Så lenge det er vipe her på Jæren skriv Arne Garborg i ein tekst. I år synest eg at eg har sett lite vipe på Jæren og i fjor og. Eg håpar ikkje dei er i ferd med å forlata oss, for det er noko grunnleggjande å sjå vipa, ikkje bare i kommunevåpenet, men og ute på markene om våren. Amen i kyrkja og vipe på Jæren, det er bare slik det er.
Vi-vipp! seier viba.
Ho rir seg så høg ein hest.
Fjør hev ho i hatten og fløyelskufte,
og kvite silkevest
Skriv Garborg i diktet om fuglar, henta frå Haugtussa.
I går høyrde me lerkesong ute ved havet, eg trur det er ei lita lerke som er på dette biletet, men eg må innrømma at eg ikkje er heilt sikker. I det same diktet skriv Garborg så fint om lerka og:
Tirrli-ti! seier lerka
ho stig og stig i mot sky.
Kvar gong ho tirlar i morgonstunda,
då verter verda ny.
Tirrli- ti! seier lerka
ho sviv under kveldven fritt.
Kvar gong ho tirlar i morgonstunda,
det kitlar i hjarta mitt.
Arne Garborg.
Men det aller finaste han har skrive om lerka er nok dette, henta i frå Til deg du hei og bleike myr:
Men lerka stig frå gløymde grav
med sigers ljod;
og vinden stryker inn av hav,
så frisk og god.
Og om me kjenner gråt og gru
og saknad sår
så må me lerkesongen tru
som lovar vår.
Dei setningane er så fine at eg får tårer i auga av å lesa dei høgt. Eg trur eg sluttar denne teksten med fleire fine bilete som kjærasten min tok i går. Eg innrømmar at eg ikkje kan konkurrera med han når det gjeld fotografering.
Ikkje med fotoutstyret hans heller, for den saka si skuld. Ute er det eit lite opplett i regnet. Halvard spelar piano i kjellaren. Han liker å spela piano. Eg liker å høyra på.
Heidi
Det ser ut som om me med ein viss sikkerheit kan konstatera at verda står til påske i år og. Som nettopp heimkomen frå estetikkens og designets heimby, København, tenkte eg at eg ville prøva å få til litt påske heime hos meg sjølv og. Det var i grunnen lettare sagt enn gjort å få det som eg ville. Tanken var frodig og fargerikt, førsteresultatet vart: I grunnen bare ganske rotete. Akkurat som det i grunnen kan vera å prøva å utretta ting i den ekte verda og…
Ein får prøva seg litt fram og så går det seg kanskje til heilt til slutt, eller så får ein rett og slett prøva på ny med strykejern og gamle broderte dukar, eggelys, og tåpelege gule påskekyllingar…
Du forstår kva eg meiner, ja… Som i livet elles, så fell det meg tungt å tenkja at «Less is more», som det så populært heiter, og ein god minimalist blir eg nok aldri. Og akkurat som med det aller meste i mitt hovud, påsken er så mykje. Påsken er naturen som står opp att etter å ha vore død, påsken er kjærleiken som sigrar over døden, og så er påsken alt dette andre som dei fleste vil svara om dei får ein mikrofon stukken opp under nasen ute på gata: Påsken er egg, appelsiner, kvikk-lunsj, nyfødde lam og påskekrim. Men ikkje lange skiturar, ikkje for meg…
For meg er påsken mellom anna ei viktig religiøs høgtid. Før forstod eg ikkje heilt påsken. Jula og skapelsen var lettare å fatta og harmonerte meir med barnetrua mi. Eg veit ikkje om påsken er blitt lettare å forstå, men påsken er blitt eit stort religiøst mysterium som dei siste åra har fascinert meg veldig. Nokre år har det vore slik at eg helst vil vera heime i påsken for å få med meg alt som skjer i kyrkja. I år har eg vore ute og reist, og det har vei først gått opp for meg i dag, at det faktisk er påske sånn ca i morgon.
