Ei venninne av meg brukte dette uttrykket om seg sjølv ein fin augustkveld. Eg er ein håplaus håpar. Ho sa det som om det var ein litt belasta diagnose ho hadde fått av seg sjølv, men eg likte uttrykket så godt at eg tenkte at det må eg ta med meg og bruka. For ligg det ikkje ein stor styrke i å vera ein håplaus håpar? Så lenge ein håpar er det vel ikkje heilt håplaust… Og kjem ein så langt at ein må stengja døra til eit av håpa sine, så er ein vel godt hjulpen på vegen vidare dersom ein er ein håplaus håpar. Ein ny song dukka opp mellom øyrene mine, sterkt inspirert av Nancy Sinatra. «I´m hopelesly devoted to hope.» Det ville jo ha vore ein fantastisk kampsong i ei verd og eit menneskeliv som ofte går sin skeive gang utan at me har nokon reell kontroll på meir enn deler av det heile.
Eg er nok ein av dei sjølv og, ein av dei håplause håparane. Ofte klatrar nokon eit par steg opp på si indre gardintrapp og kallar oss naive. Då seier eg, bare fordi det kanskje høyrest litt meir reflektert ut at eg er naiv av indre overbevisning og ikkje av manglande vurderingsevne. Eg trur nemleg som Kumbel at «Det er naivt å tro at dette liv, kan leves om man ikke er naiv». Grunna i religiøs og politisk overbevisning, ynskjer eg å visa enkeltmenneske og livet forøvrig tillit til det motsette er bevist, og kanskje endå eit steg vidare. Og ja, eg veit at eg risikerer å bli skuffa, men den sjansen tek eg. Heller gå på ein smell ein sjeldan gong enn å gå rundt å ver grunnleggjande mistenksom. Og sjølvsagt veit eg med forstanden alt dette som er så utruleg vanskeleg, at det finst menneske som er ute etter å utnytta andre, det finst psykopatar i verda, og det finst tankar som kan gjera folk sjuke og farlege. Heilt utan antenner er eg vel ikkje, men eg ventar litt med å la dei stansa meg. Alt dette gjer meg vel til ein håplaus håpar, antek eg. Det er kanskje ikkje rart at sånne som meg treng ei tru, slik at me kan få ein indre flamme å varma oss på. At vondskapen finst, veit dei fleste menneske. Likevel vågar eg å utfordra, eg trur eg skal bruka uttrykket «dei fleste menneske» nå og, til å våga å satsa endå meir på at det gode er ei sterk kraft. Eg trur på ein verden der tilliten får større plass.
Så får me heller be Gud og forstanden om å vita når det einaste kloke er å lukka ei dør, og så om kraft til å gå vidare, framleis som håplause håparar. Er dette ein farleg tekst å skriva? Kan slike ord som dette få menneske til å bli i relasjonar som øydelegg dei i staden for å reisa seg å gå vidare. Den tanken slo meg plutseleg så sterkt at eg vart nøydd til å skriva desse to linjene eg skriv nå som ei lita klype malurt både til meg sjølv og dei som les. Eg trur Jesus brukte uttrykket at me skulle vera einfaldige som duer og listige som slangar. Kva nå det måtte bety, er ikkje heilt lett å vita, og det er vel kanksje meininga…
Eg liker i alle fall tanken på at når dei fleste andre er i ferd med å resignera, så finst det ein eller annan håplaus håpar som går der ute i mørket med lykta si og ikkje har tenkt å gi opp på veldig lenge ennå. Eg trur eg vil strekkja det så langt som til å seia at viss eg var ein av desse små runde feane i Disney sin Askepottversjon, som kom til dåpsfesten i ein fargesterk kjole med ein tryllestav i handa, så ville eg sterkt vurdera å gi både fadderbarna mine og mine eigne barn akkurat denne gaven: «Måtte du bli ein håplaus håpar, mitt barn».
Nå rundar eg av, så får me gå vidare til våre eigne utfordringar som kanskje er fulle av håp som ikkje eingong er håplause. Eg for min del har tenkt å skriva litt. Kanskje nettopp dette diktet om håplause håparar? Eg må bare finna ut korleis det skal sjå ut først. Og kanskje nokon av oss av og til har kjensla av å kjempa mot vindmøller. Vindmøller er ikkje lenger noko me les om i romanar og eventyr, me har rett og slett ganske mange av dei like i nærleiken… Og dei er jo faktisk på ein måte ganske vakre. Dei liknar litt på store fuglar som flaksar med vengene over det flate haustfarga landskapet vårt.
