Biletet over er stovebordet til onkelen min, ferdig dekka til ein venn som gjerne kjem innom, og som kan tenkjast å ta seg ein kjeks eller kanske litt frukt. Dei siste vekene har bordet ikkje vore dekka. Han har hatt turbulente dagar med korttidsopphald på sjukehus, eit seksdagars forsøk på å bu aleine heime, og korttidsopphald på ulike sjukeheimar. Eg håpar livet hans fell til ro på ein god måte, og innimellom har eg snakka med pleiarar her og der, sitte ved ulike sjukehussenger og til og med avlagt tannlegen ein visitt saman med han fordi tennene i overkjeven plutseleg ramla ut. Det er slett ikkje slik at eg har vore aleine om dette, me er fleire som støttar opp saman, så sjølv om han aldri fekk eigne barn, så har han eitt nettverk rundt seg som støttar opp og vil han alt vel. Men det står ganske klart for meg akkurat nå at det å administrera, og det å bu i sin eigen alderdom nok er den siste store utfordringa i mange sitt liv. Måtte me vera kloke den dagen me sjølv står der, og måtte me behalda ein stor porsjon humor, ydmykhet og livskraft, -det kjem til å koma vel med. Eg har ei ibuande klokkartru på at dei aller fleste dagar kan gjerast gode, men av og til er det nødvendig at me hjelper einannan til å få det til.
Men eigentleg var det noko heilt anna eg ville skriva om i dag. Eg vart bare inspirert av biletet over, som kjærasten min tok ein av siste dagane onkelen min budde heime, og til ein viss grad klarte seg sjølv. I dag ville eg skriva om ei forestilling me held på med å stabla på beina. – Men eg kjenner her eg sit, at det er så mykje eg hadde hatt lyst til å fortelja, det er litt for lenge sidan eg tok meg tid til å skriva her, og då hopar det seg opp. Eg kunne ha skrive eit langt innlegg om sist helg då eg og Ingrid reiste med fly og tre bussar for å besøkja Sunniva på folkehøgskulen langt aust ved svenskegrensa. Ho bur i det området der det visstnok skal vera flest ulvar her i landet, men me såg dei ikkje. Me såg skogar og snø, og våren som allereie hadde kome overraskande langt. Sola strålte over spegelglatte stier på folkehøgskuleområdet, og lenger kom me visst ikkje. Me såg på utstillingar og ei fin forestilling der Sunnivia overraska oss med å koma ut på scenen som første innslag, og synga solo med ein av lærarane støttande på gitar. «Kiss me.» Så drakk me masse te og snakka med dei fine nye venninnene hennar og mødrene deira.
I går kveld hadde eg besøk av Odd Christian, som var i ferd med å koma seg på beina etter eit eller anna influensaliknande. Han var framleis ikkje friskare enn at ein lørdagskveld i stova heime var akkurat passe utfordrande. Me åt ein god middag, og sidan me deler ein litt sær interesse for litt sære dokumentarfilmar, hadde me ein aldri så liten dokomentarfilmkveld. Først såg me ein amerikansk film om ein som ville prøva om det gjekk an å leva utan pengar mat og husrom i heile desember månad gjennom å oppsøka folk på ei internettside som er litt tilsvarande «Finn.no». Det vart ein vakker og hjarevarmande liten film om alle dei spesielle, koselege, hjelpsame og merkelege menneska han møtte medan han var på ei lang rundreise i USA som ein som kunne halda sjåførar med selskap og veksla på å kjøra bilen. På turen feira han jødisk Hannuka, gjekk på gratis breakdanskurs, fekk einetimar i oljemaling og middag hos ein iransk familie. Det var nesten så ein kunne få lyst til å gjera noko liknande. Den siste filmen var endå eit hakk særare og handla om ei handfull veldig spesielle menneske som alle hadde det til felles at dei trente mot det amerikanske meisterskapet i Scrabble… Som de forstår så hadde me ein flott kveld. Det er triveleg å vera saman med vaksne barn, og fint å ha familie også når dei fleste ikkje bur heime lenger.