Eg les om rollespelet i «Paradise hotel» og tenkjar at verda er ei merkeleg greie. Kanskje eg må inn og sjå på. Eg er i grunnen litt sjokkert over at så mange ser ut til å mangla den grundige tilnærminga til kristen påske som me fekk på skulen då eg vaks opp, at så mange ikkje veit heilt kva den kyrkjelege påskehøgtida går ut på. Eg lot meg lokka av statistisk sentralbyrå for nokre år sidan til å bli intervjua om påsken, og vart litt lattermild då det viste seg at undersøkinga gjekk ut på mitt forhold til påskemarsipan og kor tidleg ein kunne begynna å selgja han…
Sjølvsagt er påske mykje meir enn kyrkje for meg og, det er vår, sol, familie, og fri til å tenkja og alle dei andre fine tinga som eg gler meg stort over. Det kyrkjelege påskedramaet har i seg mykje me kanskje snakkar for lite om. Sorg, smerte, svik, kjærleik, forvirring, rette val og vrange val, Peter og Judas, Johannes og Maria, Maria Magdalena og Pilatus som vaska hendene, folkemengdene som ropte, Johannes ståande under krossen, vantru, redsel, tru og siger. Det er så lett for oss å vera ein i folkemengda som ropar det same som dei andre. Hosianna eller krossfest, utan å skjøna rekkevidda av det eine eller det andre.
Og det er lettast å ropa det same som alle dei andre. Ein sjeldan gong hender det vel med dei fleste av oss at me får lyst til å ropa noko anna. At me kjenner me burde ha ropt noko anna, at me kjenner oss tvungne til å ropa annleis enn dei andre og at det gjer vondt å måtta gjera det. Det vere seg at folkemengda ropar hosianna eller ropar krossfest, og at ropet set seg fast i halsen vår og ikkje vil ut. Det kostar å vera menneske. Påsken handlar om det og. Av og til kostar det å ha ei tru og, å vera i den gruppa folkemengda trur dei veit det meste om. Av og til når det stormar kring det såkalte kristenfolket får eg lyst til å ropa; det er ikkje sant, og det gjeld ikkje meg.
Av og til er det klokt å teia. Ei bøn for oss alle enten me trur eller ikkje, må vera å ha evna til å ta kloke og kjærlege val. Og så evna til å vera litt romslege med kvarandre… Trur eg i alle fall…
God påske til alle saman enten huset ditt liknar eit utstillingsvindu hos Illum bolighus eller ikkje… Som farmor mi så klokt sa ein gong ho var her for å hjelpa meg å administrera rotet rundt mine fire små barn då yngstemann var nyfødd… Det er menneska som bur der som skapar heimen. Dette vart springande tankar, men det var nå slik dei vart i dag. Nå skal eg steikja pannekaker til Sunniva og Irene før dei skal i veg i gebursdagsfest.
Noteheftetet på pianoet er eit hefte me fekk av svoger Einar som hadde vore på konsert med norske spanske songar. Tekstane til Olav H Hauge omsett til spansk var utgangspunktet for konserten. Derifrå hentar eg denne fine Olav H Hauge- teksten:
Kom ikkje med heile sanningi
Kom ikkje med heile sanningi,
kom ikkje med havet for min torste,
kom ikkje med himmelen når eg bed um ljos,
men kom med eit glimt, ei dogg, eit fjom,
slik fuglsne ber med seg vassdropar frå lauget
og vinden eit korn av salt.
Olav H Hauge
Heidi
Visst er det vår her og. Me tok ein føremiddagstur ned til stranda. Der var det ekte jærsk vår med iskald vind, grønkande marker, intens lukt av hevd, eller gjødsel for uinvidde, av salt sjø og råtnande tare. Skipa gjekk ute ved synsranda, og fuglane haldt seg nære stranda. Vipa trippar på markene eller flyg lågt og skrikande over der eg går ut i frå at dei har bygd reir, tre store kvite svaner duppa ute i bølgene, hettemåkane vassa og leitte etter mat, gråmåkane skreik og lerka song. Løvetenner åt seg veg gjennom det seige fjorgamle laget av marehalm, og vitnar om oppstode denne påsken og. Dei tunge grå steingardane stod like støe mot vinden som dei alltid gjer. Eg kjenner att det litt råe draget av fuktig jord og vått fjorgammalt gras som fortel meg at nå er våren her i år og.
