Sundagen har gått fort, slik sundagar gjerne gjer. Dagen har vore fin. Sidan natta av klokkemessige grunnar vart ein time lenger, fekk me til og med starta dagen i anstendig tid med kaffi, jus, ost og knekkebrød. Det vart sjølvsagt tilsvarande tidleg mørkt, og plutseleg kjendest det at me er inne i vinterhalvåret. I mitt hovud har me to hovudårstider, sommar og vinter, medan dei to andre er overgangane. På skulen lærer me ungane at det er fire like lange årstider med tre månadar i kvar. I følge den inndelinga, er me nå snart ved enden av dei to første haustmånadane og har ein til i vente før vinteren kjem.
Det var koseleg å tenna dei levande lysa i lysekrona og å tenna lys på middagsbordet medan mørket pakka seg rundt huset vårt. Eg har prøvd å skriva ein julesong som skal brukast til noko spesielt, men har ikkje heilt fått dreisen på det, eg får la ideane mognast litt, så får me sjå om det løsnar. Eg tenkte bare eg ville innom her med eit lite ord for kvelden, det er jo alltid spennande, i alle fall for meg, å sjå kva som er det neste i diktbokhylla mi. Det er nesten som å opna ei luke i ein veldig stor adventkalendar med veldig mange luker. Dagens lyrikar heiter Jo Eggen, og for dei som måtte hugsa så langt tilbake at dei har slike referansar, så er han ikkje skiløpartvillingen til Gjermund Eggen. Så vidt eg veit er han ikkje ein nær slekting av Torgrim Eggen heller, men på det området kan eg ta feil. Boka som ligg ved sida av meg her på skrivebordet heiter «Eksildikt: idyller», og er komen ut på Gyldendal i 1990- Eg vil med dette servera idyll nr 14.
Ikke katedralens
gull og kalk
Men den allminnelige appelsinen
Bak det oransje skallet
gjømmer den en verden
som tilfredsstiller tørsten
Men skallet har også
ei hvit bakside
Jo Eggen
Eg har endeleg fått lagt over alle nummera mine til den nye telefonen, det tok meg lang tid, for eg håpa å finna ein snarveg. Til slutt vart eg lei av å ikkje ha kontaktane mine på plass, og la dei inn eit og eit. Som så mykje anna var det eit større arbeid i tankane på førehand enn det viste seg å vera å faktisk gjera det… Slik er det med mange ting.
Heidi
Me har brukt denne føremiddagen og til å gjera ferdig boka vår, og nå trur eg at me sånn omtrent har lagt siste handa på verket. For å finna akkurat dei fotografia me treng har me gått gjennom store mengdar av foto me har liggjande på datamaskinen. Både det og tekstane lagar små sentimentale sår av vemod over alt som har skjedd og alt som har forsvunne. Det fekk meg til å tenkja på Kari Bremnes sin song om «Livet som blei borte.» Her er teksten.
*
Ho Rita jamra over at ho hadde mista sitt liv
Ho hengte det i garderoben
tel en cover charge som va uhyre stiv
Ho trudde det hang trygt der
skulle bare inn og se
men da ho kom tebake
etter antall tima var det borte
Kem har tatt det, sir ho Rita,
kem har gjort det?
– Her får æ tebake et heilt anna skinn
enn det æ leverte inn
og alt garderobedama kan si
e at her må vi regne med svinn
og med flekka og flenge
Men ho Rita kan ikkje forstå
at ho har vært borte så lenge
Ho Laila forsøke å hjelpe
hente alt som hentes kan
hente såpe, hente vann
hente og en leken mann
Ingen effekt
Ho Rita e minst like knekt
Peike på alle de tilpassa livan
som farte forbi og sir: SE!
Sånn va det livet æ hadde
før dette fikk skje
Da e det ho Laila får bud
om at lebestiftfargen
ho alltid har brukt e gått ut
Her sit me og prøver å redigera saman mine tekstar og hans foto. Det er ikkje bare lett, men ganske spennande likevel. «Nei, det er då ikkje det som er stemninga i denne teksten?» Kan me setja inn eit bilete av ei ukjend jente i Portugal som me aldri kan få spurt, og som med nesten all sannsynlegdom i verda aldri vil slumpa til å få vår bok i hendene? «Dine bilder er mer urbane enn dine dikt, og slik er det bare…» Slik er det bare, men me prøver å få til ein slags verbal og fotografisk jam-session der det begge har å fara med, saman kan skapa noko nytt.
Eg liker improvisering, og så er det eit spørsmål om kor mykje me skal halda fast på det som er vårt og kor mykje me skal gje rom for den andre sine uttrykk. Eg trur det blir bra til slutt, eg håpar det i alle fall. Og det er kjekt å vera kreativ. Halvard har og foreslått eit kreativt fellesprosjekt, som eg og har lyst til å få gjort i løpet av helga. Ingrid driv med teaterprosjekt heile dagen, og Oddvar byggjer hus, så me har ein liten firbeint gjest inne i stova. Her er alltid eit og anna golv som skulle ha vore vaska dersom ein til og med ser det på den måten, og ein laurdag utan planar er aldri feil det heller.
