sporisand

Pasjon

Kald vind
mot einsleg gråtande aprilhimmel
og lengtande, framleis frostgule marker.

Bleikt bøygde
snøklokke-andleg
i skjelvande skam mot den mørke jorda.

Verda i taus langfredagsliding.

Vinden nemner eit svik.

*

Von

Bøygd i blåsten
og spebygd forfrosen
står ho stolt og mjuk
den kvite bjørka.

Høg-gravid i lilla venteklede
gjev ho oss frysande
von om oppstode denne påsken og.

*

Oppstode

Jorda let seg kyssa
av halvfrosen vårsol
grønt vitande
at verda igjen
skal få føda gleda.

Nokon
må likevel
ha elska sterkare.

*

Dikta over er frå den aller første diktsamlinga mi som kom ut på Luther forlag det året eg fylde 24 år. Det å lesa gamle tekstar får meg til å tenkja at på mange måtar er me oss sjølve ganske like gjennom livet. Det er ikkje heilt utenkjeleg at eg kunne skrive noko liknande nå 35 år seinare. Ofte tenkjer eg at me har lett for å tru at alderen er det som gjer oss menneske mest like kvarandre og som gjer at me har viktige ting til felles. Det er mi erfaring at ein godt kan bli venner med menneske som er både 30 år eldre og 30 år yngre enn det me sjølve er.

Påske er ei spesiell høgtid for meg. Derfor har eg skrive mange påsketekstar gjennom mange år. For meg er det mysteriet som kanskje fascinerer mest og det at påskeforteljingane er så detaljerte at det er lett å kjenna igjen det menneskelege i det heile. At menneskehjarte og mennesketankar liknar på kvarandre sjølv om det er stor geografisk avstand og ein tidsavstand på 2000 år. Eg veit at menneske som trur på kristendomen ville uttrykkja seg ganske ulikt om dei skulle seia kva påske betyr for dei. For meg betyr det kanskje aller mest å tru at livet og kjærleiken har seira over døden og at kan få lov å tru at livskreftene er sterkare enn dødskreftene.

For eit kvarter sende eg påskegjesten ut døra for siste gong i denne omgangen. Far hennar er akkurat nå i ferd med å kjøra henne til flyplassen. Eg saknar henne allereie og eg er veldig takknemleg for at det ordna seg slik at me fekk ei veke i lag.

Elles har eg fått med meg ei fin langfredgsgudsteneste frå Tromsø via fjernsynet og hatt ein veldig fin dag etterpå. I går hadde me quiz i lag med Sunniva. Vennegjengen hadde ordna det slik at venneflokken stilde med familielag og spelte frå kvar sine heimar. Dei som ikkje hadde mor eller far i nærleiken kunne stilla med dei på ipaden. Eg er imponert over kreativiteten. Nå skal eg snart ut på ei høgst privat lita langfredagsvandring, for i dag har eg så langt ikkje kome stort lenger enn til sofaen.

Alt godt til dokker som les. Ta godt vare på kvarandre og vask hendene 🙂

Heidi

NAMNET MITT ER MENNESKE

Skjærtorsdag med alle luktene,
med lam og brød og vin.
Han vaskar føtene mine,
tankelaust dyppar eg brødet i fatet saman med han.
Eg høyrer orda hans
og kjenner blodet frysa til is før eg reiser meg og går.
Eg sovnar i Getsemane, og skammar meg
når eg møter blikket hans.
Eg kysser han til helsing
før eg ser han segna under krossen.
Eg kastar sølvmyntane ut på jorda
og bannar på at eg aldri før har sett den mannen.
Eg høyrer hanen gala for andre gongen.
Eg møter han i hagen
før eg får stikka peikefingeren min inn i såret i sida.
Med matt blikk
ser eg meg sjølv i spegelen
og veit at namnet mitt er menneske.

***

På veggen har eg eit bilete av Bjørn Bjørneboe. Det er i svart-kvitt og viser ein tornekrona Kristus. Tittelen er «Mea culpa maxima», mi store skuld.

Då eg skreiv påskediktet over, hadde eg ei oppleving av å kjenna meg igjen som menneske i alle ledd i påskehistoriene. Eg er den som i overmot lovar, den som finn seg sjølv i situasjonar eg aldri hadde tenkt meg inn i, den som dypper i fatet saman med nokon utan å ha reflektert over kva det inneber, og den som høyrer hanen gala for andre gongen. Det låg ei smerte i å skriva linjene i diktet, for nokre av dei ville eg helst nekta for å kunna kjenna meg att i.