Det at det grønkast i det halmgule, det grå og det vinterbrune er eit godt teikn. Våren er i rute, med vemod, glede og denne rare lengten me kjenner att kvart år på denne tida. Lengten som gjer oss levande og rastlause. Etterpå kjem sommaren.
Heidi
Det er faktisk blitt vår her og. Det hadde skjedd ganske mykje i naturen dei fire dagane som har gått sidan me reiste. Flyet tok oss heim i dag, og flyturen gjekk veldig greitt sjølv om dei melde både sterk vind og ein del turbulens i forkant av turen. Det er overraskande lite ubehageleg å fly for tida, likevel er det ein god følelse at eg ikkje har nye planlagde flyturar i overskueleg framtid.
Nå er det nydeleg å ha ferie, eg har veldig mykje eg har lyst til å få gjort. Det er godt å kjenna at kvilepulsen er på plass. Eg har tenkt å halda han akkurat der den komande veka. Me vart henta på flyplassen av ein mann med hatt, og den same mannen laga god mat til oss då me var vel heime. Ein tur til foreldra mine med dansk marsipankonfekt i anledning påsken vart det og tid til. Halvard har brukt søknadsfirstens siste dag til å søkja seg inn på mykje forskjellig og mykje spennande neste skuleår. Det blir spennande å sjå kor han landar. Sunniva har dradd ut med venner i nyinnkjøpt dansk sommarkjole med ein tynn dongerijakke over. Nå er me klare for sommar, sjølv om bilen meldar om «icy road conditiones». Det er ikkje mørkt før klokka ti om kvelden. Kor fantastisk er ikkje det?
Heidi
Sist eg var her var byen pynta til jul. Nå er han pynta til påske, Her er ein av påskedekorasjonane frå utstillingsvinduet på Illum. I gatene er det gatemusikantar og diverse variantar av gullmenn og andre statuemennesker. Det luktar godt av pølser, brente mandlar og store crepes frå bodene der folk står og steiker diverse godsaker, og det skal ganske mykje til for å oppføra seg så eksentrisk at ein verkeleg blir lagt merke til i gatebiletet. Turistgrupper med runde hjelmer kjem forbi, lett vinglande på kvar sin segway. Frå dei mange kyrkjene høyrest klokkespel og timeslag.
Midt i gata går ei godt vaksen dame med langt hår, eit fortvila blikk og eit ballettliknande antrekk. Ho hyler til når ho dunker borti folk og ser svært forvirra ut. Ei anna dame går midt i gata og snakkar høgt og opphissa. Eg kikkar bort for å sjå om ho har headset og telefon på seg. Det har ho ikkje. Ein ung far småspring gjennom gata med ein fireåring på akslene. «Nu skal jeg lige spise deg,» seier han med låg trollet-under-brua stemme. Barnet på skuldrene hans hyler av fryd.
I kveld har me ete middag saman med Anne Mette og familien på ein mexicansk restaurant. Til forrett hadde me maiskolbe med kryddersmør og nachos av tørka bananer. Hovedrettane var burritos med ris, svarte bønner, guacemole og ost, og tacochips med reker eller kjøtt på. Forrettane var aller best. Dei smakte nydeleg. Kanskje dette er autentisk meksikansk mat? Det me kjenner best til er den meir amerikanske tex- mex- maten.
Det blei ein veldig koseleg kveld, og snart er det farvel til København for denne gongen. Så dagane går…
På denne geniale veggen laga med klaffar tett i tett, som er svarte på den eine sida og fargesterke på den andre, skriva inn ord om liva sine eller kva anna som måtte falla dei inn. Der får dei stå til nestemann kjem og endrar på dei, – om to minutt eller om to dagar.