Men det eg hadde tenkt å skriva om var tiandeklasseforestillinga, som me snart er i mål med nå. Me har hatt øvehelg, og eg er så imponert over kor flinke elevane er, dei spelar syng og dansar på eit nivå som me aldri når opp på når me jobbar med yngre barn, noko eg som oftast gjer. Stykket har eg skrive saman med to jenter i tiandeklasse, det er ein av desse musikalane der songane finst frå før, og me byggjer ein historie der dei passar inn. Denne gongen har eg laga ny tekst på ein del av songane slik at dei passar inn i handlinga. I stykket møter me ei byjente på seksten år som har flytta til ein gard på Jæren fordi mora har forelska seg i ein bonde, ungkar og traktorpullar som bur der. Alt dette er sterkt i mot jenta si vilje, og djupast sett handlar det heile om forholdet mellom mor og dotter. Mora vil ha jenta sin aksept på at ho har vald kjærleiken til Jørgen Håland, den får ho ikkje. Jenta er sint og trassig og føler at mor oppfører seg som ein tankelaus fjortenåring utan å ta det minste hensyn til henne.
Nå høyrdest dette ganske djupt og grundig ut, det er det ikkje. Det er ganske lettbeint og enkelt, men konfliktane er interessant. Og mest av alt så fascinerer det meg framleis djupt å sjå eit manus ein har tenkt ut i tankane saman med nokon gestalta seg og bli verkeleg på ein scene. Det er utruleg kjekt å skriva teater. Eg tek med ein av tekstane eg har forandra på heilt til slutt. Lemontree er ein fin song, men det er lite truleg å finna slike på Jæren. Det måtte derfor bli «Eit gammalt epletre» i staden. Hovudpersonen Lisa kjedar seg og sit og ser på det gamle epletreet dei seier skal vera så vakkert. Ikkje lenge etter sit det faktisk ein gut i det treet, men dei som vil vita meir får heller koma til Storstova og sjå. Nå blir det radiogudsteneste og ei dessverre svært påkrevd rydding av hus…
Eit gammalt epletre
(Lemontree)
Eg sitte her i et kjedelig rom,
det regne, det e tirsdag,
det va ingen så kom.
Eg sløse me tid,
det skjer ingeting bra
Eg bor her eg bor,
og eg kjede meg ja…
Mon tru ka så ska skje på denne plassen?
*
For eg går rondt og lure på
på koss det ska bli
og på koss dæ ska gå
Eg håbe det snart skjer noge bra,
For eg e aleina,
og e ikkje glad.
Kan ikkje noge henda, her på Jeren?
*
Eg tenke opp,
eg tenke ned
Men kan eg finna fred og bli fornøyd med det?
Når alt det eg kan se,
det e ett gammalt eple tre?
Eg flytte mitt blikk ned og opp
Eg snurre, snurre, snurre, snurre, heilt uden stopp
Og alt det eg kan se, det e ett gammalt epletre.
Syng: Da dara ra osv..
Eg sitte her,
eg vissne vekk
Eg e ei Tornerose bag ein høge hekk.
Der e ei tunge sky der inni hodet mitt,
Eg e så trøtte,
alt e trist og slitt
Kan ikkje noge henda, her på Jeren?
*
Ver aleina, e`kje bra for meg.
Ver aleine,
vil`kje sitta her med eit epletre
*
Eg subbe rondt,
vettkje kor eg ska hen.
Eg vett jo det må skje,
at eg må få enn venn.
At noge snart må henda her på Jeren.
*
Eg tenke opp
Eg tenke ned
Men kan eg finna fred og bli fornøyd med det,
når alt det eg kan se, det e ett gammalt epletre?
*
Eg flytte mitt blikk ned og opp .
Eg snurre, snurre snurre snurre snurre heilt uden stopp
Og alt det eg kan se, det e ett gammalt epletre
Og eg tenke, tenke
Eg tenke opp
Eg tenke ned
Men kan eg finna fred og bli fornøyd med det?
For alt det eg kan se, for alt det eg kan se, for alt det eg kan se
det e eit gammalt epletre.
Heidi
Det siste året har me vore tett på det å sjå nokon bli gammal og sjuk. Først skjedde det med begge svigerforeldra mine, og nå står onkelen min midt i den same problemstillinga. Han er nå heimsend frå rehabilitering etter sjukehusopphaldet, og eg kryssar fingrar og tær for at han skal vera frisk nok til å klara seg aleine med fire daglege besøk frå heimesjukepleien, og med litt ekstra støtte frå familien. Eg håpar så inderleg at han skal koma seg såpass at han framleis kan få nokre år med livskvalitet og livsglede.
