Som nokre av de som les veit, så er eg med jamne mellomrom medansvarleg for å arrangera jungelgjeng under sundagssgudstenesta. Då har eg alltid med meg handdokka mi, Theodora. Jungelgjeng er eit litt meir fancy ord for den gode gamle sundagsskulen, og frammøtekorta med epler og gullfisk er bytta ut med ei løve som kjem inn på ein gitt stad i gudstenesten for å ta med seg barna til barneopplegget nede i kjellaren. Før bar eg alltid med meg eit «hemmeleg skrin», ei skoøskje trukken med silke, gulltråd og perler. Eg bar det som ein kostbar skatt i hendene gjennom kyrkjeromet for at barna skulle bli nyssgjerrige på kva som var oppi. Nå har me fått ei stor skattkiste frå sundagsskuleforbundet. Det er den som kan skimtast ved sidan av Theodora på biletet over. Skattekista er perfekt til sitt bruk, men for stor til å bera med seg. I dag var det dåpsgudsteneste, og eg fekk i siste liten det innfallet at Theodora skulle få vera med meg opp i kyrkjeromet under første del av gudstenesta. I dag var det dåpsgudsteneste. Det betyr som regel at det er ein del barn i kyrkja som ikkje kjenner til jungelgjengen, og eg tenkte at det at dei fekk sjå Theodora kunne kanskje motivera dei til å vera med på det som i beste fall ville vera ei god oppleving; barnesamling i kjellaren med teater, song, leik og formingsaktivitet.
Først då eg sat i kyrkjebenken med ei nyssgjerrig handdokke i fanget, slo det meg kor sært dette kanskje måtte sjå ut for dei som ikkje kjenner meg. Det ville vera meg uendeleg fjernt å la Theodora liggja livlaus på sida av meg, og for meg var det sjølvsagt at ho vinka ivrig til barn og vaksne ho kjende, smilte til barn ho ikkje kjende og strauk dei forsiktig over håret, la hodet sitt inntil skuldera mi når ho kjeda seg litt og stod i fanget mitt for å sjå betre under dåpen. Plutseleg tenkte eg at dette er det glade vannvit… Ei middelaldrande einsleg dame som sit der med ei handdokke på fanget under gudstenesta… Sæle er dei med sjølvironi, for dei har alltid noko å le av heiter det i ordtaket, og visst kan ein trenga noko å le av…
Eg har alltid vore djupt fascinert av dokker og spesielt av teaterdokker. Då eg for ein del år sidan fekk meg sommarjobb som barnearbeidar på Solgården, gjorde eg noko eg hadde hatt lyst til lenge… Eg utvida familien med ei heilt ny handdokke, ho hadde med seg eigen bagasje til Spania, beståande av avlagde barneklede i storleik eitt år. På marknaden i Villa Joyosa fekk ho seg både oransje crocs, eit rosa sandsett og rosa joggesko. Ho lærte spansk saman med barna på Solgården, og samtidig som ho vart kjend med barna vart eg kjend med henne. Det er nemleg slik at ein treng litt tid til å bli kjend med ei handdokke, akkurat som det tek tid å bli kjend med eit menneske. Nå har eg vore så mykje saman med Theodora at eg kjenner henne godt. Eg veit at ho er nyssgjerrig, entusiastisk, tøysete og spontan. Faktisk kan ho koma opp i mange ubehagelege situasjonar fordi ho alt for ofte ikkje tenkjer seg om før ho snakkar og handlar. Ho kan vera småfrekk, og slit fælt med å sitja stille og med å ikkje snakka heile tida. Likevel veit eg godt at ho har eit hjarte av gull, og at ho er den første til å angra når noko har gått frykteleg gale. Av og til kan ho og bli veldig sjenert når ho plutseleg oppdagar at alle ser på henne. Det at eg kjenner henne gjer at eg sjeldan blir overraska over reaksjonane hennar. Me veit korleis me skal handtera kvarandre eg og ho.
Det finst dei som trur at ho kan skifta identitet når det trengst, men slik er det ikkje. Ho kan ikkje plutseleg opptre med ein heilt annan personlegdom. Eg rettar og straks på alle som kallar henne Leonora, fordi eg kjenner på meg at ho intenst mislikar at folk ikkje hugsar kven ho er. Eg har lurt litt på om ho burde få seg ein bror som kan fylla ut litt, ein som er veslevaksen, tenkjande, filosofisk og forsiktig. Til nå har det bare blitt med tanken… Før henne har eg hatt handdokker av det enklare slaget, for eksempel den heimestrikka handdokka Happy som bare forstår engelsk. Theodora er den første kjøpte dokka av det litt finare slaget. Eg har prøvd meg eit par gonger med å kjøpa billige marionettedokker i utlandet, men det er noko med snorsystemet deira som eg til nå ikkje har fått til å harmonera med mine fingerferdigheiter og finmotorikk. Det har end med ulykke og klipping av samansnurla livstrådar kvar gong, men ein vakker dag finn eg kanskje ei fantastisk marionettetredokke i ein liten utanlandsk kunstbutikk, ei som er i stand til å spela på lag med meg?
