Så utruleg fort ei helg går. Nå er eg i den luksussituasjonen at eg faktisk har skrivedag i morgon. Det kjennest veldig bra å ha ein sundagskveld utan å gå og lura på om ein har kontrollen til måndag morgon på jobb. I løpet av helga fekk eg teke ned to av ballane eg hadde i lufta. På fredag las eg dikt på ein veldig fin kulturkveld i kyrkja. Det var fint å vera der. Eg vart rørt både av koret som song og av Per Odd Aarrestad som fortalde om vegane til og i glaskunsten som han nå er i ferd med å ferdigstilla i kyrkja. Det kjendest godt å lesa opp frå den nye boka «Ta heller med deg hjartet ditt». Det er alltid spennande å presentera heilt nytt stoff. Boka er i trykken nå, me får ho først i hendene om eit par veker frå nå av. Det gler eg meg til.
Eg har og fortald om Torvald Tu og fortald to av eventyra hans for barn på Klepp bobliotek. Det var veldig fint å få lov til å gjera det. Då eg vart spurd var eg litt i tvil fordi eg visste det ville ta tid å laga ei slik forestilling og øva ho inn. Ein annan ting var at det eg tidlegare har opptrådd med er stubbane hans på gammal jærdialekt. Dei er både fornøyelege og vakre, men dei er ikkje skrivne for barn, og dessutan er ein svært stor del av ordforrådet dessverre gått ut på dato, slik at førskulebarn nok ville ha problem med i det heile tatt å forstå kva som blei sagt. Det som fekk meg til å seia ja likevel, var at Torvald Tu på ein måte har vore ein av heltane mine heilt frå eg var lita. Tenk å koma frå Tu og bli diktar? Då gjekk det faktisk an, kanskje det kunne koma til å skje med meg og. Eg er oppvaksen med historiar om og av Torvald Tu, og fann ut at eg hadde lyst til å gjera mitt for at nye generasjonar med barn her i frå skulle kjenna til han. Eg har tidlegare lese ein del av eventyra utan å bli så veldig fenga, men nå når eg jobba med tre av dei, oppdaga eg at dei fungerte fint. Sjølv har eg aller mest sans for dei humoristiske eventyra på rim. Høna som reiste til byen og kom heim og fortalde kor frykteleg alt ver der inne har minst like mykje snert og brodd i vaksne øyre. På laurdag viste det seg å vera eit konkurrerande barnearrangement på brannstasjonen, så det var ikkje kjempemange barn som kom. Dei som var der var derimot herleg lydhøyre og det var ein fryd å få fortelja for dei. På fredag hadde eg ein generalprøve for dei seksti tredjeklassingane våre, så nå har dei fått nokre innspel om Torvald Tu dei og. Det viste seg at forestillinga var litt i kortaste laget, så eg fann ut at eg ville ta med meg Theodora, handdokka mi på delr av forestillinga. Det fungerte kjempefint. Theodora gjer alltid ein god jobb. Gjennom dei sju åra eg har blitt kjent med henne har ho utvikla ein markant personlegdom og lever nesten sitt eige liv…
I samband med forestillinga har eg lese meg opp på Torvald Tu, og har i grunnen bare fått endå meir sansen for denne mannen. Han hadde utan tvil eit stort talent for skriving, men då som nå var det vanskeleg for ikkje å seia nesten umogleg å leva av å skriva. Han kjende sjølv at han sjeldan fekk tid til å fordjupa seg i si eiga skriving. Han måtte produsera mest mogleg og skriva det han trudde folk ville ha for å i det heile tatt ha pengar til å overleva. Kjærasten hans, Trygve Stangeland, som var utdanna konsertpianist hadde svake nerver, og vart og alvorleg fysisk sjuk. Ein lang periode måtte han ha morfin for å klara seg, og Torvald jobba som ein helt for å få råd til å kjøpa denne medisinen til han. Han skreiv i dagboka at han måtte førebu seg på å leva vidare utan Trygve fordi sambuaren var så sjuk at det nesten hadde vore best han fekk svara. Det vart nok kviskra om på Bryne og på Klepp om desse mennene som levde saman på denne måten, men likevel vart det akseptert, kanskje fordi dei var stolte av forfattaren Torvald Tu og var glade i han som ein fjåg og omgjeneleg kar. Sjølv skriv han at han aldri har angra eit sekund på den intime venskapen han og Trygve hadde.
Ikkje alle veit at Torvald Tu har ein bakgrunn i frelsesarmeen. Seksten år gammal vart han frelsessoldat. Nokre år seinare la han uniformen til sides. Om dette hadde noko med legningna hans å gjera er ikkje godt å vita. Han hadde nære venner i frelsesarmeen heile livet, og skreiv songar for dei. Han har skrive tekstar der han er kritisk til det han opplevde som hard og fordømmande kristendomsforståing, men trua på den lyse og varme kristendommen går igjen i forfattarskapen hans. Det eine eventyret eg fortalde på laurdag handlar om ei prinsesse som ikkje var i stand til å vera glad. Trass i at ho hadde helse, venleik, pengar og alt ho kunne ynskja seg av materielle ting, var ho tung og trist og ingen kunne hjelpa henne. Av ein fe fekk ho ein ring med ei himmelblå perle. Dersom ho alltid gjekk ettter lysstråla frå ringen skulle ho til slutt finna svaret på kva som kunne gje sann glede. Til slutt fann ho ei kvit lilje som måtte gravast fram frå ei trekanta tue kledd i dei sju fargane frå regnbogen. Denne lilja hadde ein usynleg stilk og usynlege røter festa i sjølve himmelen. Då ho fekk gravd lilja fram frå jorda med bare hendene fekk ho svaret. «Å gjera glad er å vera glad». Prinsessa fekk erfara at så lenge ho var fokusert på si eiga manglande glede vart ho aldri glad, men då ho gjekk ut for å gleda andre kjende ho gleda veksa fram frå ein stad inne i henne.
