I dag vart det haust i den mest eigentlege forstanden. Eg reiste opp til mor og far, for eg har hatt ein avtale om å koma opp der for å plukka siste rest av rips og forsyna meg av plommene. Då eg kom var Ingrid og Oddvar på besøk, og me vart alle tre inviterte på nykokt lapskaus rundt kjøkkenbordet. Etterpå vart far med meg ut i hagen. Det var ein heil del rips att, og dei var så mogne at det var på veldig høg tid å plukka dei.
Stikkelsbær var det og, og massevis av opalplommer. Problemet nå er at plommene er så mogne at dei dett ned av seg sjølv. Sjølv om far har prøvd å ta unna, så vassa me i nedfallsplommer. Synd at alt blir moge samtidig…
Så hadde far mogne tomatar i drivhuset, dei fekk eg og ein stor pose av…
Og til slutt plukka eg rosespirea til å pynta med i stova.
Eg rakk akkurat heim få hausregnet begynte å hølja ned, og plutseleg var det haust ute. Det er kjempefint å få i hus litt av det naturen har å by på, og heime venta ein fårikålkokande mann, og heldigvis var det fleire enn meg å servera fårikål til, for eg hadde jo ete allereie. Ulempa med innhausting er at det høyrer med litt bearbeiding i form av rensing og lagring. Stikkelsbæra kokte eg ein slags syltetøy av, for dei var så mogne at dei kunne ikkje venta. Plutseleg var dagen gått, med kyrkje, besøk, innhausting og tilbereiing. Og eg som hadde tenkt å skriva i mange timar i dag. Nå har eg lova Halvard at eg skal sjå ein dokumentar om Johann Sebastian Bach saman med han snart. Eg koser meg veldig med å ha Halvard buande heime, nå sit han og spelar piano, det kan eg lika å høyra på.
Og så til dagens kunstprosjekt, for eg er veldig klar over at dei bileta eg har lagt ut her ikkje er kunst, men rein dokumentasjon via ein i-pad. Men altså, dagens kunstprosjekt er lyrikaren Olaf Bull. Det er ein grunn til at desse store gamle lyrikarane er store, dei skriv rett og slett veldig bra. Her er eit dikt om barn, som eg fekk av nokon då eg vart mor for første gongen for akkurat 27 år sidan… Eg har forandra litt på rettskrivinga, retta aa til å og dig til deg, for at det skal bli lettare å lesa.
Barnet
Du lykkelige kravlekryp,
min sønn, du lille jord-erot,
Du læremester fra et dyp
dernede ved min voksne fot!
Du boltrer deg med ny forstand
og rekker henrykt tungen ut!
Ja, sønn, i går fikk du en tann,
i dag er heggen sprunget ut!
Å, tar jeg deg i armen opp,
Og legger kinfen til din kind,
er sjelen i din lille kropp,
Gud være lovet, ikke min!
Allikevel, mitt barn, det er
En sær fornemmelse for meg,
at være deg så evig nær,
og slettes ikke være deg!
I treets skygge står din mor,
og skjønner strålende, at sånn
av hennes evighet som gror
forunderlig på egen hånd,
Hva er du for et lite sinn
som med en søt og heftig tross
en høstdag skiftet sol og vind
på denne måten mellom oss.
Jeg prøver fange i et kyss
et varig minne av din vekst,
men du er ny, hva var du nyss,
du søtt foranderlige tekst?
Og tusen gange slås det bro
bak barnepannens høye hvelv
imellom dødelige to,
som skiltes av den dunkle elv.
Og så for hver en dag som går
i sol og regn, fra gry til kveld,
blir du, fra helt å være vår,
bestandig mer og mer deg selv!
Rekk hånden til din far og mor,
før veien bøyer evig av!
Den venter oss, den sorte jord!
Nu går vi tre til hver vår grav.
Olaf Bull
Eg ber om unnskyldning for dei fire siste linjene, eg hadde jo lova at nå var det slutt på det melodramatiske streifet av død for ei stund… Eg hugsa ikkje at diktet slutta sånn, når eg tenkjer meg om så har dei fire linjene vore borte i dei versjonane eg før har lese, og eg har stussa over at diktet slutta med ei halv strofe… Men me får visa Olaf Bull den respekt at me tek dei med. Kanskje var det meir på sin plass å minna om døden for hundre år sidan på grunn av tidsånden? Kven veit. Det var nok i alle fall ei tid der døden var ein endå meir truande realitet…
Men hugs heller dette innlegget for ripsen og plommene…
Nå ventar snart Johann Sebastian Bach oppe på loftet, og vinden der ute har begynt å minna om ein skikkeleg hauststorm.