Theodora har ikkje bare vore med meg på sundagsskule og på Spaniaturar, ho er og innom skulen med jamne mellomrom, og får litt hjelp av elevane til å finna ut korleis det er lurt å oppføra seg på skuletimar eller i leik med andre barn. Det å venta på tur og det å ikkje la temperamentet ta heilt overhand er noko ho har slite ein del med, men det går betre og betre. Ho må og finna seg i å få litt konkurranse både frå matematikklovnar og andre vesen.
Etterkvart har eg lært meg at det ikkje alltid er like lurt å la Theodora dukka opp uanmeld på heimefronten. Ein gong skulle eg og ho på dokketeaterkurs, og på veg ut lot eg henne snakka litt med dei som var i stova. Akkurat den gongen hadde me besøk av ein relativt framand ungdom, som forresten nokså nyleg var blitt kjærast med ein av ungdomane i huset.. Etterpå fekk eg høyra frå eit samstemd dommarpanel beståande av barna mine at «Slikt gjer du aldri meir!» «Du forstår viss ikkje kor spesielt det virkar at mor i huset kjem inn med ei handdokke,» sa ein av dei. «Det er rett og slett skikkeleg weird, mor.» Eg vil jo nødig skremma vekk gjestene våre, så eg måtte ta ein prat med Thodora på tomansshand for å fortelja at det nok ikkje bestandig passa at ho dukka opp. Eg hadde vel litt problem sjølv med å sjå problemet, men som tenåringsmor må ein av og til rett og slett innsjå at det ikkje er alt ein forstår… Då Halvard for 3 år sidan overraska heile familien med ei julegavebok om sin oppvekst i familien Harboe, var dette ein av dei situasjonane han hadde refleksjonar rundt…
Her er eg og Theodora i Halvard sin strek henta frå boka…
Kanskje dette innlegget ber preg av at eg dei siste dagane har ferdigstilt tre biletbokmanus som eg har send inn til ein stor konkurranse… Eg har send inn historia om den litt sjalu, men alltid beskyttande storesystera Eva, historia om Dankert og Dunkert og Florian Blom, mennene som dagleg sit på ein benk på torget, og som svært overraskande blir inviterte i seksårsdagen til vesle Mina, og til slutt historia om Morfar og storkereiret som eg har skrive om her før. Innleveringsfristen går ut i morgon, og det kan henda at eg og kastar inn eit manus eg har liggjande om Magnus som skal begynna på skulen og oppdagar at det ikkje er så lett som han trudde. Problemet er at det er begrensningar på kor langt eit slikt manus kan vera i fylgje konkurransereglane, og dersom det skal ned må det forkortast til bare litt over ein tredjedel av originalen… Me får sjå om det let seg gjera. Eg reknar med det blir hard konkurranse om å ha skrive dei tre vinnarmanusa, og har vel ikkje alt for høge forventningar om å gå heilt til topps. Likevel er det litt spennande å prøva. Det å få gitt ut ei biletbok i lag med ein persom som verkeleg kan teikna er ein av draumane mine.
Eg har jo ein og annan teiknar i familien og, sidan eg ikkje har spurt om lov til å visa bileta av Mina og Florian Blom på bloggen min, så lar eg vera å fortelja kven kunstnaren er…
Etter å ha lese dette innlegget, ser eg ikkje vekk i frå at nokon vil konkludera med at «De gærne har det godt…»
Heidi
På laurdag var eg på kino i lag med gode venninner og såg Margreth Olin sin film om Joralf Gjerstad. Då eg høyrde henne omtala filmen på radio, kjende eg at eg måtte koma meg i veg og sjå han. Ho fortalde at det som hadde gjort mest inntrykk på henne i møtet med mannen frå Snåsa var evnen hans til å sjå det gode og vakre i eit kvart menneske og møta dei med det utgangspunktet.
Det å sjå det gode i små situasjonar i kvardagen gjer godt. Å sjå det varme lyset i blikket på nonnene på Katharinahjemmet, å observera måten dama i konduktøruniform tok vare på og møtte dei reisande på sørlandsbanen, å observera frå plassen min på trikken at folk bråsnur og spring bort for å hjelpa ei dame med krykker som sklir og dett på glattisen på eit fortau i Oslo, alle desse små situasjonene som gjer meg tru på livet og på menneska. Nokre menneske har ein eigen evne til å bera med seg lyset ut i kvardagslivet. Eg er så takknemleg for at dei finst.
La oss ta vare på lyset nå i den mørke tida. Då er me betre rusta til å handtera dei vanskelege utfordringane og dei vanskelege vala. Det er mange som treng støttande henede og lyset frå nokon sine auge. Eg seier som Torvald Tu sa det så fint i den nydelege teksten » Tonegull og månesylv.» » Gud hjelpe kvar som må lida…»
Heidi
Saman med desse kalde musikantene frå Bekkestua prøver eg meg på eit innlegg. Det er måndag morgon og eg sit på toget på veg heim frå Oslo. Eg veit at nettet er mildast talt ustabilt, så me får sjå om innlegget let seg publisera.