Teksten under, skriven til Trygve Stangeland synest eg er så vakker:
I kveld er fred i sinnet,
eg sit i stova inne,
i peisen ligg det torv og glør,
ute står månen blank i sør,
og Mosberghagen lyser full
av månegull.
Du spelar hugen min til kveik,
det stig og kling i lyst og leik,
å ja, du spelar stova full
av tonegull.
Så forandrar tonane frå pianoet seg, og går over i det såre og moldstemde:
Du spelar ikkje til lyst og leik,
du spelar til sorg og kvida,
du spelar barmen varm og veik,
Gud hjelpe kvar som må lida,
i verda er det tungt å strida.
(Torvald Tu)
Eg trur det som står i nest siste linja er Torvald Tu si evangeliske bøn. «Gud hjelpe kvar som må lida». Slik eg les tekstane hans, så var han oppriktig glad i menneske og oppriktig interessert i dei. I dette ligg det og å studera menneska sine viderverdigheiter med eit humoristisk skråblikk. Få andre gjer dette på ein så sjarmerande måte som han.
Heidi
(Dette innlegget er mellom anna inspirert av Olav Gatland sin Torvald Tu- biografi.)
På måndag hadde eg skrivedagen min. Eg brukte han til å gjera to viktige ting og mykje anna som i den store samanhangen ikkje er fullt så viktig. Først var eg og stemde. Ikkje mindre enn fire lister vart det… Kommunestyre, fylkesting, sokneråd og bispedømeråd. Dei to første listene var det vanskelegast å finna ut av. Eg tenkte fram og tilbake og opp og ned og i mente dei siste vekene. Så stemde eg, på eit parti eg aldri før har stemd på, men eg kjende at når alt var tenkt gjennom, så var det det som kjendest mest rett akkurat nå. Soknerådet var ikkje så vanskeleg. Det var bare flinke og gilde folk på lista, så det visste eg kom til å bli bra uansett. Eg ventar alltid til valdagen med å gå og stemma. Det er noko høgtidsstemt over det som eg likar. Folk nikkar og smiler til kvarandre og seier ting som «Ja, ja, du har tenkt å gjera borgarplikta du og…» Og alle kjenner at dei er litt viktige og at dei i beste fall kan vera med på å utgjera ein forskjell. Eg liker tanken på at alle saman, uansett kven me er og kva me gjer og meiner og står for, så har me alle nøyaktig ein stemme kvar, verken meir eller mindre, og har dermed like stor rett til å bestemma korleis ting skal bli.
Etterpå skunda eg meg til toget for å gå i gang med den minst lystbetonte aktiviteten denne dagen.
Eg hadde fått brev om at det var på tide med mammografisceening. Eg såg til mi glede at dato og tidspunkt var heilt umogleg og ringde og sa at datoen ikkje passa. Eg hadde håpa på ei god utsetjing, men i staden fekk eg koma nesten ei veke tidlegare enn innkalt. Sidan eg er dårleg på å lyga måtte eg innrømma at den tida passa ganske bra.
Eg sa strengt til meg sjølv at dette var ein del av å vera eit vakse og fornuftig menneske og at eg bare måtte koma meg i veg.
Eg grip meg sjølv i å tenkja at det å jobba på mammografen må vera ein av dei meir besynderlege jobbane i dette samfunnet. Der står dei to stykker og dyttar, drar og plasserar eit menneske som tilfeldigvis heng fast i kroppsdelar som dei er sette til å undersøkja. Breskjedane frå dei til oss, eller i alle fall til meg, kanskje eg er spesiell, var omtrent slik:
«Kom litt lenger fram. Slik Ja. Kan du bøya deg litt framover. Sjå mot døra. Endå litt meir mot døra. Snu kroppen til venstre. Nei, ikkje sånn, du må flytta føtene og. Sånn ja. Flytt føtene endå litt meir. Har du strake bein? Det må du ha. Kan du setja rumpa litt ut? Slik, ja. Slapp betre av i akslene. Bøy deg litt meir fram. Så må du slappa av og pusta heilt vanleg…»
Etterpå går samlebandet vidare og blir send inn på ein mellomstasjon for å kle på meg og gå strake vegen ut slik at neste mann kan koma inn. Dei er imponerande effektive. Eg oppdagar at eg har gløymt brillene som eg måtte ta av meg og bankar forsiktig på døra. Ho fortel at nei, ho såg at eg fekk brillene med meg, og ja visst, der ligg dei visst, inne i jakken, ja. Eg smiler og unskuldar. Ho spør om ho kan få hjelpa meg med ein ting, og drar på plass jakken som har vridd seg på ryggen. Eg smiler og takkar. Kaos, det er meg… Elvira Huskestuen på mammografibesøk.
