sporisand

I går vart eg sitjande med det siste nummeret av magasinet «STREK», og som så ofte så talte tekstane eg fann der sterkt til meg. Den mest framtredande overskrifta på framsida av magasinet var «Brent av tro». Artikkelen denne overskrifta viste til var ein artikkel der radiojournalist Håkon Dahl (66) fortel om sin oppvekst i ei pinsevennforsamling. Han fortel om kor traumatisk det var i barndomen at det vart forventa at ein skulle bli frelst, og at dei som ikkje vart det gjekk til evig fordømmelse. Han ville gjerne oppnå denne frelsesopplevinga, men følte sjølv at han aldri fann fred med Gud, og trudde derfor at han var på veg mot fortapinga. Først nå kan han fortelja om kor mykje angst dette gav han i barndomen. Han snakkar og om Vita-avdelinga ved Modum bad som har spesialisert seg på denne typen traumer. Historia hans er til å gråta av. Mirakuløst nok fann han som vaksen fred med Gud på ein platform som var ny og annleis.

Det å ha møtt ei kristendomsforståing som var vond å møta er gjennomgåande i magasinet. Det som går igjen er lengten etter den gode forsoninga med Gud. I dag morges då eg skrudde på radioen var det som kom inn på kjøkkenet mitt eit intervju med den same Håkon Dahl om det same temaet. Dette var eit merkeleg samantreff, for bladet har ligge uopna på bordet mitt ganske lenge. Eg kjende at dette måtte bli temaet for det blogginnlegget eg hadde bestemt meg for å skriva, og nå har eg lyst til å vera litt personleg.

Av og til hr eg lurt på om barn blir fødd med ulik grad av annlegg for «det religiøse» akkurat som me heilt opplagd blir fødde med ulik disponering for musikalitet, kreativitet, grad av behov for utfordringar, ulik grad av psykisk sårbarheit og så vidare. Eg var av ein eller annan grunn det religiøse barnet som alltid hadde eit sterkt behov for å finn ut av desse tinga. Som lita drøymde eg at eg og bestemor stod i kjøkenvidauget og såg Jesus landa i gardsromet på ei sky. Han snudde seg mot oss og smilte. Dette meiner eg at eg trudde var ei reell oppleving heilt til eg vart stor nok til å forstå at det kunne det heilt umogleg ha vore, det måtte ha vore ein draum.

Eg vaks opp i ein litt asymmetrisk familie der familien min til eg var seks år bestod av foreldre, besteforeldre, tre onklar, ei grandmoster, ein eitt år yngre bror, og heilt på tampen i dette avsnittet av livet, ei bittelita babysyster. Til å begynna med budde me meir eller mindre i det same huset, bortsett frå «moster» som dukka opp kvar sundag og gjerne midt i veka og. Etterkvart flytta kjernefamilien min inn i nabohuset sånn teknisk sett, men eg gjekk ut og inn av begge husa og var like heime begge stadar.

Ingen i den nærmaste familien var uttalt truande, bortsett frå moster som hadde ein periode i frelserarmeen, ein periode som døypt pinsevenn, og elles var innom der ho fann det naturleg. Eg hadde høyrt om sundagsskulen og var veldig spent då me fekk naboar som var pinsevenner, eg og bror min begynte på sundagsskulen i regi av pinsemenigheten i lag med Svein og storesystera hans Unni. Då me flytta til Ålgård var naboane våre baptistar, og sidan eg vart bestevenninne med Grete Iren, så fekk eg snart vera med på sundagsskulen i lag med Grete Iren og far hennar. Etterkvart sette dei opp ein eigen sundagsskulebuss som henta ungar frå heile Ålgård til sundagsskulen i baptistkyrkja. Eg var og djupt fascinert av det dei gongene eg fekk vera med på vanlege sundagsmøte i baptistkyrkja. Eg hugsar at eg inderleg misunde dei som hadde ein familie som hadde tilhøyrigheit til ei kyrkje, det såg så fint ut. Når me var hos farmor og farfar var det alltid bordbøn, og når eg og bror min var der aleine i feriane, kjende eg alltid ei slags høgtid når farmor og farfar tok ein pause inne i stova etter fjosstell og frokost for å høyra på radiogudstenesta. Det var fint å sjå på at dei begge folda hendene og såg andektige ut når det vart lese «Fadervår». Det hende eg fekk vera med farfar i kyrkja om sundagane. Det var høgtideleg og fint og ganske kjedeleg på same tida.