I går morges starta eg dagen med gode venninner og katolske nonner. Me hadde slått oss til på Katharinahjemmet eit par netter, og ville gjerne ha med oss nonnene sin Laudes, morgonbøn og morgonsong, i kapellet på Katharinahjemmet. Klosterliv har alltid fascinert meg. Eg kunne godt tenkja meg å få prøva lettvarianten, å leva eit par veker i kloster for å kjenna på stilla og på korleis livet der er. Ei veldig søt ung nonne viste oss vegen til ei kunstutstilling i peisestova med arbeida til ei av nonnene og til ei ikonutstilling. Ho fortalde at ho opprinneleg kom frå Polen, men hadde kome til Norge som niåring og nå hadde budd i klosteret i femten år. Eg hadde så veldig lyst til å spørja korfor ho som heilt ung hadde vald klosterlivet og korleis ho opplevde denne relativt spesielle formen for levemåte. Eg fekk meg ikkje til å gjera det. Eg var hotellgjest og ho dreiv hotellet i lag med dei andre nonnene. Det kjendest utidig og innvaderande å spørja henne om privatlivet. Ho hadde ei veldig vennleg og varm utstråling.
Her er eit av dei fine glasmaleria i kapellet på Katharinahjemmet. Då me kom ned til Laudes, kom den gilde nonna frå dagen før for å visa oss kor me kunne finna tekstar til bønene, antifonane, tekstlesinga og salmen. Me klarte å henga med sånn nokonlunde.
Etter frokost på Katharinahjemmet, tok eg banen til Bekkestua og fekk ein koseleg lunsj på eit bakeri med to av Bærumssvigerinnene mine. Så var eg ein tur på sjukehuset for å ynskja god betring til ein nyoperert venn av meg som eg håpar kjem seg på føtene att. Og så vart det kaffi i Sunniva sitt kollektiv, ein stad eg verkeleg set pris på å finna fram til av og til.
Eg fekk vera med Sunniva og Irene på kveldsgudstenesta i Kraftverket, og så tok me med oss Vilde og Halvard på pizzarestaurant. Det å vera i lag med dei bortebuande barna mine er noko av det finaste eg veit.
Heidi
Plutseleg bur me i «Winterwonderland.» Ute er det snø og minusgrader og sola skin. Slikt er ikkje kvardagskost for dei av oss som høyrer til her i dette hjørnet av verda. I går var eg og Astrid ute og gjekk tur i Sandtangen. Det seier vel mest om meg at desse greinene med kald snø minde meg om vaffelhjarte…
Dagen i dag er sett av til skrivedag saman med eit anna skrivande menneske. Planen vår har vore å gjera ferdig barnebokmanus som me skal senda til ein biletbok-konkurranse. Derfor vart det radioversjonen av sundagsgudsteneste. Det er eg glad for, for det viste seg at det dei hadde å by på i dag var klimagudsteneste frå ei kyrkje på Osterøy. Det var så fint. Noko av det dei sa rørde meg sterkt. Det vart sagt at undersøkjingar viste at folk som gjekk ofte i kyrkja var over gjennomsnittet engasjerte i klimakampen. Eg veit ikkje om det stemmer, men det gleder meg dersom det er sånn. Ei av bønene som vart lesne måtte eg skriva ned:
Me kjenner på avmakt, likesæle og apati, finn oss og inspirer oss med din kjærleik.
Det er ei bøn eg har stort behov for å gjera til mi eiga. Livet har vist at menneske som lever under vanskelege levekår opplever at trua er viktig for dei i større grad enn me som har levd beskytta liv og lett kviler oss i likesæla. Mange av oss kjenner på at verda, om me løfter blikket og ser på det som ikkje gjeld oss og den næraste familien, har blitt meir komplisert og utfordrande dei siste åra. Det er så mykje urett og så mange utfordringar som kan synast for store for oss, og me syng med Sigvart Dagsland «Ka kan eg gjørr, eg e så liden.»
Eg har og lyst til å sitera noko Sunniva skreiv på instagram i går:
I går stod eg utålmodig i kø på posten. Det var bare ein mann framfor meg, men det han skulle gjere var tydelegvis vanskelig å få til. Han snudde seg beklagande til meg, sa han måtte sende noko heim til mor si.
Eg spurte kor han var frå, direkte som eg er, og han svarte Hellas. Eg responderte med å seie at det er eit vakkert land, han snudde seg mot meg igjen, smilte med munnen, auga var fulle av sorg og desperasjon. Eg veit ikkje kva som skjedde i meg, men det var så vondt. Så vondt å sjå eit lite innblikk i smerta han ber. Bare ut i frå eit blikk, liksom.
Kjære Gud, kan du bare fikse verda? Ver så snill, me får det ikkje til sjølv.
Ulikskapane blir bare større, og dei internasjonale interessane i å hjelpe kvarandre ser bare ut til å vere grunna i grådigheit og egoisme. Eg veit ikkje eg. Av og til kjenner eg bare på ei evig håplausheit, endå eg er heilt vilt heldig.
(Sunniva Lovise Harboe)
Det er så lett å kjenna seg avmektig. Eg sluttar meg heilhjarta til Sunniva si bøn:
«Kjære Gud, kan du bare fiksa verda? Ver så snill, me får det ikkje til sjølv».
Vidare tenkjer eg at så lenge verda står så er Gud sine vegar å handla gjennom menneske. Eg kjende meg djupt berørd av gudstenesta i dag, eg trur det å berøra er det gode sitt vesen i ei verd som kjennest kald. Me treng noko å varma oss på, men er sterkare enn me trur når det verkeleg gjeld.