***

Dette skuleåret har eg faktisk brukt ordet korona ganske ofte utan å ana kor aktuelt det skulle bli. I KRLE-faget har me jobba med kunst knytta opp til den kristne julefeiringa, Jesu liv og nå kunst knytta opp til kristen påske. Eg har då ofte vist bilete der heilage personar har glorie om hovudet, eller korona, som det og blir kalla har eg sagt. Me har sett at i nokre kunst-uttrykk har Jesus ein korona der me kan skjelna korset, og at den som skal tolka biletet då kan vita at det er Jesus. Lite visste eg før jul at dette skulle bli korona-året og korona-påsken.

Og påske har det då blitt i heimen sjølv om han er annleis enn andre påskefeiringer me har vore vane med. Men godt er det å vakna til luktene av nykokt kaffi og nybakt brød, og det er fantastisk å ha ein påskegjest. Eg hadde aldri forestilt meg at eg skulle kjenna på snev av dårleg samvit for å ha dotter mi på besøk, men eg veit jo at det er ein luksus mange har vald å ikkje unna seg i år. Det å vera menneske er endå meir komplisert enn det vanlegvis er, men me vasker våre hender som var me inspirerte av Pilatus, og handspriten er aldri langt vekke den heller.

I dag har me vore på ein relativt lang tur frå Holmavatn til Steinkjerringa og Synesvarden. Me var langt i frå dei einaste som hadde den idéen i dag, men det gjekk greitt å ta små pauser ved stadar der ein fekk folk i mot oss når me gjekk på planker eller stein i myrete landskap eller skulle over gjerdeklyvarar. Terrenget litt som eit månelandskap nå tidleg på våren. Vidder og myrer med halmgult strådekke og masse grå stein. Det er vakkert på ein litt gold måte. Nå har me tenkt å støtta det lokale næringslivet ved å henta heim middag frå den indiske restauranten. Det gler me oss til.

Heidi

Skjærtorsdag I

Måltidet blant vener
underleg framand,
raknande sviktande.
Annleis enn alt
me til nå hadde vore med på.
Stille løfta du kalken,
saman dyppa me brødet-

Då orda dine
let tida frysa til is
reiser ein av oss seg
og går.

Men nå,
bortom tid og rom
og alt som bind oss,
rekk du fram begeret på ny
og ber meg drikka.

*
Skjærtorsdag II

Så dekka eg bord
for alle eg møtte.
Ho som alltid song på bussen,
han med alle pengane,
barnet med såpeboblene,
han med sår i begge hendene
og ho med den tome barnevogna.
Duken var blå som ein himmel,
og druene sprengde mot skalet sitt.
Grovbrødet skar me
tjukt og generøst
med heimekokt eplesyltetøy til.
Te og Mariekjeks,
hankelause krus
og Kongelig Dansk Porselen.
Sukkerskåla frå Fretex
med avskalla gullkant.
Stolar hadde eg som ved eit under
meir enn nok av

*

For femten år sidan,- eg måtte leita meg tilbake for å finna årstalet, og let meg oppriktig overraska over kor lang tid som har gått, hadde eg påskeutstilling på Fotland mølle i lag med Inger Bakke Berge. Ho stilde ut tekstilar, og eg hadde skrive dikt. Utstillinga hadde me gitt namnet «Gjennom mørke til lys». Kvar dag hadde me musikalske gjester, og kvar dag les me tekstar og spelte piano. Eg hugsar det som ei fin oppleving med tende stearinlys, nysteikte lappar med syltetøy og godt besøk.

Dei to skjærtorsdagsdikta er skrivne til utstillinga, og i dag tok eg dei fram igjen for å sjå om dei framleis var noko eg hadde lyst til å bruka. Det var dei, så hermed er dei relanserte. Eg hadde og lyst til å visa litt av det fine Inger stilde ut, så nå håpar eg at mobilbilete av heftet vårt kan yta det eit visst minstemål av rettferd. God skjærtorsdag alle saman. Normalt ville eg gått til skjærtorsdagsgudsteneste i kyrkja i morgon. Denne påska får kyrkja koma til oss gjennom digitale media, fjernsyn og radio.

