Eg trur at eg tidlegare og har fortald at eg må innrømma at eg har den finaste jobben i verda. I dag vil eg invitera inn i eit lite rom på jobben min…
I mange år har eg hatt ein kombinasjonsstilling mellom lærarjobb på Bryne skule og jobb i Time kulturskule. Dei første åra var eg dramalærar i kulturskulen i lag med Jan Ivar, så utvida eg kulturskulejobben til og å ha ansvar for ei gruppe skriveelevar i faget skalapnde skriving. For to år sidan takka Jan Ivar og eg for oss som dramalærarar etter sånn 12-13 år med lang og tru teneste, så livet mitt som dramalærar er på sett og vis over. Akkurat det har frigjort ein del tid, for å setja opp 2-4 store forestillingar kvart år var ganske travelt. I tillegg hadde me lenge to store teater/ musikal- prosjekt kvart år på Bryne skule, som var bakt inn i den vanlege jobben. Det merkest at eg har meir tid og overskot til å skriva og driva med andre kunstnarlege frilansaraktivitetar. Likevel kjenner eg av og til på kor godt eg liker å jobba med teater, og at eg saknar det litt. Då er det heldig at eg framleis får vera med på det store tiandeklasseprosjektet i kulturskulen som kvart år munnar ut i ei stor forestilling før påske der elevane er musikarar, songarar, dansarar og skodespelarar. Dei siste to åra er mitt ansvar avgrensa til å skapa eit manus i lag med ei gruppe elevar frå 10.-klasse og samarbeida med dei andre lærarane om å setja det saman med musikk og dans og skapa ei heilskapleg forestilling og oppleving både for aktørar og publikum.
I år hadde eg med meg ein fantastisk gjeng i manusgruppa. Dei var einige om at forestillinga dette året skulle handla om «noko seriøst», noko som fekk folk til å vakna litt og tenkja seg om. Dei diskuterte fattig- rik- problematikk og krig-fred-problematikk. Til slutt ende me med at dei ville fortelja om ein gut eller jente som hadde vore barnesoldat og kom til Norge som mindreårig flyktning. Likevel ville dei ikkje at dette skulle vera ein person som det bare var synd på. Dei ville at vedkomande skulle bli berømt og beundra i Norge, men at denne personen likevel skulle bera på sår som ingen visste om. Som ein i gruppa uttrykte det: Ein person som har opplevd så vonde ting vil nok aldri bli ferdig med det, men han kan læra seg å leva eit best mogleg liv med dei såra han har fått. Slik vart forestillinga «Benjamin, son av lykke til.» Det må innrømmast at nokre av lærarane var bittelitt skeptiske i utgangspunktet… Var dette for mørkt og alvorleg til å visa for skuleelevar ned til fjerde klasse, og ville me klara å laga ei god historie av det? Ungdomane haldt på sitt. Det var mange nok forestillingar som bare omhandla norske i-landsproblem som det å vera fin nok og vellukka nok. Nå skulle me våga å visa kva som skjer i den verda me faktisk lever i. Me vart einige om at krigseffekter som kunne virka skremmande måtte me vera litt forsiktige med, men vanskelege ting kan og forteljast på stillferdige måtar. Som ein grell kontrast til dei eksistensielle problema Benjamin, som skifta namn då han kom i norsk fosterheim fordi han var paranoid redd for å bli forfulgt, opplevde, så laga me ei ramme med eit talkshow der ei uvanleg overflatisk vertinne ville spørja han ut om rikdom, suksess, bilar og parfyme medan han hadde bestemt seg for å fortelja historia han aldri hadde våga å fortelja før.
Eg opplevde at prosjektet vårt var vellukka. Musikklærarar, danselærar og dramalærar hadde gjort ein fantastisk jobb for å få historia vår opp og gå. Gjennom seks forestillingar med fullsett sal i Storstova, kulturhuset vårt på Bryne, fekk Benjamin koma fram og leva. Eg opplevde det eigentleg ganske overveldande å sjå den ferdige forestillinga etter at eg for første gong ikkje har vore med på øvingane som har pågått heile våren. Eg sat plutseleg der og gråt av kor sterkt historia kom fram, ikkje minst gjennom dans. Det er ei eiga oppleving å sjå eit univers du har vore med på å skapa manifestera seg som levande liv på ein scene. Det er fint å sjå kor seriøst, og med kor mykje glede dei aller fleste ungdomane går inn i prosessen. Dei var utan tvil frykteleg slitne då scenelysa vart slokte for siste gongen i denne omgangen, og det er alltid vemodig på ein rar og litt tom måte å pakka ned eit univers du har vore med på å skapa.
Eg må og seia at det ryktet ungdomen av og til får om at dei er overflatiske og materialistiske av og til blir slått grundig til jorda. Eg er utruleg stolt av at skrivegruppa mi våga dette prosjektet. Eg synest og at Sunniva fekk fram ganske godt gjennom «Forandring frydar» kor komplisert det kan kjennast å vera ung. Der seier ein av rollefigurane omtrent dette: «Dei skulle bare vita dei vaksne som klaga på oss heile tida, at me gjorde så godt me kunne».