Og eit av blendverka i vår tid er at me blir så frykteleg sjølvsentrerte. Nå snakkar eg minst like mykje om meg sjølv som om alle andre dersom nokon skulle lura på det. Det gjorde vondt å sjå det første programmet i serien «Sykt perfekt» om unge jenter som slit livet av seg for å få til å vera perfekte nok. Det er hjarteskjerande å høyra om nokon som ikkje ein gong torer å gå på treningssenteret før dei har brukt lange tider framfor spegelen for å sminka nasen sin heilt til han ser smalare ut. Me er forblinda til å tru at vår viktigste oppgåve i livet vår eg å prestera det å vera vellukka.
I gudstenesta i radioen song og las dei ei salme som nesten fekk nytt innhald for meg i dag. Eg sluttar med å sitera frå denne. Salmen er skriven av tidlegare biskop Per Lønning som kanskje er ein av dei første sterke stemmane i den norske kyrkja som verkeleg mante til kamp for miljøet. Teksten er skriven alt i 1969.
Gud i en tid da alle krefter røynes
ber vi om håp i hele verdens strid,
der ingen lysning over veien øynes,
Gud, vær oss nådig nær i denne tid.
Gud i et år da luft og vann forgiftes,
og ingen rettferd eller likhet rår,
når blant nasjoner verdens brød skal skiftes;
Gud, vær oss nådig nær i dette år.
Gud i en stund når tusener går trette,
vekk oss! La ordet av din egen munn
slå ned og rope oss brutalt til rette!
Gud, vær oss nådig nær i denne stund.
Gud på en dag, da alt vi før har famlet,
når oss igjen i nye nederlag,
hør når vi ber, i helligdommen samlet,
Gud, vær oss nådig nær på denne dag.
Gud, på en jord som snart kan gå til grunne,
rens du vår tanke og vår politikk,
i Jesu navn: Gjør våre viljer sunne!
Gud kom oss nær i dette øyeblikk.
Per Lønning
Heidi
Dagane blir merkbart lysare nå. Kråkene tek til vengene i nitida og returnerer i store flokkar i firetida. Det må ver mange tusen av dei. Eg har til nå ikkje klart å ta eit einaste skikkeleg bilete av dei. Eg burde nok ha vore betre utstyrd på fotofronten.
I går medan elevane sat og åt skulematen begynte det for alvor å snø. Snø er ikkje daglegkost for ungar på Bryne, så me får unna dei såpass. Det er ikkje dei store mengdane som har falt ned, men nok til at det har blitt kvitt her. På måndag var vegane såpeglatte, men det har heldigvis blitt betre. Akkurat nå i kveld har det vore sånn nullgraders ver og så skal det frysa på att, eg håpar det held fram med å vera framkomeleg, om ikkje på sykkel, så i alle fall til fots og med bil.
Eg har begynt å venna meg til «heime-aleine-ferien» min, og har falt nok til ro til å nyta freden i huset. I kveld har eg hatt ein fredeleg kveld i sofaen og har rukke å strikka ein sokk. Det er definitint tid for varme sokkar, det er ganske golvkaldt i huset, så det er det første eg dreg på meg når eg kjem heim. Heimestrikka ullsokkar har blitt mangelvare hos oss, det er viss ingen som strikkar slikt lenger. Det er mange år sidan eg og har praktisert «sokkaspøding», men nå var det på tide. På ein måte vart det ein måte å hedra farmor på. Ho ville ha blitt 99 år idag om ho hadde fått leva. I fjor feira ho 98 årsdagen i eiga stove, så det er første gongen eg ikkje har ringt for å gratulera den 15. januar. I si tid var det ho som lærte meg både å strikka hæl og fella tå. Eg gjekk til garnbutikken og sa at eg måtte ha slitesterkt ullgarn slik at det ikkje går hol på sokkane med det same. Det hadde dei, men ikkje i dei fargane eg helst ville hatt. Eg hadde sjølvsagt planlagd å strikka mønster. Det er jo det som er kjekt med strikking.
Her gjenstår det bare å festa trådar. Eg veit som oftast ikkje korleis tng skal sjå ut når eg set i gang. Det er jo det som er spennande. Med sokkar vottar og genserarmar har ein då valet om ein skal disiplinera seg og strikka to like… I dag diskuterte eg om det vart eit godt nok par dersom eg haldt meg til dei same fargane, men konvensjonalismen kjem nok til å vinna fram. Her i huset er ofte kunsten å finna to sokkar som er så like at folk sannsynlegvis vil tru dei er eit par når dei ser ein sokk på kvar fot. Med det utgangspunktet er det kanskje greitt at alle sokkar i alle fall startar opp med å ha ein make…
Ein av dei koselegaste hendingane i dag var at eg og Ingrid møttest til fredagslunsj på Kjøkkenet etter at begge to var ferdige på jobb. Der vart me sitjande og ha det koseleg i fleire timar. I kveld har eg vore barnevakt for mopsen Oskar. Det er ganske koseleg å sitja i sofaen omgitt av masse garnnøste, ein snorkande mops og ein malande katt og sjå på fjernsyn. Nett- TV er ei fin oppfinning. Nå fekk eg med meg mange program eg har hatt lyst til å sjå, men ikkje fått med meg.