Tanten og onkelen min i Grimstad var aktive i Misjonskyrkja der, og om somrane når me var der på ferie var me med dit. Eg likte og godt å vera der i høgtidelege samanhangar som barnevelsignelsar og konfirmasjonar. Eg misunde dei litt at heile familien var aktive i ei kyrkje, og eg var glad for at det var tante Solfrid som var faddaren min. Eg var venninne med Torhild, som hadde ei mor som var sundagsskulelærar og etterkvart soldat i frelserarmeen. Me to hadde rare samtalar om korleis verda hang saman. Ho delte mi glede over å grubla på korleis verda hang saman, sånn heilt eigentleg, og hadde nok akkurat som meg «legninga» til å vera eit veldig religiøst barn. Då eg begynte i sjette klasse fekk eg ei ny venninne. Sissel kom flyttande frå Bergen saman med familien som var adventistar. Eg adopterte nesten foreldra hennar, og for meg var det trygt og fint både å få vera med dei på familieandaktane og ein og annan gongen på sabbatsgudsteneste.

Som nesten alle barn på Ålgård, hadde eg ein oppvekst der me gjekk inn og ut både på bedehuset og i baptistkyrkja på ulike barne- og ungdomsarrangement, og eg kjende heile tida ei sterk dragning mot alt kristendomen stod for. I tenåra hadde eg nokre møte med sterke karismatiske grupper, noko eg både var tiltrekt av og litt skremd av. Eg frykta at eg skulle få eit eller anna kall frå Gud som eg absolutt ikkje ville ha, som å reisa til ein eller annan skummel plass for å forkynna eller som å koma med profetiar. Me vart oppfordra til å be om ulike nådegavar. Eg bad alltid om å få kjærleiken sin nådegave fordi den virka minst skremmande.

Ein kan vel trygt seia at eg hadde ein ekumenisk barndom og oppvekst, men etterkvart landa eg nokså solid i det telefonkatalogen omtalar som «Kyrkja den norske». Eg høyrer med jamne mellomrom menneske beklaga seg over alt dei gjekk glipp av fordi dei hadde ei ungdomstid i kristne miljø. Sjølv har eg inga slik oppleving av det. Eg synest eg hadde ein spennande og fin periode som tenåring og ungdom, og er spesielt takknemleg for at me i mitt miljø vart så opprfordra til å retta blikket utover, til å forstå at kjærleiken til andre var likeså viktig som kjærleiken til oss sjølv, og at det var uendeleg mange som trong at nokon var der som lys og salt og berarar av Kristi kjærleik. På same tida var eg aldri fastlåst i kristne miljø. Eg hadde venner frå mange andre miljø og, og eg spelte teater og reiste på hytteturar med venner som ikkje høyrde heime i kristne samanhangar. Paradoksalt nok, så innser eg nå at eg som ikkje hadde foreldre med sterk trus-tilhøyrigheit, hadde ein heilt annan fridom enn fleire av vennene mine som hadde det. Av foreldra mine vart eg oppmuntra til å vera med på ting som det for nokre av dei hadde vore utelukka å delta i. Dei var, kanskje med ein viss grunn, tvert i mot litt redde for at eg skulle bli ein trongsynt fanatikar. Sjølv meiner eg i mitt overmot at slikt har eg aldri hatt anlegg for, men ein ser jo ikkje seg sjølv frå utsida… Eg har aldri hatt behov for å frigjera meg frå ein trustilhøyrigheit eg er sosialisert inn i. Håkon Dahl fortel at han opplevde å høyra mora seia at det vart så trist for henne i himmelen viss han var i helvete. Slike utsagn var uendeleg langt frå min oppvekst, og det er eg sjølvsagt glad for.

Mine fire barn har vakse opp «i ei kyrkje» slik eg alltid sjølv drøymde om å gjera det. Eg tenkjer tilbake og håpar at dei har opplevd det mest fint og at dei har fått med seg noko viktig ut i livet. Dei vart tekne med i kyrkja og på sundagsskule nesten kvar sundag frå dei var nyfødde, eg har lese masse kristne bøker for dei og bedd aftenbøn med dei. Me har teke dei med på kristne festivalar og leirar. Sjølvsagt ville eg gjerne at dei skulle finna sin plass i det store kyrkjelandskapet der dei trygt høyrer heime. Samtidig veit eg at eg må gje dei den same fridomen til å skapa sine liv som mine foreldre gav, og alltid har gitt meg.

Kva er trua for meg? Meir enn noko er ho den kostbare perla ein handelsmann ein gong fann som var så verdifull at han var villig til å selgja alt han åtte om han kunne få ho. Trua mi har vore og er svært viktig for meg. Ho tek meg inn i rom som er heilt annleis, men samtidig gjer ho alle dei andre livsroma endå viktigare for meg. Eg har ei tru som gjer at eg har tru på at eg høyrer heime og har ei oppgåve alle stadar eg til ei kvar tid måtte vera, og ho gjer meg ein høg himmel over livet. Samtidig tenkjer at livshistorier som den Håkon Dahl er villig til å dela, romar så mykje smerte at me som liker å tru me er «rett-truande», verkeleg må tenkja og kjenna etter kva me formidlar til andre. Ikkje minst til barna våre.

Sundag 19.april blir ein spennande dag. Då har eg fått lov til å vera gjest på kveldsgudstenesta i Bryne kyrkje og temaet er «Er kyrkja truverdig?» Eg gleder meg veldig og er spent. Eg kjem til å fortelja og lesa dikt, i tillegg til å snakka om temaet. Leif skal samarbeida med meg og visa fotografi på storskjerm, Torhild skal spela piano og ikkje minst har eg fått lov til å invitera Randi Engelsvoll med band som skal framføra viser eg og Randi har laga saman. Det hadde vore eit av mine store ynskje om både familie, venner og facebookvenner hadde hatt lyst til å koma. Eg har og eit par personar til eg svært gjerne ville hatt med meg som «venner med ei oppgåve»…

Foto Leif

Eg har lyst til å slutta med eit fint og viktig dikt som stod i STREK i samband med temaet over. Det er der i frå eg har henta overskrifta til dette blogginnlegget.

Säg dem
det som vinden säger til vidderna
och havet til höjderna

Säg den
att en gränslös godhet genomströmmar allt.
Säg dem att Gud inte är som de trir
utan ett vederkvickande vin
en fröjdefull fest
där var och en får och ger.

Säg dem at han allena vet ditt verkliga namn.
Tala till dem om hans klingande skratt
och hans andlets klarhet
som du anar i skymningen.

Säg dem at han är din rymd och ditt mörker
din smärta och din glädje.

Men säg dem också
att han inte är sådan du säger
och att du ingenting vet.

av ukjend forfattar.

Heidi

Eg har store mengder halvferdige dikt liggjande. Eg håpar det skal bli ei ny diktsamling, kanskje til hausten. I dag byr eg på eit av dei. Det er sikkert fleire enn meg som erfarer at om ein snakkar med mor si eller dotter si i telefonen, så tek det ca fire ord før ein veit mykje om korleis den andre parten har det bare gjennom å intuitivt analysera lyden av stemmen. Eg har ei mor, to døtrer og enn så lenge til og med ei bestemor eg kan kommunisera med på denne både vanskelege og fine måten. Og forresten, det fungerer mellom systrer og…

Me snakkar mor- og dotter-språket

Halvparten av orda

er ikkje ord lenger

bare reine impulsar

langs nervebanane,

inne i blodårene,

i ein underklang i stemmen,

i eit uskrive komma,

i ein parentes ingen andre kan sjå,

i dette ordlause kaoset

utan punktum og kolon,

som minst må vera ei oppgåve

for større lingvistar enn oss sjølve.

Men me står her

med øyra opne,

med auga på stilk,

med døra på gløtt.

og mobilen på lydlaust

Me senkar gardane,

tek silkehanskane av og på,

opnar og lukkar glidelåsane

i dunjakkar og anorakkar,

medan me veit betre enn noko

at minst to hjarte bankar

vemodsømt og hjelpelaust kvar for seg

og at det kan gjera merkeleg vondt

å skjøna så mange språk.

Om alt det andre skulle svikta,

har me alltid huda og minnene,

dei kan me pakka oss inn i

som gode varme ullteppa

frå den gongen

me framleis

hang fast i kvarandre.

Nå hender det at

me  må ty til blomar

til lette nynnande dagar

i januar og juni

eller til den klare blå fargen

i mellomromma mellom orda.

Heidi

Eller «Forandring frydar», som det heitte i Sunniva sitt nynorske originalmanus. Tidleg tysdag kveld henta me Sunniva på flyplassen. Ho kom rett i frå praksisklasseromet der aust ein plass. Eg hadde stressa litt med at me kunne bli for seine til premieren dersom flyet var meir enn litt forsinka, men heldigvis ende me opp med å få god tid, og Sunniva kunne troppa opp på Stavangerpremieren med syster, bror, svoger og mor på slep. I den vesle foajeen på kjellerteateret venta det oss ein skjerm med denne påskrifta, og med bilete frå forestillinga.

Eit av grepa regissørane har gjort, er at dei ulike ungdomane av og til opptrer i rollen som lærar, då med finurlege dialekter, masker som liknar mistenkjeleg på Torbjørn Røe Isaksen, og til dels med utsegner og kroppsspråk som viser at dei eigentleg har forstått fint lite av dei dilemma elevane deira, dei sju ungdomane, står midt oppi. Jenta som ser på oss, nærast oss i første rekkje på dette biletet, er forresten Margrethe Sofie, som har vore eleven min både på skulen og på drama og skapande skriving i kulturskulen. Det gjer det jo ekstra kjekt for både Sunniva og meg at me kjenner ein av skodespelarane. Både ho og dei andre ungdomane gjer ein strålande jobb.

Og Arne Nøst har laga ein kjempefin plakat.

Eg har veldig mange gonger vore på premieren av stykke eg har laga sjølv, men oppdaga at eg var minst like spend og nervøs nå når det var Sunniva sin tur. Og så på Rogaland teater då, heldige ho…

Det er ikkje så veldig mange stolar på kjellerteateret, og denne kvelden var det fleire som melde at dei ikkje hadde fått billettar. Eg hadde lese manus, og visste sånn ca kva me hadde i vente, men manuset var så langt at regissørane hadde måtta ta nokre val på kva scener som ikkje kom med, så ikkje alt eg venta på skjedde slik som eg hadde trudd. Eg lot meg imponera. Det einaste eg reagerte negativt første gong eg såg det, var språkbruken. Var det nødvendig med banning på scenen? Sunniva meinte at det var det, om eit par av desse ungdomane skulle vera truverdige, for det er slik tonen er veldig mange i ungdomssmiljø… Det kan henda ho har rett.

I alle fall var det eit manfoldig typegalleri ho hadde. Først virka dei som prototypane alle kjenner att, nerden som bruker all si tid på eksamenslesing, ho som har draget på gutane, men eit frynsete rykte, ho som er opprørsk og sint og kjem på kant med alle, han som sjarmerer alle damer med eit stort smil og kjem unna med det, og så vidare. Det som skjer med desse karakterane er at me gradvis forstår at det er ganske mykje under fasaden me aldri får sjå, og at det å vera ungdom og menneske generelt er meir komplisert enn ein skulle tru. Alle har tankar, erfaringar og løyndomar dei ber inne i seg, og som dei ikkje vil at dei andre skal få vita om. Dei har lengta til vaksenlivet og til å bli ferdige med vidaregåande skule, men eigentleg er dei skrekkslagne alle som ein. Visst har dei lært kor høg Galdhøpiggen er, og dei kan berekna volumet at ein sylindar, men kan dei skifta sikringar, betala rekningar og ta vare på seg sjølve?

