…så fekk eg dette biletet og då me rydda huset til onkelen min. Glaset på biletet var knust, så eg burde sikkert få eit nytt før det blir øydelagd.
Eg skal ikkje påstå at eg hugsar dette besøket hos fotografen frå eg var eitt år, men eg meiner sjølv at dei aller første minna mine er frå eg var mellom to og tre år. Det kan sjølvsagt vera slik at mykje i desse minna er lagt til sidan medan ein prøver å halda dei fast, men essensen i dei, veit eg at eg hugsar. Det rare er at det er ganske kvardagslege små glimt som det ikkje er nokon som helst grunn til å få meir festa til hukommelsen enn kva som helst anna. I desse aller første minna er bror min med, og grunnen til at eg trur dei er så gamle, er at i det første minnet ligg han i stor barnevogn. Sidan eg er bare fjorten månadar eldre enn han, kan eg ikkje ha vore veldig stor.
Nokre av dei tidlege minna er eit par år nyare, og dei hugsar eg mykje klarare. Eg likte å gå inn til mor og far før dei stod opp om morgonen. Eg hugsar at eg av og til fekk lov til å liggja på armen til far, og at det var koseleg, men og ubehageleg fordi han hadde så kraftige armar. Eg hugsar at det var vondt i nakken, men at eg lot som ingenting fordi eg ikkje ville bryta idyllen.
*
Armen hans er for stor,
for stor for nakken min,
likevel blir eg liggjande
i varmen og nærleiken,
under palmetrea på tapetet
med dyna over oss begge.
Eg tenkjer han ikkje veit
at eg får vondt i nakken,
fordi han ikkje ser
kor store armar han har.
Fortel eit eventyr,
ber eg ,
lar vera å nemna
at Bukkane Bruse
veit eg alt om allereie.
Så eit bademinne:
Kaldt uendeleg stort vatn
og soldrakt
tynt blomstra tøy
med strikk i livstykket
og strutteskjørt over rompa
Eg klamrar meg
til den store våte ryggen,
låser armane
rundt den kalde nakken hans
redd og trygg og frysande
med det blågrøne vatnet
sugande kring anklane mine.
Mor med skjørt og solbriller
inne på stranda
ropar engsteleg
at han ikkje må gå lenger ut.
Minne er noko rart. Det finst forskarar som seier at minne er noko me skapar, like mykje som noko me hugsar. Me legg perlemor rundt det sandkorneet av ekte minne som ligg fast der inne, og skapar oss perler. Dei kan utan tvil vera kvite og skimrande, mørke og trugande, eller kanskje blodraude. Dersom me hadde fårr sjå det me hugsar på film, ville me bli overraska, seier dei, over kor mykje me har lagt til etterpå. Alt dette er det nok ei kjerne av sanning i, likevel kan det vel innvendast at me aldri ser livet vårt på film. Me lever det frå innsida og hugsar det med sansar, tankar, kjensler og fantasiar og ikkje bare med nøytrale auge, kva nå det måtte vera.
Interessante greier spør du meg, men ville eg lika å sjå minna mine på film, slik at eg med forskaren sitt dissekerande blikk kan leggja halvparten av dei vekk som rein minneforfalsking? Kanskje? For å vera ærleg, så er eg langt frå sikker. Heldigvis er me menneske og som menneske dokumenterer me ikkje liva våre i sterile arkivskuffer eller som filmar i mekaniske overvakingskamera.
Heidi
Framme er me bare litt om gongen,
for alltid er me på veg,
mot stier me ikkje visste om.
Heidi
Det er lørdag føremiddag i heimen, og dette er dagen eg har lova meg sjølv å vera flink og effektiv og gå til angrep på støvet i krokane og rotet på kjøkkenbenken. Sanninga er at eg blir sterkt dregen mot andre og meir forlokkande aktivitetar. Veret er så deilig ute, er ikkje det einaste fornuftige å klora seg fast i seinsommaren og ta ein sykkeltur, eller ein tur langs stranda kanskje? Og vakna eg ikkje med to linjer nesten klare i tankane som eg måtte få skrive ned. Derfor vart det litt skriving først, som eg eigentleg hadde tenkt å venta med. Dei to linjene er dei første i det vesle diktet over : Framme er me bare litt om gongen, for alltid er me på veg. Dei to linjene har eg prøvd å gi ei lita oppfylgjing med setning nummer tre, men kanskje eg skal bruka dei på ein annan måte når eg bare har bestemt seg. Eg ser nå at tredjelinja nesten kan vera eit plagiat av siste linja til Olav H Hauge i det fantastiske diktet «Det er den draumen me ber på». Sjølv om eg snakka om stier og han om ein våg.
Det er den draumen
Det er den draumen me ber på
at noko vidunderlig skal skje,
at det må skje –
at tidi skal opna seg,
at hjarta skal opna seg,
at dører skal opna seg,
at kjeldor skal springa –
at draumen skal opna seg,
at me ei morgonstund skal glida inn
på ein våg me ikkje har visst um.
– Olav H. Hauge –
Eg trur det å plagiera utan at ein veit det sjølv er ei reell fare. Me høyrer ting som gjer inntrykk på oss og lagrar det langt inne i minnet ein stad, og til slutt trur me at me sjølv har tenkt det. Ved venstre handa mi har eg liggjande 136 dikt, og på maskinen har eg tre-fire til som ikkje er med i bunka. Nå har eg gått gjennom alle, retta og stroke med blyant. Så legg eg dei inn på ny i endra rekkjefølge og sliper endå meir på dei. Nokre blir skrivne heilt om, nokre blir flikka på og nokre forkasta, andre får vera som dei er. Slik er metoden min når eg skriv dikt, i alle fall akkurat nå. Eg sliper og flikkar på mine spontane innfall heilt til eg er fornøgd, eller så misfornøgd at dei blir forkasta. Det er spennande. Det eg skriv her er ein heilt annan type skriving. Dette består stort sett eine og aleine av spontane innfall, og det er veldig spennande for meg sjølv fordi eg ofte ikkje anar kva eg skal skriva når eg set i gang.