Eg har fått spørsmål frå fleire om dei kan få vita korleis det går i boka om morfar og storkereiret. Her kjem det eg har tenkt å ha som slutt. Det blir omtrent slik som dette, men manuset må nok finpussast litt meir…
***
Naboane våre klarer ikkje å halda opp med å le. Dei ler i vekesvis. Dei ler om nettene og. Det første eg gjer når eg vaknar om nettene er å kikka ut på storkereiret. Ein morgon kjenner eg hjartet hoppa inne i brystet mitt. Det sit nokon i storkereiret. Først lurer eg på om det eg ser er rett, så blir eg heit sikker.
***
I storkereriret sit det ei lita gammal dame med kåpe, hatt, skjerf og strikkelue, sjølv om det snart er sommar. Det er nok kanskje kjøleg høgd der oppe. Ved sida av seg har ho ein liten brun koffert av papp.
***
Eg spring over tunet. Morfar er seint ute i dag. Han sit på kjøkkenet og et grovbrødskive med smør og egg og sild. Han sit der på plassen sin ved bordet med kaffi og storkebøker. Han kan sjå ut på den fine morgonen, men han kan ikkje sjå storkereiret frå kjøkkenvindauget.
***
Eg tek morfar i handa, eg seier eg må visa han noko viktig. Han spring ut på tøflene for eg let han ikkje få ta på seg sko ein gong. Morfar ser reiret og begynner å le. Så fort som han spring nå har eg ikkje sett han springa på lenge.
***
«Den vesle dama ler ho og. Du må setja opp att den lange stigen,» ropar ho. Han datt ned då eg var ferdig med å klatra opp,
***
Morfar held stigen medan den vesle dama klatrar ned. Ho har høge hælar på dei raude skorne sine.
***
Akkurat då forstår eg kven ho er. Ho er mormor som hadde flytta ut før eg vart fødd. Mormor som har vore ballettdansar og sirkusartist som eg aldri har møtt før akkurat nå. Ho tok med seg kofferten og reiste ein dag fordi ho var lei av morfar og alle dei rare ideane hans. Naboane har lurt på kor ho har vore. Mange har trudd at ho reiste tilbake til Russland den gongen for ti år sidan, til landet ho hadde kome frå ein gong for lenge sidan før mamma og før meg, til og med før ho møtte morfar.
***
Den velse dama ser ikkje ut slik eg hadde trudd ho skulle gjera. Ho ser ikkje ut som ein sirkusartist og i alle fall ikkje som ein ballettdansar, likevel er ho flink til å klatra i lange stigar med høghæla sko og koffert. Det gjer ingenting korleis ho ser ut. Det viktige er at ho er mormor mi. Den tanken gjer meg heilt sjenert, eg vågar mest ikkje sjå på henne.
***
«Du må vera Live,» seier ho. Nå kjende eg at det var på tide å treffa deg. Nå kjem me nok til å bli godt kjende, for frå nå av så blir eg her. Då eg såg morfaren din på TV så forstod eg korfor eg vart så forelska i han ein gong for lenge sidan. Eg forstod og at han trengte ei fornuftig dame i huset i tillegg til deg så me kan vera to som passar på at det ikkje rablar heilt for han. Eg oppdaga at eg var ferdig med å vera sint for lenge sidan og at eg måtte heim for å sjå om han var sint på meg.
***
Så blir det bløtkake og kakao på kjøkkenet. Så blir det tida for klemming og kyssing og grining og song. Eg låner morfar si mobil og ringer til mamma som kjem heim frå jobben for å gråta og le og synga ho og.
***
Storkereiret står der framleis, men det er ikkje så mykje snakk om det lenger. Etter at det hadde stått tomt til langt ut i juli. spurde pappa om me trong hjelp til å ta det ned. Då såg morfar på pappa på ein måte som gjer at han ikkje har spurt fleire gonger.
Heidi
I går fall eg for freistinga å kjøpa ei bok for halv pris. Boka heiter «Med glans i hjertet», og handlar rett og slett om glansbilete. Den eine forfattaren, Åslaug Ravndal Gilje, kjem frå Ålgård, og det må jo vera bonus i handelen å støtta lokale forfattarar…
Boka handlar rett og slett om glansbilete og om å samla på glansbilete, og er i fylgje forfattarane laga for å skapa gode minne. Det var det eg fall for i butikken i går. Eg kikka litt i boka og det dukka straks opp minne.
Eg hugsa plutseleg korleis eit nyopna brett med glans lukta, ei svak lukt av lakk og lim, og eg hugsa kriblinga over å få eit brett nye glans og det skrivebokliknande albumet med stifter i ryggen og fint bilete utanpå som eg klistra dei inn i.
Minna tek meg tilbake til kjøkkenet hos bestemor og morfar der eg og bestemor skulle lima inn glansrosene som me kalla dei. Glansroser var ikkje spesielt bilete av roser og andre blomar på glansbileta. Det var rett og slett bare glansbilete. Eg hugsar at bestemor kalla biletbøker for «rosebøge» og teikneseriar for «roseblad», så i denne samanhangen må roser rett og slett vera eit gammalt ord for bilete med fargar på.
Eg lurer på om eg er den einaste i min generasjon som er oppvaksen med kveitemjølsklister? Som liten hadde eg eit veldig tett forhold til bestemor mi, og brukte masse tid i lag med henne. Ho var ikkje van med å bruka pengar på fin lim, men laga oss lim av kveitmjøl og vatn. Me laga og bøker av brødpapir, brunt eller kvitt papir som brøda hadde vore pakka inn i, ho sydde dei saman i ryggen og eg teikna og dikterte kva ho skulle skriva i dei.