Heidi
Her ein dag fortalde Gunn meg på facebookchaten at ho hadde laga vårrullar etter ei oppskrift ho fann på internett, og at det smakte nydeleg. Det var ei oppskrift der ein steikte vårrullane i omnen i staden for å frityrsteikja dei. I går skulle eg ha litteraturgruppe her heime, og eg fann ut at det ville jo vera ein utmerka anledning til å prøva seg på vårrullar. Første skritt var å finna oppskrifta på nettet, det let seg ordna utan problem. Neste skritt viste seg å vera verre. Eg trong rispapir til å pakka vårrullane inn i, og det viste seg å vera ei vare som ikkje var til å oppdriva her i den vesle heimbyen min. Fredag morgon spurde eg på facebook om nokon visste kor eg kunne få tak i det, og svaret var at eg måtte til Sandnes sentrum eller til Kvadrat. To snille damer meinte at dei hadde i frysa og at eg kunne få av dei, eg takka ja til Gerd, men det viste seg at ho ikkje hadde likevel. Som ei handlekraftig dame foreslo ho at ho kunne ringa til ei thailandsk venninne på Vigrestad for å høyra om ho kunna hjelpa. Det kunne ho, me kunne få av henne. Det å kjøra til Vigrestad er ikkje det dummaste ein kan gjera, delar av vegen er med nydeleg utsikt over havet, og det er lite trafikk på vegen dit. Gerd hadde friføremiddag ho og, og stilde velvillig opp for å losa meg vel fram. Den søte thailandske dama ville gi meg omslag til åtti vårrullar gratis, men eg fekk lov til å betala det ho sjølv hadde betalt då eg insisterte på det.
Vel heime hadde eg lova Ingrid å koma innom henne for å drikka ein kopp kaffi og lesa gjennom ei oppgåve ho hadde skrive i teaterhistorie. Til slutt fekk eg det ganske travelt. Eg hadde bestemt meg for å laga heimelaga ripsis til dessert, og innimellom var det planen å få vaska og støvsugd litt. Det var ganske tidkrevande å laga vårrullane, mellom anna fordi det eg hadde kjøpt på Vigrestad viste seg å ikkje vera rispapir, men ein slags deig kjevla i tynne flak i ein stor stabel oppå einannan. Deigen var veldig lett å jobba med, men steikinga i steikeomn tok mykje lenger tid enn det som stod i oppskrifta, truleg på grunn av at dette var deig og ikkje papir. Dei vart ikkje så fine, men smakte ganske godt. Eg fekk melding frå to av ungane mine som fortalde at dei ville koma på besøk neste dag for å eta vårrullar dei og…
I dag hadde eg lova å vera mopsevakt for Oscar medan dei andre jobba med husoppussing. Dei hadde lagt ut rottegift etter å ha funne musegangar i isolasjonen, og Ingrid var redd at Oscar skulle eta rottegift med same appetitt som han går laus på det meste som kan etast. Begge brørne til Ingrid tilbaud seg å vera med på den innvendige husrivinga, og far hennar hoppa og i noko arbeidstøyliknande og hoppa i bilen. Eg gjekk laus på ein ny omgang vårrullar, for det var nesten tomt, og eg hadde jo fått heile åtti ark med vårrulldeig. Denne gongen droppa eg rekene som skulle hakkast og hast i saman med kjøttdeig, kål, gulrot, løk, kvitløk, chili, soyasaus og ingefær. Etter erfaringane frå dagen før, skar eg litt ned på chili og kvitløk, i staden hadde eg i meir løk. Nå hadde eg litt meir teken på det, og denne gongen såg dei heilt ok ut i tillegg til at dei smakte godt, og eit måltid det hadde teke tre timar å førebu forsvann rimeleg fort. Med alle ungane minus Sunniva i nærmaste nærleik og Oddvar og Oscar som bonus, får me heldigvis ikkje sjanse til å gløyma korleis det er å vera ein stor familie. Restane frå rispisen forsvann i rekordfard den og.
Og plutseleg var dagen gått. Eg fekk med meg både Eli og Carl Ivar Hagen som dansa på skal vi danse, og bortimot ein times spasertur, halvparten saman med Oscar og Ingrid vart det og tid til. Nå når eg har strekt dagen inn i natta, har eg og fått chatta ein halvtimes tid med Sunniva og rukke å slriva litt blogg. Sunniva fortalde glad og fornøgd at i morgon skulle dei ri på hestar opp i fjellet og derifrå skulle dei gå opp på ein topp. «Men Sunniva, du kan jo ikkje ri, sa eg. Ho svarte roleg at ho hadde sitte på ein hest eit par gonger før, og at det ikkje akkurat var galloppering dei skulle bedriva… Det går vel bra det og, og blir sikkert ei oppleving. Sjølv hadde eg ikkje i min villaste fantasi sett meg på ein hest for å ri på fjelltur i Bolivia… Men som tidlegare sitert: «Kjeften og motet har hjulpe så mange…»
Det er framleis mildt og fint haustver. Dersom det blir nokonlunde ver i morgon skal eg hausta inn dei siste ripsa og stikkelsbæra hos mor og far i morgon. I dag har me kost oss med store mengdar gode plommer frå onkel sin hage. Plommehagen høyrer ikkje til den delen av tomta som Ingrid og Oddvar skal kjøpa, så den eig me alle i lag inntil vidare. Ein minidose lyrikk heilt til slutt:
Frå 1000 meters høgd
slapp du spegelen.
Tusen kristallar
av det som var jag.