Heidi
Då eg og kjærasten min var på kombinert sundagstur og fotosafari, fekk me sjå dette fantastiske motivet. Ein sau hadde klatra opp på nokre høge steinar for å kunna eta av lauvet på eit tre. Då me kjørte Sunniva til folkehøgskulen for to år sidan, såg me plutseleg ein sau som stod oppå ryggen til ein annan sau. Den dagen skulle me langt og kjørde bare forbi. Etterpå hadde me ein samtale i bilen om korvidt me nettopp hadde sett to sauer som stod oppå einannan. Alle tre lurde på om me hadde sett det me trudde me hadde sett, men sidan alle hadde sett det same, måtte me rett og slett ha sett det me alle trudde me såg. Denne klatraren på biletet fekk meg til å tenkja at det er då klart at sauer kan stå på ryggen til einannan.
Når det gjeld akkurat dette fotoet, så får det meg til å tenkja at nokon er villige til å strekkja seg ekstra langt. Det er vel kanskje å gå litt langt å tenkja det inn i ein agnus dei tankegang med Guds lam, men eg må innrømma at i hovudet mitt er det ei merkeleg kopling mellom fotografiet og det diktet eg har tenkt å skriva inn under denne teksten. I hovudet mitt er det mange rare koplingar, men dikt og bilete toler dagens lys kvar for seg og… Siste ordet i dag går til den dåverande tjueåringen Henning Kramer Dahl.
Credo
Jeg tror på de skitne blomster
som trassig bryter seg vei
gjennom storbybetongen
år etter år
Og som føtter på flukt fra seg selv
vettløst trår i stykker.
*
Jeg tror på de bleke hender
som ikke knytter seg mot natten
og som våpenløse
strekker seg frem
for å stryke morderne over håret.
Henning Kramer Dahl
Ute bles det noko som liknar på ein skikkeleg hausstorm og tastaturkatten slikkar potane sine. I morgon skal eg ha forfattardag har eg tenkt.
Heidi
Kvar einaste dag er eg omgitt av ansikt. Ansikt som fortel meg historiar, ansikt som seier noko til meg. Ansikt eg har problem med å gløyma og ansikt som får noko eg ikkje heilt kan forklara til å skje inni meg. I vår kultur er me oppdregne til å ikkje stirra på andre fordi det er påtrengjande og uhøfleg. I andre land har eg opplevd at folk kan stirra interressert og uhemma utan å ha dei same sperrene. Vårt eige ansikt kjenner me stort sett frå spegelen, og frå fotografi som me ofte eigentleg ikkje synest liknar på den me trur me er. Ei velkjend gåte frå lesebøker og Donaldblad er :»Kva er det du eig, men som andre brukar kvar dag?» Svaret på gåta er «Namnet ditt». Svaret kunne nesten ha vore «ansiktet ditt.» Det er rart å tenkja på at dei eg lever nærast på kjenner ansiktet mitt mykje betre enn eg gjer sjølv. Døtrene mine har kommentert det begge to når dei ser meg sjå meg sjølv i spegelen. «Du trur det er slik du ser ut, mor, men det er det ikkje. Du har bare det uttrykket kvar gong du speglar deg.»
Eg er glad i ansikt. Eg likar å sjå på portrett. Eg treng ikkje kjenna dei personane som eig ansiktet for å bli betatt av det. Ofte kan eg tenkja at eit fotografi av eit ansikt er heilt nydeleg, men samtidig skjøna at dei som eig ansiktet truleg ikkje ville likt biletet. Me vil gjerne at ansiktet vårt skal sjå rynkefritt ungt og harmonisk ut. Det er kanskje ikkje slik det virkar. Det me har opplevd står på ein eller annan måte skrive i ansiktet vårt. Odd Børresen skreiv det så nydeleg i eit kjærleiksdikt til ho som var kona hans, om veiene i ansiktet hennar og at han gleda seg til å sjå korleis ho kom til å sjå ut når endå meir liv ein gong skulle stå skrive der. Då bestemor døydde hadde eg ei sterk oppleving av at døden tok vekk skrifta i ansiktet hennar. Så lenge me er i live skal me bera med oss ansiktstrekka våre. Viktigare enn botox og silikon er det vel at det bur nokon i blikket vårt og at det i beste fall måtte vera ei viss utstråling av varme frå ansikta våre.
I dikthylla mi har eg tre lyrikksamlingar av ein forfattar som heiter Henning Kramer Dahl. Han er eitt år yngre enn meg, og den første diktsamlinga hans, Barfrost, som eg sit med i hendene akkurat nå, kom ut på Gyldendals forlag i 1983. Desse dikta er altså skrive av ein person som sansynlegvis ikkje var meir enn 20 år då han skreiv dei. Eg er imponert. Mitt eksemplar av boka er eit utgått eksemplar frå TIme bibliotek. Det er då ein litt hyggeleg tanke at bøker som ingen vil låna kan få eit nytt liv hos meg. Mange av desse bøkene hadde fortent ei betre skjebne, men det er bare slik at diktsamlingar sjeldan blir utlånt…
Eg har vald meg ut eit dikt om ansikt, denne teksten vart ugangspunkt for skriveriene mine i dag.