Kallet til å kjempa

Me snur oss bakover og forstår
at me framleis er kalla
til tiggarskåler og narredrakter
til å synga solsongen
saman med Bror Frans.

Me eig ingenting som me ikkje har fått,
og står her med kallet til å kjempa
med kjærleik og humor,
med vilje og mot,
med alt som er vårt
og med alt me manglar.

***

Ordet «kall» er kanskje ikkje lenger eit politisk korrekt ord å bruka?
Mange synest kanskje at det er eit litt trongt og belasta ord med røter i trongsyn og mørkemannstenkjing… Nå har eg viss kome til å bruka det ordet likevel…

Sjølv er eg glad i ordet kall. Det har for meg ein tone av det å ha ein plass der ein høyrer heime i livet. Noko som er viktigare enn min eigen nasetipp.
Noko å tru på, ei meining med det heile, det at mi puslespelbrikke har ein plass som ventar slik at eg kan bidra til at det store biletet blir lagt.

Eg trur faktisk på begrepet kall i aller smalaste forstand. Eg trur at nokon på merkeleg og mysteriøst vis får sjå vegen opna seg og bare vita heilt sikkert kor dei skal gå hen med seg sjølv, evnene sine og livet sitt. Eg trur og at ein plutseleg kan kjenna på eit kall til å endra kursen til noko ein ikkje har visst om og aldri hadde trudd ein skulle få lyst til å gjera.

Meir enn noko trur eg på kallet til å vera medmenneske. Til det å våga å visa varme og omtanke, til det å sjå det fine og gode i andre menneske, til det å våga å bli glad i.

I diktet har eg formulert eit kall til å kjempa med varme og humor, med vilje og mot, med alt me har fått og med det me manglar men kanskje lengtar etter å ha.

Ingen er supermenneske og ingen er perfekte. Ingen maktar å hjelpa alle,
men alle kan strekkja handa ut mot nokon. Martin Lönnebo formulerer det så fint: Gjør det lille du kan, mer kan du ikke gjøre. Mindre bør du heller aldri slå deg til ro med å gjøre.

Heidi

VINDEN SKAL SYNGA STILLE SONGAR OM HÅP

Vinden skal synga
stille songar om håp,
om liv og vennlege dagar,
om mjuke hender og god vilje
for dei som har øyrer å høyra med.

Me skal bu, modige, redde og tvilande i omsorgen som alltid skal bera,
bera oss stille langs med,
bera oss over og gjennom.

Me skal gjera vårt beste, forma fingrar og hender
til gløymde speidarhelsingar, gå ut i alt det nye og farlege
i skjelvande triumf,
og med redde og modige steg

Ikkje prøva å passa inn
i andre sine skoavtrykk
langs strender og joggeløyper, bare i blind tillit
finna løypa som er lagt ut for oss,

og trøysta, trøysta mitt folk.

Heilt til kveldsklokka ringer
frå eit tårn me ikkje heilt har visst om, mjukare og heilt annleis,

skal me la oss bera skal me bera oss sjølve og kvarandre.

***

I ettermiddag har eg og Sunniva vore og gått tur på stranda i sterk vind frå sør. Sunnavinden var som alltid mykje mildere enn nordavinden, men i dag var han usedvanleg krass i styrken. Vind frå søraust betyr frålandsvind, og det gjer at havoverflata får ein annan struktur enn når det bles frå nord og vest. Bølgjene slår innover i møte med kraftig motvind og det gjer havet kvitt, frådande og sprutande.

Lerkesongen kunne så vidt skjelnast i ulinga frå vinden, og måkar og tjeld segla sidelengs på utspende venger. I år har eg sett meir vipe enn på lenge, det gir framtidshåp, fleire somrar har eg vore nesten bekymra for at ho skal forsvinna for eg har sett så lite til ho, men i år har eg sett vipeflokkar, nesten slik som før. I tillegg gjer det godt å sjå at livskraftige løvetenner sprengjer seg fram i det bleikgrøne graset frå i fjor.

Då me snudde og gjekk heim fekk me sterk motvind og sanden piska oss i ansiktet. Eg er overbevist om at det er helsebringende å vera ute i motvind av og til. Det gjer godt å la vinden riva og provosera litt og tankane har godt av litt gjennomblåsing. Sunniva og eg stryk sandkorna ut av det lange håret og fortel kvarandre at dette var ein herleg tur. Me lurer litt på om ein kanskje helst bør vera fødd her på Jæren for å heilt sjå sjarmen med det.