Kanskje eg først nå er vaksen nok til å forstå og kjenna på den smerta og sorga det må bera med seg å kjenna kroppen svikta. Svikta slik at alle daglege gjeremål blir nesten uhandterlege utan hjelp, og korleis det må kjennast når ein er så svak og sliten at ein nesten ikkje har krefter til å halda tankane sine så klare at ein kan tenkja dei ut og halda fast i logikken. Nokre menneske ser ut til å ha fått evna til å kjenna livet som ei gåve så lenge ein har det. Måtte dei som ser livet på den måten dei har kjend det til nå, langsamt gleppa ut av hendene, framleis evna å sjå gledene og halda dei tett inntil seg. I slutten av eit liv, blir ein akkurat som det vesle barnet, heilt avhengig av at andre er der, støtter, hjelper, forstår og lyttar. Eg ser at det er fantastisk mange varme og tålmodige menneske i eldreomsorgen, og takkar Gud for det. «Eit samfunn skal målast etter korleis dei tek seg av sine svakaste,» har eit eller anna klokt menneske sagt. Eg ser meir og meir at dei svakaste ikkje bare er barn og funksjonshemma, men og gamle menneske. Tenk om me kunne læra å sjå på dei eldste som ein ressurs og ei gåve me framleis får lov til å ha hos oss…
Helga har i det store og heile vore god. Eg har fått tid til å trena, slappa av, gå på besøk og ha besøk. Dagane blir lenger, og morgonane blir lysare og kvitare for kvar dag som går. Dei siste vekene har eg sett korleis sorga plutseleg kan slå ned der ein ikkje ventar det. Sorg er eit rom i livet, tenkjer eg. Det siste året har eg vore meir i det romet enn nokon gong før, likevel er eg mest i andre rom, den sorga eg personleg har møtt har til ein stor grad vore den naturlege sorga i å fylgja nokon ein har vore glad i den siste etappen når dei har nådd høg alder, og det er naturleg å takka for seg. Samtidig har eg sett sorga gripa tak i folk som er nær meg på brutale og tilsynelatande meiningslause måtar.
Eg tenkjer at me må læra å ta vare på livet. Både det livet som ligg i romet merka «sorg», og alt det livet som er i andre langt lysare rom. Det er nå me lever, nå me kan gjera noko med alt det som er livet vårt, og liva til dei me har rundt oss. Eg tenkjer at eg er heldig som trur at eg er ein del av ein større samanhang. Uansett kva ein måtte tru og tenkja, så er då sitata under, henta frå Salmenes bok fine og verd ettertanke:
For mine tider er i di hand.
Lær oss å telja dagane våre så me kan få visdom i hjartet.
Setningen «Sorg er eit rom i livet,» har svive i tankane mine. Eg har kjend at det er begynnelsen på eit dikt. Kanskje det til slutt blir heilt likt diktet nederst i innlegget, eller kanskje eg forandrar det slik at det blir heilt annleis?
***
Sorg
er eit rom i livet,
eit rom med mjuk musikk
frå fløyter og fiolinar,
der veggene held deg fast
og du kjenner din eigen pust
som bølgeslag
frå eit større hav.
Sorg kan bli melodien din
eller i det minste refrenget.
Nokre gonger,
men ikkje alltid
kan du gå ut
for å trekkja pusten,
lukka døra bak deg
og i beste fall få sol i ansiktet.
***
Heidi
Det fins ein fryd
i skjøre siv,
i kver antydning av et liv.
Det står ein lyd
fra fuglatrekk
som seie alt ska falla vekk.
*
Eg blandar Vamp inn i dette innlegget. Slik eg har forstått det, handlar songen «Liten fuggel» om det å mista nokon…
Opprinneleg hadde eg tenkt å bruka Halldis Moren Vesaas sine ord «Bunden med sterke røter til menneske og til ting…» Eg likar å tru at eg ikkje er spesielt materialistisk, og at eg ikkje er spesielt bunden til ting…
Kanskje vitnar min store motvilje mot å kasta noko som helst om det stikk motsette. Det står sin prøve å rydda eit hus etter nokon. Med stor sorg måtte me pakka tusen bøker i kassar og håpa at nokon ville bli glade i dei. For første gongen vart den veldig ryddige og fint organiserte heimen forvandla til ei blanding av antikvitetsbutikk, loppemarknad og slagmark. Bare det gjer litt vondt. Kven har hjarte til å senda gammalt handarbeid og lett gulna handhekla sengeteppe til Fretex? Ikkje eg i alle fall. Kasse på kasse vart pakka for å leggja i bilen.