Eg har ei til Arnljot Eggen- diktbok i hylla mi. «Skulder ved skulder», er ei nyare bok, så den har i si tid kosta heile tretti kroner på Det norske samlaget.
Dei som ikkje sviktar, blir sjeldan sett
Dei har vori for sjølvsagde
som bjelkane under golvet
Vi har ikkje sett skogen for historie
Ho fortel berre om dei
som sit og sagar på si grein
Der dei høge tårna stod, er no berre luft
Men fundamentet har haldi seg uskadd
som grunnlag for betre bygningar.
Arnljot Eggen
Nå får eg gå tilbake til fotomonteringa. Ei erfaring som eg heldigvis alltid gløymer å hugsa er at innebygd i kreative prosjekt er det nesten alltid mykje meir tid og arbeid enn det ein forstod i utgangspunktet.
Heidi
Eg starta dagen med å ha eit møte med ei som kanskje skal hjelpa oss med layouten på boka. Det gjekk liksom plutseleg opp for meg at om alt går som det skal, så står eg snart med ei bok i hendene. Det var ein god og spennande tanke. Nå får me sjå kva som skjer. Det blir etter alt å dømma ei dikt- og fotobok, og me kjem til å leggja siste hand på vår del av verket nå i helga, håpar eg.
Den fantastiske systera mi, har bare ei forresten, fyller år i dag. Sidan eg hadde ein fleksibel dag, så inviterte eg på lunsj på kjøkkenet. Det var veldig fint å ha to-tre timar i lag bare me to. Det blir ikkje så ofte lenger, i fleire år jobba me i lag, i den same klassen faktisk, og det beste var at det var kjekt kvar einaste dag. Me var innom ein butikk der dei hadde fått inn julepynt allereie. Eg pleier å vera sterk motstandar av å ta jula på forskot, men dette året gler eg meg til å pynta til jul. Det har sikkert samanhang med at Sunniva kjem heim til jul den 20. desember, og då har eg ikkje sett henne på nesten eit halvt år. Ute er det framleis langt frå vinter, det har vore ei veke med masse vind og regn, og meir er det viss i vente, men i dag var det opphald, og det er framleis fine haustfargar ute.
Eg har kjøpt eit eksemplar av den nye salmeboka som kom ut i denne veka, det er litt stas sidan eg har med to eigne salmar og to omsetjingar som eg er ansvarleg for. Så kjøpte eg med den nye boka til Magnus Malm, som eg fekk varmt anbefalt av Torhild. Det er litt rart å sjå sine eigne tekstar på trykk i ei salmebok. Så har eg tre forespørslar om å lesa dikt, fortelja og «halda foredrag». Det er spennande og fint, men samtidig litt skummelt å få brukt den delen av meg sjølv av og til
Innimellom det andre, så chattar eg med Sunniva i Bolivia. Der er fantastisk at teknologien er slik at me kan vera i dagleg kontakt på trass av den lange avstanden. Dette fine biletet er teke av henne og venninna Thea, som ho reiser saman med, sist helg då dei berøkte saltørkenen og varme kjelder. Sunniva står til venstre. Dessverre var Thea uheldig på turen. Ho datt og brekte to ribbein. Det eine ribbeinet kom til alt overmål borti den eine lunga. Sidan dei var langt borte frå sivilisasjonen, kom ho seg ikkje til lege før etter tre dagar, då vart ho lagt inn på sjukehus. Nå har ho kome heim og må ta det fullstendig med ro inntil vidare. Veldig god betring, viss du les dette Thea. Det er slike gonger det er godt å ikkje vera aleine. Sei til Sunniva at ho må stella godt med deg.
Dagens forfattar heiter Arnljot Eggen. Boka «Sprekker i muren», kosta19 kroner då ho kom ut på «Det norske samlaget». Og til dei svensktalane vennene mine, eg veit at det forlaget høyrest suspekt ut på svensk, men på norsk er det heilt ok, og det største nynorske forlaget vårt… Han har nokre veldig korte dikt han kallar forkortingar, som er i form av ein setning. Eg har veldig sansen for dei.
Det er greitt å kunna skuva framtida framfor seg.
Mitt liv, kvifor møtest vi så sjeldan på same plassen?
I blinde har eg funne deg, men aldri ved å leita ivrig.
Mitt liv, du er den hemmelege avtalen eg for ofte kjem for seint til.
Arnljot Eggen
Heidi
Dagane er intense og vekene går fort. I går var me på tur i vind og tett bortover-regn. Ungane var våte og kalde då me gav opp og gjekk tilbake til skulen. På gangen rant det bekkjer av vatn frå skuleranslar med regntrekk og frå våte regnjakkar og regnbukser. Golvet måtte moppast tørt for regn, refleksvestane var dyvåte, det draup frå luer og ullgenserar. Dei fleste hadde heldigvis skifteklede og ungar med vått hår, kalde fingrar og tøfler på beina fekk leika og teikna inne i klasseromet. Brødskivene dei åt ute var våte og kakaoen godt utvatna.
I dag har me hatt FN-markering inne og hundrevis av ungar song: «Mange tunger som kan si, ord som gjør deg glad og fri, det er vi, det er vi, morgendagens søsken, som søsken av jorda, bror sol, søster vind, står du og jeg sammen med kinn i mot kinn, du ser mine hender som rekkes mot deg, jeg ser dine øyne som smiler mot meg.»… I morgon skal dei ut og springa for å samla inn pengar til Idas hjelpefond. Me får håpa at det har regna frå seg i løpet av natta slik at barna slepp å springa med regbbukser og gummistøvlar.
Det har vore fint innever i ettermiddag. Halvard og eg har hatt ein betre komlemiddag, og så har me sett film saman med Ingrid med Oscar og Cleopatra: «Finding Neverland» med Johnny Depp. Det var fint.» Nå er det kvelden eg skal leggja meg tidlig, men sidan klokka som oftast er lite samarbeidsvillig når eg har tenkt å gjera akkurat det, så får eg skunda meg å skriva ferdig.
Dagens forfattar heiter Eva Dønnestad, og er ein forfattar eg identifiserer meg ganske mykje med. Ho er omtrent på min alder, og skriv dikt om tru som det er lett å kjenna seg att i. Den boka eg har i bokhylla mi heiter » sju steg mot det røde», og kom ut i 1995.
FORENING
Smelt mine
tapre forsøkinn i ditt
hjerte av gull.
Eva Dønnestad
KNEBØYENDE INNSIKT
Et slitt gulv
to utgåtte sko
en knust krukke
og et langt mørkt hårstrå
flekker av olje
lukt av salt
så allminnelig
så lenge siden
så hellig
så nært…
Eva Dønnestad
Så får me inntil vidare verkeleg kjenna på hausten med stor H. Nå er trea i ferd med å snøyast for lauv, og vinden ruskar godt. Det er nesten garborgsk akkurat nå:
Det er haust det ruskar ute, med regn og kalde vind,
småfuglen flyg mot rute og ville gjerne inn,
men under omnen god,
der ligg på sekkjepute han gamle Mons i ro.
Eg har eit minne om at eg sit på teiknesalen på Ålgård skule, på ein slik pult der stol og bord hang saman, og skreiv av akkurat det verset med penn dyppa i blekkhus. Det vart sjølvsagt litt av eit søl, og mykje arbeid for det vesle rektangulære trekkpapiret. Det vart ikkje færre flekkar av at frøken hadde sagt at viss me var uheldige og fekk ein liten blekkflekk i boka, kunne me prøva å laga noko fint av han, kanskje ein liten blom. Eg opplevde det mykje meir spennande å teikna ting av uheldige små blekkflekkar enn å få formskrifta jamn, fin og prydeleg. Eg hugser at det brukte å stå i dei vurderingsbøkene me fekk heim kvar sommar: «Det kunne vært ønskelig at hun hadde skrevet noe penere…»
Nå høyrest det ut som om eg gjekk på skule i oldtida, men eg trur ein eller annan hadde tenkt at me hadde godt av å læra å skriva med penn og blekkhus før me fekk lov til å bruka fyllepenn med patronar. Det må vel ha vore på den tida den første aninga bør ha kome om at det ikkje budde nokon stor kalligraf i meg, men eg hugsar me følte oss litt store og flinke då me fekk skru loket av blekkhuset og setja det ned i den vesle fordjupinga i pulten som var laga for denslags.
Heidi
Nokre dagar
Nokre dagar
meir enn noko
eit lukka evangelium,
ein kvit stein,
ei fjør frå spissen av ei venge.
*
Den blå himmelperla
Nokre gonger
kryp eg inn
i den blå himmelperla,
for å liggja der heilt aleine,
for å kjenna
at eg høyrer heime
mellom menneska,
Det er for lett å gløyma
å opna hendene
når ein står der;
med pengar og kart,
med mobiltelefon
og bankkort
og skal ut
for å møblera livet
etter beste evne.
I den blå perla
hugsar eg
å ikkje gløyma å leva.
*
Gloria
Då me sat der,
såg eg mysteriet
liggja som ein glorie
kring håret ditt.
Eg som trudde
eg kjende deg.