Og personleg har eg forresten ein til arena å leva ut teaterbehovet mitt på… På Bryne skule set me opp revy som me skal visa i juni, og er nå i full gang med øvinga til den. Sa eg noko om at eg har den beste jobben i verda? Ja, eg nemnde det viss…
Og nå skal det forøvreg smaka med påskeferie…
Heidi
Så var eg klar for ein ny tur ut i den store verda. Denne gongen tok toget meg til Oslo, ein by eg gjennom åra har blitt veldig glad i. Alt på togturen fekk eg sterke inntrykk. Eg hadde fylgje med ei veldig søt småbarnsmor som i fleire år hadde hatt som jobb å fylgja unge vaksne døyande kreftpasientar og familiane deira den siste delen av livsvegen for den døyande sitt vedkomande, og inn i det nye romet som pårørande for dei som hadde mista ein av sine næraste. Me hadde ein interessant samtale om livet og døden. Eg spurde om ein ikkje vart hypokondar av å jobba med folk på eigen alder som skulle døy av kreft. Det er eg nokså sikker på at eg ville blitt, men reisevenninna mi meinte at hypokondar vart feil ord. Det hadde ho ikkje blitt. Ho hadde derimot blitt veldig klar over at livet ikkje var noko ein kunne ta for gitt og at livet ikkje var noko ein kunne planleggja.
i vogna mi var det og ein veldig søt eldre mann som fortalde så pass høgt at me alle høyrde det, at det aldri var noko problem å reisa med tog, sjølv om det var tungt for han å handtera koffertane, så fikk han alltid hjelp av snille og hjelpsame medreisande. Seinare fortalde han kona, eller kanskje dottera i mobilen at han hadde nettopp ete den beste vaffelen han hadde smakt i sitt liv, kjøpt i restaurantvogna. Ho smakte endå betre enn den han hadde ete i den sjømannskyrkja ein gong, og han hadde fått jordbærsyltetøy til. Nokre togturar styrkjar trua mi på menneskeheita, og det kan kjennast utruleg godt i tider der makthavarar rundt i verda raslar med litt for store sablar. Av og til liker eg å sitera visesangeren Trille, som eg høyrde mykje på då eg var på Sunniva sin alder » Sådan ser jeg ofte striber af lys, ofte striber af varme, som når en hvisken høres bedre enn et råb, ja jeg ser små skibe sejle fulle af håb…»
På fredag fekk eg jammen kjøpt meg kongeblå kjole til Ingrid sitt bryllaup. Med Eva Mari som personleg shopping-assistent, så fekk han jammen fylgje av diverse andre klesplagg i handleposen. Ho snor seg fram mellom reolane og set blikket på plagg eg aldri ville hatt fantasi til å koma på å prøva. Denne gongen fekk eg med meg fylgjande visdomsord på vegen vidare av mi kjære svigerinne: » Det er greitt nok å trenga ein stor størrelse, men kleda treng ikkje å sjå ut som om dei er plukka ned frå klessnora til ein nabo som er tre størrelsar større enn deg!» Dama kan få sagt det. I løpet av helga har me og samla på gode tips for dekking av påskebord:
Her er det fritt fram for lesarane mine å stela anten dei måtte foretrekkja å bruka gamle ski eller utstoppa kråker…
Og min vane tru, så samlar eg alltid på lausrive setningar og brokkar av setningar, som eg overhøyrer. I ein bruktbutikk høyrde eg ein mann seia fortruleg til ein annan :» Du veit han hadde eit langt liv i symaskinbransjen…» For meg er det eit utsegn som skapar så mange indre bilete at eg nesten er tvungen til å spara det til eit dikt, eit skodespel, ei vise eller ei biletbok…
Seinare på dagen fekk eg ein hyggeleg tur til Lommedalen saman med Tove før eg kveldslanda i sofaen saman med Henrik og Eva Mari.
Den direkte årsaken til at eg havna i Oslo denne helga, var at det er DUS- festival her nå. Det betyr at det baud seg sjansar til å sjå «Forandring frydar», Sunniva sitt teaterstykke i nye variantar, noko eg ikkje får nok av, Sunniva meinte at ho skulle klara å få slusa inn både mor og tante på det som i utgangspunktet var ein lukka festival for ungdomsteatergrupper. Slikt liker me.
Eva Mari hadde funne ut at det var ei nyopna utstilling av Vebjørn Sand på Aker Brygge, og den fann me ut at me gjerne ville ha med oss. Utstillinga heitte » Individets valg», og temaet var alle vala ein som menneske er nøydt til å ta. Historiske situasjonar kan gjera vala ekstra kompliserte for oss. Likevel er det me som må velgja. Ein stor del av bileta handla om dei vala menneske kjende seg tvungne til å ta, eller tok høgst frivillig under den andre verdskrigen, men det var og andre maleri som handla om dette dilemmaet, mellom anna to sterke portrett av Børre Knutsen.
Medan me var der dukka både Vebjørn og Aune Sand opp. Aune sa nokre innleiande ord til utstillinga og Vebjørn haldt eit lite foredrag medan han viste fram bileta sine. Han var ein veldig flink formidlar. Dette biletet viser ein avkrok av historien som har vore godt skjult i helte- og sigersrusen etter 1945. I krigen sin aller siste fase vart mange uskuldige tyske kvinner valdtekne av allierte soldatar, og sivile tyskarar vart skotne ned på gata.