Noko av det som best beteiknar dette med affeksjonsverdi må vera julepynt. Kven orkar å kasta ein papirnisse som nesten ikkje er nisse lenger, og som sikkert var utan ein kvar økonomisk verdi i opphavet og, men som har hatt sin faste plass blant julepynten i seksti år? Og kva med den ein gong sirlege fletta julekorga i falma silkepapir, som mest ikkje har hank lenger. Eg skal ikkje gjera meg verre enn eg er, og seia at desse to siste tinga nå ligg heime på Bryne, men så var det då heller ikkje i min barndomsheim denne eigentleg ganske stygge nissen ein gong haldt til. Den piperøykjande, og lite politisk korrekte julenissen øverst på biletet, prøvde eg å reisa i frå, men jammen fulgte han ikkje med på lasset heilt til Jæren, og akkurat det var ikkje ein gong min feil… Eg prøvde faktisk å seia at eg ikkje ville ha han… Men nokre av englane derimot…
Det fins ein klang
i malm og løv
som seie alt ska bli te støv.
Som nattens rov
ska alt bli glømt,
av denna lov e alle dømt.
Det at me var så heldige å få hjelp av Sunniva, gjorde ikkje at me fekk eit mindre «flyttelass» Ho dukka med stor interesse ned i korger med gamle solbriller, posar med gamle belter, boksar med gamle knappar og i farmor sine sysaker, og elska mykje av det ho fann. Velsigna vere henne for det. Her er ho med farmor sine solbriller, farmor sin bluse og farmor sine perler, som ho fekk arva til konfirmasjonen. Dei to hadde eit sterkt og spesielt forhold.
Men hvis eg ser
ein liten fuggel,
så fyke lavt på gylne vinger,
då plukk eg an ner
med mine hender.
Så kanskje synge
du ein sang
om himmelrik og fjerne land,
om smale smau
og vildenvei,
om trygge havn og farbar lei.
Og fasiten vart ein bil og ein tilhenger full av kassar, posar, dukar, handkle, broderte putevar, malerier og gamle broderte putevar. Resten av fasiten ventar oss i påsken, for me fann ut at me måtte låna ein varebil for å få med oss eit piano, ein gammal kommode og farmor sitt sybord og gamle symaskin.
Så føre vinden
deg av sted
når minnet ditt e lyst i fred.
Det finnes trøst,
det fins ei havn
for kver ein savna, kvert et navn.
Og resten av vinterferien brukte me til å prøva å plassera alt dette i skap og i skuffer, på vegger og på golv heime hos oss sjølve. Eit stort og intest arbeid, og ikkje er me komne i mål… Og kor mange servise har ein eigentleg bruk for? Kor mange diktbøker, biografiar, glasskåler og vasar. Ikkje spør meg, eg har ikkje lyst til å svara akkurat nå… Eg har prøvd å senda litt av vårt eige til Fretex fordi me skal få plass til det gamle nye… Det og er vanskeleg, og eg vil ikkje ein gong prøva å påstå att alt dette er ting me treng…
I dag og i går har me av alle ting vore på kurs i argentinsk tango. Utan å vera overdrive sjølvkritisk, vil eg påstå at eg var den klart svakaste i klassen. Det har ein lærar heilt sikkert godt av å vera av og til… Men instruktørane var tålmodige, vennlege og oppmuntrande, og det var i grunnen ganske kjekt.
Ja, hvis eg ser
ein liten fuggel,
så fyke lavt på gylne vinger,
då plukk eg an ner
Med mine hender.
Då seier eg takk for merksemda og takk til vamp. Eg avsluttar med eit dikt eg akkurat har skrive som handlar litt om det same, bare på ein litt annan måte:
Menneske treng menneske
til inngang
og til utgang.
*
Til å vera der
og venta saman med
når romma blir for store
og orda blir for små.
*
Menneske treng menneske
på rare dagar
på viktige dagar
og vanlege dagar.
*
Treng menneske
når dører skal opnast
og dører skal lukkast.
*
Menneske til å pusta saman med
Til å venta saman med
Til å vera
saman med.