*
Isdans
Ei ballerina
på danseskøyter
i tankane mine
er det du er,
med flagrande skjerf
og dusk i lua
der sviv du omkring
i store sirklar
på glatt føre
og ber lyset i hendene dine.
*
Tommelfingerregel
Eg skriv det
så fint eg kan
på den breie negla
ytst på den høgre tommelen:
La dei gode orda
sitja laust
fremst på tunga,
og ha vit nok til å hugsa
at dei kan gjera forskjellen
Dei og kjærlege auge.
Heidi
Dette er romet for sjølve det store livet, merkeleg og grenselaust.
Dette velsigna brennpunktet
Melodien går og går.
Tida du har gått forbi
reiser seg
som ranke høghus
mot kjende horisontar.
Nåtida
dette velsigna
brennpunktet,
denne opninga
inn i tida.
Dette einaste biletet
du kan redigera
utan å juksa
Redigera lattermildt
medan menneske
går og kjem
på langs og på tvers
i tida di .
Ofte snur dei seg og smiler.
*
Ikkje springa
For ikkje skal eg
springa etter minutta
eller halda sekunda
fast i halane.
Eg for min del
skal roleg
bli ståande.
Bare la dei
promenera høgtideleg
forbi slottsbalkongen
der eg kan stå og venta
viss eg vil.
Eg skal heva blikket
og sjå tida rakt i auga,
sleppa håret ut
og smila
til biletet i spegelen
Så skal eg skjera
grådig av tida
med ostehøvel
utan å tenkja på
at ho kan ta slutt.
Heidi
Prinsesse i svaneham
Sommaren er lukter,
nivea, kvitmaling, nyslege gras,
er stikkelsbær som eksploderer
mot himmelen inne i munnen,
skarpt mot tunga mi.
Sommaren er solbriller,
er parasollar og rosespirea
med små kvite støvberarar.
Heilt til dagane mørknar
og hausten kjem
med grus og pannekaker
med sardiner i tomat og grovbrød,
med Per-margarin og kakao.
I dei mørke kveldane
flatt på magen på golvfjølene i stova,
kjem HC-Andersen inn i mitt liv
med døde reisekameratar
og prinsesser i svart svaneham
som må piskast til blods
for å bli gode att
Med Store Klaus som drap bestemor si,
og ville selja henne på torget.
Dei beit seg alle fast i havfruehalen min
som blåskjella på systrene
til ho som ofra stemmen sin.
Dei skal pynta meg langt inn i æva.
Heidi
Eit av roma har vinterfarge, og det er ikkje frykteleg lenge til me skal inn dit igjen…
Denne blonde tilliten
Ungane på lange rekkjer
til knes i snø.
Dei held oss i hendene.
Me kjenner varmen,
gjennom polvottar
og strikkehanskar,
rekkjer dei fram
denne blonde tilliten,
med skrubbsår på begge knea,
under parkdressane,
under olabuksene,
stillongsane og strømpebuksene.
Velsigna
Når alle desse barna
med mjuke kinn
og rennande vinternasar
kjem og vil varma hendene,
står du der
i den gamle lilla kåpa
og forstår
at det er velsigna du er.
Og visst har du fått
minst ti minutt med pause
etter å ha rydda vekk
keramikkrokkodillar
og grisar
med merke frå barnefingrar
pressa inn i den våte leira,
og du har rukke å moppa golvet.
Etter ein kopp kaffi
lever du godt
med keramikkstøv på genseren
med lag av leire under neglene
inntil vidare.
Heidi
Eit av roma i boka mi er sommarfarga. For at ingen skal tru at heile diktsamlinga handlar om sorg og død, tek eg med eit par av sommardikta til å varma seg på-
Sommarnatt
Juninatta
går over streken
og blir til juli.
Sommaren legg seg
over på ryggen
snur seg
frå barn til mogen kvinne,
og let myggane forsyna seg
med siste drope blond uskuld.
Sommaren opnar famna si
mot mørkare netter,
mot moge mangfald.
Rabarbraen blygnar
og strekkjer forvaksne armar
drøymande fram
mot stikkelsbær og mjuke plommer.
*
Dekka bord
Me dekkjer bord midt i alle luktene
oppvarma grillkol og jasmin
villroser og nyslått høy.
Dekkjer bord med fenikkel,
med sukkererterbelgar,
fulle av fullkomne grasgrøne perler.
Dekkjer bord
med raude løkringar,
og olivenfarga auberginer
som sprengjer mot
det mørke skalet sitt.
Midt i det heile
legg me valnøttkjerner
og heller over salt og olje.
Me tenner mygglys
og takkar for natta,
for at ho ikkje har tenkt
å leggja seg på lenge.
Så fint at du kom hit,
seier du,
eg svarer med å smila
eit sommardikt
eller noko liknande.
Ein hund spring gjennom graset
og lograr mot det heilage.
Heidi
sporisand 