Eg likar ordet til venstre skrive i oransje.
Heidi
Det er noko med denne byen eg er heilt henfallen til. I dag lurte eg meg opp så stilt eg kunne klokka halv åtte for at eg og Eva Mari skulle få mest mogleg ut av dagen. Jentene ville gjerne sova litt lenger. Me starta dagen med frokost på det koselege vesle hotellet vårt.
I dag var byen grå og regnvåt, men likevel sjarmerande. Folk syklar rundt på gammeldags damesyklar med korg på styret og danske sykkelhjelmar som minner meir om soldathjelmar enn dei norske anatomisk forma sportshjelmane. Dei trillrunde hjelmane kan vera gulfarga eller blomsterdekorerte, og barna kan sitja bakpå sykkelen eller i ei vogn framfor styret.
Me tok bussen ut til mathallane som skulle opna klokka ti, men før me kom dit var me innom ein fantastisk strikkebutikk. Eva Mari kjøpte strikkemønster medan eg kjøpte bittesmå handlaga knappar til babyklede.
Så gjekk me til mathallane der dei hadde det meste som tenkjast kan av dansk mat, og i tillegg eksotisk kryddar, alle tenkjelege ostar, pølser og bakverk. Danske kakedisker er eit kapittel for seg sjølv…
Me fann ut at me fekk unna oss å dela eit stykke lakriskake, sidan det var noko ingen av oss hadde smakt på før. Danskane er glade i lakris, i går kjøpte Eva Mari med seg tre boksar gourmetlakris, for eksempel ein med salt og chili.
Og seinare har dagen bydd på besøk i eit par vintagebutikkar, og ein av mine yndlingsaktivitetar i storbyar, driving gatelangs.
Eva Mari måtte reisa til flyet sitt klokka fem. Då var dei yngste av oss heilt utslitte av byliv.
Medan eg kjende eg måtte ut og snusa inn litt meir gateliv.
Nå må eg gjera meg klar for kvelden. Jentene er staila og klare…
Heidi
Eva Mari som er ei tøffare og meir handlekraftig dame enn meg, i alle fall når det gjeld bilkjøring, lurte på om me ville bli med på å leia bil og ta ein rundtur på Sjælland. Det ville me absolutt, spesielt dersom ho ville vera sjåføren. I dag kom me oss opp til ein tidleg frokost før me drog til Kastrup for å henta leiebilen. Det viste seg å vera togstans mellom Kongens Nytorg og Kastrup, så det fekk bli taxi i staden for. I dag kosta distansen seksti kroner meir enn då me reiste hit på fredag kveld. Sjåføren ville ikkje ta norske bankkort, og etterpå oppdaga eg at han hadde gitt meg ein hundrelapp for lite tilbake på femhundre kroner. Dersom det var med fullt overlegg, så håpar eg han hadde god grunn til å lura oss, for eksempel at han av viktige grunnar trong ein ekstra hundrelapp ekstra mykje akkurat i dag…
Heldigvis er me i den lukkelege situasjonen at me faktisk har råd til å tapa ein hundrelapp eller to. Då me stoppa på ein bensinstasjon for å få litt hjelp til å finna strandveien til Louisiana, fekk me med oss fylgjande oppfordring:
Våren er komen lenger her enn heime. Det var nesten ein berusande følelse å sjå kvitveis, påskeliljer, løvetann, gyvlar, japanske kirsebærtre og noko som eg trur kanskje må vera magnoliatre bløma om kapp. Bjørkene er i ferd med å spretta i nydelege bjørkegrøne nyansar, og graset er i ferd med å bli grønt att. Det var nesten sittande mai- stemning, bortsett frå at dei flagga me såg var danske og ikkje norske.
Og her er glade damer på veg mot sommaren…
Me kjørte fordi ein rar liten butikk som heitte «Fruens vilje», som låg langs vegen heilt for seg sjølv. Der stoppa me og gjekk inn, bare fordi me hadde tid og lyst.