Eg går ut, letta og oppkava på same tida. Og nei, vondt er det ikkje, i høgda litt ubehagelen. Eg lovar meg sjølv at nå må eg ikkje gå omkring og engsta meg, for svaret kjem først om 2-3 veker, og inntil då må eg prøva å ikkje grubla over det. Det er ikkje så lett for sånne som meg, i overkant utstyrt med fantasi og dramatiske evner. Det er lett å tenkja på ei slik screening som porten ut av uskulden inn i ein alvorleg sjukdom. For korfor skulle vel eg vera forskåna? For meg er det ulempa med slike screeningar, mykje unødig engsting. Eg snakkar fornuftig til meg sjølv og seier at skulle dei finna noko, så er det jo fint at dei finn det så me kan gjera noko med det, men strutsen i meg sjølv blir ikkje heilt overbevist. Ho liker seg best med hovudet i sanden når det blir litt truande her i verda.
Etter at eg har fått roa meg litt, støtta ei romdame som skal augeopererast, kjøpt eit nummer av asfalt og sagt ja til å bli «Redd barna faddar,» sjølv om eg er faddar i frå før, finn eg fram skriveboka og set meg i fargegata med skogsbærsmoothie og penn. Seinare blir det ei god skriveøkt på biblioteket. Kanskje eg skal dra til Stavanger og skriva oftare.Det er kjempespennande å vera der og sjå og høyra medan ein let ord og setningar koma ut av pennen.
Nå må eg i veg att. Eg skal øva inn ei forestilling om Elefanten Babar i lag med ein blåsekvartett. Dei er kjempeflinke, så her gjeld det å halda seg roleg og ikkje få prestasjonsangst. Det er første øvinga, og me har framleis god tid. Eg skriv nok meir om det seinare. Eg kjenner litt på frilansaren i meg akkurat nå. På fredag skal eg lesa dikt i kyrkja og på lørdag skal eg fortelja om Torvald Tu på Klepp bibilotek. Det er ei barneforestilling. Eg puggar tekst og repeterer historier så fort eg har tid. Men nå er det altså Babar.
Heidi
Nei, eg har ikkje skrive ein ny song. Det er bare noko med denne årstida som gjer at eg synest heile naturen og alt syng, syng mjuke melankolske songar. til tonar frå saksofonar eller kanskje klarinetter. Eg har hatt ei fin helg i lag med fine menneske og har i grunnen opplevd mykje på to-tre dagar sjølv om helga kjennest som ganske avslappande. Eg har rukke to kafébesøk med flotte damer og ligge strekk ut på hagesofaen i haustvinden. Eg har øvd på tekstar eg skal framføra,og eg har fyld vasane med blomar frå verandapottene.
I helgene er det fint med sein frokost. På laurdag vart frokosten av det ganske kreative slaget med grove scones i muffinsformer laga med rugmjøl, havregryn, ein rest av Sunniva sin sunne frokostblanding, litt rømme og ei teskei honning. To veldig overmogne nektarinar fekk bli syltetøy i lag med frosne grøne stikkelsbær frå hagen til mor og far.
Eg har hatt opptil fleire treff med eldstejenta mi, og eg har oppdaga at eg nesten hadde gløymt kor kjekt det er å strikka. Nå kjenner at at akslene er ein smule overanstrengde, så i morgon får eg viss ta pause.
I går kveld reiste eg og Leif inn til Stavanger for å gå på Kino. Me såg filmen om Ingrid Bergman. Han var vakker og litt trist og vemodig på same tida. Ho gjorde val i forhold til karrieren og til barna sine som ikkje var bare lette å bera verken for henne eller for barna. Eg trur noko av det eg har aller minst lyst til å høyra frå eit av barna mine er at «Du var aldri der for oss.» Mine barn har og hatt ei travel og engasjert mor. Eg håpar at dei likevel aldri har vore i tvil om at dei har vore det aller viktigste i livet mitt. I mitt eige barneliv var det fleire vaksne med god tid. Bestemor mi hadde nok ein ganske stor porsjon sosial angst i tillegg til gikt og vondt i kroppen. Det førde til at ho heilt bokstaveleg talt alltid var der då det passa meg. Eg trur ikkje at eg ein einaste gong opplevde at ho sa at eg måtte venta litt dersom det var noko ho ville. I tillegg hadde eg foreldre, tre andre besteforeldre, tantar og onklar rundt meg. Ungar som kjenner vaksne med god tid er priviligerte. Det betyr sjølvsagt ikkje at eg ikkje tenkjer at travle vaksne og kan vera trygge og varme vaksepersonar. Dersom eg skulle vera så heldig å få barnebarn ein gong, så håpar eg i grunnen at eg skal ha det litt mindre travelt enn eg hadde det då eg var småbarnsmamma. Når barna er vaksne trur eg det er slik at me foreldre saknar dei meir enn dei saknar oss. På eit eller anna plan lengtar eg alltid litt etter å ha barna mine rundt meg sjølv om dei er vaksne. Heldigvis trur eg ikkje dei opplever det på same måten.
Då me gjekk til kinoen begynte det å småregna, og med dei vermeldingane me har for neste veke, så tenkte eg at regndropane kanskje markerte målstreken for den fine seinsommaren me har hatt etter ein ganske kald og blåsande sommar. Eg vil helst tru at det framleis kan koma fine varme dagar. Då me kom ut frå kinoen mørkna det og dette draget av haust låg og dirra i mørket. For liksom å halda litt fast på sommaren kjøpte me oss kvar vår softis og spaserte langsomt gjennom gatene opp til det området der me hadde parkert bilen.