Å byta glans med nokon var ein del av det heile. Eg hugsar at nokon av dei eg kjende hadde glansbileta sine i telefonkatalogar der dei låg mellom arka. Eg syntest det såg ganske tungvint ut, for telefonkatalogane var store og uhandterlege. Nå når eg har lese boka veit eg at det med å oppbevara glansbilete i telefonkatalogen var noko som oppstod i ei tid då katalogane var mindre og tynnare.
Så kan ein jo spørja seg kva slags glansa bilete av det verkelege livet slike bilete fører med seg. Det kan tenkjast å vera betimelege spørsmål, men for meg er glansroser framleis glansroser. Eg kan framleis få lyst til å kjøpa meg eit brett, bruka dei som bokmerke, eller bruka dei til eit eller anna der dei er eit heilt uventa element.
Dette glansbiletet hugsar eg at eg hadde, og at eg syntest det var heilt nydeleg.
I kveld har eg sett eit tankevekkjande TV-program som på ein måte er relatert til dette med glansbilete. Eg tenkjer på det første programmet i dokumentarserien «Sykt perfekt». Her møter me unge jenter som stressar så hardt med å bli perfekte at det går på alvorleg akkord med helse og livsglede. Eg har vore oppteken av denne problemstillinga lenge og ein av tankane som et sit att med er «Kva i all verda er det me driv på med?» For me er vel ein del av det alle saman, det er ikkje lett å melda seg ut. Me blir indoktrinerte med alt me skal fiksa og prestera, og blir så fokuserte på alt vårt eige at me knapt nok er i stand til å skimta livet bortanfor vår eigen nasetipp. At ungdomane våre stressar seg sjuke og aldri trur dei har grunn til å vera fornøgde, gir oss alle grunn til å stoppa opp og tenkja oss om.
Kva er det me mødrer signaliserer til døtrene våre, og til sønene våre og for den saka si skuld.
Som ei motvekt til glansbileta så hadde eg tenkt å bla om i boka om morfar og storkereiret. Det får bli ei lita dose i dag og.
***
Morfar har eit namn han eig mest heilt aleine.
Det er fordi oldefaren hans kom frå eit anna land ein ging for lenge sidan.
Sjølv heiter eg bare Live.
***
Då me fletta greiner inn mellom tindane i det store metallhjulet, begynte folk å snakka saman. Me fylde det med store mengdar halm. Då morfar sette det på stonga som var åtte
meter lang begynte folk å snakka saman og å ringja til kvarandre med mobilane sine.
***
Ein dag skreiv dei om det i den velse avisa her i frå, så kom dei på besøk frå avisa inne i den store byen. Så kom morfar på fjernsyn, først på lokalen og så på eit program som vart vist i heile landet. Eg kom på fjernsyn eg og. Eg er jenta som plutseleg står der med raude gummistøvlar og himmelblå lue og peikar opp på storkereiret.
***
Morfar snakkar med alle med mange og rare ord. Han snakkar om klimaendringar og magnetisme, om ultralyd og om fugletrekk, om livssyklusar og biotopar og om endringspotensiale hos levande organismar, han snakkar om våtmarker og froskar, om vadedammar og kyststripe. Eg forstår ikkje halvparten av det han seier. Eg bare veit at han er min morfar og at eg veit akkurat korleis det høyrest ut når han ler eller når han pustar veldig høgt fordi han held på med noko vanskeleg.
***
Så ler dei av morfar. Dei ler seg skakke. Dei ler så dei skrik. Eg ler ikkje, eg skrik ikkje,
og eg har ikkje det minste lyst til å le. Morfar ler. Han seier at han ler av alle som ler.
Far ristar på hovudet og skundar seg veldig kvar gong han skal til butikken for å handla.
***
Så får ingen vita meir i dag.
Heidi
I dag har me hatt planleggingskveld på skulen og lært nye måtar å bruka i-paden på i undervisninga. Det var spennande, og var lagt opp som ei slags læreløype der me var ein halv time på kvar plass. Det var ikkje på alle stasjonane meistringsfølelsen var like sterk, men på eit par av dei fekk eg verkeleg meirsmak på å utforska meir. Eg trur kanskje eg fekk den same opplevinga som mange av elevane får når me driv «hyppige situasjonsskifte» i læringsøktene, noko som på mange måtar skal vera pedagogisk bra. Fleire gonger hadde eg endeleg begynt å få taket på det, og hadde absolutt ikkje lyst til å leggja arbeidet i frå meg. Eg hugsar ein av elevane i klassen eg jobba i for nokre år sidan. Ein periode dreiv me med stasjonsundervisning ein gong i veka. Denne eleven sa fortvila: «Heidi eg klarer jo aldri å bli ferdig med noko før me må gå vidare.» Det skal og nemnast at ganske mange elevar elskar denne måten å jobba på.