Me kunne gå opp ei smal og bratt vindeltrapp til eit ekstra rom på loftet, der oppe var det klede og gamle speglar. Eg såg mitt snitt til å prøva meg på ein «sjølvi», sidan det er blitt så moderne der eg kjem i frå…
Mellom mange rare og meir og mindre brukbare gjenstandar, nokre nye, andre veldig gamle plukka eg med meg tre blomstermalte glasegg, sånn ca på storleik med gåse-egg som eg kan pynta stova med til påske. Før me kjørte vidare måtte eg foreviga nokre av dei fine kvitveisane som vaks som kvite teppe i skogsbunnen ved havet.
Me såg både rådyr og flokker med svaner, der svaneungane av i fjor var i ferd med å skifta farge og forvandla seg til nye kvite svaner. Neste stopp var Louisiana, det store kunstmuseet. Då me nærma oss kom det kunstglade menneske i store flokkar nesten som pilegrimar på vandring… Me måtte stå i kø ei stund i vårsola før me slapp inn. Museet var veldig stort og låg i ein fantastisk fin park ned utsikt mot havet.
Den store museumsbutikken var i to etasjar og så spennande at det tok tid før me kom oss vidare. Sunniva fann seg jakke, og Ingrid små trykk til heimen.
J
..
..
Då me skulle til å gå laus på kunsten, oppdaga me at me i grunnen var ganske svoltne, så vart det rekesmørbrød, te og scones i den fine museumskafeen.
Me bestemte oss for å sjå to av dei mange utstillingane. Først såg me ein med moderne arabisk kunst. Det var ei flott utstilling med installasjonar, bilete og filmar. Her sit me i eit arabisk gjestehus og høyrer eventyr frå «Tusen og en natt», lese inn på arabisk og dansk.
og her ser me ei gruppe arabiske musikarar spela på brød…
Så gjekk me vidare til hovudutstillinga, ei utstilling av bileta til svenske Hilma af Klint (1862-1944). Ho var for meg ukjend, men vart eit spennande bekjentskap. Ho malte abstrakt og modernistisk som ein av dei aller første, men ho stilde ikkje ut det ho laga. Ho var veldig oppteken av religiøse spørsmål og dreiv med spiritisme, etterkvart vart ho spesielt oppteken av teosofi. Ho opplevde å under ein seanse å få beskjed om at ho var utvald til å mala heilt spesielle bilete. Teikningane til bileta er delvis laga som automat-teikningar, det vil seia at ho følte at det var åndelige krefter og ikkje ho sjølv som styrde blyanten. Dei ti største arbeida hennar er som ei livsfrise der kvart bilete symboliserer ein periode i menneskelivet. Eg likte bileta hennar veldig godt. Fargene og formene var så vakre. Dette biletet symboliserer barndomen:
Eg kjøpte med meg ei bok, slik at eg kan lesa meir. Etter den siste utstillinga fekk me i dag og eit møte med Anne Mette og familien. I morgon kveld skal me møta dei og eta middag i lag. Det gler me oss til.
Ferda vår gjekk vidare til den vesle byen Hornbæk, der me handla og spaserte og åt middag på ein italiensk liten kafeteria.
