde viss gløymt kor overveldande det kjennest.

Og det å senda avgangselevar ut i verda er på langt nær det einaste som har skjedd dei siste vekene. Boka eg har laga med elevane på skrivekurset er blitt ferdig, og me har hatt releaseparty med opplesing og servering av kaffi, saft, kanelkake og lappar til foreldre og besteforeldre. Det vart fint og koseleg og litt høgtideleg akkurat som eg hadde håpa. Eg har høyrt Sunniva synga Maria- Mena -musikk på kulturskuleavslutninga og fått frysningar på ryggen av alle dei flinke songarane. Og så har eg i full fart smurt 25 smørbrød på tre store fat som eg bar med meg til Halvard si tiandeklasseavslutning, som var høgtideleg og vakker. Elevane kom marsjerande inn i lokalet i bunadar og mørke dressar til feiande marsjmusikk medan foreldra stod tåreøygde og klappa. Så var det underhaldning, fin mat, talar og utdeling av vitnemål. Kjenslelivet mitt er viss kobla nær opp mot syngande barn og ungdomar, for då konsentrerte bunadkledde jenter med stort alvor song «Hallelujah» av Leonard Cohen måtte eg fortelja meg sjølv med min indre fornuftsstemme at dette var på ingen måte noko å gråta av. Det faktum at ein er så utruleg sliten på slutten av eit semester er med på å forsterka emosjonane som alltid truer med å ta overhand på avslutningsfestar i desember og juni. Og om kveldane har det vore rydding for kolleger skal få overta klasseromet og arbeidspulten min så fort som mogleg. Heilt ferdig vart eg likevel ikkje, så i morgon skal eg ned og rydda opp i det som står att og få skrive dei siste evalueringane. Så begynner sommarferien og forfattaråret mitt.

Og midt i desse intense vekene var me sist helg på ei heilt ekte festreise. Me reiste til Hamar for å vera med på Astrid og Lars sin felles femtiårsdagsfest. Det vart ei flott oppleving. Me var ein gjeng gamle venner som framførde ein slags heimelaga cabaret for dei. Festen varte til dei små timane var i ferd med å veksa seg store, og dagen etter var det å setja seg i bilen att og kjøra dei 55 mila eller kva det nå er, tilbake over fjellet. Eg er så glad for at me reiste. Det vart ein strålande fest som vart avslutta med frokost rundt langbordet i stova deira morgonen etter.

Og denne helga har vore avsett til landings- og kvilehelg. Kva skjer ei slik helg? Då var det venninnekveld på fredagen, ein snartur til Ikea lørdag føremiddag, drikka kaffi og eta restar av fruktsalat i sofaen framfor fjernsynet medan ein tek del i eit kongeleg bryllaup. I dag har me vore ein snartur i Ryfylke saman med Ingrid og Oddvar og sett den fine utstillinga til Sissel. Etterpå vart det soving i sofaen med ei avis eg eigentleg hadde tenkt å lesa, servering av Arme riddarar til eldstesonen, og ein timeslang telefonsamtale med Torhild som eg ikkje har hatt tid til å snakka med på lenge. «Sånn går nu dagan…» som dei ville ha sagt det i nordnorge.

Og nettene er eigentleg for lyse til å sova bort.

Heidi

2 kommentarar
« Eldre innlegg
Nyare innlegg »