I dag har det regna heile dagen. Eg har hatt sundagsskule om Johannes døyparen, og saman med ungane erfart at mørket frå ei bøtte med lok ikkje kan smitta over på lyset i eit lyst rom, medan lyset frå eit lite stearinlys kan gje eit mjukt og fint lys i eit rom der alt er mørkt. Det er jo ei fin oppdaging å ta med seg vidare. I løpet av den siste veka hadde det skjedd spennande ting i kyrkja vår. Glasmaleriet i klokketårnet er i ferd med å ferdigstillast, og i altarpartiet var det nye fine detaljar. Det er kjekt å fylgja arbeidet til Per Odd Arrestad, og det er kjekt å sjå kor fint det blir.
I kveld har me teke aller siste korrekturen på diktsamlinga. Det merkelege er at sjølv etter to grundige rundar med korrekturlesing så finn eg småfeil. Det spørst om det ikkje kjem til å dukka opp ein liten kommafeil eller eit manglande punktum i den endelege utgåva og sjølv om me er fleire som trur at me har lese gjennom kvar einaste linje med falkeblikk. Det slår meg kor uoppnåeleg det absolutt fullkomne er. Det er alltid eit og anna som kunne vore annleis. Men eg trur det blir bra nå. Eg har behov for å seia at nå er det bra nok. Eg er framleis i den litt forvirrande tilstanden der eg ikkje kan bestemma meg for om det er verkeleg bra eller om det eigentleg er skikkeleg dårleg. Sanninga ligg nok i midten ein plass. Eg torer likevel å seia at nokre av tekstane i boka er blant det eg er aller mest fornøgd med å ha skrive, og at eg synest bileta til Leif er spennande i lag med mine tekstar. Det å vera skapande er noko av det kjekkaste eg veit. Eg er heldig som har sjanse til å bruka tid på det.
Heidi
Dette biletet kjem til å vera framsida på den nye boka vår som får tittelen «Ta heller med deg hjartet ditt». Nå når eg lastar opp biletet for å bruka det her, ser eg at det ikkje er frå ein grøftekant langs vegen slik eg trudde, men frå ein urtehage utanfor eit gammalt slott ved den latviske byen Sigulda. Viss eg ikkje hugsar feil, så vart urtehagen i si tid laga av munkar eller nonner. Det passar i så fall perfekt inn i mitt hovud som framsida på ei diktsamling med veldig mykje ulikt, akkurat som i ein urtehage.
I sommar har det for alvor gått opp for meg kor mykje det betyr for meg å ta vare på naturen og klimaet, eller kanskje eg skulle bruka det store ordet skaparverket. Me skal gje jorda vidare til barn, barnebarn og oldebarn, og dei fleste av oss har vel eit sterkt ønske om at jorda framleis skal vera ein plass med reint vatn, sunne vekster og ein rikdom av dyr og fuglar. I tillegg ynskjer me for dei at dei skal ha luft som er rein nok til å pusta i og eit klima som er vennleg nok til å leva godt i. Eg har kjend på at eg ynskjer å gjera små og store val som kan vera med og fremma desse verdiane. Så gjeld det bare å finna ut kva som er klokt og viktig. Kan me framleis unna oss kjøt til middag, bilturar til butikken og lange flyturar bare for å sjå andre kulturar og land? På det siste punktet kjem flyskrekken min inn som viktig støttespelar og er hjartans einig i at lange flyturar bør vera eit tilbakelagd stadium…
Akkurat nå kjenner me vel alle på store utfordringar i samband med flyktningesituasjonen me plutseleg er oppi. Store flokkar med flyktningar langs danske motorvegar har ikkje vore kvardagskost for oss priviligerte skandinavar. Plutseleg er flyktningar noko meir enn tal og kvotar. Det rører meg at så mange nordmenn tek private initiativ for å hjelpa til. Mange er til og med klare for å opna heimane sine for ukjende framande menneske frå ein annan kultur.
Eg veit at det er mange om og men og til og frå i alle desse vanskelege avgjerslene me må ta, og at det å prøva å leva rett og anstendig har mange fasettar og innfallsvinklar. Likevel klarer eg ikkje la vera å tenkja at ein god plass å begynna må vera ved den setningen eg har vald som boktittel, «Ta heller med deg hjartet ditt.»
Dette året les eg ein liten tekst av mor Theresa kvar kveld. Ho seier sjølv at ho stavar evangeliet på ei hand med eit ord for kvar finger,der orda er henta frå Bergpreika. Eithandsevangeliet lyder som fylgjer: «Du gjorde det mot meg». Med andre ord: Ein skal behandla kvart menneske med den same respekten som om det var Jesus sjølv me hadde framfor oss. «Eg var svolten og du gav meg mat, eg var tørst og du gav meg å drikka, eg var naken og du kledde meg…» Dette er så nydeleg skildra i Tolstoj sin legende om den gamle skomakaren som så gjerne ville sjå Jesus.
«Det du ikkje gjorde mot ein av mine minste gjorde du heller ikkje mot meg.»