I denne vesle merkelige bruktbutikken hadde dei formfullendte ballerinaer, utstoppa beverhoder på gamle biblar og gamle loslitne bamsar med gassmaske på…
Så gjekk ferda vidare til Tisvilde med forblåste strender, kitarar og bølgesurfarar, men der gjekk batteriet i i-paden tomt for straum så eg fekk ikkje fotografert verken der eller ved Roskildefjorden. Bilen vart levert i like god stand som då me lånte han, og tolv timar etter at me drog frå hotellet var me heime att. I spisesalen får hotellets gjester gratis te og kaffi heile døgnet, men eg var litt redd for at me strekte strikken for langt då me rigga oss til med bakervarer frå bakeriet i Hornbæk, saman med ost og smør. Eg kjende meg litt skuldbetynga då nattevakta kom inn, men i staden for å kjefta, henta han eit saltkar til oss, og tende fleire stearinlys, som han sa «Kun for hyggens skyld»… Me liker danskar…
Heidi
Eva Mari ankom i titida, og så var me klare for storbyen. Det var strålande sol og blå himmel, sjølv om vermeldingane har gått ut på regn og overskya. Med Eva Mari som partnar, så gjekk det ikkje lenge før eg hadde fått meg svart bluse med rosa bomber, lang svart jakke og svart kjole med psykedelisk stripemønster? Eg trong litt ny sminke, og plutselig stod eg der og fekk lagt full sminke av ei dame som kunne det? Eg handla litt meir enn eg hadde tenkt der og, og vandra ut med ein pose eg akkurat nå oppdaga at eg ikkje har lenger…
Den oppdagelsen gjorde meg ein smule stressa, så nå har eg rekonstruert bevegelsane mine, søkt på nettet, funne telefonnummeret til staden me åt, og på stotrande dansk- norsk, på ei dårleg linje fått vita at posen låg att der og kan hentast. Det føyer seg inn i rekka med min sedvanlege flaks, med gjengløymde gjenstandar. Takk og lov for det.
Det er nok meir dansk enn norsk å servera kundane sjampanje ein laurdag føremiddag på varemagasinet…
Og her er staden der dei har både god mat og ærleg betjening som tek vare på gjengløymde posar med dyr sminke …
Denne veske franske restauranten låg skikkeleg idyllisk til.
Der åt eg deilig ostetallerken, og jentene omelett. Me var der saman med broren og svigerinna til Eva Mari som bur like i nærleiken. Det var kjempetriveleg. Eva Mari åt fiskesuppe.
Me var langt frå dei einaste som flannererte på Strøget mellom gatekunstnarar, musikarar og pannekakesteikjarar. Det var tett i tett med folk ute. Nokre i shorts og sandalar, og nokre med vinterjakkar og store sjal. På Illum Bolighus møtte me Anne Mette, Kristina og Torje og fekk ein hyggeleg prat.
Jentene hadde lyst til å setja seg ned ein plass og kvila beina og kanskje eta litt is. Me ende opp på ein stad son heitteBeirut, der folk nok primært kom for å røyka vannpipe, lytta til eksotisk musikk og spela sjakk med gode venner. Eva Mari vart glad for å oppdaga at det stod påskegule skåler med påskeharer på fulle av gratis lakris. Lakris er nemleg yndlingsgodteriet hennar.
Det var bare det at lakrisen viste seg å ikkje vera lakris, men kullbrikettar til vannpipene. Ho opna heilt fortørnet munnen og både tenner og lepper var svarte av kull. Nokre av oss fekk fullstendig latterkick. Sunniva fann ein serviett ho kunne spytte kullet diskret ned i før dei oppdaga kva me hadde gjort, og ei flaske vatn til å skylda av og ned med. Etter det var stemninga veldig lettbeint mellom nordmennene. For ordens skuld så har eg fått lov til å skriva dette…
Og me koste oss lenge der med te, franske vafler, is og saltstenger.
Så gjekk me heim att via Gråbrødretorvet, ein stad eg er innom kvar gong eg er i København. Like ved der me bur, går ein lettkledd keisar parademarsjen sin i eit utstillingsvindu… Og eg skal snart gå parademarsjen tilbake for å henta gjengløymd sminke. Ingrid pyntar seg til kvelden. I kveld skal me eta indisk og i morgon er planen å leia bil.
Heidi
Så fin utsikt har me frå vinduet vårt. Dagen har vakna. Bilane kjører, hundane gøyr og joggarane tek djupe knebøyar medan dei ventar på grønt lys. Me ser ned på båtane i elva. Morgonen pulserende. Ingrid kler seg, Sunniva sit i senga og les og den kalde lufta kjem inn gjennom det opne vindauget. Eva Mari melder at ho sit på flyet. Me skal ned og eta frokost nå etterkvart. Me gleder oss til dagen som skal koma.
Heidi
sporisand 