Ingrid Bråtveit og Cecilia Hansson ( Ei norsk og ei svensk dame som har skrive ei bok med kjærleiksdikt saman, det svenske og norske er filtra inn i einannan. Boka heiter «Loveprosjekt» og kom ut på Oktober forlag i 2009)
Nå har det teknisk sett vore sundag i meir enn to timar, så det er vel kanskje på tide å sova litt…
Heidi
Eg innrømmar det. Eg har alltid vore redd for å døy. Om det har samanhang med at eg er så glad i å leva veit eg ikkje. Det kan jo henda at det har ein slags samanhang, men eg trur jo at dei fleste som synest det er vanskeleg å leva er redde for å døy dei og. Eg har alltid tenkt på døden ganske mykje, kanskje meir enn dei fleste, sjølv om eg heldigvis har tenkt mykje meir på å leva. Kanskje er det slik for dei fleste av oss. Eg hugsar framleis frå eg var barn at eg og Solfrid Lima låg på eit slags betongdekke ute, eg klarer ikkje å hugsa kor det var, og snakka om døden. Ho hadde høyrt om ei jente som døydde og vart gravlagd i den nye kjolen, me grøssa saman med tanken på at det kunne vera oss. Det var og eit eige grøss i songen: «Var du med den gang, da de døvstumme sang, og de fingerløse spilte på klaver. Og en halvdød mann satt i bussen og sang: Vil du følge meg til graven når jeg dør». Litt meir humorisitisk anslag var det i det vesle diktet: «Min mann Mass, døde stille på dass. Med dolokk i hånden forlot han ånden…»
Kvar gong eg er i eit fly tenkjer eg intenst på døden, og det gjer eg rett som det er når eg kjører bil, spesielt viss eg sit bak rattet sjølv. Men det er vel ein del av det å leva å tenkja på å døy? Kanskje ein på eit eller anna punkt blir «mett av dage» ? Eg veit ikkje, det er litt vanskeleg å tenkja seg den tilstanden. Grunnen til at eg kjem tilbake til dette er at eg ikkje klarer å leggja vekk Jan Magnus Bruheim sine dikt om dette før eg har teke dei med her.
Eg innrømmer at eg i min relativt tilstadeverande fromheit, er uendeleg unna det stadiet ein syng om i songen «Da Jesus satte sjelen fri» nemleg «at døden selv en vinning er.» På hypokondaren si gravstøtte står det: «Kva var det eg sa?» Det er meir livsmot i det veldig sanne ordtaket: «Ein dag skal me alle døy, alle dei andre dagane skal me det ikkje.» Men nå gjer eg ordet til Jan Magnus Bruheim.
Fylgje
Frå fyrste dagen var det to
som fylgde ved di side.
det eine var ditt unge mod,
den andre var di kvide.
EI glede drog i handa di
dei ljose lukkestunder.
Men sorgi kom med handi si
og let ei verd gå under.
To fylgjer deg, Den fyrste dag
då du tok til å vandre
greip livet kring di eine hand
og døden kring den andre.
Jan Magnus Bruheim
I det neste diktet skimtar eg eit håp i det mørke:
Koma ein kveld
Ein kveld skal du leite
fram til ein stad
du aldri har vore før.
Fumle deg fram til huset,
opne ei dør.
Stå der og stryke
med blinde fingrar
over ting
som du ikkje kan sjå.
Veta dette:
Dei er i kring deg,
og til å nå.
Koma frå alt du veit
inn i eit ukjend rom.
Sitja ei anings stund
og vente.
og vera tom.
Kome ein kveld
til eit framand hus
når vegen er gått til ende.
Fumle med hendene-
ane det usedde
som ei kviskring.
Finne eit ljos
-og tenne
Jan Magnus Bruheim
Det siste diktet brukte eg i ein stil då eg gjekk på vidaregåande. Eg slutta stilen med å seia at det er panteistiske straumar i det, diktaren ynskjer å bli eitt med den heilage naturen. Min fine norsklærar, Øyvind Andersson, skreiv under at han likte stilen, men at han ikkje kunne vera med på at diktet var panteistisk. Tvert i mot såg diktaren føre seg ein ukjend domar… Eg innser at læraren nok hadde rett, men diktet gjorde sterkt inntrykk allereie då eg var atten. Eg lurer på om det framleis finst attenåringar som les dikt med same interessen som eg og nokre av venninnene mine gjorde det i si tid. Kven veit…
Mold for blomar
Ein dag skal alt vera annleis,
med skogar susar som før
og vatn renn i mot hav.
Med myrker, stjernor og måne
skal spenne himmelen
over ei grav.
Ein morgon
skal alt vera annleis.
Du skal ikkje vakne upp.
Men spiror skal bryte or jordi
og blomar opne sin knupp.
Ein kveld skal alt vera annleis
då skal du audmjuk
knele for ukjend domar
og be om den siste nåde,
um å bli mold for blomar.
Jan Magnus Bruheim
Og i morgon skal eg lova å halda ein lystigare tone… «For livet skal vi slåss så lenge det går blod igjennom oss…»
Heidi
Um å bera
Skapte er vi te bera
og lette børene for kvarandre.
Til fånyttes lever ingen.-
Men våre eigne bører
skal vi bera åleine.
Stor og verdfull er sorgi
du ikkje kan dela med andre.
Men fattigsleg, liti og arm er den glede
som du vil ha åleine.
Hjelpelaus er den
som ikkje har nokon å hjelpe,
og vere god mot.
Lik tre utan sevjestraum
turkast han inn.
Den mannen ber tyngste børi
som ingenting har å bera.
Jan Magnus Bruheim
Dette er og eit utruleg fint dikt. Eg har forresten alltid lurt på kva forfattaren meiner med vers to. «Men våre eigne bører skal vi bera åleine»? Er ikkje det som om han nektar andre den gleda han har skissert som ligg i å bera børene for kvarandre? Kanskje han meiner at me alltid må vera klare til å bera eigne bører og ikkje gå ut frå at andre ber dei for oss?