Eg veit at for ein del menneske fungerer denne tanken betre om ein tek vekk gudsaspektet og seier at «Det du vil at andre skal gjera mot deg skal du gjera mot dei.» Det er ein fin setning det og, seier eg som gjerne vil kalla meg både humanist og kristen.
Eg lever faktisk i den naive tru at dei aller beste menneske vil det beste for sine medmenneske og at me snublar litt rundt omkring alle saman og prøver å finna formelen for det gode og rette livet. Biletet over er ein sjeldan plante som Ivar L viste meg ein dag eg møtte han i Sandtangen. Det er ein albinoraudkløver for dei som ikkje straks måtte sjå det. Framleis er naturen blømande og bugnande.
Og framleis er det seinsommar her. Det er så fint å kunna skriva det meir enn ei veke inn i september. Grågåsa flyg i plog over himmelen og gjer seg klar for haust. I denne veka såg eg ein vipeflokk på Orre. Det var eit syn eg var glad for å sjå for tidlegare i sommar har eg ikkje sett ein einaste flokk med viper, bare enkeltindivid. Nede ved stranda er det framleis nokre hardhausar blant oss som badar i det eg vil tru er heller kjølege bølgjer og både soloppgangar og solnedgangar har vore fantastisk vakre denne veka. Det er så mykje fint her som me må ta vare på.
Me skriv ellevte september i dag om eg ikkje tek feil… Datoen i seg sjølv er ei påminning om å takka for det me har og kjempa for alt det er verd å ta vare på.
Heidi
(Biletet er smuglånt frå boka Torvald Tu, eit diktarliv, av Jan Olav Gatland.)
Då eg var fire eller kanskje fem år gammal gjekk eg ofte tur med morfar. Eg hadde på meg ein liten raud ransel, eller rypesekk som bestemor kalla det, og oppi den var det gjerne ei brusflaske med saft og sånn plastkork med ein ring til å tre rundt flaskehalsen. Så kunne det vera ei samanbretta brødskive med Per-margarin og syltetøy i midten eller kanskje to – tre kjeksar. Broren min var som regel med han og. Han var eit år yngre og hadde blå rypesekk på ryggen. Me gjekk ofte til det morfar kalla paradis, som var eit skogsholt på Tu ein plass. Han hadde og ein plass han kalla Amerika, og då eg var lita nok så trudde eg på at me hadde vore i Amerika då me kom heim att. Bestemor sa at han måtte ikkje lura ungane på den måten. Då lo morfar for seg sjølv og viste hjørnetennene. Framtennene hadde han ikkje lenger. Bestemor hadde ikkje tenner i det heile tatt, så for oss var det heilt normalt.
Ein dag sa morfar at han skulle ta oss me til Mosberghagen, og fortalde at der budde Torvald Tu då han levde. Han hadde budd der i lag med ein som spelte piano som heitte Trygve Stangeland, og som budde der endå. Torvald Tu hadde eghøyrt om. Eg visste at han var diktar, og at ein gong moster var på Bryne og skulle handla noko i ein butikk hadde ho mangla bittelitt pengar då ho skulle betala. Då hadde det kome bort ein smilande mann og sagt at dei ørene ho mangla skulle ho få av han. Den mannen var Torvald Tu og då ho kom heim var det første ho fortalde at ho hadde fått pengar av Torvald Tu. Han var alltid så fjåge og gilde, sa bestemor.
( Eg og bror min og morfar på tur.)
Eg syntest det var spennande å sjå huset til ein diktar, og tenkte at den plassen som heitte Mosberghagen måtte vera nesten som ein eventyrhage. Eg var nok litt skuffa då me etter å ha gått langs ein steingard kunne sjå eit lite hus som eigentleg ikkje var verken fint eller stort. Eg ville at me skulle gå inn i hagen, men morfar sa at det kunne me ikkje for Trygve Stangeland budde jo der, og me kunne ikkje gå rett inn i hagane til folk. Då me kom heim spurde onkelen min om me hadde sett Trygve Stangeland, men morfar sa at det hadde me ikkje. Bestemor sa at han var mykje sjuk.
Eg likte at det gjekk an å vera diktar og bu nesten på Bryne. Me budde forresten bare nesten på Bryne me og, for me høyrde til i Klepp kommune, akkurat som Torvald Tu. Ikkje før eg vart eldre og begynte å lesa sjølv, las eg småstubbane til Torvald Tu og eg likte dei godt sjølv om eg ikkje forstod alle orda. Då me snakka om han ein gong eg kanskje var åtte- ti år, sa onkelen min at han og Trygve Stangeland budde i lag på same måten som ektefolk. Bestemor sa forarga at sånn måtte han ikkje snakka. Onkelen min sa at det var noko alle på Bryne visste og at det ikkje var hemmeleg. Han hadde sjølv sagt ein gong til ein som var på besøk at nå hadde han og Trygve vore gifte i ti år. Bestemor sa at det ikkje var nødvendig å snakka på den måten og at Torvald Tu var ein gilde mann. Onkelen min bare lo av det, og eg lurte litt på kva det betydde å leva saman som ektefolk og korfor ein ikkje skulle snakka om det. Akkurat dette høyrde eg viss ikkje meir snakk om før etter at eg var vaksen, men heime hos besteforeldra mine kom Torvald Tu av og til på tale, dei var einige om at det var «heilt for gale» at Mosberghagen var blitt riven og at ikkje Klepp kommune ville halda huset til minne om Torvald.
