Gå til innhald

Det kjennest som verkeleg ekte luksus

august 23, 2010

Dette å kunna stå opp og gå rett på arbeidsromet for å koma i gang med skriving. Eg fyller det rosa kruset som eg kjøpte på ein bruktbutikk, og som eg liker så godt, med varm deilig morgonkaffi som kjærasten min har laga. Så tek eg med meg tre små kavringar med brelett, fordi eg ikkje vil ta meg tid til å eta først. Eg vil eta medan eg jobbar. Det er sikkert mykje lurare å ta seg tid til skikkelege matpausar og alt det der, men eg må få lov til å vera litt nyforelska i heile situasjonen.  Utanfor skin sola, og eg ser ut på moseflekkane på taket på leikehytta i hagen, på greinene på ei hengebjørk og på den augustblå himmelen med kvite dottskyer.

Fordi vil skriva lyrikk akkurat nå, gir eg meg sjølv lov til å bruka ein del tid kvar dag til å lesa dikt. I dag les eg dikt av Jens Bjørneboe i boka «Aske, vind og jord.» Eg oppdaga dikta hans før eg vart vaksen og dei har alltid fått det til å gå ilingar langs ryggrada mi. Og i det eg skriv dette, tenkjer eg at eg må passa me så dette ikkje blir ein lyrikkblog for veldig spesielt interesserte. Eg vil det skal vera ein blogg om det vanlege livet og om det å leva i, som mange kan ha interesse for å lesa, ikkje bare slike lyrikknerdar som meg sjølv.

I går var det sundag og eg kledde opp teaterdokka mi, Theodora, for å sykla til kyrkja og ha sundagsskule. Eg ler litt av min eigen galskap i det at eg let Theodora sitja i sykkelkorga slik at ho kan sjå medan me syklar. Eg har liksom ikkje samvit til å la ho ligga nedpakka i veska, og eg tenkjer for meg sjølv at nå er det i ferd med å tippa over, men samtidig liker eg at eg framleis har så mange oppriktig barnslege trekk. Her ei natt drøymde eg at eg såg meg i speilet og at andletet mitt var fullt av rynker. Eg såg ut som om eg var nitti år, og det kjendest skremmande.  Det er ein kunst å akseptera at åra går, og eg takkar Gud for at eg i beste fall framleis kan ha halve livet framfor meg. Men du all verda så fort eit liv går, sjølv om ein nyt det bitvis og i langsamt tempo. Det er ikkje rart me får mareritt av og til. Det er verkeleg noko i det forkynnaren i Bibelen skriv om å telja sine dagar og få visdom i hjartet.

Der syster mi har huset sitt, bygde ein gong oldeforeldra mine eit hus. Dei kom frå flataste Jæren og ville flytta dit for å få jobb på ein ny fabrikk. Fabrikken var ein trikotasjefabrikk, som seinare, vart berømt for badedraktene sine, som først var strikka av tynt ullgarn. Dit kom dei gåande. Dei gjekk fleire mil med hest og kjerre med flyttelasset oppå, og eit lite barn som sikkert fekk sitja på kjerra ho og. Dei bygde seg eit lite, kvitt hus, og fekk ti barn. Dei to yngste var tvillingar, og då dei vart fødde kom det tuberkulosesmitte til bygda. Ei gammal dame fortalde meg for lenge sidan at ho hugsa då Bendiks, oldefaren min hadde tre lik i stova samtidig. Det var oldemor som døydde frå nyfødde tvillingar, og begge tvillingane døydde og. Oldemor vart lagd i ei kiste, og dei små nyfødde vart lagde saman i ei anna kiste. Bendiks mista åtte av barna i tuberkulose, og bare bestemor og syster hennar, som forblei ugift, og seinare moster både for mor mi og brørne hennar, og for meg og syskena mine. Ho vart ein viktig brikke i barndomen min. Eldste syster til bestemor hadde alt gifta seg  og fått ei lita jente før ho vart sjuk, og ho rakk å vera reservemor for bestemor i nokre år før ho døydde.

Me har eit bilete av familien før ulukka tok dei. Der står dei oppstilde alle saman, bortsett frå tvillingane som endå ikkje var fødde. Dei ser alvorlege ut, for det skulle ein vera hos fotografen. Dei store jentene hadde mørke kjolar og håret greidd stramt bakover med sukkervatn for å skjula krøllene. Bare bestemor sit der, mest utan hår, og med blondekrage, på fanget til mor si og er bare eitt år gammal.