Lyrikaren for i dag heiter framleis Brett Borgen. Den siste boka eg har av henne er gitt ut på Athenum forlag i 1984, og heiter «Intet annet enn kjærligheten tar jeg i mot.» Boka har sitat som kunne vore henta frå Høysangen, små eventyr og fablar og nokre dikt, og er meint å vera ein hyllest til kjærleiken og erotikken. Det kan nok henda at ein del menneske i det kyrkjelege landskapet sette kaffien litt i halsen då dei sat med boka i hendene, for noko av det var nok ganske uvant tale. Eg let meg i grunnen ikkje begeistra av så veldig mykje av boka når eg les ho nå med litt andre auge enn eg hadde då ho kom ut på 80-talet. Men det kan for alt i verda kanskje ha med meg å gjera. Heldigvis er eg ikkje litterturanmeldar i dette forumet. Eg bare leiter etter ting som eg synest er fine og har lyst til å dela med meg. Og visst, eg fann då noko her og.
Den elskede
ved dine øyne noen rynker
jeg ikke har sett
ved din munn en trett linke
så vakker den linjen er
i dag
du smiler
til meg
så vakker
jeg må røre ved den trette linjen
forsiktig med mine lepper.
Brett Borgen
I ditt lys
sitrende
nesten helt rolig
er jeg
en tåre
forsiktig i munnviken
salt smak
jorden holder pusten
alle ting
nesten helt stille
min elskede smiler
Herre du
fullkommengjorde oss
Brett Borgen
Mamma, mamma naturen bærer meg!
Ropte barnet
det svømte fløt for første gang.
Jeg hadde nettopp selv kastet meg ut på 100 000
favners dyp og forsto den svimlende glede
og spenning
Brett Borgen
Klokka går og det er vel på tide for meg å halda fram med å fullkommengjera dagen min 😉
Dersom eg blir sitjande og skriva er det bra for boka mi og meg.
Dersom eg ryddar huset er det bra for litt av kvart.
Dersom eg kjem meg ut er det sikkert bra for kropp og sjel og det meste..
Dette må jo vera ein vinn/vinn/vinn- situasjon, så kven er eg som klagar? Kanskje eg rekk alt saman…
Ha ein fin dag.
Heidi
I dag var det fantastisk å vakna og vita at dette var ein annleis dag. Tora brakte og slo utanfor soveromsvindauget, og det var fint å vita at eg kunne ta det bittelitt med ro, sidan ingen skuleklokke kom til å ringa for meg i dag. Veka har vore travel med foreldremøte og andre jobbrelaterte møte. Eg veit ikkje om det er politisk korrekt å seia det høgt, men eg innrømmer at eg har drømmejobben. Fire dagar med førsteklasse, ein ettermiddag med skrivekurselevar og ein forfattardag i enden av veka. Det kunne ikkje vore betre.
Problemet med forfattardagen er at han har ein tendens til å renna som sand mellom fingrane mine og forsvinna før eg får sukk for meg. Litt av kunsten er å få starta dagen i nokonlunde anstendig tid og så å setja seg rett ned i rotet og skriva. Men noko av det andre som er fint er at det er lov til å gjera litt andre gode og oppbyggelege ting som det ikkje er for mykje tid til resten av veka. For eksempel så kan ein bli verande litt ekstra i senga med ei god bok. For mitt vedkomande var boka i deg litt for god, for det var vanskeleg å leggja ho frå meg. Som eg sikkert har skrive før så hadde Halvard to presangar til meg då han kom heim frå Amsterdam, og den eine presangen var ein George Harrison- biografi med fokus på den indre reisa i livet hans. Medan dei andre i Beatles relativt fort mista interessen for indisk filosofi og religion, så dedikerte George Harrison ein stor del av livet sitt til Krishna-bevegelsen, og vart nær venn med guruar og religiøse leiarar. Han ønska å bruka livet sitt til å gjera det gode, og fekk eit veldig ambivalent forhold til mykje av det han kalte «material world». Han såg etterkvart mykje av det menneska jaga etter på same måten som Forkynnaren i Bibelen . «Tomhet og jag etter vind». Samtidig var han glad i raske bilar og ein del andre ting ein kunne få for pengar, og boka meir enn antydar at han i tøffe periodar i livet kunne ha periodar med eit farleg høgt inntak av alkohol, og at han og kunne ty til sterkare rusmiddel, som han eigentleg ikkje ville ha noko med å gjera.
I ein periode kjende han seg «annleis og framand i den vestlege verda», og var plaga av imaget som X-Beatle, som han aldri fekk ein pause i frå. Etter at John Lennon vart myrda var han i fleire år bortimot paranoid, og frykta at det same kunne skje med han. Eg synest historien om han er fascinerande. Det er vel ei allmennmenneskeleg erfaring det gamle Obstfelder uttrykte i setningen: «Jeg må viss være på feil klode, her er så underligt». I alle fall har det i periodar forundra meg at det menneske pratar om når dei er saman er meir i retning golvbelegg og hagemøbler enn det som er dei store spørsmåla i livet. George Harrisom vart forresten ein pasjonert hagemann etterkvart og begynte å skriva songar om å eta mango i hammocken. Eg må vel innrømma eg og at golvbelegg og hagemøbler intresserer meg litt meir nå enn det gjorde i ein tidlegare fase i livet mitt. Eg har synet for det store i små ting, og synest og at etterkvart som me blir eldre så blir det litt meir plass til dei store spørsmåla, så det jamnar seg ut etterkvart for oss «raringar» og. Dei siste åra har eg forresten hatt ein forkjærlighet for George Harrison sin song «While my guitar gently weeps». Det er vel ofte slik at i siderommet eller ytterst i synsfeltet så er det ein gitar som gret, stille og vennleg.