Heidi

Ein eselfole gjennom livet

Ein eselfole gjennom livet
gjennom Storgata,
gjennom vinden
ned mot strendene.

Ein eselfole
og ein mann med tornekrone
bak han ein mørkhåra mann
med gulltenner og eit lite raudt trekkspel,
bak han ei svartkledd bleik kvinne
med ein gråtande fiolin
så kjem alle klovnane

og til slutt alle me andre.

***

Mitt palmesundagdikt frå nokre år tilbake er kanskje noko av det meir surrealistiske av det eg har skrive. Det er beslekta med det eg skreiv om i går om det skakka og det rare som kan ha ei sjel som det glatte og perfekte i verste fall manglar heilt.

Så i dag får de tola litt skakk og rar surrealisme frå meg. For meg gir dette meining, så det kan tenkjast å gjera det for andre og.

God palmesundag, alle saman.

Heidi

Litt skakt

Dette som er litt skakt
og lettare skeivt og ufullkome,
eit mellomrom mellom tennene
ei florlett skjelving på eine auget,
tendensen til ein talefeil,
ein ufrivillig raudne over eit ansikt
ein kommentar utan baktankar,
eit hol i ei baklomme,
ein sprekk i eit brilleglas,
eit fingermerke på glatte flater,
alt som ikkje er fullkome,
alle som ikkje ein gong tenkjer
at dei burde ha prøvd seg
på det uoppnåelege,
dette handlaga preget
som gjer oss til menneske,

fyller meg plutseleg med ein uventa varme.

***

Diktet eg har vald i dag har ikkje meir med det eg har tenkt å skriva enn denne tanken om at ein ikkje blir så fanga i jakta på det perfekte at ein gløymer å hugsa at det ufullkomne og har verdi. Faktisk kan det ufullkomne ha sin heilt eigen sjarm nettopp fordi det er litt skeivt og skakt…

Eg har lese om land og byar som har lagt ned portforbod for innbyggjarane slik at alle er nøydde til å halda seg inne i sitt eige husvere dersom dei ikkje har viktige ærend dei må utføra.

Me har hatt fine turar mest kvar einaste dag sidan «nedstengninga», og det gjer så godt å koma seg ut og vera i naturen. I ein flaum av negative nyheiter gjer det ekstra godt å sjå at våren er på gang og at sommaren skal koma dette året og.

I dag gjekk me turstien frå Hellvik til Egersund. Der har eg aldri gått før. Det var ein veldig fin tur som bileta over kan fortelja litt om. Dei siste dagane har eg reflektert over fargepaletten i vårnaturen. Einar Skjæråsen, ein av favorittdiktarane mine skriv om blåveisen som «blømer i gråbleike vårar».
Ein kan med rette kalda vårfargane for bleike. Samtidig er det ein slags bleikgyllen grunntone i naturen, i alle fall her på Jæren, markene er bleikgule av graset frå i fjor, mosen blir så grøn på steinane, bjørkene står med lilla knoppar og forsiktige grøne museøyre av småblad kjem fram på grå og brune kvistar. Spesielt i fuktig vårver kjem fargane fram og er vakre på heilt sin eigen måte. Våren er som ein neddempa variant av hausten, heilt til alle grønfargane ekspoderer omtrent samtidig og gjer naturen så intenst og mangfoldig grøn av det mest gjer vondt i auga.

Eg må innrømma at i dag hadde me ekstra gildt turfylgje, noko som gjorde turen ekstra fin. Me veit alle at akkurat nå er det så mykje me skal overhalda og så mykje me skal vera flinke til. Me prøver alle så godt me kan å passa på at me sjølve lever som anstendige borgarar av den midlertidige staten og som gode dugnadsarbeidarar. Det at me og passar på kvarandre, gjer at me nesten kan kjenna på ei skam dersom det kan sjå ut som me ikkje er så flinke med desse reglane som me trur at andre kanskje synest at me bør vera. Sunniva kjøpte tidleg billettar heim til påske og me gleda oss alle til ho skulle koma. Ei stund såg det stygt ut for heimtur og me tenkte at det måtte me nok bare gløyma. Men tidlig i denne veka sa Monica Mæland på ein pressekonferanse at ho ikkje såg noko problem i det at studentar reiste heim til familien sin på påskeferie dersom alle partar var friske. Då Sunniva i tillegg fekk lov til å sitja på med bestevenninna som vart henta heim i bil av sine foreldre, fann me ut at ho kunne koma heim likevel. At ho strengt tatt er ferdig med å vera student og har jobba i eit og eit halvt år som lærar ser me litt stort på… Ho har jo vore i «karantene» med fjernundervisning ho som oss, og det er fantastisk å få ha henne heime i ei veke. Den yngste sonen har derimot bestemt seg for å bli i Oslo i ferien.

Plutseleg vart påskeferien som ligg framfor oss sjåande ut litt meir som ein vanleg påskeferie enn i sist veke, og me gler oss over det. Det er så mange små om store val me skal ta om både det eine og det andre akkurat nå, og i løpet av nokre veker er etikken snudd på hovudet. For meg er det ei trening i tålmod å ikkje kunna invitera foreldra mine på sundagsmiddag, ikkje klemma kjende eg møter på gata og ikkje invitera venner på kaffi og kveldsmat. Eg forstår at det er nødvendig og er stort sett veldig lojal og flink, bare for å ha sagt det og. Det er ein merkeleg situasjon at noko av det mest skambelagde ein kan gjera for tida er å nysa eller hosta inne på ein butikk eller i ein eller annan kø. Det kunne kribla i halsen av mindre.

Når det er sagt så er det og ei uvant, men og litt fin ro i det å vita at i kveld skal eg vera heime. Aktiv som eg er er eg van med at det skjer eit eller anna eg skal vera med på minst to-tre kveldar i veka. Eg hadde trudd då landet
«stengde ned» at eg skulle få veldig mykje tid til å lesa bøker og strikka og slikt som eg eigentleg alltid lengtar etter å ha tid til. Til nå har det ikkje vore slik, for fjernundervisninga har paradoksalt nok ført til meir ettermiddags- og kveldsarbeid enn vanleg. Kanskje kjem sjansen til å lesa bøkene på nattbordet mitt nå?

Ei framleis god helg til alle som les.

Heidi

Når nye vegar skal opnast

Når nye vegar skal opnast,
buttar angsten i mot,
og slår knute kring alt
det me helst vil halda oss fast i.

Det krev mot å låsa opp dørene,
opna koffertar og ryggsekkjer,
leggja minne og suvenirar opne,
sleppa taket i møblar og steikjepanner,
fryseboks og lommebok.

Nå er tida inne
til å vera klare,
nokon har bruk for motet ditt,
for sofaen og klokka di,
for frykta og ærlegdomen,
for joggeskoa dine,
for eventyret, humoren og godleiken.

Ta sjansen på eit og anna gnagsår undervegs.
Det er du som skal gå.
Ikkje ver redd.
Du går ikkje aleine.

Heidi

Så oppdaga me til vår eiga overrasking
i kor stor grad me framleis
er i stand til å snu på femøringen,
hundre og åtti grader hælvending,
og så stod me der nyorienterte og klare
til å sjå alt på ein heilt annan måte
enn det me har gjort fram til i sist veke.
Ikkje verst med tanke på at det er trettiåtte år sidan
me sist såg snurten av ein femøring
eller ein gong kunne bruka han til noko,
og dessutan hadde femøringane krympa
betrakteleg dei siste åra
og var nesten ikkje lenger eigna
til å kastast mot streken
eller ristast opp i lufta for å avgjera vinnarpotten,
mynt eller kron,
spennande sjølv for dei
med totalt manglande gen for kasting,
og dessutan kunne me leggja dei under eit papirark
og gni toppen av ein blyant over
før det som ved trolldom dukka opp
ein tilnærma perfekt portrett av kong Olav V,
eller den femte, som me seinare fekk læra at det heitte.
Men snu oss klarte me,
femti år seinare, sjølv utan femøringar
og snautt nok setlar ein gong.
Ungane var dei første til å snu seg,
så nå står me her,
med like nye landskap for gamle og unge,
og tenkjer ein smule imponerte,
for det må det vel vera lov å vera,
på kor utruleg fleksible me viser oss å vera.

***

Så ferskt som eit dikt kan få blitt. Det er kjekt for andre enn musikarar å få lov til å improvisera litt. Jazz har eg alltid hatt sansen for. Så får eg heller endra eller stryka etterkvart. For dei av oss som ikkje kan spela trompet frå verandaen, synga Mads Berg frå ende til annan på facebook, eller synga salmer på youtube.

Heidi