*
Bare vera saman
medan George Harrison sin gitar
græt stille og vennleg
ein stad i det store romet.
Heidi
For eksempel ser ikkje denne stova ut som denne stova lenger, og skal aldri meir koma til å gjera det, same kor merkeleg det måtte kjennast akkurat nå. I dag har me og pakka kasse etter kasse etter kasse, og nå er me nokså ferdige med det som er vår del. Sunniva ankom åstaden, til mi store gjensynsglede, og har vore saman med oss og jobba. I dag hadde me ei oppleving som var nokså surrealistisk. Sunniva, far hennar, Henrik og eg sat i den eine stova og åt varm lunsj med kinesiske spisepinnar, sidan me ikkje var i stand til å finna gaflar og skeier nokon plass. Eg sat på golvet fordi det ikkje var nok stolar. Midt mellom flyttekassar og store bokstablar sat me. Sunniva fann ein kasse innehaldande ein gammaldags lydbandspelar, ein slik eg hugsar me og hadde heime før kassettspelarane kom.
Sunniva lurte på korleis bandspelaren fungerte, og Henrik ville visa henne. Me fann ut at me kunne sjekka om det var nokon lyd å finna på dei store bandspolane, og plutseleg kom svigerfar sin stemme ut i romet. Stemmen var så ung og energisk som eg aldri har høyrd han før, det må vera ca førti år sidan opptaket vart gjort, og då var han på alder med dei to sønene som eg sat der og åt fiskekake og nudlar med spisepinnar saman med. Han må ha brukt lydbandspelaren omtrent som ein diktafon, for me fekk ein lang samtale med noko som kan ha vore ein svensk kollega om ein destillator dei vurderte å kjøpa inn til vaksineavdelinga der han var overlege. Det vart diskutert fordelar og ulemper ved ulike typar maskinar, og me fekk rett og slett vera med han på eit møte på jobben. Det var ei sterk og merkeleg oppleving for oss som akkurat dreiv og rydda i bøker og papirer etter han. Me fann for eksempel ein legejournal der det vart forklart i detalj korleis det gjekk føre seg då oldemor til Sunniva sklei på trikkeskinne og stakk paraplyen så forkjært inn i auget sitt at det ende med at auget måtte opererast ut… Dette skjedde for sånn omtrent seksti år sidan eller meir, så vidt eg kan bedømma, eg kom ikkje på å sjekka datoen på journalen.
I skuffene til svigermor ligg det vakkert broderte lommetørklær av den typen som nesten ingen menneske vil finna på å snyta seg i lenger. Før gjekk ingen menneske med respekt for helse og hygiene meir enn ti steg utan å ha med seg «lommaplagg», nå blir det sett på som uhygienisk å legga snuen sin ned i lomma att, pakka inn i broderte nystrøkne små tøystykke laga til nettopp det bruket. Sunniva ville verken ha farmor sine broderte lommetørklær, lavendelposar, pudderdåse eller parfymerte såper, men ho ville gjerne ha boksane fulle av knappar ho hadde spretta av utslitte klede, gamle belter og solbriller, og den gamle velbrukte hagejakken hennar. Sybordet og symaskinen, som i beste fall bare treng ein servis for å bli som ny, hadde ho og lyst på.
Eg fann noko som for meg er verkelege skattar. Handsydde underklede som kanskje er etter Leif si oldemor, handbroderte underliv med blonder, broderier og bitte bitte små legg sydd i tøy nesten så lett som spindelvev. Det eine såg ut som om det aldri var blitt brukt, og eit velbrukt, sidt underskjørt, med blonder, biser og legg. Det siste var forsiktig bøtt og lappa på. Eg vil bruka det til å visa ungar både handarbeid jenter vart opplærde til å få til før i tida, og korleis unge kvinner gjekk kledde. Eg innrømmer at det nok kjem til å klø litt i fingrane etter å bruka det som teaterkostyme og, men eg får vel prøva å besinna meg…
Om kvelden samla me dei åtte personane i storfamilien Harboe som er i nærleiken akkurat nå, for å feira at mannen i livet mitt fylde år i dag. I går bakte eg ei sjokoladekake, og i dag gjekk Sunniva og eg litt berserk på handlerunden vår, så fata bugna av kokosbollar, ost, kjeks, ostemarmelade, jordbær, druer, bjørnebær, bringebær, druer og fargerike frukter me ikkje kan namnet på, i tillegg til grove scones og ei lita marsipankake frå Baker Hansen, som kan sine ting på konditorfronten. Det vart ein fin kveld saman med dei utvalde. Oppdraget vårt her aust i landet er snart fullførd, så i morgon unnar me oss ein liten bytur i vintersola. Dette har vore nokre viktige dagar som har vore med på å setja eit slags punktum for ein epoke i liva våre. Nå må eg nok rydda mine eigne kjøkkenskap og bokhyller med litt harde hender for å få plass til alt det «nye».