I ungdomstida hende det rett som det var at eg las opp frå Torvald Tu, og på kulturkveld på lærarskulen framførde eg «Kjekkasen» utkledd som Bertine på Kåsen, eller kva det nå var ho heitte ho med svarte og kvite tenner sånn «ommanidom» som lespa då ho snakka om kjekkasen, Pedersen frå «byn». Eg koste meg med å sjå barndomshelten min Torvald i den gamle Jærfilmen der han sjølv hadde skrive manus og både han og Trygve Stangeland var med som skodespelarar. At filmen er laga som reklame for cooperativen, får ein bare ta med som ein raritet. Det er og rart å tenkja på at eg nesten kunne sjå onklane mine koma marsjerande syngjande i denne filmen. Filmen blir nemleg innleia med at elevane frå Tu skule kjem marsjerande gjennom eit jærlandskap medan dei syng «Sjå Jæren, gamle Jæren». Onklane mine var elevar på Tu skule på den tida, men akkurat då innspelinga skulle vera var dei på sommarferie på Figgen. Mor hadde ikkje begynt på skulen endå. Kanskje var ho ikkje fødd ein gong? Eg er litt usikker på kva årstal filmen er laga i.
For eit par veker sidan vart eg spurd om eg kunne tenkja meg å fortelja om Torvald Tu for barn og framføra noko av det han hadde skrive på Klepp Rådhus 19. september. Først var eg litt skeptisk fordi eg forbandt Torvald Tu så veldig med stubbane, dei korte forteljingane hans, som ikkje var skrivne primært for barn, og som og har eit språk som vil vera veldig ukjend for ungar i dag. Eventyra hans hadde eg lite forhold til, eg hadde lese nokre av dei men ikkje blitt veldig inspirert. Etter litt tenkjing fann eg likevel ut at dette kunne eg ikkje takka nei til. Torvald Tu har vore så viktig for meg at eg ikkje kan la sjansen til å presentera han for nye barn gå i frå meg. Eg har lese meg opp på eventyra og er positivt overraska. Nå må eg bare laga forestillingen. Dette skal nok bli kjekt.
Noko av det Torvald Tu har skrive som eg er spesielt glad i er denne songen:
Sjå Jæren, gamle Jæren,
han ligg og lyser fjåg.
Med åkrar og med engjer han seg breider.
Sjølv var han alle dagar det beste som me såg,
og han skal ha vår sveitte og vår heider!
Med arbeid me han pryder, så veks han år for år,
og for dei tusen lyder
han blømer vår for vår,
den heimegilde, gode, gamle Jæren.
Me helsar kvar ei hytte, me elskar kvar ein heim,
og elskar kvar ein tuft og kvar ei tuva.
Me sender au ei helsing langt burt til framand svein,
til dei som reiste burt dit draumen ruva.
Til dei som nådde målet,
til dei som inkje rokk!
I ståket, der i skrålet,
me veit det går ein flokk,
som minnest, og som lengtar heim til Jæren.
Sjå havet, breide havet, som blånar langt mot land,
og voggar seg i blide solskinsdagar,
men som i uversrider slår dundrande mot strand,
når stormen over sjumilssletta jagar!
Å kor det hugen tryllar, det store, store hav!
I sær når sola gyllar,
alt med ho sloknar av,
og kvelden legg si skuming over Jæren.
Gud inderleg velsigne oss alle her me bur,
at me kan vera trugne i vårt yrke.
Og må me alltid vita at me på honom trur
og får hjå han vår tålmod og vår styrke.
Og lat så dagen enda, og sol i hav gå ned.
Han alt så vel vil venda
så hjarto hyser fred
i siste skumringskvelden vår på Jæren.
Torvald Tu
Denne er og heilt nydeleg:
Forøvrig så anbefalar eg Jan Olav Gatland si bok «Torvald Tu» til dei som måtte få lyst til å vita meir.