Eg hadde ein fin liten sykkeltur i kveld. Eg sykla litt i skogen medan det skumra og mørkna. Eg hadde gløymt kor mykje lydar det er i fuglane i skumringa, og eg hadde gløymt at det luktar annleis i skogen når det er mørkt enn når det er lyst. På himmelen hang det ein veldig stor og fin sigdforma nymåne. Eg lurer på om eg har høyrt at månen ser størst ut i september og mars. Om han faktisk er nærare oss då, eller om det handlar om lyset eller forhold i atmosfæren, veit eg ikkje. Og ellevte september kjennest framleis som ein spesiell dag. Det som nå etterkvart kallast meir og meir for «nine-eleven» på norsk og har vel sett spor i alle oss som var vaksne nok til å forstå alvoret i situasjonen. Måtte verda bli klokare. Som me syng i ei forbøn eg er glad i: «Gud skap i oss, tro håp og handling. Herre vær oss nær.»
Oscar er henta av Ingrid og Oddvar. I dag morges låg han fint og sov i dokkesenga si på eit saueskinn. Då me kom inn i stova strekte han seg og geispa og var heilt klar for dagen. Nå har eg som vanleg ein malande katt som helst vil liggja oppå hendene mine her på tastaturet. Cleopatra har pågangsmotet sine nådegavar og lar seg rett og slett ikkje avvisa. Dersom eg slepp henne ned på golvet, tek det tre sekund å hoppa opp på plass att. Men som sagt, ryktet seier at ein malande katt er godt for både blodtrykket og det meste anna. Eg likar at kattar er så uavhengige, hundar har eigarar, kattar held seg med stab. På butikken i dag såg eg ein plakat der nokon lova ei finnarløn på tusen kroner dersom dei fann den svarte katten deira som var sporlaust forsvunnen. Så vidt eg kunne forstå var det ein heilt vanleg katt som dei sikkert har fått gratis. Slikt er litt rørande.
Her er tastaturkatten min. I dag hadde me eit raskt besøk av Torhild som var på kurs her i byen… Kjempetriveleg.
Heidi
Ho sankar myrull på bleike myrom i eventyrom.
Så sit ho annsam i sorg og glede
og saumar klede.
Slik vart dei umskapt dei ville ender
av milde hender.
*
Og såleis veit vi di tid er inne
vi treng deg, kvinne.
Saum til oss liksom i eventyret
og omskap dyret.
Jan Magnus Bruheim.
*
Dette er det diktet eg kanskje ikkje ville våga å setja på bloggen min om det ikkje hadde vore skrive om ein mann. I mitt tilfelle tek eg det med fordi det er skrive av Jan Magnus Bruheim, som er diktaren min i dag, og fordi det er eit av dei dikta eg framleis kan utanåt meir enn tretti år etter at eg las det for første gongen.
Eg har alltid vore glad i eventyr. Eg hugsar grøsningane langs ryggraden og kitlinga i magen då eg og far låg på magen på plankegolvet heime og han las høgt for meg i den blå HC-Andersens eventyr- boka eg trur eg hadde fått til jul. Me las om folk som slo i hel bestemora si og ville selgja ho på torget, eller som måtte gøyma seg i kista fordi dei tilfeldigvis var klokkarar. Størst inntrykk av alle gjorde kanskje «Reisekameraten» om prinsessa som vart piska og bada for å bli rensa frå trolldomen og om den gode hjelparen som til slutt i eventyret viste seg å vera ein død mann… Eg var fem år, og budde i det huset Ingrid og Oddvar held på å pussa opp akkurat nå. Ei venninne av mor sa at ho ikkje trudde HC Andersen ikkje passa for små barn, og eg var livredd for at mor og far skulle tru på henne. Eit anna favoritteventyr var «De ville svaner,» der hovudpersonen, Elisa, måtte frelsa brørne sine som var omskapte til ville svaner gjennom å veva skjorter til dei av brennenesler. Ho unngjekk så vidt å bli brent på bålet som heks, og den yngste broren måtte leva vidare med at om dagane hadde han ei svaneveng i staden for ein arm fordi den siste skjorta aldri vart ferdig.
I Asbjørnsen og Moe sin versjon av eventyret blir brørne omskapte til villender, og ikkje til svaner. For å frelsa dei må prinsessa laga skjorter til dei av myrull, noko som i grunnen høyrest langt meir sympatisk ut enn brennenesler. Det er denne versjonen Kittelsen har malt, og Jan Magnus Bruheim har skrive dikt om.
Frå eg tok utdanning i forteljarteknikk, hugsar eg fylgjande sitat «Du skal fortelja barna dine mange eventyr, dei handlar om alt som skal skje dei sidan i livet.»
Eg trur det er sant. I eventyra står det om mange dyr som eigentleg var omskapte prinsar, dei er kvite og brune bjørnar, svaner, ender, stutar, oksar og til og med frosker. Den kloke kvinna som skal frelsa dei blir sett på umenneskelege og prøver i sin kamp for å frelsa dei frå dyrehamen. I Kvitebjørn Kong Salomon gjer prinsessa det einaste ho ikkje måtte, ho held lyset over mannen sin om natta, fordi ho aldri har sett han som anna enn ein kvit bjørn. Ho ser då ein vidunderleg prins, men fordi ho hadde teke seg til rettes og sett det ho ikkje måtte sjå, må ho gjennom umoglege prøver for å frelsa han frå trolldomen. Eg skal ikkje leggja ut all verdas tolkningar, men det er då ganske klokt… Og i likestillinga sitt namn så er det ikkje sikkert alle prinsesser er av hokjønn…
Eg skal ikkje sviva meg lenger inn i desse tankane, eg ville i grunnen bare slå eit slag for eventyra og for Jan Magnus Bruheim. Nå trur eg kanskje eg rett og slett skal sykla meg ein tur…
Heidi
Etterkvart som september stig fram, viser hausten seg meir og meir, sjølv om veret for ein stor del har vore varmt og fint. I dag måtte førsteklassingane på med både regntøy støvlar og gule refleksvestar då me skulle ha uteskule. Det tek si tid å få dei kledde alle saman. Først blir 57 ungar oppfordra til å ta seg ein tur på do før dei kler seg, og så er det mange glidelåser som skal opp, ,mange knappar som skal kneppast, mange regnbukser som skal trekkjast over støvlar, og mange refleksvestar som skal drast over hovudet før me er klare til å gå, to og to seksåringar, hand i hand på lange rekkjer, med dei vaksne innimellom. Fort går det ikkje, det er så mykje ein skal sjå på undervegs. I dagsorterte me konglar og pinnar etter lengde og tjukkelse, og så såg me eit levande ekorn på nært hald og ein ekte ordførar med ordførarkjede på endå nærare hald. Han smilte og spanderte rå gulrøter på oss. I Sandtangen var bringebærbuskane ferdige med å bera bringebær, raunbæra raudna og blæklokkene bleikna, og ungane i prikkete, blomstrete og stripete regndressar vart våte av å trampa i sølepyttar. Vel tilbake på skulen hadde eg ei skriveøkt med dei nye skriveelevane i kulturskulen. Det var ein roleg variasjon over læraryrket, som forøvrig må vera noko av det mest varierte ein kan finna på yrkesfronten.
Då eg kom heim var eg relativt utlada og trøytt. Då var det ganske triveleg å bli møtt med ein lukkeleg hund ein intenst malande katt og Halvard sin behagelege pianomusikk. Etterkvart kjem eg meg inn på arbeidsromet mitt og ser at Sunniva har starta ein ny tekstblogg. Eg tek sjansen på å låna det siste innlegget hennar for å publisera det her…
***
Her borte har eg møtt 10 personer som har forandra mitt syn på livet.
Dei har vist meg at det går an å smila og le, til tross for motgang.
Til tross for motgang eg aldri kan, eller vil forstå.
Samtlige av desse har tatt hendene sine på kinna mine, sett meg i auga og smilt som om det ikkje er nokre bekymringar i livet.
Dei har vist meg at gleda, den kan ein finne overalt, uansett kva.
Arasella, Diana, Rosalina, Angela, Maria,
Anna, Yunsu, Kathlin, Victor og Alvaro.
Dei er alle mellom 2 og 3 år gamle.
Dei kan ikkje snakke eller ete ordentlig sjølv.
Ingen av dei har foreldre som kan ta vare på dei, og mest sannsynlieg kjem dei aldri til å få foreldre heller. Mest sannsynleg kjem dei til å vera på barneheim til dei er 18 år, og kven veit kva som vil skje etterpå?
Det er umogleg å forklare kor hjarteknusande det er å sjå kor brutalt livet kan vera.
Gud veit kva dei ungane har gått i gjennom allereie?
Ein ting veit eg likevel, og det er at det er få ting som slår følelsen me får når me kjem til barneheimen og 9 ungar kjem vaggande mot deg med hendene utstrekte, og eit smil som kan smelte stein.
Den følelsen vil eg seint gløyme, og dei 10 ungane eg har fått æren av å bli kjent med, vil alltid ha ein plass i hjartet mitt.
Sunniva
Det å jobba på barneheim i Bolivia er nok noko ho vil bera med seg alltid. Eg trur eit slikt opphald må liggja der som eit korrektiv resten av livet dei gongene ein er i ferd med å gløyma kva som er viktig og ikkje.
***
Den andre som skal få koma til orde hos meg i dag er Jan Magnus Bruheim, ein diktar som ville fylt 100 år komande februar om han framleis hadde vore i live. Han er ein lyrikar eg «alltid har visst om», og han har skrive mange verkeleg fine dikt. Desse tekstane er henta frå boka «Tankefuglar i tunet» – fin tittel.
Aldri ser våre
augo betre
enn når dei granskar
andres lyte.
Og lyte finst alltid
for den som leitar-
Lett å bruke
raudblyanten
på andres feil.
Men kom ikkje hit!
Lat meg få ha
mine feil i fred!
Godt er
å ha nok
ein verkeleg eig
med rette.
Jan Magnus Bruheim
Og så eit dikt til å kjenn seg att i:
*
Eit bilete heng skakt på veggen.
Ei jamvekt er skipla.
Endå det er mangt anna
augo kan kvile på i romet,
dregst synet mot det skakke biletet
med ei mystisk makt.
Alltid finst augo att der
der er noko som ikkje er
slik det skal vera.
Er det då hjelp i alt det andre
som er i jamvekt.
Freister å rette på det,
beinke det.
Snart heng det der
like skakt.
Det er som det har
ein eigenvilje
og finn ei glede i
å hengje der slik
på trass.
Noko kan ikkje rettast.
Ein skal ikkje knuse det
for det.-
Eit bilete heng skakt.-
Jan Magnus Bruheim
Liten firbeint venn på overnattingsbesøk har med senga si…
Kveldsstemning på skrivebordet mitt.
Heidi
Det siste året har eg som mange av dei som les her veit, sett dette med alderdom og død på veldig nært hald i fleire omgangar. Eg har sett fleire personar eg kjende godt og var glad i bli gamle og svekka, og eg har sett på nært hald at døden kjem for å henta menneske som har stått meg nær. I dag har eg lese dikta til lyrikaren og oversetjaren Emil Boyson som døde i 1979, 82 år gammal. Eg opplevde at dei dikta han skreiv seint i livet talte mest til meg. Kanskje fordi det har gjort noko med meg å sjå folk blir gamle, og kanskje fordi eg blir nesten litt mørkredd av å sjå kor fort åra renn forbi eit menneske. Eg vil ta med det diktet som heiter «Rast ved rinnende vann».
Rast ved rinnende vann
Trett er vort hjerte ikke,
men dagen er blitt kveld.
Vi stanser. Gjennom vor taushet
toner vannenes væll.
Vi hører i elve-susen
at evigheten er nær.
Vi fødtes til jorden. Vi møttes.
Vi hadde hinanden kjær.
«Om litt kan vi intet høre
– dette er Alt vi vet.
Vannet skal videre bruse
gjennom all evighet.
Emil Boyson.
På bloggen til Eyvind Skeie fann eg eit heilt nyskrive dikt som og gjorde noko med meg. Eg trur eg har lov til å bruka det her. Det eg tenkte då eg les det var, tenk om det kunne kjennast så trygt å fint å døy, den dagen det er oss klokkene skal ringa for. Det er ei fin skildring av å gi seg over den dagen tida er inne for det. Måtte det bli veldig lenge til for både deg og meg…
Og om eg plutseleg er heilt hekta på det morbide? Nei då, som fireåring gjorde eg mor mi fælen fordi eg sat og teikna kyrkjegardar. Som barn elska eg dei fine lyriske vendingane i dødsannonsene i avisa og som attenåring skreiv eg særoppgåve mi på vidaregåande skule om emnet»Døden som litterært tema». Det er vel slik at den som er ekstremt nyssgjerrig på livet, og er litt dregen mot å tenkja på det som er slutten på livet. Og redde for å gå gjennom den ytterste grinda er me vel alle… Då er det trøyst i å tenkja på at for nokon kan det kanskje vera som i det fine diktet til Eyvind Skeie…
For snart skal dette spinkle jeg få vinger
og fly blant stjerner ut mot det som er
den store og uendelige gåte
som nå med ett har kommet meg så nær
Jeg ser at dere sørger allerede
og tenker at det alt er blitt for sent
Men selv i disse aller siste timer
kan livet deles, like klart og rent
Den store og uendelige gåte
som ikke eier omkrets eller navn
har allerede åpnet sine armer
og tatt meg helt fortrolig i sin favn
Jeg sovner snart, og da får sjelen vinger
Den søker mot en gåte altfor stor
Så lar jeg stille kroppen bli tilbake
og flyr mot lyset og en annen jord
Eyvind Skeie 2013
Og nå i desse tidlege haustvekene kjennest det veldig naturleg å ta med denne linken og. Dette er ein av dei vakraste songane eg veit.
Takk til Vamp og til Nils Ferlin.
Heidi
Overskrifta er tittelen på ei bok eg las på engelsk. Boka handlar om eit menneske som føretek ei indre reise for å finna fred i sjela. Mellom anna har ho eit lengre opphald på Bali, der ho er i tett kontakt med ein guru. Ho prøver gjennom meditasjon å nå fram til noko som er større enn det kvardagslege. Denne boka har blitt ein besteselgar i Norge og, og mange har sett filmen. Første gong eg høyrde den norske tittelen «Spis, elsk, lev», stussa eg litt. Det gjekk likevel litt tid før eg forstod at det eg stussa på var at ordet «pray» på engelsk hadde blitt til «lev» på norsk. Då akkurat det gjekk opp for meg begynte eg å lura på om det var på grunn av klangen i dei norske orda at be var blitt til lev. Eg fann ut at grunnen kanskje var den blygskapen mange i dette landet har for det med bøn. Slikt snakkar ein ikkje høgt om her i Norge?
Kanskje på grunn av at eg begynte å tenkja på dette igjen i kveld, fekk eg lyst til å fortelja at i kveld har eg vore på bønnegruppe, og det har vore så fint? Me er ein gjeng med damer som i ein heil del år nå har møttest med jamne og ujamne mellomrom for å snakka om livet og for å be i lag. Eg skulle eigentleg unna alle å ha ei bønnegruppe. Det ligg eit håp og ei glede i det å tru på bønn, og det er noko veldig fint å kunna sitja saman og snakka om alt som kjennest vanskeleg, for så saman å leggja det over på noko som er større enn oss sjølve. Det er ein eigen fred i det å kvila tankane i å høyra at andre ber høgt.