Dette biletet orka bare bestemor å ta fram for å sjå på ein sjeldan gong. Det pleidde å stå på «høgaloftet», snudd inn mot veggen. Eg hugsar første gong eg fekk sjå det. Ho peika på den vesle blondekragekledde jenta og spurde meg «Kjenne du henna?» Bestemor var to år gammal då mora døydde, og ho og systera vaks opp aleine med faren. Som bestemor sa: «Eg hadde ikkje mor, men eg hadde ein jysele jille far.» Ho sa til meg at ho ikkje hadde nokre minne om mora i det heile tatt. Det merkelege var at då ho den siste dagen låg og skulle døy, åttiåtte år etter at ho hadde mista mor si, då ho låg og haldt meg i den eine handa og mor mi i den andre, sa ho plutseleg «Mor!» Ho sa det så høgt ho orka med det vesle ho hadde att av stemme.

Korfor ho sa det får eg aldri vita. Kanskje ho var lita og redd, og ropte på mora som eit lite barn ville ha gjort det? Kanskje dukka det opp svært tidlege barndomsminne som ho hadde gløymt? Eller kanskje ho rett og slett såg mora koma for å henta henne? Kanskje dei to første svara er mest sannsynlege, men eg liker å tenkja at det kunne vera det siste ho opplevde. At ho fekk sjå den mora som ho heilt sikkert har lengta etter heilt sidan den dagen ho ikkje var meir.

Men tilbake til historia  om huset. Då bestemor var ung, skulle dei leggja ei jernbanelinje, og denne skulle gå akkurat der det vesle kvite huset stod, det som oldefar hadde reist i lag med kona si.  Dei kom med kranar, og kva dei måtte ha av reiskapar for å klara det, og løfta heile huset av den gamle grunnmuren og over på ein ny, nokre meter lenger oppe i lia. Eg har alltid sett for meg at det var jerbanefolka som gjorde dette. Bestemor gjekk inn i huset for å koka kaffi til arbeidsfolka, og sidan huset framleis stod litt skakt, vart kaffikjelen ståande på skrå på komfyren. Etterpå vart huset retta opp att og vart beint og fint, og slik stod det, i sytti eller åtti år, heilt til syster mi fekk det rive då ho skulle bygga det nye huset. Eg var der ofte som barn. Det lukta gammalt der, og kjøkkenet var eit gammalt trekjøkken, det var to små stover der og ei veldig bratt tretrapp opp til soveværelset og salen. Først var det utedo der, men så vart det vannklosett i eit kott under trappa.

Den jernbanelinja som skulle leggjast der då dei flytta huset, ligg der framleis. Det er lenge sidan det gjekk passasjertog der. Då eg var barn, gjekk det godstog der to gonger til dagen, men det er lenge sidan dei slutta å kjøra der og. Nå ligg jernbanelinja der heilt tilgrodd med gras og blomar, og skinnene er rustne. Det går an å gå tur der, og akkurat det gjorde eg i gårkveld. Eg kjende meg som Mary Poppins eller noko slikt der eg balanserte på svillene i kjole og med ein stor prikkete paraply, fordi det hadde vore ein del heftige regnbyger i løpet av dagen. Det er så fredeleg der, og av ein eller annan grunn har eg alltid elska å gå tur på jernbanelinja. Ein kan framleis ana den gode lukta av soloppvarma tjøre, og det er bringebærkratt med mogne bringebær og grøne tre langs linja. Mange stader veks det lupinar langs togtraseen, men her veks det mest røsslyng. Det er tett i tett med røsslyng langs skinnene, men det er og høgt gras, høge geiterams, klynger med blåklokker og kreklingris. Ein stad låg det ein liten død fugl på ei jernbanesville. Han hadde nok vore død ei stund, men nokon, truleg barn, for det er dei som har mest omsorg for døde fuglar, hadde lagt markblomar over brystet hans.