Livet går vidare, og i slike tider blir eg merksam på desse historiane som blir levde parallelt og lagvis på ytre og indre plan i dei store historiane som alle vil hugsa,og i dei små historiane som eg og mine næraste vil hugsa. Som at Sunniva sin farfar vart bisatt heilt samstundes med at spådomane om verdas undergang skulle finna stad, og at pave Benedikt melde at han ville abdisera samstundes som me samla saman papira, bøkene og salt og peparbøssene etter både farmora og farfaren hennar. Livet har mange notelinjer og melodiar, og ofte må ein forhalda seg til fleire av dei på same tida.
Heidi
Med minnene i ryggen
kan du klara det meste
medan du pakkar lyseblå eggeglas
inn i gamle juleserviettar,
saman med
bittesmå glasskåler
og gule påskekyllingar,
saman med bittesmå nissejenter
med fletter i håret,
grøne drikkeglas,
og blå fløytemuggar,
du legg bittesmå vasar
og to små juleenglar
ned i ein kjeksboks frå Skotland
teipar fast loket,
og legg det heile i ein kasse.
Babybilete,
to gulna hekla sengeteppe
og gamle avisutklipp
går same vegen.
Skapet med vitaminboksar,
pilledosettar, duphralaks
og latexhanskar
får stå urørt enn så lenge.
Medan me litt skuldbetynga,
les eit nesten hundre år gammalt brev
frå ei diktsamling i hylla
skrive til ein lege i Fredrikstad
frå ein diktar som vil bekjenna
at han har vore morfinist.
Kor lang tid går det,
før det sluttar å vera gale
å lesa andre sine brev?
Den store klokka tikkar
over ein gammal kommode,
over eit litt for tomt rom,
over fjernkontrollane,
over konfektøskjene,
og frimerkealbuma.
Tikkar litt for fort
for livet,
for påskepynten i sofaen
for dei russiske påskeegga på bordet,
for det armelause krusifikset,
som ligg hjelpelaust og handlingslamma
på pianoet
saman med nasjonale songar for ungdom.
Heidi
Om det reint fysisk sett er halvmånetid, veit eg ikkje, men det følest litt slik. Det har vore så mykje i det siste, med onkel som vart alvorleg sjuk, og havna nokså dramatisk inn på sjukehus. Sidan han ikkje har eigen familie har han alltid vore min næraste familie og alltid vore der. Nå er det vår tur til å stilla opp for han, og det har blitt ein del turar fram og tilbake til sjukehuset 0g ein del engstelse. Så har eg hatt nokre dagar med ein lettvariant av den influensa som har send både elevar og kolleger på jobb rett ned for teljing. Heldigvis vart eg aldri heilt sjuk, eg har halde meg nokonlunde på beina ved hjelp av paracet , repsils og curamed, så me kom oss av garde til austlandet slik planen var, og hadde ei veldig koseleg overnatting hos Jan og Hilde, gode venner på Sørlandet, og kaffi hos Frode,verdens mest oppmerksomme og omsorgsfulle venn, som me og er så heldige å kjenna. Vel framme kom Eva Mari og Henrik på besøk til det lånte huset vårt med varm middag i ei skål.
I dag har me brukt tida til rydding i svigerforeldra mine sitt hus. Mest av alt har me rydda bøker. Eg trur at dei utan overdriving har mange tusen bøker, dei har verkeleg alt frå skinninnbundne bøker til pocketbøker om barneoppdragelse, feminisme, kunst, gresk grammatikk, medisinske bøker og norsk for arabiske innvandrarar. Det er trist og spennande på same tid, og meir enn noko kjem det tydeleg fram kor mykje det er plass til i eit liv, og ikkje minst kor mange bøker ein rekk å samla seg gjennom eit liv der to bokglade menneske lever saman i meir enn seksti år. Så står me der og skal rydda i to liv, og det er heilt umogleg å ta vare på alt saman, sjølv om det er fire søner som skal dela. Heldigvis så finst det dei som tek i mot bruktbøker og sel dei vidare.