Dette er moderne teater med få andre virkemiddel enn to mikrofonar, som viser seg å kunna brukast til mykje, nokre enkle pappmasker, sju raude ballongar og ein stol til kvar. Eg er imponert over kva regissørane, Carl Jørn Johansen og Nina Godtlibsen har fått til ved hjelp av desse rekvisittane, sju ungdomar og ein intimscene.

På slutten kjem ein replikk som rommar omtrent dette: Dei vaksne hadde mange tankar om kor udugelege me var, men forstod dei at me verkeleg gjorde så godt me kunne?

I eit av intervjua sa Sunniva «Når vaksne skal skriva tekstar for ungdom, kan det sjå ut som om dei trur at ungdom bare er opptekne av sex og alkohol, men slik er det faktisk ikkje.» Alle sju ungdomane har mange tankar om kva livet eigentleg dreier seg om. Ikkje alt viser på overflata.

Nå kan sikkert dette sjå ut som om stykket er mørkt og gravalvorleg, men det er veldig mykje humor der og.
Eg lurde på på førehand om eg ville våga å vera ærleg dersom eg ikkje syntest at forestillinga var heilt vellukka. Det slapp eg å ta stilling til, for eg liker ho veldig godt. Eg kan med stort frimod faktisk anbefala folk å gå for å sjå. Det er framleis heile 16 forestillingar att, så teateret har verkeleg våga å satsa. For skodespelarane er det sjølvsagt veldig kjekt med fulle hus, men på den eine forestillinga eg var på, viste dei at dei kan spela like profesjonelt med mange ledige stolar.

Etter premieren vart Sunniva ropt fram og fekk nydelege tulipanar og gode ord. Dei fekk vera att i stova vår sidan ho måtte nesten rett tilbake til lærarskulepraksisen sin. Premierefesten vart for vår del pizza og brus, som me plukka med oss på veg heim, heime hos Ingrid.

Sidan eg har jobba mykje med teater sjølv er eg van med å sjå stykka mange gonger, det var derfor nokså opplagd for meg at eg blei med for å sjå stykket saman med Leif, foreldra mine og syster mi dagen etterpå og, og då eg fekk spørsmål om å gå i lag med Torhild, og mi flotte fadderjente Maren dagen etter det, så var eg ikkje vanskeleg å be då heller. Eg må innrømma at eg syntest det var litt flautt å dukka opp på teateret tre kveldar på rad, så eg håpa ingen kjende meg att på torsdagskvelden… Eg kjende meg litt i fare for å bli sett på som ei skikkeleg «Tiger- mum». Eg såg nye ting på kvar forestilling, og merkeleg nok så blir eg aldri lei av å sjå eit teaterstykke mange gonger. Siste kvelden mista eg mobilen min på veg frå bilen til teateret, men me ringde han opp etter to timar og møtte ei veldig hjelpsam dame som hadde funne ein klissvåt mobil på gata. Ho gjekk ut for å sjå etter oss, og bad oss sjå etter ei dame i knallgrøn kåpe. Det føyer seg inn i ei lang rekkje med hjelpsomme menneske som har dukka opp gjennom livet for å gje meg tilbake gjengløymde lommebøker, handvesker og mobiltelefonar. Det skjer meg faktisk kvar einaste gong, så eg stemmer i med meg sjølv og ropar høgt at folk er betre enn sitt rykte… Maren, som var med meg på jakt etter mobilfinnaren sa det rett ut til henne. «Dette skjer Heidi ganske ofte»…

Og Sunniva har verkeleg fått svingt seg i aviser, på lokal TV og på lokalradio i samband med dette. Det må vera ei nesten surrealistisk oppleving. Så heldig ho var som fekk med seg dette. I alle liv skjer det rare og uventa ting av og til. Dette må vera ein av dei. Og eg, ja eg skal sjå stykket i alle fall ein gong til, og så håpar eg at eg får sett eit par av dei andre variantane av stykket, som blir sett opp andre stadar i landet omtrent akkurat nå.

Heidi