Dette vart ein lang tekst, og eg som hadde tenkt å avslutta dette med eit Jens Bjørnebo-dikt. Heilt til slutt hadde eg tenkt å gjera det, slik at dei som ikkje er så glade i dikt kan stoppa her… Eg trur eg gjer det likevel… Eg kjenner mest ingen som skriv så elegant, og med ein så sår undertone som Jens Bjørneboe. Han strevde med livet sitt, han utvikla rusproblem, og han gjorde ting som besteborgarane i samfunnet viste forakt for. Han skriv vakkert, rått og sårt på same tida om det å kjenna seg annleis. Eg tek med diktet «Blomster for Genet»

Maria, alle smerters moder

Nevn vårt navn i dine bønner!

Vi er alle tornekronet

Vi er alle dine sønner!

Halliker og sodomitter

Blottere og transvestitter

Pederaster, fetisjister

Drankere og morfinister

Jomfru, alle smerters moder

Trøst Genet, vår stakkars broder!

Også han er tornekronet.

Tyver, horer og Genet-

Vi som hang på begge sider

Av din sønn på smertens tre

Vet hva verdens frelser lider.

Jomfrumoder, bare vi

Vet hva nådens kalk vil si:

Kronens torner vorder roser.

Jens Bjørneboe.

Eg får lyst til å gråta når eg les  slike dikt.

Heidi

8 kommentarar
  1. May Brit permalink

    nå fekk teksten meg til å grina….. det er sterkt lesestoff dette – moster har ein fast plass her i huset – det har eg kjend sidan eg flytta inn her ❤ eg "snakkar" mykje med ho og eg tenkjer ofte at ho og er som ei Mary Poppins – barnsleg og med mykje humor. Eg har ikkje vore mørkredd nokon gong etter ay eg flytta hit – æg har følt meg "passa på" frå fyrste øyeblikk ❤ <3<3

  2. Tintomara permalink

    Förstår din känsla av lyx – det är likadant frö mig, fast i mitt fall gäller det ju för resten av livet!
    Så jag är inte – än i alla fall – lika strukturerad som du, utan velar lite hit och dit och plottrar med altmöjligt.
    -Det är fint och intresant att läsa om gamla tider. Allt har gått så fort, t ex blev ju mina elever fascinerade när jag beskrev hur det var när jag var liten, och det är ju ändå inte så längesen. Massor av företeelser finns bara inte längre!

  3. heidi permalink

    Ja, det er så rart at det som nettopp var alt er lenge sidan. forstår godt at du ikkje er like strukturert som meg. Eg skal finna ein mal som får mest mogleg ut av eit år. Du har resten av livet å ta av. :-)Og eg reknar ikkje med at den lykkerusen eg opplever nå vil vara. Eg må jo rekna med at det kjem dagar då tastaturet er det aller siste eg har lyst til å bruka dagen på. Men blott en dag ett ögonblick i sänder…

  4. heidi permalink

    May Brit: Eg haldt på å begynna å gråta sjølv då eg skreiv teksten, for plutseleg vart denne historia eg har høyrt så mange gonger så levande for meg. For ein situsajon dei var i.

  5. Borghild permalink

    nå lært eg mykje om mi eiga slekt. det med tvillingane hadde eg aldri høyrt før.. interessant lesing, men fryktelig trist..

    når ting begynne å roe seg her hos meg så komme eg innom til deg tante, og diskutere litt samarbeid.. det blir kjekt 🙂

  6. heidi permalink

    Det gleder eg meg til, Borghild :-)- Eg sat og skreiv meir om desse tinga ein annan plass i går, og eg lurer på om eg ikkje må gå i gamle kyrkjebøker for å finna ut når dei andre ungane døde og kor gamle dei var. Eg har kjent til denne historia meir eller mindre alltid, men bestemor ville bare snakka om det av og til. Eg kjenner at når eg tenkjer på det nå er det meir enn bare ei gammal historie.

  7. emma permalink

    Flott historie Heidi. Eg sit her og grin akkurat no. Gler meg til å sjå deg att onsdag. No skal eg ut i skogen med dyret. Drøymde i natt at han vart igjen på Møre då vi skulle til dere, men det tok ikkje mange dagane før Marko kom springande gjennom skogen der vi stod.

  8. heidi permalink

    Det var godt han til og med fann fram i draumen. Voff, voff.
    Eg gleder meg og til onsdag.:-) Hoppar på toget kl 11. Det er Oslo fem på sju. Har du sjanse til å henta på Lysaker?

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Google photo

Du kommenterer no med Google-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: