sporisand

Dei utruleg søte jentene i resepsjonen på hotellet hadde smurt niste til oss sidan me ikkje hadde tid til å eta frokost. Me fekk med oss små plastboksar med sandwich, yoghurt, frukt, jus og kjeks. » Those buses are very comfortable,» hadde den eine av dei fortald oss i går. «They even have aircondition…»

Dei bestilde taxi for oss til busstasjonen. Etter ei veke i Aust- Europa, så har eg slutta å rekna med at drosjane har bilbelte, men denne sjåføren kjørde i alle fall fint. Han korsa seg i det han køyrde forbi kyrkja, det er litt rørande at til og med veldig unge menn gjer akkurat det.

Bussjåføren vinka på oss då han såg oss. Det var litt radert at han visste me skulle på hans buss, kanskje han hadde sett på passasjerlister at han skulle ha med skandinavar, og at me såg ut til å vera noko så pass eksotisk?

Etterkvart fyldest bussen opp, og ca ti minutt etter oppsett rutetid rulla me i veg. Eg klarte ikkje ka vera å smila av setningen «Very comfortabke buses,» for aldri har eg vore på ein buss som har humpa så mykje, dette må ha gått mjølkevegen frå Skumperud på Heia ein høg gang. Eg prøvde å fotografera litt ut av vindauget, men gav fort opp, det humpa slik at eg var sikker på at bileta ville bli uskarpe.

Det var mykje kjekt å sjå på. Me kjørde forbi mange små gardar, åkrar og enger, fleire storkereir og fleire flokkar med villhundar. Me såg og mange som køyrde høylass med hest og kjerre, og som jobba med hest. Leif sa i går at å gå omkring i Cherniviki var som å vera tilbake på trettitallet. På mange måter er det å veta i aust- Europa som å vera på tidsreise.

Bussen sleit tungt i motbakkane, og eg lurte nesten på om han kom til å klara å ta oss heilt fram, men det humpa og det gjekk.

Det som ikkje kjem fram på dette fotografiet, er at deler av frontruta var dekt med helgenbilete. Ei smilande og litt geskjeftig dame gjekk rundt på bussen og snakka lågmælt og fortruleg med ein heil del av dei andre passasjerane.

Først tenkte eg at det var då veldig så mange ho kjende her på bussen. Leif gjorde meg merksam på at ho bar på ein pose med flasket. Ho hadde tydelegvis lyst til å ha med seg litt meir alkohol enn det som var lov over grensa, og nå prøvde ho å få nokre av dei andre til å ta ei flaske i veska si. Mange sa nei, men nokon sa ja, mellom anna ei lita oldemor med blomstrete skaut. Til slutt klarte ho å ordna seg, og såg veldig fornøyd ut.

Ved grensa tok det ca halvannan time å koma over. Folk vart telde, og passa vart samla inn og delte ut i to omgangar. Ein gutt hadde ei stor veske med mange brød, og eit av brøda vart teke med, sikkert for å sjekka at det ikkje var noko inni.

Til slutt måtte alle ut av bussen, ta bagasjen ut av bagasjeromet og stå på rekkje ute. Tollarane sjekka raskt all bagasjen, og alle vart klarerte og så fekk me koma inn i Romania. Plutseleg kunne me lesa skilt att, og til og med tyda ein del av dei, for rumensk liknar nokså mykje på spansk. Ein augneblink kjendest det nesten som å koma heim… Nå er me på nytt hotell og skal ut og oppleva Sucheava.

Heidi

Eg har øvd meg heile dagen på å hugsa namnet på plassen me er på. Nå har eg klart det. Me er i Cheviniki i Ukraina, ikkje langt frå grensa til Romania. I morgon tidleg set me oss på bussen som skal ta oss til Suceava, ein by i Romania der me skal møta i alle fall ein av lærarane som var på besøk med elevar på Leif sin skule rett etter påske.

Dagen i dag var meint som eit slags kvileskjer i ein relativt liten by me ikkje visste nesten noko om. Ein av tinga me gjerne ville få gjort var å vaska klede. Me har skylt opp nokre få plagg i hotellvaskar, men skikkeleg klesvask hadde me ikkje hatt sidan to dagar før me reiste til Danmark, så nå var kofferten full av skitne klær. I dag vart antrekket gul sommarkjole, sjølv om det er den kaldaste dagen me har hatt, for alle buksene var til vask…

Det kjennest nesten litt flautt å levera frå seg to posar med skitne klær for at andre skal vaska dei for deg, men det var ubeskriveleg luksuriøst å få dei reine og fint bretta tilbake, og det er fint å vita at min mobile heim i form av ein koffert nå er full av reine klesplagg.

Etter frokost måtte me ut og sjå oss om. Målet var å finna busstasjonen for å få kjøpt billettane til i morgon. Det viste seg å vera ganske langt å gå, så me fekk oss ein skikkeleg føremiddagstur.

Husa her et store og staselege med mykje dekor. Dette må og ha vore ein rik og staseleg by i si tid akkurat som i Lviv. Eg tenkjer på kor utruleg enkelt jærbuen hadde det for hundre og femti år sidan, og tenkte igjen denne salmesteningen: Mens jordens riker stiger og de synker…

På vår veg kom me forbi noko så spesielt som ei sjokkrosa kyrkje. Me måtte jo sjå korleis ho var inni, så me gjekk inn. Turen vår er blitt reine pilgrimsvandringa med daglege opplevelsesrike stopp i ulike kyrkjer.

Eg veit ikkje heilt kva eg hadde venta meg å finna i ei sjokkrosa kyrkje, men inne var det ein veldig høgstemt ortodoks katedral. Alle kvinnene som var der inne hadde tildekka hovud, så eg drog opp den grøne anorakkhetta i håp om å ikkje vera til anstøyt… Eg kjøpte to vokslys som lukta av honning då dei vart tende. Eg tende dei i ein av lysglobane og bad ei stille bøn for nokon eg tenkjer spesielt på akkurat nå.

Eg la merke til at alle ikona var dekte til med ei glasplate, og på kvart av dei låg eit brodert famelommetørkle av den typen svigermor alltid hadde i veska. Eg lurte litt på korfor, og så fekk eg sjå det. Dei som kjem inn for å be gnir eit parti av ikonet reint med lommetørkleet, før dei bøyer seg ned og kryssar ikonet.

Då me ville gå ut, høljeregna det, så me sette oss litt til i kyrkja. I kyrkja var det mange kvinner og fire menn, ein munk, ein prest, ein soldat og ein som eg lett fordomsfullt kunne ha trudd selde tjuvegods på gata fordi han såg så tøff og hard ut. Det var ganske sterkt å sjå sistnemnde tenna lys, stå i stille bøn framfor ikona og bøya seg ned og kyssa dei.

Denne mannen har vore hos frisøren i dag og fått seg ein skikkeleg hårklipp til den nette sum av fjorten kroner rundt rekna…

Elles så fekk eg lese ut ei av bøkene eg las i på toget i går, «Den japanske elskeren av Isabel Allende». Eg likte ho. Eg har og omsett nokre av dikta mine til engelsk for å gi dei til nokon som ikkje forstår norsk. Det er spennande. Før har eg omsett andre sine ting til norsk, men aldri mitt eige til engelsk. For å gjera det skikkeleg måtte eg sjølvsagt gjort det i samarbeid med ein som hadde engelsk som sitt førstespråk, men det er kjekt å prøva.

Heidi

Reiseleiaren min hadde bestilt ei sekstimars togreise for to personar og betalt ca 36 norske kroner til saman. Me hadde ein liten mistanke om at togstandarden nok ikkje var heilt som heime.

Me hadde heldigvis berekna god tid, for først var det ein kø for å finna ut kva slags kø me skulle stå i, og så ein kø for å få billettane våre. Etterpå hadde me framleis så god tid at me gjekk og sette oss i eit venterom. Ei litt bisk ukrainsk dame kom og fekk fortalt oss utan eit felles verbalt språk at der fekk me ikkje vera. Først forstod me ikkje, så viste det seg at ein måtte betala for å få lov til å sitja der. Det var ikkje mykje, men sikkert nok til at mange ikkje unnar seg venterom.

Me fekk litt hjelp av mannen på biletet til å tolka dei kyrilliske billettane våre slik at me kunne vera trygge på at me ville finna rett spor, rett tog og rett vogn. Han snakka brukbart engelsk, han var utdanna ingeniør, men i helgene var han disc-jockey og reiste fram og tilbake til Lviv med utstyret sitt.

Toget vart sett opp i god tid. Det var eit langt lyseblått tog som såg ut som om det var hundre år gammalt. Framfor kvar vogn stod det ein konduktør og sjekka billettar. Det var høgt frå plattformen og opp til inngangsdøra, og me var heldigvis to som kunne hjelpa kvarandre å få den tyngste kofferten opp den bratte trappa.

Då me fekk buksert bagasjen vår gjennom den tronge gangen, kom me inn i ei togvogn som ikkje likna noko me hadde sett før. Det fine biletet Leif har tatt får det til å sjå idyllisk ut, og det var det på ein måte, men samtidig var det veldig, veldig slitt.

Til venstre på dette biletet er det enkeltsete utan rygg,  to og to mot kvarandre med vegg bak som ein kan støtta seg mot. Det er mitt hår de ser i venstre hjørnet, og Leif sit rett ovanfor meg, mellom oss har me eit vindauge å sjå ut av.

Til høgre for den smale midtgangen sit folk fire og fire på benkjer mot kvarandre. Det er ein slags slagbenkjer, ein kan løfta opp setet og ha bagasje oppi. I midten er det eit langt bord. Det spesielle er at over benkene er det to etasjer  med køysenger, den øverste er vel mer til bagasje. Sjå for dokke at gamlefar ligg på ein slik benk og slapper av under heile turen, og at barna etterkvart blir lagde i desse køyene. Det får heile togvogna til å likna ein stor sovesal.

Det var i grunnen ganske koseleg. Folk prata og åt nisten sin. Barn vart lagde, trøysta og hysja på. Nokon spelte kort. Det gjekk an å kjøpa kaffi og te i eit shabby lite rom ved toalettet. I beste korsveiånd hadde folk med eigen kopp. Sjølv åt me tørre bollar kjøpt på stasjonen, og syntest i grunnen at me tilpassa oss godt.

Ein gong under turen avslørte me oss som utlendingar. Ein mann reiste seg opp og såg ut som han ville vippa ned bagasjehallene over hovuda våre. Leif reagerte med å prøva spontant å avverge det, for me hadde ein tung koffert der som verken me eller andre burde få i hovudet. Det viste seg at det var unødig engsting. Det viste seg nemleg at det var ei overkøye som kunne stenkast over hovuda våre og, og mannen ville bare leggja det femte barnet sitt. Det var framleis mogleg å sitja oppreiste under hylla, og det var i grunnen bare koseleg å sjå ein liten barnefot eller ei barnehand i sprekken mellom vindauge og overkøye.

Me rulla i eit bedageleg tempo gjennom det ukrainske landskapet, og såg små landsbyar med klynger av små gardar med åkrer og jorder rundt. Me såg gjess og kalkunar, geiter og sauer og me såg folk arbeida på markene. Me såg blomsterenger med valmuer og prestekragar og me såg fleire storkar.

Det mest problematiske med heile togturen var togdoet som var bittelite, skite og utan vatn i den skitne vasken. Sjølve doskåla var veldig låg, kanskje førti cm. Me priste oss lukkelege for å ha med antibac og for ikkje å ha noko særleg behov for å bruka det romet. Det slår meg kor bortskjemte me nordmenn er på toalettfronten, eg synest til og med at det er ganske ufysne at ein brukar dunkar til brukt dopapir fordi røyra ikkje er berekna på at slikt kan skylast ned.

Omtrent halvvegs på turen kom det på eit stort fylgje som eg trur var i familie med kvarandre. Ein høg tynn mann i kvite klede med brodert folkloremønster på skjorta starta med å skjenne så høgrøysta på kona at eg nesten hadde lyst tilmå gripa inn, men snart snudde humøret og han var i feststemning. Han lo og gaulte, klaska seg på låra og klappa i hendene medan han spelte kort på den mest høglytte måten eg nokon gong har høyrt med små klaps og eit rop kvar gong han la eit kort på bordet.

På ein av stasjonane sprang han av toget for å kjøpa øl til folk i vogna og etter ti sekund bestemte han seg for å springa av og kjøpa meir. Sjølv om det rett som det er finst nokon som føler seg kalla til å underhalda på norske tog og, så er nok ein tur med sørlandsbanen ganske tamme greier samanlikna med dette…

Eg var litt engsteleg for om me fekk oss og koffertane ned den bratte stigen på rett stasjon, men det viste seg å vera endestasjonen så alle kom seg av. Me kom levande frå drosjeturen til hotellet denne gongen og. Det føltest som utruleg luksus å ha eit hotellrom til disposisjon.

Heidi

Farvel til fine og trivelege Hotel Ibis som me varmt kan anbefala.

Til dei fine kyrkjene.

Dei koselege kaffihusa, i dag representerte gjennom nytrekt te servert i kanne og doble kuleforma tekoppar pluss ei ukrainsk pannekake med kirsebær på deling.

Me møtte ein by med enorme kontrastar, mykje sjarm og eit varmt hjarte. I dag klokka fem skulle me vidare med tog. Det vart ei togreise som i grunnen ikkje likna på nokon annan togreise me har vore med på.

Både stasjonen, køane framfor billettlukene og venteromet for dei som hadde råd til å betala, viser ei heilt anna side ved livet i Ukraina enn dei hippe og sjarmerande kaffihusa med internettdekning oppe i sentrum.

Toga her må i standard vera ca hundre år etter NSB. Me betalte ca 36 kroner for at me to skulle reisa med tog i fem timar. Eg må fortelja meir om togturen i morgon. Nå er me på eit fint hotell i ein by eg ikkje hugsar kva heiter. Meir  om det seinare. Ein etappe om gongen 🙂

Heidi

Me var blitt anbefalte å besøkja den vakre katolske katedralen st. Andrew ved Bernardinerklosteret.

Då me kom dit var det sundagsmesse. Nydeleg song, kanskje frå munkar strøymde ut. Kyrkja var stappfull, men framleis kom det folk. Det ser ikkje ut til å vera viktig å koma tidsnok til ei messefolk kjem og går. Utanfor stod det skilt omsett til engelsk: Pray for Ukraine.

Kyrkja var verkeleg nydeleg, men eg såg verken presten eller kyrkjebenkene. Folk stod tett i tett, dei korsa og bøyde seg i stort alvor.

Her var menneske i alle aldrar, barn, syttenåringar i miniskjørt med skyhøge stiletthælar, menn i dess og gamle damer med skaut.

Ein godt vaksen mann i dress låg på kne heile tida. Ei gammal dame med skaut og langt skjørt, heilt krokbøygd, la seg på kne ved sidealtaret merka Pray for Ukraine, ho la hodet heilt ned på altarbordet og kyssa altarduken. Då ho såg opp hadde ho tårer i auga og eit forklara  ansiktsuttrykk.

Folk kom og kom sjølv om messa hadde vart lenge. Mange vart ståande utanfor i regnet, lyden vart boren ut via høgtalarar. Dei som stod ute song og korsa seg dei og.

På graset under eit tre ligg ei ung jente på kne. Ho har lagt paraplyen ved sida av seg og regnet vaskar ansiktet og håret hennar. Er ho i sorg? Ber ho for nokon som er berørt av krigen? Ber ho om hjelp til vegen vidare. Eg ber inni meg ei bøn på norsk ho aldri vil få vita om, ei bøn om at Gud må høyra bøna hennar. Er det slik at eit folk i sorg finn trøyst og styrke i å søkja Gud? Eg trur det

Heidi

Etter dei første timane i Lviv, der eg i grunnen ikkje hadde latt meg sjarmera i det heile tatt, etter ein kopp deilig kaffi og litt Internett på kafé Brun, gjekk eg til den sjelevarmande russiskortodokse messa. Då me kom ut der i frå, kom me til ein by som var i ferd med å vakna for alvor. Me sette oss på ein benk og studerte folk som selde brukte bøker på gata, så las me i turistguiden at byen er spesielt kjend for dei koselege kaffihusa og dei gode kakene.

Me gjekk på ein marknad der både menn og kvinner sat og broderte på dukar og folkloristiske blusar dei skulle selgja. Så gjekk me på kaffihus og drakk meir ukrainsk kaffi før me hoppa på ein turistbuss og fekk audioguiding på engelsk.

Bussturen var kjempeinteressant. For ei mengde med historier det låg bak dei brusteinslagde gatene. Byen har ein lang og innfløkt historie. Aldri har eg sett ei slik mengde kyrkjer og klostere. Dei var tidleg ute med utdanningsinstitusjonar, tidlege til å få eigen trikk og fast brannvesen. I si tid må det ha vore ein skikkeleg kulturby.

Det eg vart minna på både her og på museum i Warszawa, var den mangslungne historia om byar og land. Lviv har i tillegg til å vera ukrainsk vore under, russisk, tysk, prøyssisk, polsk og austerrisk styre. Til og med svenske Carl den tolvte hadde eit slag her. Ei strofe frå ei salme sveiv i tankane mine «mens jordens riker stiger og de synker»… Det er veldig mange ukrainske flagg og vimplar og band her, folk er heilt sikkert urolege for det som skjer på Krim og i Kiev og for kva framtida vil bringa.

I dag hadde me ei hjarteskjerande oppleving. Me var reist ut av sentrum for å besøkja ein veldig berømt kyrkjegard. Der viste det seg å vera ein eigen avdeling med relativt nye graver tilhøyrande unge soldatar som hadde falt i kamp. Fleire av dei var på alder med mine gutar, dei yngste var fødde i 1994, og hadde døydd då dei var tjue år. På gravene var det band i ukrainske fargar, og dei pårørande hadde sett opp store fargebilete av dei falne både i militæruniform og i T- skjorte og dongeribukse. På bileta såg dei nesten ut som barn, i beste fall som svært unge menn. Eg går ut frå at det er verneplikt her i landet, og at det inneber at du plutseleg får brev om at guten din på tjue år skal sendast til fronten. For eit mareritt.

Til og med eg forstår at politiske konfliktar kan veta utruleg vanskelege, men eg kjenner meg likevel overbevist om at det å byggja fiendebilete og det å drepa kvarandre ikkje kan vera den beste løysinga om verda skal bli ein betre plass.

Etter bussturen i går oppdaga eg at eg hadde begynt å lika byen og eg kjende meg heldig for å få sjansen til å vera her nokre dagar. Etter å ha sjekka inn på det kjempekoselege hotellet me bur på, tok me ein tur ut om kvelden. Då opplevde eg byen som veldig sjarmerande. Det var heilt magisk å gå omkring i gågatene, sjå folk spela musikk og opptre på ulike måtar, drikka meir kaffi i dei koselege kaffehusa og kikka inn i små trivelege butikkar. At opplevinga av ein by kan skifta så mykje i løpet av ein dag, går i grunnen over min forstand. Nå skal eg sjå om eg kan få posta fleire gatebilet før dette innlegget blir alt for langt. Eg har så mange eg har lyst til å visa fram.

Heidi

Etter å ha sett så mange menneske korsa seg eller ta av lua i det dei passerte kyrkja, bestemte me oss for å sjå om den store kyrkja var open. Dørene stod opne, og det høyrdest vakker fleirstemd song der inne frå.

Synet som møtte oss var slåande. Det var ei russisk ortodoks kyrkje, og morgonmessa var i gang. Det vakre kyrkjeromet var ein utruleg kontrast til alt det grå me hadde sett.

Dei vakre ikonostasane lyste i gullbelagde ikon, og det var kvite liljer og ulike plassar å tenna lys. Ein plakat bad turistar visa respekt for den pågåande messa, derfor lot eg vera å fotografera. Eg håpar eg kan få fotografert i dag og leggja inn bileta her.

Frå sideikonostasen foregjekk messa. Då eg kom stod presten, kledd i rosenraud messehakel bak ikonostasen, den ikonbelagde veggen med dører mot kyrkjeromet og song. Han song vekselsong med forsongarar som stod ved ein lesepult og menneska i kyrkja tok del i den fleirstemde songen. Det veksla mellom messing og det eg tenkjer på som ortodoks kyrkjesong.  Eg kjende meg sterkt tiltrukken av både songen og kyrkjeromet og fekk veldig lyst til å ta del i bøna. Songen både trøysta og løfta og gav meg ei slags oppleving av å koma heim til noko sterkt og stort og trygt.

Her var det eg som var kyrkjeframand, så fekk eg ei påminning om koss det og kan vera. Så vidt eg forstod så var heile messa på ukrainsk eller russisk, i alle fall kunne eg ikkje skilja noko av det eg kan på kyrkjelatin, så reint språkleg forstod eg ingenting. Eg korsa meg når dei andre gjorde det og bøyde hovudet når dei andre gjorde det.

Kyrkjelyden var blanda. Det var ei nonne der, mange gamle damer, eit par eldre menn, nokre på min alder og nokre yngre. På ein benk bakerst sat ei veldig bleik eldre kvinne med både hovudet og kroppen hylla inn i kvitt. » Er ho ei dokke, eller er ho levande,» kviskra Leif til meg. Eg går ut frå at ho var levande, for då eg gjekk ut var ho der ikkje lenger.

Dei var ikkje så mange, kanskje tretti personar som tok aktiv del i messa. Andre gjekk inn og ut av kyrkja, sette seg ned på ein benk og lytta eller tende lys. På eit bord framme der messa var låg det brød, lyse fletteloffar på eit fat. Plutseleg kom ei dame på min alder effektivt småspringane med ein papirpose. Midt i songen tok ho fram ein til fletteloff før ho hasta ned til dei andre syngande. «Der kom Martha,» tenkte eg for meg sjølv, ho har hatt ein travel morgon…

Eg har bare vore på ei russiskortodoks messe før, og det er veldig annleis frå den ganske samansette erfaringa eg elles har med gudstjenesteliv. Liturg og medgåhjelparar går ut og inn av dørene i ikonostasen. Røykjelse, gullbelagde biblar, brennande lys og nattverdvin blir bore inn og løfta fram og bore ut att etter ei stund. Det er mykje dramaturgi i det, eg har i grunnen lyst til å lesa meg opp for å forstå det betre. Med all respekt, for det er veldig vakkert, så får eg litt assosiasjonar til dokketeater, der dokker og rekvisittar dukkar opp på ulike scener og forsvinn att.

Eg har alltid tenkt at folk som utøvar musikk får ein eigen venleik når dei opptrer, dei gløymer seg sjølv og blir eitt med musikken. I går tenkte eg at menneske blir vakre når dei er i djup bøn og, ein kan sjå at det skjer noko fint med ansikta deira, dei legg av seg fasaden og står der med eit ekte og nakent uttrykk. Eg vart fyllt av ømme kjensler for eit par av dei gamle damene som knelte på steingolvet med stive rørsler, men knela ville dei, og for den eldre mannen som knelte med sixpencen under det eine kneet, sikkert fordi han hadde vondt i det, og som ikkje heilt klarte å halda tonen under songen. Eg såg mange menneske, som meg sjølv, som stod der med liva sine i hendene, som ynskja å leva gode liv, ynskja å vera gode menneske, og som kjende at dei trong noko større å lena seg i mot. Alle er me barn av livet og ganske ofte treng me ei skulder, eit fang eller ei hand å halda oss fast i.

Presten kom ut med kalken med vin. Nokre av dei som var der gjekk fram, ein del av dei knelte. Presten tømte vin inn i munnen på dei med ei stor skei. Eg går ut frå at det var ein del av nattverden. Så gjekk han ut at med kalken og messinga haldt fram.

Me gjekk før det var over, så om neste ledd var at fletteloffen skulle brytast, veit eg ikkje. Som totalt kyrkjeframand i denne samanhangen, så hadde eg nok ikkje tord å gå til nattverd. Eg veit ikkje om den russiskortodokse kyrkja praktiserer nattverdfellesskap med kyrkja eg tilhøyrer, eg trur dei kanskje ikkje gjer det. I min samanhang nå var det dette andre eg kjende på, dette å stå der og vera menneske saman med desse ukjende, stå der med vår tru, vår lengt og vår uro og bli omfavna av noko større. Det ligg det mykje kraft og livsmot i.

Heidi

Eg trur adri nokon by har vekt så mange følelsar i meg på ein og same dag, og nå snakkar eg om ein by eg ikkje eingong har visst eksistere. Byen heiter Lviv, og ligg i Ukraina ca to og ein halv time frå Polen viss du reiser med tog. Bynamnet blir uttalt sån ca midt i mellom «Le-viv» og «Lø-vivv».

Me vart kasta inn i eit tidleg og litt ublidt møte med byen i første omgang. Me var her klokka seks, og hadde ikkje hotell før tre, så me måtte vakna i lag med byen…

Først bomma me litt på hovudgatene og gjekk i nokre gater me opplevde som veldig grå og nedslitte. Dei menneska me møtte virka og litt slitte og triste. Små gule bussar og blå trikker kjørte fulle av folk som skulle tidleg på jobb, og me var einige i at etter ansiktsuttrykka å dømma så kunne dei like godt vore på veg til konsentrasjonsleir. Gatefeiarane var dei første som opphaldet seg i gatene. Ein av dei var ei krumbøyd lita dame med skaut og oransje refleksvest. Ho såg ut som om ho var minst åtti år, likevel gjekk ho der og plukka søppel klokka seks om morgonen…

Eg lurte litt på korleis nokon kunne rosa denne byen opp i skyene. Her virka det jo gjennomført tristt… Trøytte og heimlause etter ei natt nesten utan søvn, leitte me etter ein plass me kanskje kunne sitja ganske lenge med ein kopp kaffi og noko frokostliknande, men det einaste me såg var gatefeiarar, folk som var på veg til jobb eller leitte etter flasker. Bare utanfor ein bar sat det folk og drakk. Dei hadde kanskje ikkje avslutta kvelden endå…

Så kom me inn i ei mykje meir triveleg gate. Til nå hadde me vore heilt som analfabetar fordi dei bruker det kyrilliske alfabetet, det vil seia Leif har lese litt russisk, så han kunne tolka bokstavane. Orda sa oss ikkje så mykje, og sjølv om me hadde kunna russisk, så hadde me ikkje forstått ukrainsk. Eg tenkte at det og er oppdragande, tenk så mange som kjem til landet vårt utan å kunna lesa det som står på skilt og i aviser…

Men i denne gata fann me ein veldig hyggeleg kafé med skilt på engelsk om at me kunne bruka internett, kjøpa frokost og velgja mellom mange typar kaffi. Det var til og med små visdomsord på engelsk på veggene, og lyst og triveleg inne. I parantes bemerka så irriterer eg meg ofte over engelske skilt i norske butikkar, kanskje eg må revurdera det og. Eg fekk meg kaffi og internett og tenkte at om ikkje denne byen skulle ha så mykje å by på, så kan me i alle fall ha det koseleg her…

Me sat på høge krakker ved vindauget. Plutseleg sa Leif » Sjå ut, det var spesielt». Eg såg ut av vindauget, men hadde ein litt annan synsvinkel enn han, så eg forstod ikkje kva han meinte før han viste det til meg.

Nabobygningen til der me sat var ei kyrkje. I det folk passerte kyrkja på veg til jobb, stansa dei eit sekund og korsa seg før dei gjekk vidare. Ein del av mennene tok av seg lua i det dei gjekk forbi og sette ho på seg etter å ha passert kyrkja. Nokre snudde seg mot kyrkja, andre korsa seg bare automatisk medan dei snakka med sidemannen. Det såg ur som om minst halvparten av dei forbipasserande utførte dette ritualet. Var folk i Ukraina så  relkvise?

» Skal me ikkje gå og sjå på kyrkja?» foreslo Leif. «Kanskje det er morgonmesse der akkurat nå.»

Heidi

Det er morgon i den byen som på ukrainsk heiter Lviv og på russisk heiter Lvov. Me ankom hit klokka seks lokal tid, det me ikkje visste var at me er ei tidssone lenger aust, så klokka mi var bare fem når me plutseleg var framme…

Tureen med ukrainsk nattog var innhaldsrik. Eg skriv meir om det seinare. Me var innom hotellet, men det var for tidleg å sjekka inn. Me fekk setja att bagasjen og fekk med oss den forferdelege hendinga i Nice. Me tenkjer sjølvsagt på folk me kjenner som me veit er der, og håpar snart me får vita at dei er trygge. Me er på kafé med Internett, men her er mange som vil inn, så me får nok gi plassen vår til andre.

Nå er det blitt ettermiddag og me har logga inn på hotellet. Heldigvis har me fått bekrefta at dei me visste er i Nice akkurat nå,  ikkje er direkte berørt av terroren. Det må utan tvil gjera noko med ferieturen deira, men det viktigste. Er at dei er heile og uskadde.

Sjølv har me reist med ukrainsk nattog i natt…  Først var me litt forvirra på om det var rett tog fordi nummeret på infotavla ikkje stemde heilt med nummeret på billetten, så var me forvirra fordi me ikkje såg vogna vår, og gjekk inn i ei anna for ikkje å bli fråkjørde. Der vart me ståande til ein nokså brysk konduktør sende oss ut av toget og forklarte at me måtte springa heilt fram til vogna bak lokomotivet. Der fekk me ein knøttliten kupe, som skulle kunna byggjast om til soveplass for to når natta kom. Alle opplysningane som kom var på ukrainsk, polsk eller russisk, og det som stod som oppslag på gangen og på do kunne me heller ikkje lesa.

Då toget vart ståande ein time i Krakow, visste me ikkje om det var noko gale eller om det skulle vera slik. Det siste viste seg å vera rett.

Det låg framme dyne og to store puter til kvar av oss på ein hems me måtte klatra opp ein bratt stige for å nå opp til, laken dynetrekk og putetrekk låg pakka i andre posar. Det er forresten dei rareste dynene eg har sett, ca femti meter breie for å passa til dei smale køyene.

Gjennom den papirtynne veggen til nabokupeen høyrde me den engelsktalende reisande jovialt presentera seg for den for han tydeleg ukjende polske eller ukrainske medpassasjeren: » Hello, friend, my name is John, which bed do you want? » Då eg passerte kupeen litt seinare sat dei saman i underkøya med open dør og prata og delte ei lita flaske vin, så dei fann tydelegvis tonen.

Fire gonger i løpet av natta vart det banka på døra vår for ulike passkontrollar og spørsmål om kor vidt me hadde varer å fortolla. Klokka halv fem banka den uniformerte togdama, som hadde eit lite krypinn ved doen med eit klappsete, ei kokeplate og ein kaffikjele på døra vår og ønska oss god morgen. Eg stussa litt på det sidan me ikkje skulle vera framme før seks, men me oppdaga at me hadde passert ei tidssone.

Det er ganske oppdragande med situasjonar der me går glipp av informasJon, ikkje forstår språket og ikkje skjønar rutinane. Sjølv som turist med eit bånnsolid norsk pass i handa, syntest eg det var litt ubehageleg med desse uniformerte ukrainske tollkontrollørane. Av ein eller grunn var det ein slags bilalarmliknande lyd som durte og gjekk i bakgrunnen, og eg lurte fælt på kva det betydde. Eg kan bare ana korleis møte med ukjende rutinar og språk må opplevast dersom ein kjem som ein flyktning til eit land der ein bare kanskje er velkomen…

Me kom oss vel av toget, etter å ha begynt å gå mot sentrum, snakka me med nokon og forstod at det var for langt å gå. Me gjekk tilbake til stasjonen der me kort tid tidlegare hadde takka nei til ca femten ulike drosjesjåfør, som tilbaud oss skyss… Me plukka ut ein me syntest såg ut til å vera ein seriøs taxi. Sikkerheitsselane gjekk det ikkje an å bruka, og det vat så vidt me fekk til å kommunisera med han. Han køyrde som ein villmann, men heldigvis sette han oss av med hotellet. Eg hadde begynt å sjå for meg at han skulle kjøra oss til ei fjern bakgate og finna fram kniven. Heldigvis blir veldig mykje av det som dukkar  opp i hovudet mitt som film i fantasien aldri meir enn akkurat det…

Me fekk setja inn bagasjen og vaska oss litt på hotelltoalettet, men framleis var det seks timar att til innsjekk. Først av alt måtte me ut i gatene og sjå byen vakna… Det får de høyra meir om i neste kapittel…

Heidi

I dag har me vore på eit verkeleg flott museum; «Museum for jødane si historie i Polen». Ein av grunnane til at me valde dette museet, var at me såg det var blitt kåra til eit av dei beste musea i Europa. Etter å ha vore der, så overraskar ikkje akkurat det meg. Utstillinga tok oss med på ei lang og velfortald reise saman med eit folkeslag som har vore i opmrådet heilt frå det tolvte århundret, og som har vore eit eige samfunn i samfunnet som omgav dei under vekslande tider og kår.

Utstillinga hadde mykje bruk av multimedia, musikk, film, bilete, gjenstandar, dataskjermer, gjenstandar ein kunne ta på, luker ein kunne opna, og søyler ein kunne snu på. Biletet over er ein rekonstruksjon av ein fargerik synagoge som ein gong stod i Warzawa.

Gjennom utstillinga fekk eg og vita mykje eg ikkje visste om polsk historie. Vanlegvis er det holocaust og ghettoane under andre verdskrigen som får merksemda når det gjeld jødane sin historie, men her var alle tidsepokane godt teke vare på, og heile roma med lydar og interiør gjenspegla ulike epokar og ulike miljø. Eg vart endå meir oppteken av tankane om kor farleg det er når folkegrupper reiser seg mot kvarandre og skapar fiendebilete. Eg seier med Nordahl Grieg: Krig er forakt for liv… Så utruleg grusomme me menneske kan vera når me er mange saman som vel oss ut fiendegrupper…

Då me kom til museet var me ganske svoltne, så me bestemte oss for å innleia besøket i restauranten. Det viste seg at maten dei serverte der var laga etter jødiske oppskrifter og var kosher. Me prøvde oss på pirogar laga av poteter med spinatfyll og ein slags surkålliknande rett ved sida av. Det smakte godt. Det var bra me fekk oss litt mat innleiingsvis, for me hadde ikkje ete sidan frokost, og klokka vart seks før me var ferdige med utstillinga. Då hadde eg brukt litt over fire timar. Eg ville gjerne ha brukt eit par timar til der om det bare var opp til meg. Det skal vera ein veldig fint Chopinmuseum her og, kanskje me reiser dit i morgon…

Etter museumsdagen hadde me lyst til å ta ein tur til gamlebyen. Me spurde nokon om vegen, og dei meinte at det var for langt å gå, me burde ta ein buss. Bussen fann me ikkje ut av, så me fann ut at me kanskje kunne unna oss den store luskusen å ta ein taxi. Drosjeturen kosta oss tjue kroner, så det skal me nok kunna leva med. Gamlebyen var veldig idyllisk, og såg verkeleg gammal ut, men historien seier at han vart bomba til ruinar under krigen, og bygd opp att i same stil. I gamlebyen var det eit stort torg med uterestaurantar. Fire små gutar underhaldt med trekkspelmusikk. Dei var utruleg søte, men hadde nok ikkje dei store musikalske ferdigheitane endå. Dei gjekk inn på uterestaurantane og vart jaga ut att, men det såg ikkje ut til at det tok motet frå dei. Eg ser ikkje vekk frå at dette er eit drama som utspelar seg ganske ofte.

Heidi