Medan eg framleis var dedikert til Harrison og lesinga, så ringde det på døra, først ein gong, så to gonger, eg fekk drege ein kjole over meg og sprang ned for å opna, men brillene hadde eg ikkje tid til å få på meg. Det viste seg å vera to gode venninner som hadde planar om å få meg med på kafé. Dei var i ferd med å gj opp og var nesten kome tilbake til bilen då eg opna. Dei syntest eg reagerte litt rart til å begynna med, og det var rett og slett fordi eg ikkje hadde sjanse til å sjå kven dei var utan briller. Men då eg kjende stemmen, håpar eg at smilet mitt vart stort og ekte, for ingenting kunne vel passa betre enn at nokon heilt utan planlegging bare tok meg med ut for å eta. Etter ein lynrask kattevask og to drag med hårkost, tannkost og leppestift, var eg klar for nye eventyr.
Me havna på Kjøkkenet og fekk oss deilig lunsj og ein lang og koseleg prat. Utanfor var det torevervarmt og dei første blada på trea var gulnande og raudnande. Det var herleg befriande å bare sitja der og le midt på blanke føremiddagen medan me åt toast med skagensreker, eller var det vestkystrøre på brød rista i olje og kvitløk med kjøkkenet sin nydelege pesto på sida av. Slikt kan dokke godt gjera igjen, Karin og Gunn. I farten gløymde eg å ta med meg mobilen, og det var heilt fint det og. Nå sit eg her og skriv så fort fingrane bare kan få det til, for å bruka tida før mannen eg deler hus med hentar meg til ein liten ikea-ekspedisjon. Han er framleis i sterkt «pussa opp loftet-modus», så her skjer det ting frå veke til veke. Heldigvis er eg friteken frå å ta del i det, for i desse første oppstartvekene har jobben krevd sitt av overskot. Framleis tordnar det ganske kraftig ute, men merkeleg nok så er det torever utan regn så langt.
Så til «Dagens lyrikar», som framleis er Brett Borgen. I tidlege år var ho eit slags førebilete for meg, så eg har fleire av bøkene hennar i hylla. Boka «Fanmail til Othilie.» Boka er kjøpt ein stad eg høyrde henne lesa, og er signert «Til Heidi fra Brett».
Jeg hjelper ofte gamle damer
over gaten,
ellers kom de aldri over.
Ikke så meget av nestekjærlighet
hjelper jeg dem
som av nyssgjerrighet:
De har levet et liv
elsket, lidd, eller bare drømt.
Jeg tar deg under armen
og tenker at jeg også skal
bli så gammel.
Men jeg tror det ikke helt.
Brett Borgen.
Brett Borgen skreiv dette då ho var sånn omtrent på min alder, det som er litt rart å tenkja på, er at i år fyller ho syttini. Eg leitte på nettet om eg kunne finna noko om henne frå dei siste åra, nå når ho har fått erfaringa med det å faktisk vera ei gammal dame, men eg fann ingenting. Nå lyner og tordnar det nesten samtidig, så kanskje det er på grensa til at macen burde skrust av, men eg kostar på oss eit dikt til og håpar at det går bra.
Vent fortvilelse
Vent
Bare en liten stund nå
så går det kanskje over
det som kaller på deg
Vent fortvilelse
Ikke bry deg med bagateller
som meg
Brett Borgen
Halvard har fått seg vikariat på SFO, eg kom til å tenkja på at med eldstemann som lærar i grunnskulen, Ingrid som omsorgsarbeidar i trygdeboligar; Sunniva på barnehjem i Bolivia, og Halvard i SFO, så har eg alle barna plasserte i dei kanskje litt forakta og nedvurderte «Trøste- og bære- yrka». Eg kjenner at eg rett og slett er litt stolt over akkurat det. Skal denne verda ikkje gå totalt av hengslene så treng me ganske mange som er i stand til å trøysta og bera. Og som sagt, dersom nokon skulle vera i tvil: Der finst det mange drøymejobbar. Ha ei god helg og la deg trøysta og bera om det trengst. 🙂
Heidi
Det finst en lille pige hvis hjerte ligner mit, hun bor måske i Holstebro, måske i København…» skriv Tove Ditlevsen i eit dikt. Og me ber vel alle med oss barnet me ein gong var. Eg spurde ein gong ein person som står meg nær om han syntest han hadde forandra seg sidan han var barn. Han såg måpande på meg. Ja, på innsida altså, måtte eg skunda meg å presisera. Han såg framleis ikkje ut som om han forstod. For det rare er, sa eg, at når eg hugsar korleis eg tenkte og korleis eg opplevde verda då eg var fem- seks år, så er det ikkje sååååå forskjellig frå korleis eg tenkjer og opplever verda nå. Eg hadde framleis ei kjensle av at han ikkje heilt forstod… Ja, er det bare meg då, spurde eg. Var eg eit utruleg vakse barn og er eg ein utruleg barnsleg vaksen, eller hugsar eg bare heilt feil? Dersom eg då ikkje hugsar spesielt godt? Poenget mitt er vel kanskje at eg har ein hypotese som går ut på at barn liknar oss vaksne meir enn me ofte liker å hugsa. Eg hugsar at eg var ein liten lyttar som prøvde å gjera meg usynleg for å prøva å lytta til kva dei vaksne sa når det ikkje var barn til stades, for så å prøva å finna ut korleis verda eigentleg såg ut, for det var vel dei vaksne som visste det?
Me som omgir oss med barn, har kanskje godt av å tenkja på at djupast sett er dei akkurat som oss, dei har bare mindre kroppar og mindre erfaring, og djupast sett så er kanskje me som dei, me bare prøver å sjå ut som om me er store og flinke… Dette biletet, og eit som liknar på det, fekk eg med meg då me rydda hos onkelen min. Det eine har nok vore bestemor sitt, og så har det hamna hos han. Panneluggen er klipt av far, som sikkert syntest at det var fint å ikkje måtta klippa panneluggar alt for ofte… Det er teke våren før eg begynte på skulen, trur eg. Kragen var hekla av farmor. Før tenkte eg at det var koketteri når åttiåringar sa at dei var like inne i seg som dei var då dei var tjue. Nå har eg begynt å tru det. Sit eg ikkje her og påstår at inni er eg lik som då eg var fem… Eg vil gjerne høyra kva andre tenkjer om dette.
Og slik er det jo på ein måte og når ein har kjend nokon lenge. Nokre av venninnene mine ser eg klart for meg som seks- og sju-åringar. Mor ser eg for meg frå ho var på alder med Ingrid av, og barna mine frå dei var nyfødde til nå når dei er vaksne. Det er rart å gå gjennom åra saman med andre menneske. Så stoppar me av og til opp og ser på einannan og tenkjer: «Nei men er det slik du ser ut nå, det har eg gløymt å leggja merke til.» Og denne vandringa gjennom tid og år er me nøydde til å driva på med så lenge me er her og heng med i svingane, og det har dei fleste eg kjenner heldigvis tenkt å gjera lenge enno…
Og nå skal eg prøva å få til ein elegant overgang til dagens lyrikar. Då eg var 16 år kom skodespelaren Brett Borgen ut med lyrikksamlinga «Dualoger med Vår Herre». Ho stod fram som ein litt barnsleg, men ganske vaksen person som hadde kjempa seg fram til ei kristen tru i vaksen alder. I ein periode av livet var Brett Borgen ein person eg og nokre av venninnene mine ofte siterte dikta til. I motsetning til dei vaksne damene me møtte på bedehuset framstod ho som urban, kunstnarisk, nyfrelst og litt rufsete. Det var ein spennande kombinasjon. Då eg opna boka som stod i hylla mi, stod det til mi forbausing «Mormora til Jan Georg» på innsida av tittelbladet. Er det mannen i mitt liv som har lånt diktsamlinga av mormora til ein kamerat for trettifem år sidan og aldri levert ho tilbake. Så dersom du tilfeldigvis skulle lesa dette, Birgitte Vedeler… Det kan sjå ut som om eg sit med noko i hendene som eigentleg tilhøyrer dykk… Men her kjem ein smakebit frå «Dualoger med Vår Herre». Dette er tankar me alle med fordel kan bli minna om av og til…
Hoppsan
Nå var jeg akkurat i ferd med å kritisere et annet menneske.Så hørte jeg et aldri så lite «hoppsann» fra deg.
Og takk for det, Herre!
Jeg ber deg inferlig om å minne meg om og om igjen om
dette:
Jeg blir ikke noe større og bedre menneske ved å småkritisere
mine medmennesker fordi jeg ser splinten i min brors øye,
men ikke bjelken i mitt eget.
Snarere tvert i mot.
Så fortsett å si hoppsann, til meg, Herre!
Brett Borgen
Nå kjenner eg god lukt frå kjøkkenet som tilseier at nokon ser syn på å laga sundagsmiddag. Sånn er det å dela hus med gode folk.
Heidi
Plutseleg er livet blitt september, mest utan at me har lagt merke til korleis det kunne skje. I natt ein gong vakna eg av at regnet slo mot bakken som tømt ut av store bøtter og ikkje av skyer. Katten mjaua hjelpelaust der ute, og eg fekk medynk med dyret, sjølv om me vanlegvis ikkje praktiserer å sleppa henne inn midt på natta, fordi me veit av erfaring at det lett kan bli ein dårleg vane. Eg stod opp og ropte frå kjøkkeninngangen, men ingen katt kom. Kanskje ho ikkje høyrde stemmen min gjennom lyden av massivt fallande regn, men mest sannsynleg orka ho ikkje tanken på å springa 20 meter og kanskje drukna undervegs. Det ende med at ein dyvåt katt fekk sleppa rett inn på soveromet medan regnet omtrent stod som ein dusj mot dørsprekken. I dag ville me gjerne få med oss gudstenesta med temaet størst av alt er kjærleiken. Me lot syklane stå og tok bilen i regnet. I våpenhuset fekk eg muntert høyra at eg var optimist som ankom i sommarkjole og barbeint i sandalar i det første haustregnet, rett nok med ein stor brun regnjakke over. Det var fint å vera i kyrkja, og då me kom heim hadde me invitert Ingrid og Oscar på lunsj. I radioen spelte dei denne songen
og eg innsåg at det rett og slett var september nå. Eg levde i villfaringa at det var siste dagen i august. Så var det bare å innsjå det. Det er rett og slett blitt haust ute. Likevel ser eg at vervarseleg går ut på at me skal få ein kanskje siste rest av seinsommar seinare i veka. Men sidan me først er i gang med det litt mollstemde vemodet, kan me jo pøsa på med Einar Skjæråsen si haustvise, som er så vakker at eg får tårer i auga og frysningar på ryggen bare av å lesa teksten. Og akkurat den teksten får eg stila til mannen eg har delt hus og heim og barn med i nesten heile mitt vaksne liv.
Høstvise
Min elskede! Jeg har en vise å synge
når bladene faller og fuglene drar.
Det sukker i skog etter sang som forstummet,
det mørkner i muld etter grøde som var.
En blekere årstid skal røre vår tinning
med hastige vinger og drivende løv.
September skal gå over jorden og kalle
dens ånde til stillhet, dens hjerte til støv.
En sommer er borte, og ringeren ringer.
Og vinteren venter bak visningens port.
Vi også skal møte vår høst og forarmes.
Vår styrke skal trenges tilbake – og bort.
Og sneen skal falle så stille så stille
– og stemmene dempes i fár og i foss.
Og engang – en vårdag – skal knoppene springe,
og heggen skal ange, men ikke for oss.
Vi er hos hverandre, mens dagene vendes
mot fjernere himmel og lavere ild
– og alt som har feste og hjem under solen
er med i det store mysteriespill.
Jeg favner din favn og jeg kysser din panne
og har deg med ømmere tanke enn før.
Min elskede; jeg har en vise å synge
når fuglene flokkes og trekker mot sør.
Einar Skjæraasen
Og haustfargane er på plass i stova som elles er litt sånn ufullkomen rufsete, akkurat som vanleg.
Og i ein av stolane, tek den vesle sundagsgjesten vår livet med ro medan Ingrid er på jobb. Hundehåra han legg i frå seg limer seg til sofaar og stolar som borrelås mot borrelås, men akkurat som eg er heilt ute av stand til å jaga ein malande katt vekk frå tastaturet, så er eg ute av stand til å jaga ein sovande mops ut av sofaen…
Nå skal eg skriva litt meir. Det har eg gleda meg til. Etterpå har eg tenkt å finna ein sofa og ta med meg biografien om George Harrison sitt religiøse liv, den eg fekk av Halvard i sist veke. Det er ei bok eg koser meg med, og som vel må passa godt på den siste septembersundagen. Så får det andre segla sin eigen sjø på ubestemt tid…
Heidi
Odd Christian hadde meld seg på Stavanger halvmaraton saman med ein kollega og ein kompis. Sidan han har vore skada, har han ikkje fått trent så mykje som han hadde tenkt, men fann ut at han ville starta likevel.
Eg og far hans fann ut at dette måtte me få med oss, så me stod klar saman med andre heiagjengar, først i Hafrsfjord etter ca ei mil, og så i målområdet utanfor Stavanger Domkirke. Så langt hadde han aldri sprunge før i eitt strekk, og eg er stolt og imponert over at han klarte det. Det er meg sjølv ein uendeleg fjern ting å gje seg i kast med, så eg forstår nesten ikkje at folk orkar. Nokre av deltakarane såg forresten ut til å vera tjue år eldre enn meg, så kanskje eg framleis har ein sjanse om eg skulle koma i det moduset… 😉 På bIletet viser det at det gjer bittelitt vondt i beina etter at ein har kryssa mållinja, men slikt må ein vel rekna med. Nå ligg katten på ryggen og malar ved høgre handa mi, eg kjenner henne godt nok til å vita at ho prøve r å lokka meg i ei felle, nemleg å klø henne på magen, slik at ho kan angripa handa mi…
Katten maler på skrivebordet, og mannen maler på loftet. Det må vel vera gode greier. Sjølv må eg vel prøva å få skikk på huset, sjølv om eg mykje heller ville ha sitte her. I dag åt eg forresten Sushi for først gongen. Det smakte godt.
Heidi
Eg kom ikkje så langt som til å presentera lyrikaren for i dag. Ho heiter Heidi Bonde, og eg sit med debutsamlinga hennar i hendene. Denne heiter Lucifers munn. Eg liker dikta hennar. Dei fører meg ut i eit slags drøyme- og tankelandskap. Eg tenkte å sitera nokre av dikta, og kanskje koma med litt frie assosiasjonar sånn innimellom.
De lune dur
Den lune dur
fra tåkelurene
havets aldri hvilende
innsigelser
det er alt vi har
vi som ikke
går til bunns.
Heidi Bonde
Havets innmat
Havets
evige trang til søvn
manetens uformelige drøm
tangblærenes vuggende sug
skjellenes bløte puter
algenes rolige pust under
vindens teppe.
Iblant lykkes det meg
å vekke en tangloppe
Iblant sløyer jeg
en fisk og finner innmat
Heidi Bonde
Akkurat som meg så har ho eit nært forhold til havet. Eg kjenner meg att og kjenner meg ikkje att i hennar hav. Det er spennande å kjenna på andre sine bilete og kjenna kva det gjer med mine eigne, og med meg.
Havet skyver månen opp
Havet skyver
månen opp
gjennom glassvinduer
under kjølen
ingen fisk
ingen føtter
i månens bakhode
en pil fra Neptuns buestreng.
Heidi Bonde
Kanskje veldig mange har det som meg? Når eg er på fotoutstilling, får eg veldig lyst til å fotografera, når eg er på kunstutstilling, får eg frykteleg lyst til å mala, og når eg les andre sine dikt, får eg frykteleg lyst til å skriva dikt eg og. Nå når eg systematisk les fleire diktsamlingar kvar einaste veke, får eg veldig mange tankar og bilete inne i hovudet, og får veldig lyst til å skriva. Og skriva har eg sett av tid til å driva på med, så det er noko eg faktisk kan bruka litt tid på.
Løvheng
Bak ordet er
stillheten
jeg lister meg innpå
igjen og igjen
utrettelig
løfter jeg
mine vinger
for en dag
å komme igjennom
løvhenget.
Heidi Bonde
Og eit haustdikt til slutt.
I øst er aksene tunge
Jeg høster
mine korte strå
i øst står kornåkrene røde
jeg teller
mine valmuer
i valent gress
i øst er aksene tunge
jeg veier
sitronsommerfuglens
ene vinge
i øst er aksene tunge.
Heidi Bonde
Dette utruleg vakre valmuebiletet fann eg på creative commons under signaturen http://www.photoree.com. Det er sjeldan eg brukar creative commons-bilete, for eg er ikkje heilt sikker på korleis det virkar, men eg tek ein sjanse. Så vidt eg har forstått, så ligg dei der for at ein skal kunna dela, men eg veit ikkje om ein kontaktar opphavsmannen på eit eller anna vis?
Nå får eg ta eit skritt vidare i fredagen min. God helg, alle saman.
Heidi
Av forskjellige grunnar vart det bestemt at me skulle ta ein takst på huset vårt. Dette inneber at eg fekk vita for to døgn sidan at det i løpet av føremiddagen i dag, mellom klokka ti og eitt, for å vera nøyaktig skulle koma ein person og sjå på huset vårt. Då vaknar ein del av desse «burde-måtte-skulle-for-å-vera-ein-anstendig-samfunnsborgar-tankane» ein stad langt bak i tankane. Det dukkar opp scenarier frå diverse årgangar av «Bonytt» og «Bonytts slekt og venner». Det er nå eg skal avslørast. Her er det fulle korger med skittentøy, diverse uplasserte maleri, støv i krokane, kassar med ringpermar frå loftet, inne på arbeidsromet og ei korg med klede på veg frå tørkesnora til skapet i tillegg til ei overfylt aviskorg, ei nymalt loftstrapp med aviser under, og såg eg ikkje eit spindelvev nede ved inngangsdøra? Den fornuftige, flinke og praktiske lesar vil seia at «Då er det jo bare å gjera noko med det…» «Det er like lett som å fjerna øksa frå veggen i eventyret om dei tre dumrianane. Den øksa som fekk ein heil familie til å sitja apatiske å gråta fordi dottera i huset kunne koma til å få ein son, som skulle ned i kjelleren og henta noko, og så kunne få øksa i hovudet og bli drept…» Det eventyret har opna seg med mykje visdom som eg ikkje hadde forstand på då eg las det i «Alle barns eventyr,» då eg var lita…
Då vil eg apologetisk innvenda: Ja, men det er ikkje alltid ein har tid og stunder til denslags. Dei som trur at det er venstrehandsarbeid å starta opp med første klasse og kulturskule, veit nok ikkje heilt kva dei snakkar om. Heldigvis er ein lukkeleg nyforelska i ein gjeng fantastiske ungar, men det er mange system som skal gå seg til der og. På onsdag kom eg heim med noko som likna faretruande på eit migreneanfall og måtte sånn omtrent rett i seng, og i går var det den store «tømma-dødsboet-dagen» i huset til onkelen min. Nå vil oppvakte og observante lesarar kanskje sjå på meg med lett løfta augnebryn og seia: «Og då du kom heim, var det då du skreiv innlegg på bloggen din om desse koppane til bestmor di.» Eg ser skuldbetynga opp og nikkar. Det var akkurat det eg gjorde…
Eg gambla rett og slett på ei god ryddeøkt på føremiddagen, for denne befaringa kom sikkert ikkje til å starta klokka ti. Første gongen det ringde på dørklokka var klokka halv ti, då var det Oscar som kom, han skal vera her fordi det skulle vera fotografering heime hos han til salgsprospektet for leilegheita. Når ein får så fint besøk må det jo kosast og klappast litt, og så var klokka ti og det ringde på døra. Eg gjekk inn med det eg håpa var eit vennleg og husmoderleg smil, og lukka opp for ei ung søt jente som skulle sjå på huset. Eg klarte ikkje å la vera å koma med ei lita liste med gode grunnar til at det var rotete her, og så slapp eg henne inn i ein kaotisk vaskekjellar og eit kjøkken med oppvask ved vasken og bestemorskoppar på benken, men det var då kaffi på traktaren, hageblomar på bordet og ein dekorativ mops i sofaen…
Og nå, når eg har stått der og smilt vekk husmor-skammen etter beste evne, lukka døra bak henne og ønska henne ei god dag vidare, kjenner eg ei god kjensle av fridom… Nå kan eg setja meg ned og skriva, eg slapp å bruka heile forfattardagen min på husopprydning… For det er jo derfor eg har ordna meg frifredagar, for å leika produktiv forfattar… Og er bloggskriving ein del av forfattarskapet? Ja, visst… Det er trimming av skrivemusklar, og trening treng me alle. Dessutan er det formidling av livsoverskot, det høyrdest vel ganske fint ut… Eg har i sommar filosofert mykje av den uendelege livsvisdomen i «Pål sine høner»: «Kjeften og motet har hjulpe så mange…»
Det er interessant kva me skammar oss over. Eg skal ikkje påstå at eg skammar meg så forferdeleg mykje, men eg kjenner at det i vår kultur er skambelagte område som heiter «Ikkje ha ein slank og veltrent kropp», og «ikkje ha eit reint og ryddig hus». Eg klorer meg fast og prøver å halda ryggen rett, det gjer eg som oftast, men eg seier «nei takk» til kritiske blikk i krokar og blomsterbed, og har lova meg sjølv at den dagen det står ei personvekt på flyplass-gaten for å finna ut kven som har rett til å ha med bagasje og ikkje, og eventuelt betala for personleg overvekt, den dagen har flyskrekkbefengte vesle meg teke sin siste flytur.
Eg legg merke til at nokre menneske elskar å pussa opp hus, pusla i hagen og lesa boligkatalogar. Eg skulle ynskja at eg var slik, men innser at då ville eg ikkje få tid til å vera resten av meg. Eg vil så utruleg mykje heller vera saman med andre menneske, sitja på toget og sjå ut vinduet eller sitja ved macen min å skriva enn å bretta klede og klippa hekk. Når nokon kjem innom er eg i stand til å dekkja bord med lys og duk og blomar og finna ein eller annan plass i huset det er mogleg å setja seg ned.
Og kanskje har eg kompleks likevel, sidan eg faktisk sit her og bloggar om desse tinga… Korfor i all verda gjer eg det? Ein av grunnane er kanskje at eg i går las noko om å våga å vedkjenna seg det som kjennest svakt og sårt. Andre kan ha bruk for det. Eller tankane rundt det. Men den eigentlege grunnen er sjølvsagt at dette er mykje kjekkare enn å rydda hus, og jo då, eg skal nok gjera det… Sånn etterkvart.
Nå kom Ingrid for å henta den firbeinte, så nå går eg inn til henne.
Heidi
I stova til bestemor stod det ein skjenk med glasdører. Inne i skjenken stod desse koppane i eit opplyst rom med glasdører. Eg syntest dei var frykteleg fine. Eg kan aldri hugsa at dei vart brukte. Dei stod der saman med stetteglas med inngrvaverte blomar på, som var av tynt glas, ikkje av krystall. Bestemor hadde ikkje eigd mange veldig fine ting i livet sitt. Onkelen min fortel at då ho var nokon og femti gjekk ho og fekk trekt ut alle tennene fordi ho ikkje hadde hatt råd til å gå til tannlegen. Det hadde blødd så voldsomt om kvelden at ei nabokone hadde sitte hos henne heile natta fordi dei var redde at blødningen ikkje ville stoppa. Desse mokkakoppane kjøpte ho nok ein del år etter dette einaste tannlegebesøket. Etterkvart vart det litt fleire pengar i lommeboka, og ho hadde råd til å kjøpa seg vakre ting. Dessverre tok ho seg ikkje råd til å bruka slike dyre pyntegjenstandar. Eg har aldri sett koppane i bruk.
Då ho døydde arva onkelen min dei, og dei hamna i eit nytt glasskap. Ein gong sa eg til han at eg alltid hadde syntest at dei koppane var så fine, og då sa han at han ville gje dei til meg. Eg sa at eg ikkje ville ha dei nå, men at eg gjerne ville arva dei ein gong… I dag var dagen for rydding av dødsboet. Eg trur fleire av oss hadde grudd seg litt, men det gjekk føre seg i fred og minnelegheit. Nå er koppane mine… Dei er i to ulike dessign, nokre er rette i forma, andre mjukt bua. Av ein eller annan grunn har det eine gule settet blå underasjett. Kanskje det ikkje var fleire gule att, eller at eit gult vart knust og erstatta med eit blått? Akkurat den lyseblå fargen der var bestemor sin absolutte yndlingsfarge, så kanskje ho først hadde tenkt å ha blå asjettar til alle koppane. Ikkje veit eg… Eg har i grunnen ein mistanke om at desse koppane, som må nærma seg seksti år aldri har vore brukte… Eg er for at ting skal brukast. Samtidig blir eg litt engsteleg for å bruka dei nå når dei har stått og vore fine så lenge. Dette er nemleg ikkje eit hus der ting aldri blir knuste…
Kvar år til jul laga eg ein kalendar til onkelen min med dikt, foto, postkort og utklipp frå kunstkatalogar. Det ante meg at han sparte på dei, likevel vart eg overrumpla då eg fann ei komplett samling kalendarar frå 1996 og fram til nå. Dei må eg ta vare på. Eg har og arva ein del bøker og diverse anna, men me var ganske flinke til å kasta, og han var ein mann som åtte få ting, men alt blei tatt vare på. Det er fint at Oddvar og Ingrid skal pussa opp huset og etterkvart flytta bort dit. I dette huset budde eg frå eg var fire til seks år, og har mange minne derifrå, mellom anna hugsar eg heilt klart at då tidssignalet gjekk klokka sju, hadde mor fått oss til å tru at det kom rett frå regjeringa og betydde: «Nå må alle barn gå og legge seg». Etter tidssignalet var det på med nattdrakt og så gjekk me til det soveromsvinduet der bestemor stod klar oppe i stova si for å vinka godnatt til meg og broren min. Dette var eit dagleg rituale som var veldig trygt og fint. Eg ser framleis for meg bestemor i blomstra ermeforkle med det grå håret i dult i nakken som stod og smilte tannlaus og vinkande. Ho fekk aldri til å bruka gebiss, eller kanskje ho aldri hadde eitt, ho hadde kanskje lova seg sjølv å aldri meir gå til tannlegen etter tannuttrekkjinga.
Nå vil eg slutta med eit Karin Boye dikt. Ho er nemleg blogglyrikaren i dag og sidan eg har to av hennar diktbøker i hylla mi.
Osårbar
Osårbar, osårbar
är den som fattar ursprungsordet:
Det finns inte lycka ock olycka.
Det finnst bara liv och död.
Och när du har lärt det och slutat jaga vinden
Och när du har lärt det och slutat skrämmast av blåsten
så kom tilbaka och lär mig ennu en gång:
Det finnst inte lycka och olycka.
Det finnst bara liv och död.
Jag började stava, när min vilja föddest,
och slutar stava, när min vilja har upphört.
Ursprungsordens hemlighet
förvarar vi inntil döden.
Karin Boye
Liv og død har for oss vore ein gjennomgangsmelodi det siste året. Nå trur eg det er lov å ynskja seg eit liv med bare liv.