Det anar meg at det å snakka om ei bønnegruppe nesten kjennest litt klamt og pinlig for mange. Det verste er at eg kjenner litt på det sjølv og her eg sit og skriv. Er det ikkje litt rart at yoga og meditasjon kan ein snakka høgt om overalt medan bønn nesten høyrest litt overspent ut? Eg har tenkt på det når eg høyrer folk snakka om mindfulness, at det nok er litt same kjensla som det å kvila heile seg og alle tankane sine i ein større tillit slik eg opplever at ein gjer når ein ber. Eg fekk bare lyst til å stilla spørsmålet til både meg sjølv og andre… Er ikkje dette litt rart. Eg høyrer noko i meg kviskra, jo det er rart, men visst er det nokre merkelege greier dette med tru. Og på ein måte må eg vera einig med meg sjølv i det. Det er merkeleg at det går an å tru, og det er for meg endå meir merkeleg at det går an å ikkje tru.
Eg trur dette innlegget er langt nok, for det var viss akkurat dette eg ville ha sagt. Og her passar det å avslutta med eit sitat eg har stor sans for, men som eg ikkje hugsar kor kjem i frå:
Dei som dansa vart sett på som gale av dei som ikkje høyrde musikken.
Og i morgon får me noko såpass prosaisk og kvardagsleg som eit stortingsvalresultat, men som HC Andersen seier i slutten av «Prinsessen på erten.» Men se det er en helt annen historie…
Heidi
I kveld har me sett film med Halvard. Han har ikkje heilt mainstream filmsmak og er veldig filminteressert. Filmen for i kveld vart ein utruleg trist dystropi «Children of men». Plottet var ein verden i ferd med å bryta saman. England, det einaste landet som til ei viss grad fungerte, var fullt av flyktningar dei prøvde å halda utanfor samfunnet. Kvinnene var ikkje lenger fruktbare, ingen barn var fødde på atten år, utan at nokon hadde funne ut kva det skuldest. Matmangelen og desperasjonen var stor, og verda var dominert av ville bandar og forvirra terroristar. Ei fattig flyktingkvinne vart gravid og fødde eit barn, men var det mogleg å redda det nyfødde barnet. Filmen var godt laga, og gjorde sterkt inntrykk, tonen var dyster og mørk, men med eit lite snev av håp.
Eg følte behov for å trøysta meg sjølv og andre med eit bilete av eit fint bilete eg har på veggen: «Fredsgeneralen». Det er laga av grafikaren Tor Arild Aspeland som er far til mi gode venninne Astrid. Heile generalen kom ikkje med på biletet, men det er ein flott mann med tulipanar i soldathjelmen, ei fredsdue i staden for våpen, og med vaffelhjarte, fiskekrok, trådsnelle, tutt, blom og g-nøkkel i staden for militære utmerkingar. Eg er veldig glad i han. Og sånne som han trengst verkeleg i ei til sine tider litt forskrudd verd. Eg hugsar frå den kalde krigen kor redde me var for at «nokon skulle trykka på knappen» som det så fint heitte. Når det gjeld verda akkurat nå, så er det frykteleg at nokon har brukt kjemiske våpen. Eg lurer likevel på om verda blir betre av at nokon bombar dei som gjer «ulovlege ting». Korfor er ikkje krig i seg sjølv forbode, og korfor i all verda er det i det heile tatt lov å bruka skytevåpen. Det er fint at det finst ulovlege verkemiddel i ein krig, men korfor i all verda finst det lovlege verkemiddel i krig? Eg veit at nå spør eg som eit trassig barn, men av og til må barna få koma til orde…
Eg hadde ei bok til av Phil Bosmans i bokhylla. Denne heiter «Kjærlighet.» Eg trur eg fann ho på ein loppemarknad eller i ein bruktbokhandel ein eller annan gong. I motsetning til den første Bosmans-boka, så ser denne heilt ubrukt ut. TIl mi overrasking så er innhaldet ganske «politisk». Han er oppteken av ikkje-vald, skeptisk til forbrukarsamfunnet og oppteken av Jesus som vegen til større innsikt og eit klokare og rikare liv. Dette låg bare som ein mogleg undertone i den første boka, som eg tippar selde langt betre enn denne, fordi denne er mykje spissare formulert, og nok kanskje kan virka litt moralistisk. Eg tek med litt frå denne boka fordi det, tilfeldig eller ikkje, passa perfekt inn i tematikken her…
Viss en uskyldig, eller et eneste barn må dø
på grunn av din ideologo, eller på grunn av
ditt nye samfunn, da forbanner jeg din ideologi
og jeg vemmes ved ditt samfunn.
Phil Bosmans
*
Ikke-vold
er intet snilt og trygt
alibi for reddharer.
Ikke-vold
begynner med åndelig trening,
med å lære seg sekv å kjenne, med selvbeherskelese,
med kjærlighet til alt som lever
med kjærlighet også til fienden.
For å bli ikke-voldsmenneske
må du rense ditt eget hjerte.
I makthavernes øyne vil du bli betraktet
som dum, som taperen.
Phil Bosmans
*
Når jeg ser et menneske
selv om det er et ødelagt
menneske;
da tror jeg på et vesen
som er større enn
mennesket
Phil Bosmans
*
Kjære natur
hold deg nær
oss mennesker.
Du er brødet
som vi spiser!
Du er vårt blod!
Du er huset
som vi bor i
Du er vår hud;
du er lungene vi puster med.
Phil Bosmans
*
En morgen
vil du på din vei
møte en engel.
Han skal gi deg en hvit sten
hvor et nytt navn står skrevet,
ditt eget nye navn,
slik det står skrevet i din håndflate.
Da kommer du til å juble.
Phil Bosmans
*
Det er sundagskveld og snart på tide å gå til ro. Nå har eg chatta med Sunniva i Bolivia medan eg har skrive her. Ho opplever mykje og har det stort sett veldig bra. Eg trur ho er blitt veldig klar over kor godt me har det i Norge. På barneheimen der dei jobbar har kvar av «mamitaane» opptil ti barn dei er ansvarlege for. Dei er i alderssegregerte avdelingar, slik at ei dame kan vera ansvarleg for å ha omsorgen for ti babyar under eitt år aleine… Eg skulle ynskja Sunniva kunne ta eit par av dei med seg heim i kofferten… Eg trur ein blir klokare av eit slikt opphald i ein heilt annan kultur. Mange av dei norske utfordringane blir luksusproblem. Likevel er dei reelle nok når me opplever dei her heime i det me opplever som underbemanning i skule og eldreomsorg.
Konklusjonen i kveld, kva måtte vel den bli? Å ta godt vare på verda, naturen og kvarandre. Godt val i morgon, alle saman. Eg sluttar med eit sitat av Bosmans som eg sjølv må tygga litt på før eg går god for det. Hjelp meg gjerne med det 😉
«Lykkelige mennesker er aldri farlige mennesker.» – Phil Bosmans. Og han meiner, bare for å ha oppklart det, at lukka ikkje ligg i ting som kan kjøpast for pengar…
Heidi
Det er så deilig septembervarme ute. Tjue grader andre helga i september er ikkje verst. I går gjekk eg tur langs stranda med Gerd. Me gjekk og vassa og vart våte til knes, sjøvatnet var så behageleg å vassa i at me nesten angra på at me ikkje tok med badetøy. Ein bitteliten fisk vart skyld på land, men vart heldigvis innhenta av den neste bølga. Då me kom såg me eit brudepar som var i ferd med å reisa att etter fotografering nede på stranda. Det viste seg å vera Pål og Hanne Mari. Det var koseleg å få gratulert dei på den store dagen. For ein fin dag å gifta seg på. Nå har eg laga ripsis som står til innfrysing, og snart må eg setja i gang med vaffelrøra for eg har invitert gjester til sundagskaffi. Oscar slappar av i ein stol i stova og tek livet som det fell seg, og eg har akkurat hatt ein liten timeout med malande katt på fanget. Eg las nettopp ein eller annan stad at det å halda ein malande katt skulle få blodtrykket ned og i tillegg gjera deg meir robust mot stressrelaterte sjukdomar. I så fall er det ein ganske behageleg form for medisinering.
Dagens bok er «Kjære medmenneske» av Phil Bosmans. Framme i boka står det at eg kjøpte ho for pengar eg hadde fått til 18-årsdagen slik at eg kunne «Ha den resten av livet.» På slitasjenivået på boka, ser eg at ein periode i livet må ho ha vore veldig hyppig brukt. Pappen er vekke i bokryggen, hjørnene er øydelagde og arka ber preg av å vera brukte. Phil Bosmans er frå Nederland og er forfattar og sosialkurator. Denne boka er i følge mi bok trykt i elleve opplag i Nederland der han kjem i frå. Tekstane er veldig enkle, og handlar om det å vera medmenneske. Sitat frå omslaget på boka som kom ut i Norge på 70-talet. «Boka er i Holland blitt en slags moderne huspostill, hvor mennesker av alle kategorier søker forståelse, oppmuntring, trøst og ny oppmuntring.» Eg trur denne forfattaren og i si tid var eit slags førebilete for meg både litterært og menneskelig. Når eg i dag har lese gjennom tekstane, må eg innrømma at eg synest ein del av dei er veldig ordrike. Eg vil derfor servera små bitar av ulike tekstar til den digitale sundagskaffien i dag. Eg vil tru at denne boka framleis vil vera å få kjøpt dersom du får lyst til å lesa meir.
Ta deg rolig tid
til å være lykkelig.TIden er ingen motorvei
mellom vuggen og graven,
men plass
til å parkere i solen.
Phil Bosmans
*
Vår verden
har i dag
en forferdelig menge
på vanlige, gode mennesker,
vennlige mennesker
som betjener deg smilende
i butikker og magasiner,
som ikke mister tålmodigheten
bak disken,
som ikke bulldozer
i trafikken
som ikke tordner
når du gjør en feil.
Phil Bosmans
*
Si ikke for raskt:
Du er ikke glad i meg,
så lenge du ikke selv har gitt alt.
Phil Bosmans
Hvis du har tid
for noen
titt da ikke
på klokken.
Phil Bosmans
*
Jeg tror på underet
når i hvert hus, i hver gate, i hver by
den ene skal si til den andre:
«Kjære menneske, jeg holder av deg!
Jeg skal ta alle bitre ord
ut av min munn.
Fylle hjertet med ømhet
og mine hender med vennskapets gave!»
«KJære medmenneske, jeg holder av deg!»
Si det med eller uten ord.
Si det med et smik,
med en forsonende bevegelse,
med et håndrtrykk;
med et anerkjennede ord,
med et klapp på skulderen,
med en spontan omfavnelse,
med et kyss,
med en stjerne i øynene dine!
Si det med dusinvis av små oppmerksomheter
hver dag på nytt!
«Kjære medmenneske,
Jeg holder av deg!»
Phil Bosmans
Nå skal eg via meg til vaffelrøra. Sjå kor fint det blømer i vasen min, forresten. Eg kjøpte gladiolusane på Ikea på fredag, då hadde dei ikkje sprunge ut enno.
Heidi
sporisand 