Dette er det einaste gjenlevande medlemmet i ei undergrunnsgruppe i Tyskland som kjempa mot nazistane. Alle dei andre vart skotne under krigen. Ho er nå ei dame på meir enn nitti år, som Vebjørn Sand har møtt fleire gonger for å laga portrett av.
Etter omvisninga vart me inviterte til å stilla spørsmål eller samtala. Eg lurte på om eg hadde nokre kloke innspel som kunne gjera oss til bestevenner for resten av livet, men fann dessverre ingen. Eg vart mponert og betatt over både bileta, tankane bak og kunstnaren sjølv, og eg høyrer gjerne på han fleire gonger. Eg har lenge hatt stor sans for portretta han lagar.
I eit bygg like i nærleiken hadde publikum blitt inviterte til å skriva små brev på post-it-lappar som så vart monterte opp som store hjarte. Dette var ein enkel og spennande ide ein må kunna stela med seg.
Og denne flotte stylteløparen hadde eg og sansen for.
Halvard hadde Brynebesøk i helga, så han var ikkje så tilgjengeleg, men Sunniva, som kom rett frå DUS- festival i Skien var klar for litt lunsj med damene. Etterpå prøvde ho festkjolar ho og, men av økonomiske grunnar vart det ingen spontankjøp på henne i går. Men fin var ho… Så vart me loste til dramatikkens hus på Grønland der ho fekk billettar til oss. Ungdomsteatergruppa Bærmuda frå Bærum hadde ei spennande tolking av » Forandring fryder», der stykket vart spela bare av jenter. Det gjorde at dei måtte utelata små deler av stykket. Det mest spennande grepet var at Maja, jenta med psykisk sjuk mor, vart spela av to skodespelarar i identisk kostyme som spelte ved sida av kvarandre og viste kor splitta ho var i den unaturleg sterke bindinga til ei svært dominerande mor. Eg skulle fjerne hatt med meg alle dei atten variantane av stykket, men det spørst om eg ikkje må nøya meg med dei eg har sett til nå…
Eva Mari og eg tok bane. Frå Grønland T-banestasjon. Det var ein fascinerande stad, forresten. Under bakken var det mellom anna eit slags konditori som selde kaker frå Tyrkia eller Iran eller noko slikt. Me kjøpte med oss eit lite utval i ei kakeøskje. På T-banen heim var det ein gjeng bærumsjenter som hadde vore på teaterfestivalen. Det var interessant å smuglytta til dei. I mine øyrer var det heller ikkje feil at dei likte «Forandring frydar» best fordi dialogene var så naturlege. Dei meinte at mykje i ungdomsteaterstykke vart så kunstig.
Vel heime i Kyrkjevegen laga Eva Mari utruleg god pizza, og så dukka Sunniva og opp etterkvart etter å ha vore med på å gje tilbakemeldingar til skodespelarane. Det er aldri feil å få litt tid saman med henne i selskap med andre hyggelege menneske. Det var kuldegrader då ho skulle heim til seg sjølv, så Eva Mari lånte generøst ut saueskinnskåpa si og kjørde henne ned til T- banen.
Heidi
Sidan noko av det finaste farmor visste var å laga store mengder mat og dekka store bord for flest mogleg menneske, så synest eg at denne kaka frå kaffibordet kan vera ei verdig helsing frå gravferda hennar. Det er ikkje slik at det kjennest rett å fotografera gjestene og leggja dei ut på internett etterpå, men bortsett frå at det er uetisk, og kan opplevast utleverande, så skulle eg gjerne ha gjort det.
I staden tek eg meg lov til å visa dette flotte biletet av farmor og farfar som unge og nygifte. Ho var tjue år og han nokre år eldre. Ryktet seier, kanskje var det han som sa det, at då han møtte farmor då ho var konfirmant, så falt han allereie då for denne flotte jenta. Ho kom tidleg i teneste hos ein prestefamilie, trur eg det var, og rask, effektiv og flink som ho var, så fekk ho ord på seg for å vera ei ekstra dugande kjøkkenjente og kokke. Tjue år gammal var ho allereie flink husmor, og ho og farfar kjøpte eit lite og nedslept gardsbruk som mange spådde dei aldri ville klara å driva og behalda. Farfar hadde sagt at med stort mot, hardt arbeid og ei flink kone, så skulle det nok gå. Og det gjorde det, sjølv om det kom streker i rekninga. I ein ganske lang periode var farfar tuberkulosepasient, og farmor dreiv garden aleine med to heilt små barn å ta vare på. I mellomtida hadde den andre verdskrigen og innhenta oss. Korleis ho klarte dette går det nesten ikkje an å forstå, men ho fortalde meg at ho var så trøytt i ein periode at det hende ho vakna midt på natta og trudde det var morgon, og ikkje oppdaga før ho hadde stått opp og kledd seg for å gå i fjoset at det var slik det var.
Då eg som lita las om bestemor Duck i Donaldblada, kjende eg att mi eiga farmor som både dreiv gard, bakte, kokte, selde egg og dekka bord til gjester fulle av heimebakt brød, lefser potetkaker og vaflar, alt dette på same tida. Ho viste meg at jenter kan det meste viss dei bare vil. Då eg var lita hadde farmor og farfar eit tysk fosterbarn, Christian frå Berlin, som hadde kome til dei gjennom det eg trur heitte Norsk barnehjelp eller noko slikt. Ein gjeng barn frå Berlin, som hadde fattigslige kår i eit grått og utbomba Berlin, fekk koma til vestlandet for å få mat og godt stell. Han var der fleire somrar og ein vinter. Dei ville gjerne behalda han for godt, men mora i Berlin ville naturleg nok ha han tilbake, så dei måtte senda han tilbake til fattige Berlin. Dei har halde kontakten heilt til nå, Christian har kome ofte til Norge for å sjå til «mor» si. Han har kalt opp yngste dotter si etter henne og i dag var han med og bar farmor si kiste.
Etter gudstenesta var det fullt hus på samfunnshuset og heilt etter farmor sitt hjarte så var det plass til alle, dei måtte til og med dekka ekstra bord. Det vart servert smørbrød og kaker, brus og kaffi. Der var dei, onklane og tantane og alle syskenbarna eg aldri ser, barna deira og mange, mange andre. Reint bortsett frå at me i min generasjon plutseleg ser ut som foreldra våre, og ikkje som dei barna me alltid var før, så var det for meg som om me framleis høyrde saman på ein spesiell måte. Dei hadde spurt meg om eg kunne tenkja meg å seia noko på minnesamlinga, og det ville eg gjerne. Eg har lært både av denne og tidlegare erfaringar at akkurat i gravferder kan ein godt skriva ned alt ein har tenkt å seia. Eg kjende eg vart litt sjenert og målbunden og gripen av alvoret, så ein del av det eg hadde tenkt å seia vart aldri sagt, men eg fekk nå lese diktet eg hadde skrive og sagt det som kjendest mest viktig.
Det som gjorde mest inntrykk på meg var alle helsingane frå naboar, slektingar og andre som kjende farmor frå andre vinklar enn meg. Alle fortalde om ei dame som var der for alle som trengde henne, som alltid hadde ei open dør og eit dekka bord for alle som måtte trenga det. Ein av naboane fortalde om farmor på over åtti år som heiv på seg gummistøvlane og kom springande over markene for å hjelpa han å berga drivhuset ein gong det var storm, og fleire som fortalde om korleis ho hadde vore der for akkurat dei når dei trengte det mest. Ein gammal prest, som framstod som ein nær venn av henne, fortalde at han kom to timar for seint til å gje henne den siste nattverden. Han sa at det kanskje var siste gongen han fekk stå i ei stor forsamling og snakka om ei dame som han hadde sett så høgt som han sette farmor. Eg vart rett og slett stolt over at ei slik dame har vore bestemora mi. Eg håpar eg kan ta med meg mykje av det ho stod for vidare i mitt eige liv. Ei av kjenslene eg sit litt igjen med er: Nå er det me som er dei vaksne.
Farmor vart nittiåtte år og klarte seg sjølv heilt fram til ho brekte armen på julafta. Ja, takk til dei genene…
Heidi
Ein dag er tida komen,
ho opnar siste grind,
og me skal bli tilbake,
men du, du skal gå inn.
Me takkar fint for fylgjet,
for alt som du fekk gje,
nå må me sleppa taket,
du skal fara bort i fred.
*
Me takkar for du var her,
og helsar stilt farvel,
me ber på mange minne,
når dagen har blitt kveld.
Nå må du reisa frå oss,
men døden er ei bru,
til kjærleiken som ventar deg
der du nå skal bu.
*
Nå vil me bera med oss,
ditt smil og dine ord,
ditt blikk og dine hender,
og alt du var på jord.
Nå skal du til den staden,
me ikkje kan bli med,
så reis frå oss i kjærleik,
ja, far frå oss i fred.
*
I hjarta har me med oss
det gode som var deg,
og alt me levde saman
skal leva trygt i meg.
Må Gud velsigna minna,
om kjærleiken du bar,
om godleiken du viste,
ha takk for den du var.
Eg sit og vil skriva ei siste helsing til farmor. Det er vanskeleg. Eg oppdagar at dette er eit farvatn der det er forferdeleg lett å snubla i klisjeane. Kunsten er å finna dei enkle, ærlege og ekte orda som ikkje blir platte og klisjeaktige. Eg har skrive det med rim og rytme som gjer at diktet kanskje kan få tonefylgje ein gong, sjølv om det ikkje blir heilt i denne omgangen. Eg vurderer om eg skal ta tredje verset vekk, om det viktige blir sagt i dei tre andre versa. Eg tek gjerne i mot råd.
Det er eit kjend ordtak at noko kjem som julekvelden på kjerringa. På denne kjerringa kjem våren på same måten. Eg var heilt uførebudd på at livet plutseleg skulle vera strålande sol, vindstille, blomstrande blidt og mildt. Slik var det delvis i går og veldig i dag, og plutseleg hugsa eg med heile kroppen korleis slike dagar er. Eg hadde nesten gløymt kor fint det var. Det er så ein ikkje får lyst til å vera inne i det heile tatt. På trass av at det var rim på hustaka i dag morges, og til og med eit tynt islag på vasspyttane, så fekk sola snart overtaket. Eg oppdaga plutseleg kor heftig det blomstra i hagane. til slike menneske som har litt grønare fingrar enn oss. Sjølv om våren framleis er både halmgul og gråbleik, så kjem det plutseleg fram små fargeeksplosjonar i dei moldsvarte beda.
I staden for å vaska hus og skriva revy som eg eigentleg hadde litt planar om, så fann eg fram sykkelen og sykla først ned til sentrum og så bort til Ingrid. Ho har arva ein hage der det sprett fram både det eine og det andre, og i tillegg hadde ho og Oddvar fått ut både påskeliljer og stemorsblomar i krukker på terrassen. Plutseleg var det nesten sommar.
Me fann ut at dette måtte vera rette dagen for ein tur langs stranda, så me fekk stabla oss og hunden inn i den vesle kvite bilen hennar og lagt i veg.
Eg sluttar aldri å la meg fascinera over det fine blondemønsteret bølgjeskummet lagar mot sanden når bølgjene slår inn. Å få til å fotografera det er ein annan sak, det er snakk om å trykkja på avløysaren i rette tidelen av eit sekund… Tidlegare denne veka var det sterk vind og kraftig sjø. Strandkanten som vanlegvis er dekka av sand like finkorna som melis, bar preg av at det hadde gått hardt for seg, det låg masse småstein og havsingel inne på stranda.
Tare og rekved var skylt opp på land.
Fleire av oss nytte både solskinet og turen med opne sansar.
Og på terrassen til Ingrid var det bortimot sommar. Me åt lunsj ute for første gongen i år, deilig salat henta med oss frå kjøkkenet på veg heim. Det var så fint å bli sitjande og la seg tina litt av denne velsigna sola som det i grunnen er ganske lenge sidan me har både sett og kjend varmen frå.
Kaffi hadde me og. Dotter mi syntest at denne koppen passa til meg, kva ho nå måtte meina med det…
Då eg skulle heim lasta eg sykkelkorga nesten full av blomar slik at eg kunne ta med meg litt av våren heim og. Av ein eller annan grunn så er det aldri verken rydda i hage og på terrasse når våren kjem, og det er ikkje i mine bed eg finn dei første blomane. I hagen til Ingrid var det til og med humler i dag, og humler er me glade for å sjå. Nå er det bare å venta på vipa. Har nokon sett ho? Det er forresten fint at me kan dela hagane litt med kvarandre, og elles så får eg seia som jødane: «Til neste år i Jerusalem».
Nå er eg rett og slett metta og oppkvikka av sol og sykling og ein lat dag, så nå får eg prøva å jobba litt før eg tek kvelden. Ha ei fin helg, alle saman.
Heidi
I går vart eg sitjande med det siste nummeret av magasinet «STREK», og som så ofte så talte tekstane eg fann der sterkt til meg. Den mest framtredande overskrifta på framsida av magasinet var «Brent av tro». Artikkelen denne overskrifta viste til var ein artikkel der radiojournalist Håkon Dahl (66) fortel om sin oppvekst i ei pinsevennforsamling. Han fortel om kor traumatisk det var i barndomen at det vart forventa at ein skulle bli frelst, og at dei som ikkje vart det gjekk til evig fordømmelse. Han ville gjerne oppnå denne frelsesopplevinga, men følte sjølv at han aldri fann fred med Gud, og trudde derfor at han var på veg mot fortapinga. Først nå kan han fortelja om kor mykje angst dette gav han i barndomen. Han snakkar og om Vita-avdelinga ved Modum bad som har spesialisert seg på denne typen traumer. Historia hans er til å gråta av. Mirakuløst nok fann han som vaksen fred med Gud på ein platform som var ny og annleis.
Det å ha møtt ei kristendomsforståing som var vond å møta er gjennomgåande i magasinet. Det som går igjen er lengten etter den gode forsoninga med Gud. I dag morges då eg skrudde på radioen var det som kom inn på kjøkkenet mitt eit intervju med den same Håkon Dahl om det same temaet. Dette var eit merkeleg samantreff, for bladet har ligge uopna på bordet mitt ganske lenge. Eg kjende at dette måtte bli temaet for det blogginnlegget eg hadde bestemt meg for å skriva, og nå har eg lyst til å vera litt personleg.
Av og til hr eg lurt på om barn blir fødd med ulik grad av annlegg for «det religiøse» akkurat som me heilt opplagd blir fødde med ulik disponering for musikalitet, kreativitet, grad av behov for utfordringar, ulik grad av psykisk sårbarheit og så vidare. Eg var av ein eller annan grunn det religiøse barnet som alltid hadde eit sterkt behov for å finn ut av desse tinga. Som lita drøymde eg at eg og bestemor stod i kjøkenvidauget og såg Jesus landa i gardsromet på ei sky. Han snudde seg mot oss og smilte. Dette meiner eg at eg trudde var ei reell oppleving heilt til eg vart stor nok til å forstå at det kunne det heilt umogleg ha vore, det måtte ha vore ein draum.
Eg vaks opp i ein litt asymmetrisk familie der familien min til eg var seks år bestod av foreldre, besteforeldre, tre onklar, ei grandmoster, ein eitt år yngre bror, og heilt på tampen i dette avsnittet av livet, ei bittelita babysyster. Til å begynna med budde me meir eller mindre i det same huset, bortsett frå «moster» som dukka opp kvar sundag og gjerne midt i veka og. Etterkvart flytta kjernefamilien min inn i nabohuset sånn teknisk sett, men eg gjekk ut og inn av begge husa og var like heime begge stadar.
Ingen i den nærmaste familien var uttalt truande, bortsett frå moster som hadde ein periode i frelserarmeen, ein periode som døypt pinsevenn, og elles var innom der ho fann det naturleg. Eg hadde høyrt om sundagsskulen og var veldig spent då me fekk naboar som var pinsevenner, eg og bror min begynte på sundagsskulen i regi av pinsemenigheten i lag med Svein og storesystera hans Unni. Då me flytta til Ålgård var naboane våre baptistar, og sidan eg vart bestevenninne med Grete Iren, så fekk eg snart vera med på sundagsskulen i lag med Grete Iren og far hennar. Etterkvart sette dei opp ein eigen sundagsskulebuss som henta ungar frå heile Ålgård til sundagsskulen i baptistkyrkja. Eg var og djupt fascinert av det dei gongene eg fekk vera med på vanlege sundagsmøte i baptistkyrkja. Eg hugsar at eg inderleg misunde dei som hadde ein familie som hadde tilhøyrigheit til ei kyrkje, det såg så fint ut. Når me var hos farmor og farfar var det alltid bordbøn, og når eg og bror min var der aleine i feriane, kjende eg alltid ei slags høgtid når farmor og farfar tok ein pause inne i stova etter fjosstell og frokost for å høyra på radiogudstenesta. Det var fint å sjå på at dei begge folda hendene og såg andektige ut når det vart lese «Fadervår». Det hende eg fekk vera med farfar i kyrkja om sundagane. Det var høgtideleg og fint og ganske kjedeleg på same tida.
Tanten og onkelen min i Grimstad var aktive i Misjonskyrkja der, og om somrane når me var der på ferie var me med dit. Eg likte og godt å vera der i høgtidelege samanhangar som barnevelsignelsar og konfirmasjonar. Eg misunde dei litt at heile familien var aktive i ei kyrkje, og eg var glad for at det var tante Solfrid som var faddaren min. Eg var venninne med Torhild, som hadde ei mor som var sundagsskulelærar og etterkvart soldat i frelserarmeen. Me to hadde rare samtalar om korleis verda hang saman. Ho delte mi glede over å grubla på korleis verda hang saman, sånn heilt eigentleg, og hadde nok akkurat som meg «legninga» til å vera eit veldig religiøst barn. Då eg begynte i sjette klasse fekk eg ei ny venninne. Sissel kom flyttande frå Bergen saman med familien som var adventistar. Eg adopterte nesten foreldra hennar, og for meg var det trygt og fint både å få vera med dei på familieandaktane og ein og annan gongen på sabbatsgudsteneste.
Som nesten alle barn på Ålgård, hadde eg ein oppvekst der me gjekk inn og ut både på bedehuset og i baptistkyrkja på ulike barne- og ungdomsarrangement, og eg kjende heile tida ei sterk dragning mot alt kristendomen stod for. I tenåra hadde eg nokre møte med sterke karismatiske grupper, noko eg både var tiltrekt av og litt skremd av. Eg frykta at eg skulle få eit eller anna kall frå Gud som eg absolutt ikkje ville ha, som å reisa til ein eller annan skummel plass for å forkynna eller som å koma med profetiar. Me vart oppfordra til å be om ulike nådegavar. Eg bad alltid om å få kjærleiken sin nådegave fordi den virka minst skremmande.
Ein kan vel trygt seia at eg hadde ein ekumenisk barndom og oppvekst, men etterkvart landa eg nokså solid i det telefonkatalogen omtalar som «Kyrkja den norske». Eg høyrer med jamne mellomrom menneske beklaga seg over alt dei gjekk glipp av fordi dei hadde ei ungdomstid i kristne miljø. Sjølv har eg inga slik oppleving av det. Eg synest eg hadde ein spennande og fin periode som tenåring og ungdom, og er spesielt takknemleg for at me i mitt miljø vart så opprfordra til å retta blikket utover, til å forstå at kjærleiken til andre var likeså viktig som kjærleiken til oss sjølv, og at det var uendeleg mange som trong at nokon var der som lys og salt og berarar av Kristi kjærleik. På same tida var eg aldri fastlåst i kristne miljø. Eg hadde venner frå mange andre miljø og, og eg spelte teater og reiste på hytteturar med venner som ikkje høyrde heime i kristne samanhangar. Paradoksalt nok, så innser eg nå at eg som ikkje hadde foreldre med sterk trus-tilhøyrigheit, hadde ein heilt annan fridom enn fleire av vennene mine som hadde det. Av foreldra mine vart eg oppmuntra til å vera med på ting som det for nokre av dei hadde vore utelukka å delta i. Dei var, kanskje med ein viss grunn, tvert i mot litt redde for at eg skulle bli ein trongsynt fanatikar. Sjølv meiner eg i mitt overmot at slikt har eg aldri hatt anlegg for, men ein ser jo ikkje seg sjølv frå utsida… Eg har aldri hatt behov for å frigjera meg frå ein trustilhøyrigheit eg er sosialisert inn i. Håkon Dahl fortel at han opplevde å høyra mora seia at det vart så trist for henne i himmelen viss han var i helvete. Slike utsagn var uendeleg langt frå min oppvekst, og det er eg sjølvsagt glad for.
Mine fire barn har vakse opp «i ei kyrkje» slik eg alltid sjølv drøymde om å gjera det. Eg tenkjer tilbake og håpar at dei har opplevd det mest fint og at dei har fått med seg noko viktig ut i livet. Dei vart tekne med i kyrkja og på sundagsskule nesten kvar sundag frå dei var nyfødde, eg har lese masse kristne bøker for dei og bedd aftenbøn med dei. Me har teke dei med på kristne festivalar og leirar. Sjølvsagt ville eg gjerne at dei skulle finna sin plass i det store kyrkjelandskapet der dei trygt høyrer heime. Samtidig veit eg at eg må gje dei den same fridomen til å skapa sine liv som mine foreldre gav, og alltid har gitt meg.
Kva er trua for meg? Meir enn noko er ho den kostbare perla ein handelsmann ein gong fann som var så verdifull at han var villig til å selgja alt han åtte om han kunne få ho. Trua mi har vore og er svært viktig for meg. Ho tek meg inn i rom som er heilt annleis, men samtidig gjer ho alle dei andre livsroma endå viktigare for meg. Eg har ei tru som gjer at eg har tru på at eg høyrer heime og har ei oppgåve alle stadar eg til ei kvar tid måtte vera, og ho gjer meg ein høg himmel over livet. Samtidig tenkjer at livshistorier som den Håkon Dahl er villig til å dela, romar så mykje smerte at me som liker å tru me er «rett-truande», verkeleg må tenkja og kjenna etter kva me formidlar til andre. Ikkje minst til barna våre.
Sundag 19.april blir ein spennande dag. Då har eg fått lov til å vera gjest på kveldsgudstenesta i Bryne kyrkje og temaet er «Er kyrkja truverdig?» Eg gleder meg veldig og er spent. Eg kjem til å fortelja og lesa dikt, i tillegg til å snakka om temaet. Leif skal samarbeida med meg og visa fotografi på storskjerm, Torhild skal spela piano og ikkje minst har eg fått lov til å invitera Randi Engelsvoll med band som skal framføra viser eg og Randi har laga saman. Det hadde vore eit av mine store ynskje om både familie, venner og facebookvenner hadde hatt lyst til å koma. Eg har og eit par personar til eg svært gjerne ville hatt med meg som «venner med ei oppgåve»…
Foto Leif
Eg har lyst til å slutta med eit fint og viktig dikt som stod i STREK i samband med temaet over. Det er der i frå eg har henta overskrifta til dette blogginnlegget.
Säg dem
det som vinden säger til vidderna
och havet til höjderna
Säg den
att en gränslös godhet genomströmmar allt.
Säg dem att Gud inte är som de trir
utan ett vederkvickande vin
en fröjdefull fest
där var och en får och ger.
Säg dem at han allena vet ditt verkliga namn.
Tala till dem om hans klingande skratt
och hans andlets klarhet
som du anar i skymningen.
Säg dem at han är din rymd och ditt mörker
din smärta och din glädje.
Men säg dem också
att han inte är sådan du säger
och att du ingenting vet.
av ukjend forfattar.
Heidi
Sidan eg er ein hund etter å skriva reiseskildringar, så har eg funne ut at eg ikkje treg å reisa så frykteleg langt for å skriva eit reisebrev. Nå er eg for eksempel i Stavanger, og sit akkurat nå på kulturhuset og lafar mobilen min. Rundt meg blir det snakka høglydt på mange språk som ikkje er norsk. Detteer tydelegvis ein samlingsplass for folk som har lyst til å prata. Den einaste stemmen eg forstår snakkar svensk.
På to storskjermar på veggen viser dei to ulike program utan lyd. Det eine er dokumentaren om aktiv dødshjelp, det andre er ein skiskytingskonkurranse. Det dannar ein slags surrealistisk kulisse for opphaldet mitt i eit rom fylt av lydar eg ikkje forstår. Eg fekk grabba med meg notisbok og penn i dagmorges, så planen nå var ei skriveøkt, eg hadde tenkt å skriva dikt eller viser eller noko, nå vart det mobilblogging i staden… Det er ein tålmodskrevjande og langsameleg prosess som passa meg veldig godt akkurat nå.
Eg har vore så heldig å få med meg ein ny versjon av Sunniva sitt stykke, framført av Skeidsvang vidaregåande skule. På trass av at replikkane var så godt som identiske, så hadde dei løyst det heilt annleis med tanke på dramaturgi og scenografi. Dei var kjempeflinke dei og, og det var veldig kjekt å sjå på. Eg kjenner at eg saknar nok litt å driva med teater sjølv etter at eg la opp som dramalærar. Det klør litt i fingrane.
Etterpå har eg drive rundt og kikka på folk. Det er noko av det kjekkaste eg veit å bare susa rundt på denne måten ein gong innimellom. Eg har ein teori om at mange menneske tek seg alt for lite tid til å vera kreative. Eg lurer på om den nye trenden med fargebøker for vaksne understøtter denne hypotesen? Eg har nemleg sett fleire slike i dag:
Eg fekk faktisk nesten litt lyst på ei sjølv… Så har eg ete lunsj med to flotte damer eg trefte på, motteke løpeseddel om åttande mars arrangementet i byen og vore på byvandring i lag med store mengder cruiseturistar i ekte vestlandsk vårregn. Livet er godt og det er kanskje på tide å tenkja på toget heim… Om det då ikkje skulle skje noko som virkar meir forlokkande…
Heidi
Er du ei mormor?
spurde seksåringen
då eg sa god morgon.
Eg svara at det hadde vore fint,
men enn så lenge
var eg nok bare ein vanleg lærar.
Så nå går eg rundt
forkledd som mormor,
tenkte eg lattermildt,
og det eg ikkje er kan eg kanskje bli?
Som ein mormorforkledd lærar
blir det nesten litt høgtid
over å gå opp trappetrinna
for å tenna morgonlykta.
***
Så tenner eg grøn lykt av glas
Eg set ho i vindaugskarmen
og let morgongullet leggja seg
der ute kring tre og sandkassar.
Barna,
desse velsigna mjuke
sårbart levande
med framleis ny undring
i morgonblikka
og bustete hår etter strikkeluene,
det er dei eg skal ta i mot dagen med.
Ta i mot den første morgontimen
som kjem på tida i dag og.
Nå kan dei tusen kråkene våre
letta i det første lyset
slik dei alltid gjer det.
Velsigna vere torsdagsmorgonar
når verda er i rute,
me skal leggja dei inn i bøker
med skakke dansande barnebokstavar,
teikna dei med tjukke nyspissa fargeblyantar
og veva dei inn i perlekjeder.
Her er det nokon
som skal bera slike morgonar
inn i resten av livet.
Me er ofte på heilag grunn.
Heidi
Nede ved havet fell tankane mine på plass. Der forstår eg kor lita eg er i den store samanhangen. Sjølv når havet er opprørd og bølgjene er brå og skummande, veit eg at bølgja bare er ein veldig liten del av det uendelege store havet. Det ligg der og finst til medan brenningane bryt og bølgjene rullar som hjarteslag i den store samanhangen.
For to dagar sidan skreiv eg på bloggen min at eg hadde ei farmor enn så lenge. I dag har eg det ikkje lenger. Ho gjekk i frå oss i går, ho sovna inn etter å ha vore alvorleg sjuk i litt over ei veke. På laurdag reiste me inn til henne, og ho var vaken og klar i mykje større grad enn eg hadde forventa. Ho var så glad for å sjå meg, og me fekk snakka med kvarandre. Eg fekk halda ho i handa og møta det varme og smilande blikket hennar. Framleis svarde ho på ekte farmorvis då eg spurde om ho var trøytt: «Ka sko nå eg vara trøtte for, eg så har lege her i denne sengjå heile dagen?» Timane var heilage og eg hadde ikkje lyst til å reisa frå henne.
Det er mykje eg kunne ha lyst til å skriva, men eg skal ikkje gjera det i dag, i alle fall ikkje her. I dag skal det bare vera stille. Eg vil ikkje skriva noko som er feil eller forhasta. Tida kjem. Det einaste eg har lyst til å skriva er at eg håpar farfar kom og henta henne. Det er lenge sidan han for frå henne nå. Eg veit ingen som var så over alle grenser glad i mannen sin som farmor var. Det er eit fint minne å ha med seg.
Ho likte ikkje å bli fotogafert, og stivna ofte til framfor kameraet. For eit års tid sidan fekk oldebarn og fotograf Borghild knipsa eit par bilete som viser ei humoristisk og sterk dame høgt oppe i nittiåra. Eg trur fleire av oss fablar om å ha arva dei genene.
Foto: Borghild Ree Strand.
Kvil i fred, farmor. Eg har vore uendeleg glad i deg, og eg veit at mykje av det du var og stod for lever vidare i barn, barnebarn og tippoldebarn. Eg liker å tenkja at nå kan du vera i lag med farfar. Hels til han!
Heidi
Eg har store mengder halvferdige dikt liggjande. Eg håpar det skal bli ei ny diktsamling, kanskje til hausten. I dag byr eg på eit av dei. Det er sikkert fleire enn meg som erfarer at om ein snakkar med mor si eller dotter si i telefonen, så tek det ca fire ord før ein veit mykje om korleis den andre parten har det bare gjennom å intuitivt analysera lyden av stemmen. Eg har ei mor, to døtrer og enn så lenge til og med ei bestemor eg kan kommunisera med på denne både vanskelege og fine måten. Og forresten, det fungerer mellom systrer og…
Me snakkar mor- og dotter-språket
Halvparten av orda
er ikkje ord lenger
bare reine impulsar
langs nervebanane,
inne i blodårene,
i ein underklang i stemmen,
i eit uskrive komma,
i ein parentes ingen andre kan sjå,
i dette ordlause kaoset
utan punktum og kolon,
som minst må vera ei oppgåve
for større lingvistar enn oss sjølve.
Men me står her
med øyra opne,
med auga på stilk,
med døra på gløtt.
og mobilen på lydlaust
Me senkar gardane,
tek silkehanskane av og på,
opnar og lukkar glidelåsane
i dunjakkar og anorakkar,
medan me veit betre enn noko
at minst to hjarte bankar
vemodsømt og hjelpelaust kvar for seg
og at det kan gjera merkeleg vondt
å skjøna så mange språk.
Om alt det andre skulle svikta,
har me alltid huda og minnene,
dei kan me pakka oss inn i
som gode varme ullteppa
frå den gongen
me framleis
hang fast i kvarandre.
Nå hender det at
me må ty til blomar
til lette nynnande dagar
i januar og juni
eller til den klare blå fargen
i mellomromma mellom orda.
Heidi
sporisand 