Og i lintøyskapet ligg det nystrokne putevar med broderte monogram og kunstferdige mellomverk. Eg trur nokre av putevara må vera frå generasjonen før den forrige og, for nokre av dei er stoppa, spretta opp, klipte til på nye måtar og sydde kunstferdig saman slik at dei kan slitast der dei i første omgang fekk minst slitasje. Eg hugsar mi mormor gjorde det same. Ho klipte slitne laken over på langs og sydde dei saman med saum på midten slik at det som hadde vore midten kom ut på sidene og det tøyet langs kanten med lite slitasje kom på midten. Ho klipte og opp dei nesten utslitne undertrøyene og skjortene til morfar til vaskeklutar. Det er nesten så eg burde ta vare på det og ta dei med på skulen for å visa komande generasjon noko om kor nøysomme og oppfinnsomme formødrene deira har vore.
Sidan me bur langt borte må me bruka vinterferien vår til å prøva å ta litt av vår del i prosessen. Og endå så lite eg har fått sjansen til å involvera meg så ser eg at det er eit stort arbeid å rydda bort to levde liv til personar ein har vore glad i. Eg er jo «bare» svigerdotter, så sjølvsagt er heile prosessen annleis enn for dei som ryddar etter to kjære foreldre som alltid har vore der heilt til dei går vekk nesten samtidig.
Nå var det lenge sidan nokon høyrde noko frå meg her, så dette vart nå eit lite livsteikn i alle fall. Av og til krev livet så pass mykje av dei vanlege dagane at det ikkje blir så god plass til skriving. Kanskje det kan bli litt meir nå framover?
Heidi
Når nokon er borte for alltid
står du der med skapa deira
med alle kommodeskuffene
med fotoalbuma
med gulna bilete,
med brevbunker
du ikkje heilt veit
kva du skal gjera med.
*
Du står der
med alle samtalane
de eingong hadde
og med dei
som av gode
eller svært lite
openbare grunnar
aldri fann stad
og får plutseleg lyst
til å gråta.
*
Du ser dei på bilete
dei har vore unge ein gong
vakre
med ansikt som framleis
var lite merkte av livet,
med denne utstrålinga
av tru
på alt som koma skal.
*
Du ser at dei var unge
langt yngre enn deg sjølv
kanskje til og med yngre
enn barna dine
og står der med fasiten
i handa om korleis
livet vart,
for har du ikkje sjølv
sett dei sleppa taket
gje kroppen tilbake
til jord og oske,
*
Du innser at det meste
veit du ikkje
slett ikkje
slik dine eigne barn
ikkje veit det meste
om deg,
og som du
sjølv om du gjerne ville
ikkje veit det meste
om dine barn.
*
På fotografia ser du
ansikta som ikkje lenger er,
ser dei har levd,
har elska og lengta.
*
Åra er
lagde vekk
du skal opna skuffene
leggja livet som var
i store kassar,
i svarte sekker
i den store containaren
som plutseleg står der.
*
Du står og skal sletta spor
står og skal ta vare på
det som er og det som var.
*
Skal sjå på ditt eige
ansikt i spegelen
sjå at har gått
ein veg og ein motbakke
du og,
at du har lagt frå deg
dei første unge trekka,
gitt dei vidare
og stsannsynlegvis
er det verkeleg
deg sjølv
du ser
i spegelen borte på veggen.
*
Du drikk eit glas vatn
tappa frå kranen
og lurer på
om det gamle melkeglaset
med det litt matte skjæret
er verd å ta vare på.
*
Du kastar tannbørstene deira
og lurer på om du skal ta med
resten av bomullen
i posen på badehylla
eller kasta der som er att.
*
Du finn syltetøyglas
fulle av bær
frå ein sommar
du ikkje klarer å henta fram frå minnet.
*
Var det den sommaren
barna laga hytte
saman med farfar?
*
Den sommaren
Ingrid fekk svart fløyelsstoff
med gullmønster på
frå tante på
gebursdagen
som me sydde veske av
ute i hagen?
*
Den sommaren
begge jentene fekk
raudstripete kjolar
som farmor hadde sydd
på den grøne symaskinen
og stroke møysommeleg
på strykebordet i stova
med strykejernsspissen pertentlig
inn i ei og ei av dei små rynkene i livet.