Heidi
Nokon eg kjenner godt har fått oppusningskick, så underets tid er ikkje forbi. Sjølv er eg bare moderat angripen, her er så mykje anna å halda styr på. Og nå er det offisielt avgjort at Ingrid og Oddvar kjøper huset til onkelen min, han som døydde i vår. Det er veldig koseleg at det blir i familien. Eg veit at nå vil dei få hendene fulle av oppusningsarbeid i lange tider framover, men dei er så glade og fornøgde og handlekraftige at eg bare må tru dei når dei seier at dei gleder seg, ikkje bare til ferdig hus, men og til den prosessen dei går inn i for å bli klare til å kunna bu der sånn etterkvart. Nå blir me kanskje ein storfamilie med hund og katt i ein periode mellom leiligheitssal og innflytning, men me liker å vera mange her i huset. Så får me heller syngja som røvarane i Kardemommeby av og til: «Hvor er buksa mi, hvor er skjorta mi, hvor er hempa som jeg hadde bak på vesten min, hvor er Jespers hatt, hvor er ditt og datt, hvor er hullene som var på strømpelesten min…» Eg vakna mandag morgon etter nokre seine kveldar, og oppdaga at hårkosten min er anteken blitt liggjande som hittegods ein stad i Kirkeveien.
Sidan eg ikkje lenger har døtre buande heime, som kunne låna ut friser-remedier, og sidan håret mitt ser ut som ein løvemanke om morgonen tydde eg til mannen i mitt liv: «Har du ein kam å låna meg?» «Eh,» opnar ei skuff, «eh nei…» «Men kva greier du deg med om morgonen?» «Stort sett greier eg ikkje håret, for eg har det så kort»… OK, kva tyr ein til då? Ein gaffel frå kjøkkenskuffa? Heldigvis er det betre å vera trådlaus enn rådlaus, så eg kom til å tenkja på at eg trudde det låg ein hårkost i eit sminkeskrin på kostymelageret. Det gjorde det… Det ordnar seg som regel for snille jenter, og dersom du lurer på om eg har kjøpt ein ny, så er svaret nei. Men sånn etterkvart skal nok hårbørsten vaskast med varmt vatn og leggjast tilbake på plass…
Eg har gleda meg til å presentera den neste diktaren frå hylla mi, nemleg Karin Boye. Med diktet «Visst gör det ont när knoppar brester,» var ho ei av dei første som fekk meg til å forstå at dikt verkeleg kan få ein til å frysa langs ryggrada. Karin Boye skreiv «Jag vil möta livets makter vapenlös,» og «Det goda er varnlöst, det goda behöver inte segra:» Mykje av det ho har skrive har gjort djupt inntrykk inne i meg. Eg har og eit ynskje om å våga å vera våpenlaus. Dessverre gjekk det ikkje godt for Karin Boye. Kanskje livet vart for sterkt for henne? Ho ende med å døy på ein benk i ein park etter å ha teke ein overdose tablettar. Heldigvis har verda blitt ein opnare og romslegare plass sidan då. Det at ho var homofil i tillegg til å vera andeleg hudlaus, var nok ikkje den lettaste skjebnen å bera for åtti år sidan. Men for nokre dikt hos skriv. Om nokon skulle kunna ha gått glipp av å oppdaga henne, ser eg på dette som promotering av noko som for meg er verkeleg stor og djup kunst. Dikta eg vil ta med er ikkje dei aller mest kjende. Sidan eg akkurat nå tilbringar dagane mine med heilt nye førsteklassingar, så tileignar eg dei denne teksten:
Til någon som är mycket ung:
Speda nymåne,
vita nymåne,
blekskimrande låga, tänd
i nattens vida rum.
skira blåvinge;
sköra blåvinge,
yrvaken og väntansspänd
då skymning faller ljum,
spröda blomklocka,
klara blomklocka,
glasbräckliga flarn,
alf och vårväsen,
sylf och vårväsen-
lycka må ske dig barn.
Karin Boye
Aftonbön
Ingen stund är såsom denna,
kvällens sista, tysta timma.
Inga sprger längre bränna,
inga stämmr mera stimma.
Tag då nu i dina händer
denna dagen som förflutit.
Visst jag vet, i gott du vänder
vad jag hållit eller brutit.
Ont jag tänkar, ont jag handlar
men du läker allt och renar.
Mina dagar du förvandlar
så från grus til ädla stenar.
Du får lyfta, du får bära,
jag kan bara allting lämna.
Tag mig, led mig, var mig nära!
Ske mig vad du sen må ämna!
Karin Boye
Til slutt eit dikt eg og er veldig glad i. Kanskje litt av grunnen til at eg skriv blogg, ligg gøymt ein stad i desse linjene?
Det bästa
Det bästa som vi äga;
det kan man inte giva,
det kan man inte säga
och inte heller skriva.
Det bästa i ditt sinne
kan intet förorena.
Det lyser djupt där inne
fôr dig och Gud allena.
Det är vår rikdooms råga
att ingen ann kan nå det.
Det är vår armods plåga
att ingen ann kan få det.
Karin Boye
I dag er det framleis seinsommar med eit og anna gult blad på hekkane langs vegen. Der har vore riktig varmt og deilig, men nå når klokka er kvart ovar ni har det allereie skumra såpass at greinene frå hekken eg ser frå vinduet ser ut som svarte armar mot ein metallblå kveldshimmel med djupt indigo skyer på. Eg har vore på jobb i både skule og kulturskule og er intenst trøytt. I dag blir det tidleg kveld. Halvard kom heim frå Amsterdam i går og gav meg ein Van Gogh-boks med hollandske kjeks og ein George Harrison- biografi. Den siste har eg tenkt å bruka den siste vakne timen på. Eg skal bare…
Heidi
sporisand 