Heidi
På torsdag kveld var det mørkt då me sykla heim frå Odd Christian etter å ha feira 29- årsdagen hans heimelaga sjokoladekake, kaffi, is og blåbær. Det var eit umiskjenneleg drag i lufta av noko som eg innser ikkje heilt er sommar lenger. Det minde meg om at då eg låg på sjukehuset med min nydelege vesle førstefødde for tjueni årdan, så spelte dei denne songen på radioen. Det er alltid eit sikkert haustteikn, og den nydelege teksten til Tove Jansson, legg seg mjuket og vemodig rundt tankane mine kvar gong eg høyrer han. Vägen hem var mycket lång och ingen har jag mött, Eg tenkjer at det ho skriv i refrenget er så veldig sant, og ikkje bare i samband med den personen me kallar kjærast eller ektemake eller noko liknande, det gjeld alle dei me er glade i. Me må hugsa å ta vare på kvarandre medan det framleis er tida for å ta vare på kvarandre |
|
| Skynda dig älskade, skynda att älska, dagarna mörkna minut för minut, tänd våra ljus, det är nära till natten, snart är den blommande sommarn slut
|
|
|
I går kveld var eg på russejubileum. Sidan eg ikkje er så opphengd i tal, så hadde eg ikkje tenkt på kva slags jubileum dette var. Derfor stokk eg litt då nokon nemnde talet trettifem. Kunne det stemma då? Noko av det finaste med heile kvelden var dei første timane då me var samla bare me som eingong var Jag letar efter nånting som vi kanske glömde bort |
|
|
Sist helg var eg på høgfjellet saman med ein gjeng damer. Det var så fint både å vera der og å oppleva den fine naturen. Det som bekymra meg litt på førehand var at eg visste eg skulle på tur med ein gjeng damer som har gått mange og lange fjellturar. Det kan ikkje seiast om meg dessverrre. Sjølv om eg skulle ønska det var slik, kan eg heller ikkje skryta på meg nokon fantastisk kondis. Men damene var snille og tålmodig. Me fekk ein lang og fin tur på fem- seks timar. Det som for meg var ein skikkeleg langtur var utan tvil ein langsom dalletur for fleire av dei andre, men eg trur me hadde det fint alle saman. Eg har veldig godt av å trena meg på å vera det verkeleg svake leddet av og til. Det er vel ein posisjon fleire enn meg mislikar. Me er sikkert mange som liker best å vera den sterke som er der for andre som treng hjelp og støtte. Eg trur me har godt av å oppleva det motsette av og til. Det er slik ein del ungar kan tenkjast å oppleva skulen, å heile tida liggja steget bak det som tydeleg blir forventa. Det er mi bøn til Gud og livet at eg ikkje skal la barn få opplevinga av ikkje å strekkja til. |
|
|
Nu blåser storm därute och stänger sommarns dörr,
Det er ikkje slik at eg mislikar hausten. Tvert i mot så er hausten, spesielt september og oktober, månadar eg er veldig glad i. Haustnaturen er noko av det vakraste eg veit. Det er bare det at eg har tungt for dette med avskjedar. Eg skulle gjerne hatt sommaren her litt til. Heidi |
Eg er svak for dei vemodige tonane i seinsommaren. Noko med denne årstida er så vakkert og trist på same tid at det nesten gir meg lyst til å gråta-
Eg har prøvd å fanga noko av dette i ein visetekst, eg trur at eg delvis har klart det… Eg er langt frå sikker på at eg ikkje kjem til å forandra på denne teksten etterkvart, likevel har eg lyst til å by på han medan det framleis heiter august.
Det vil seia at eg har mindre enn ein time på meg, så det får viss bare stå til…
***
Kjærleiksvise i august
Me møtte kvarandre i juni
då natta var vaken og stor,
vemodig og vakker
og svart- trasten song
i angar av gras og av jord.
Me møttest i mjuke famntak,
og snubla i blikk og i ord.
Me var hos kvarandre i juli
då blomane blømde og lo,
då livet var mjukt
og uendeleg stort,
og svaberga brende som glo,
mens småbarna gråt og pludra,
og bølgjene svala og slo.
Sjå nå er august snart til ende
med mognande blomar og bær,
me står her i lag
og held dagane fast,
for framleis er sommaren her,
høyr kveldane dirrar og mognast
dei nynnar om alt det som er.
For framleis er sommaren sommar,
sjå blåklokker står her på tå.
Dei ringer for alt som har vore og er,
og alt som skal koma og gå.
Eg kjærteiknar dette med blikket,
og veit eg har livet mitt nå.
Sjå framleis ligg enga og blømer,
det bugnar av liv på mitt fang,
og vinden han syng meg ei vise,
ho er både lettbeint og vrang.
Eg kysser deg varleg på panna
og håpr september blir lang.
Heidi
To dagar den siste veka har eg vore hos mor og far og plukka bær. Det er ein koseleg aktivitet eg liksom må ha med meg kvart år i august. I år var det lite bær, men det vart då ein fem- seks liter med rips og litt stikkelsbær. Med i opplevinga var mor sin heimekokte komlemiddag rett etter jobb i dag. Etter ein lummer varme heile dagen, begynte det å regna medan eg stod og plukka. Eg hadde teke med meg regnkåpe så det gjorde ikkje noko. Det var så varmt ute at det i grunnen bare var behageleg med vått gras og våte tær i sandalar.
Då eg kom heim måtte eg koka litt syltetøy av rips og stikkelsbær. Det vart ein veldig sur variant med splenda i staden for sukker, men det smakte godt. På sida av vart det grove scones med havregryn.
Det aller beste med heimelaga syltetøy, er nesten den gode lukta på kjøkkenet. Lukta av syltetøy på koking tek meg direkte til kjøkkena til farmor og bestemor ein gong i barndomen. Då var syltinga ein lang og nødvendig prosess med koking og sterilisering av små norgesglas, certo for å så syltetøyet stivt og syltevoks for å forsegla glasa. Det gjekk og med store mengder sukker. Det var kanskje både for å drøya bæra og for at syltetøyet skulle halda seg lenge. Mitt eigenproduserte oppkok skal bare klara seg ei vekes tid i kjøleskapet…
Det har vore vidunderleg med desse varme dagane dei siste to vekene. Den som venta på sommaren venta ikkje heilt forgjeves. Plantene i pottene på verandaen er rett og slett fine og frodige. Varme vindar har blese ganske kraftig til tider, men det gjer ingenting. Eg har fått med meg nokre lukkelege timar ute på verandasofaen med gode bøker og varm vind i håret. Nå melder dei regn, og i kveld har det hølja ned, men eg har framleis eit håp om litt meir sommar. Eg er ikkje heilt klar til å gje slepp endå, og september i fjor var nydeleg viss eg hugsar rett.