*
Kanskje det var den sommaren
farfar forærte oss
ei gulna skoøskje
full av teatersminke
frå den gongen
han spelte studentrevy?
*
Seksti år gamle
klissete sminkestifter
og ein hitlerbart
med tilhøyrande klister
i ei lita gulna flaske.
*
Me snublar i alle minna
i alt som får plass
i eit menneskeliv.
Kanskje er me i ferd
med å finna ut
kva livet er
oppdaga det
steg for steg
etter femti år i bransjen?
Heidi
Eg høyrde eit fantastisk intervju om ei dame som heitte Guro von Germeten som fann eit lite raudt trekkspel på eit bakrom. Sidan ho var musikar sette ho seg ned og laga songar akkompagnert med trekkspelet, som eg ikkje trur ho kunne spela på i utgangspunktet. Så reiste ho aleine til Paris med trekkspelet sitt og stilde seg opp og song på eit gatehjørne bare for å sjå om konseptet fungerte. Eg vart sitjande som trollbunden og høyra på, og bare elska musikken som kom ut av radioen. Så måtte eg springa rett til pennen min for å rabla ned to dikt som nokså usensurert og ugjennomtenkt skal få utgjera dette innlegget 😉
Eit lite raudt trekkspel
Kanskje eg ein dag
på eit mørkt bakrom
finn eit lite raudt trekkspel
og så vil musikken
visa meg
stadar eg ikkje har visst om.
Heidi
Og gatene opnar seg
Og gatene
opnar seg leande mot meg.
Det skulle ikkje undra meg,
om føtene plutseleg dansar litt,
tango kanskje,
eller noko anna
eg ikkje veit om
før akkurat nå,
og eg skal kjøpa meg
ein bukett roser,
og kanskje dela dei ut
til dei første eg møter,
ein mann i blå arbeidsjakke,
ei dame med hatt og rullator
og sol i begge auga.
Under ei gatelykt
står ein hund og smiler
med flat nase
og hengande fløyelsøyre.
På eit tak i Storgata
spaserer ein grå katt
med halen rett til værs.
Heidi
http://www.nrk.no/kultur-og-underholdning/1.7348370
I intervjuet fortalde ho forresten at ho var «ordsamlar» og lytta aktivt etter ord og utsagn på bussar, tog og torg. Då er det altså fleire av oss.;-)
Heidi
For eg skal sleppa
å stå på tåspissane
og løfta namnet mitt
opp til stjernene
og til himmelen
*
Mysteriet
heng ikkje i stjernene,
mysteriet er stilla
mellom notelinjene,
*
er orda
i den varme sanden
*
er lukt av jord
og gras
når du ligg der
pladask i sommar.
*
Eg skal
leita fram puslespelbitar
og roleg leggja dei ned
på bakken,
*
så skal dei andre
koma med sine,
eller kanskje
dei har vore der allereie
*
slik at eg
kan smøya kurvar
og buar
forsiktig inn
der dei passae
*
og me skal stå der saman
i ein ring
og sjå biletet
veksa fram
*
Me skal vera glade
alle saman
for at me akkurat nå
kan stå her
barbeinte,
på gummistøvlar
eller joggesko
og sjå biletet bli
som det skal vera.
*
Meir er det ikkje å seia,
så me kan like godt
ta fram gitarane
og synga resten av kvelden.
*
Der er alltid nokon,
ein eller annan i
leopardkåpe,
fjellanorakk
eller oransje regnjakke
som bare veit
kor tonane skal liggja
og skapet skal stå,
*
men songane vil me ha
i saman,
me skal synga
høgt og falskt
eller som ekte englar
heilt til fjellgrevlingane
og ørkenrottene
kikkar fram
og dagen smeltar
saman med kvelden
og blir til natt.
Heidi
h
ttp://www.flickr.com/photos/ochristian/
I den blå timen
ser eg ofte livet glimra,
høyrer eg ofte
den magiske melodien,
medan eg stryk dotter mi
mjukt over korsryggen
og drikk svart kaffi,
og visst skal eg
halda døra open,
skal stå der
som ein gammal skomakar
i døropninga
og ønska aktørane varmt velkomen.
Bak meg skal katten mala
frå ei stripete pute
borte i sofaen.
Heidi
sporisand 