I dag fekk eg ei melding frå ei venninne som skreiv omtrent som fylgjande «Nå ser eg på dagsrevyen, men det følest som om eg ser på skrekkfilm.» Eg forstår kva ho meiner. I går såg eg ein reportasje på fjernsynet som viste avmagra flyktingar frå ein beleira by i Syria. Eg kjende at eg ikkje var i stand til å sjå sendinga ferdig fordi det gjorde så vondt å sjå på. Det betyr ikkje at eg ikkje vil vita, eg kjenner bare at eg av og til må skåna meg frå dei sterkaste visuelle inntrykka. Eg synest akkurat det blir verre og verre… Er det fordi eg blir eldre, eller er det fordi fjernsynet sender stadig sterkare synsinntrykk? Eg veit ikkje. Det eg kjenner intenst er at denne verda treng varme og klokskap. I ei av salmene som eg har fått med i salmeboka skriv eg » Lat meg leva sterkt og nakent, våga sjå og våga høyra, våga leva midt i livet, våga trå på heilag grunn. » Det er framleis bøna mi, men i går måtte eg altså melda pass.
Eg har fått overraskande mange og positive reaksjonar på innlegget mitt i går, der eg delte litt av teksten til den biletboka eg held på å skriva. Noko av det mest overraskande var at eg fekk fine storkebilete i posten frå Jannicke, kusina til Leif som er ambassadør i det eg trur er eit storkeland. Det gav meg lyst til å dela eit par sider til, for mange har sagt at dei gjerne vil vita korleis det går… Eg held fram der eg slapp i går…
***
«Det er viktig å ikkje tenkja for trongt og smått,» seier morfar. «Kven veit kva som kunne ha skjedd dersom me aldri vågar å finna det ut.»
***
«Kanskje vipene veit?» seier eg. Vipene og måkane, kråkene i treet og skjora på taket. Eg seier ingen ting om storkar, ikkje nå. Alt det svevande fuglepratet får morfar til å le. Morfar sin lått smittar meg. Snart så ler me begge to.
***
Morfar er berømt. Han har tenkt tankar som ingen har tenkt før. Han har tenkt ting om pyramidar og vannymfer, om fugletrekk og magnetfelt i store ørkenar. Han har skrive bøker nesten ingen kjøper og det er bilete av han i bøker nesten ingen les.
***
Så langt kom me i dag. Kanskje det kjem meir seinare…
Heidi
Me hadde venta lenge på denne dagen.
Dagen då utstyret skulle koma.
Morfar hekta tilhengaren bak den gamle bilen sin.
Det var ein stor pakke me skulle henta.
Me visste at hjulet var stort.
***
Me hadde lese om storkar heile vintaren.
Me hadde bore heim tunge bøker frå biblioteket.
Me hadde leita fram og tilbake på internett.Nå visste me alt som var verd å vita.
«Stor kar denne storken,» sa morfar og lo.
***
Kvar dag etter skulen sat me saman på kjøkkenet.
Der sat me morfar og eg. Eg teikna og morfar las høgt.
Han las frå storkebøkene. Eg teikna storkar,
storkar med lange bein i oransje, raudt og gult,
storkar med lange spisse nebb.
***
Til slutt var det storkar overalt.
Det var storkar på veggene til morfar,
storkar i rutene i reknebøkene mine,
storkar på oppslagstavla på do,
og storkar i fantasien min og draumane mine.
***
Dei seier at morfar er rar. Morfar er rar, men han er rar på ein koseleg måte med det lange kvite skjegget sitt, med dei oransje høghalsa genserane, den eldgamle bilen og dei lange stripete skjerfa.
***
«Det er mange blomar i Guds hage,» seier pappa. «Morfar får vera som han er.» Det er mange storkar under Guds himmel,» seier eg. Då ser dei rart på meg.
***
Kven skulle elles ha lært meg det eg veit? Kven andre enn morfar kunne ha gjort det. Den kvelden han fant det hemmelege på internett glitra det stjerner i begge auga hans. «Morfar,» sa eg, «Du veit at dette ikkje kjem til å gå…
***
Nå er det sikkert nokon som lurer på kva i all verda dette er for noko… Dette er dei første sidene i det eg har tenkt skal bli ei biletbok. Om dei blir akkurat slik veit eg ikkje heilt sikkert, men eg har tenkt å prøva meg med dette og med nokre andre biletbokmanus eg har liggjande her heime i ein skandinavisk biletbok-konkurranse. Innleveringsfristen er nå snart, så eg kan ikkje venta for lenge… Om eg har nokon sjanse til å vinna er nok meir enn usikkert, men det er spennande å prøva seg på nye ting. Barnebøker er ein sjanger eg har hatt lyst til å prøva meg på veldig lenge.
Ein gong var eg faktisk veldig nære på å få gitt ut ei barnebokpå Samlaget. Etter å ha jobba intenst med det sende eg det inn, eg fekk tilbakemelding om at dei såg for seg at dette kunne koma til å bli bok. Eg måtte bare jobba litt meir med ein del punkt eg fekk på ei liste. Akkurat då hadde eg så mange andre prosjekt eg dreiv på med, og det er alltid kjekkast å skriva nye ting. Det ende med at eg skauv arbeidet framfor meg, og det ende med at eg aldri fekk send det inn att… Kanskje det framleis er håp etter femten år…
Dersom nokon har tips eller tankar til forbetring etter å ha lese desse avsnitta, så tek eg gjerne i mot dei. Korleis det går med jenta som fortel og morfaren hennar? Kanskje eg fortel det ein annan gong…
Heidi
I grunnen reknar eg meg ikkje heilt som bloggar. Ikkje når eg høyrer om «bloggarar» i massemedier og i folk sine samtalar. Det blir nesten som med dette «Kristenfolket» dei ofte skriv om i Dagbladet og VG som eg i grunnen aldri har kjend meg att i.