Etter halvanna veke på jobb er livet forlengst på plass i ein annan og travlare rytme, og pulsen har nesten gløymt kor avslappa han dunka i sommar. Me har tatt med liva våre inn i ei ny tid og eit anna rom, og me erfarer det same som me kjenner på kvart år. Det er godt å vera i det romet og.
Grågåsa har begynt å fly over himmelen i kjend plogformasjon, og i dag fløy svalene i flokkar og. Raunbæra blir raudare for kvar veke og kveldane blir langsamt mørkare. Eg har ikkje bada i sjøen her heime denne sommaren, og nå blir det nok ikkje heller. Men framleis har me fint kveldslys og framleis varmar sola godt. Kvart år i august tenkjer eg at dette er den finaste tida av heile året. Eg innrømmer at eg nok er svak for ein liten drope vemod blanda med det vakraste naturen har å by på.
Heidi
Det er det diktsamlinga vår kjem til å heita. Eg tenkte fram og tilbake og fram igjen, og plutseleg visste eg bare at det var slik det måtte vera. Denne helga har me brukt mykje tid på å plukka ut foto som skal få spela mot dikta, og nå i dag har me hatt møte med flinke Linda på «Tryll design» som gjorde så god jobb for oss sist me laga bok. Ho skal hjelpa oss med lay-outen, og eg gleder meg veldig til å sjå korleis det blir.
Tittelen på boka spelar på alt det me skal klara, få til, prestera og gjera. Kanskje spesielt me flinke jenter. Me skal «bera med oss» eit perfekt ytre, eit fint og velstelt hus, ein flott CV, ein vellukka jobb, dei politisk korrekte meiningane om det meste og visa at me er på høgda og ikkje sakkar akterut. Då har eg lyst til å seia «Ta heller med deg hjartet ditt»… Det er kanskje det som er mangelvare slik samfunnet vårt ser ut i dag. Alt treng ikkje vera så fint og flott og vellukka alltid, men me treng alltid å bli møtte med vennlegheit, romslegheit, varme omsorg og nestekjærleik. Det er truleg det finaste me kan gje andre menneske og, og faktisk trur eg me treng å bli minde på det. Me må våga å vera der for kvarandre. Det same tenkjer eg om alle dei vanskelege tinga me skal ta stilling til. Me kan tenkja at samfunnet er så stort og komplisert at det ikkje gjer nokon forskjell kva me trur og meiner eller kva me faktisk gjer. Eg veit at eg kan anklagast for eit naivt og forenkla syn på livet, likevel vågar eg å oppfordra oss alle til å bruka hjartet i møte med alle einskildmenneske. Korleis ville me sjølv lika å bli møtte i deira situasjon? Korleis ville me lika at barna våre vart møtte dersom livet butta i mot på den eine eller andre måten? Det går ikkje an å leggja strategiar for alle handlingar me kan koma ut for, men det går an å bera med seg hjartet sitt og bruka det. Dette vart min lett forenkla, men likevel ganske oppriktig meinte vesle tale denne mandagen seint i august… Eg trur eg har trykt dette diktet før i ein tidlegare versjon, men nå tek eg det med slik det truleg kjem til å vera i den nye diktsamlinga:
TA HELLER MED DEG HJARTET DITT
Pakk livet ditt rundt deg,
gå ut og ver ein forskjell.
Opna dørene mot byen,
slå gjerne krossmerket
på panna di og på brystet ditt.
Legg navlen og nasetippen
forsiktig til sides.
Ta heller med deg hjartet ditt
det såre og det varme,
ikkje tenk for mykje,
bare ta det med.
Tenn gjerne eit lys
for alt du ikkje har ord for,
og for alt du aldri sa.
Ta gjerne på deg ullsokkane
dei kan koma godt med.
Heidi
Det er så utruleg vakkert ute på denne tida av året. I kveld har me vore ute og gått tur i området rundt Hå gamle prestegard. Lyssetjinga var heilt magisk. Byggåkrane gulnar mot mørkblå kveldshimmel. Humlene surrar i markblomane, og laksen hoppar tett og høgt i elva og dett ned att i flate plask. For ein gongs skuld var det heilt vindsstille og nesten sommarvarmt klokka ni om kvelden.
Eg byr på eit par dikt i dag og frå ei diktsamling som framleis er utan namn.
AV APRIKOS OG LAKRIS
Orda skal fylla hjarta våre
og bu i munnane våre
dei skal bera med seg
som ei kribling av noko større,
slag av sommarfuglvenger
den fjørlette kjensla av spindelvev,
lydane av barneføter på golvet,
varmen av barnekinn
pusten frå dei som gjekk frå oss.
Orda skal smaka av aprikos
og lakris
av sommareple og rabarbra.
Rause skal me la dei bu mellom oss,
me skal kjenna dei att
og røra dei med ettertanke.
Me skal ta maskene av og på,
me skal smila til kvarandre
medan melodiane gøymer seg
eller kjem og går.
Slik er det å vera levande,
slik det er å pusta livet ut og inn
medan det klør oss i halsen
og kanskje til og med på ryggen.
Framleis er tida der
for å binda kransar
med lilla og gule blomar
og leggja dei i håret på dei levande.
Det er alltid noko som dirrar,
kanskje det bare er livet
Det er tida for morellar og mørk sjokolade
det er tida for lyse kveldar
og tida for mørke netter.
Det er tida for å finna einannan att.
Heidi
sporisand 