Eg les om unge jenter som har blogging som jobb, og som seier at dei tener meir enn dei reknar med å gjera nokon gong seinare i livet. Eg registrerer dette med ei viss forundring, og tenkjer at både eg og mange andre har nok i seg dette at me ser på andre sine liv med ein viss interesse. Korleis er det å vera ein annan person, mon tru… At desse unge jentene nok må jobba hardt for å utvikla eit slags berekraftig forretningskonsept høyrest nokså slitsamt ut. For meg er bloggen ei rableblokk, eit strikketøy og ein personleg variant av «Speakers corner». For meg er det det som gjer at eg har lyst til å blogga, rein skaparglede og eit til tider påtrengjande formidlingsbehov.
HC Andersen skjøna nok noko då han skreiv i eventyret om Svinedrengen at prinsessa fekk tak i ei gryte som var slik at når ho og hoffdamene sat rundt gryta kunne dei kjenna lukta av kva alle hadde til middag. Henrykte ropte dei til kvarandre: «Nå veit me kven som skal ha pannekaker!» «Nå veit me kven som skal ha graut». Det vart framstild som narraktig å gjerne ville vita det, men nå når me har fått facebook ser me at det på ein måte framleis må liggja ein viss menneskeleg fascinasjon i dette…
Eg høyrde forresten ein HC Andersen biograf snakka på radioen i dag. Han framstilde HC Andersen som ein veldig narcisistisk posør som heile livet var desperat oppteken av å bli sett. Dette såg han på som heilt naturleg ut i frå ein svært vanskeleg barndom med fattigdom, alkoholmisbruk og psykisk sjukdom i familien. Han var rett og slett eit barn som aldri heilt hadde fått lov til å bli sett og tatt vare på, og derfor vart behovet aldri dekka då han var vaksen heller. Eg og Jan Ivar fekk jo eit svært tett forhold til HC då me laga ei forestilling om han som me viste i mange sesongar gjennom den kulturelle skulesekken. Det einaste som var heilt nytt for meg var at bestemor hans skal ha vore prostituert.
Denne biografen meinte at HC Andersen nok ville ha elska sosiale media og brukt dei for det dei var verd…
TIlbake frå denne avsporinga; Eg vart spurd av nokon om eg valde reklamane som av og til kjem opp saman med bloggeinnlegga. Svaret er eit rungande nei. Eg veit nesten ikkje at det er reklame der, for eg kan ikkje sjå det sjølv, men eg vart varsla om at dei som administrerer wordpress kan velgja å leggja ut reklame utan å varsla meg. Eg grøssar ved tanken på at eg utan å vita det kan sjå ut til å reklamera for mange produkt eg på ingen måte står inne for… Det er prisen for å få lov til å blogga gratis, det einaste eg må betala litt for er å få lov til å leggja ut ubegrensa med foto.
Her vil nokon kunna spora ein tendens til «toing av hender», og eit litt barnsleg behov for å seia at dersom nokon skulle tru det, så tener eg ikkje pengar på å reklamera for noko som helst…
Derimot får eg mange koselege tilbakemeldingar frå folk som les bloggen. Dei siste dagane har eg fått omsorgsfulle spørsmål om korleis det går å vera aleine etter at eg mellom linjene nok hadde formidla at det var litt vel stille i heimen etter at alle andre enn katten hadde funne det for godt å reisa. Heldigvis reknar eg med at ein av dei kjem heim sånn etterkvart…
Og det varmar at folk bryr seg. Det har forresten vore ei veldig travel helg, og nå ser eg at planen om ein tidleg kveld er i ferd med å ryka…
På fredag klarte eg å kapra meg ein spontantime hos frisør. Det var deilig. Dei som planlegg liva sine litt betre enn meg hadde sjølvsagt hatt timane sine før jul og nyttår. Det var deilig å vera der, forresten
Så har eg vore i ein kjempekoseleg gebursdagsfest med mange kjekke folk, sang, lått, god mat og dans til seint på natta. Eg hadde lova å ha med kake og koste meg med å pynta ho til trengsel.
Men eg og Theodora måtte koma oss opp i dag morges likevel, for i dag skulle me halda liv i sundagsskulebransjen.
Me laga spontanteater av historia om Peters fiskefangst. Det er rett og slett kjekt å vera med å ha sundagsskule. Den einaste ulempa er at det jo helst bør førebuast på ein skikkeleg måte, og det tek litt tid. Men eg har tru på saka og trivest med å gjera ting i lag med ungar, så eg opplever alt i alt at innsatsen går i pluss… Me er forresten glade for å få med fleire vaksne om nokon måtte kjenna at det har dei verkeleg lyst til…
Dei som legg seg før tolv får lov å lesa ei stund på senga, så nå skal eg med stor glede lesa vidare i Linn Ullmann si bok om seg og Ingmar. Ingmar Bergmann, altså, far hennar… Ho framstiller han med stor varme, men likevel som eit menneske som måtte ha verda rundt seg akkurat slik han bestemte at det skulle vera, om han skulle trivast.
Heidi
sporisand 