Ansiktene
Ansiktene
disse selsomme flekker
som bare eksisterer på passfotografier
smiler gråter synger dørfra avisenes grå rasterbur
og åpner munnene som for å si noe
bak skjermer av refleksbehandlet glass
ansikter
disse øyne disse lepper denne hud
idet du hurtig passerer vinduet
ansikter
du har sett dem i tuseneruthulte og grå
der de uskyldige glir forbi
utenfor skallet ditt
seilende rundt og rundt
i sine egne skall
ansikter
alle ser de like ut gjennom tårer
ansikter
du har aldri sett et eneste
alle sammen har de ansikter
hun som danser
på slak line over fuglebadet
har et ansikt
den gamle mannen med skjelvende hender
bakerst i kaféen
har et ansikt
den som spytter på deg
har et ansikt
Skjønt du ser bare spyttklysen
de redde har ansikter
de tapre og alle stakkarene har et
de heslige og de forrådte
de som spør og de som svarer
og de som bare går
har et ansikt
ansiktene
du pustet imot og glemte.
Henning Kramer Dahl
Eg har fått haustferie etter sju intense og flotte veker med oppstart i første klasse. Eg har ikkje fått heilt tid til å kjenna korleis det kjennest endå, men eg trur det blir bra.
Heidi
Då eg var tenåring, og i dei første åra etterpå, tenkte eg ofte på fine ting eg håpa skulle henda i livet mitt. Ville eg møta nokon eg verkeleg torde å lova å elska for resten av livet? Ville eg få barn? Helst ville eg ha veldig mange. VIlle eg få ein jobb eg kunne trivast godt med? Ville eg nokon gong få oppleva å skriva ei bok eller å få stå på ein teaterscene? Ville eg finna min plass i vaksenlivet der eg kunne kjenna at eg høyrde heime. Slike spørsmål stiller ein seg vel til ei viss grad gjennom heile livet, men kanskje særleg medan ein framleis går og håpar på at alle gode ting skal henda. Så opplever ein kanskje at i periodar blir ein så grundig funnen av livet at ein nesten ikkje klarer å sortera dei ulike laga. Eg trur mange av oss i faser av livet stiller spørsmålet «Kor skal eg gå hen med meg sjølv?» Svara me finn kan vera veldig ulike og nye svar kan opna seg etterkvart. Eg synest Leonard Cohen uttrykkjer mykje av dette på veldig få linjer når han skriv fylgjande:
MARITA
MARITA
PLEASE FIND ME
I AM ALMOST 30
Leonard Cohen
Leonard Cohen er dagens funn i bokhylla. Ikkje alle låter har tekstar som toler dagens lys. Leonard Cohen sine har det. Ikkje alle veit at han og skriv dikt, Eg tek med eit til av dei.
Gift
You tell me that silence
is nearer to peace than poems
but if for my gift
I brought you silence
(for I know silence)
you would say
This is not silence
this is another poem
and you would hand it back to me.
Leonard Cohen
Er heimom så vidt etter første del av arbeidsdagen. Nå skal eg tilbake til kulturskulen og kveldsjobba litt. I kveld startar me opp det store tiandklasseprosjektet kulturskulen har kvart år før påske. I dag startar me heilt på null saman med elevane med ei stor idémyldring. Framleis er ingeting bestemt og framleis kan alt skje. Dette blir spennande. Måtte livet finna oss alle-
Heidi
Sang
Derfor holder jeg av deg
for stillheten mellom oss
for dine henders milde kjærtegn
og dine øynes stumme angst
Derfor holder jeg av deg
fordi du lot meg føle
at jeg holdt en fugl
varmt skjelvende i mine hender
Erling Christie
(Dei aller siste bringebæra i Sandtangen i går.)
Lengst inne
Lengst inne
der vår kjærlighet er ensom
uten ord og ords bedrag
Lengst inne
der vår svakhet føder svakhets
grenseløse styrke
Er vi alltid sammen
uten krav og løfters nederlag
Lengst inne
Er vi alltid sammen
vergeløst
og tryggere enn alt.
Erling Christie
Erling Christie sin antologi «… og undring rører vår uro» ville bare ikkje inn i hylla før eg hadde delt desse to kjærleiksdikta. Dei må jo vera kanskje det finaste han har skrive, så eg hadde ikkje hjarte til å seia nei…
Heidi
I dag var me på hausttakkefest i kyrkja. Det var fint pynta med frukt og grønsakar frå lokale gartneri, tre barn vart døypte, eit storband med mange barn og organisten på trøorgel framme i koret framførte ein lokal variant av «What does the fox say?»
Gudstenesta blei avslutta med at oorganisten spelte på det same orgelet med gassmaske a la Kaizers Orchestra. Me er jo litt stolte av at dei kjem her i frå, så det må markerast litt i kyrkja og…
Etterpå var det misjonstivoli med hoppeslott, kasting av svamp, klatring på bruskassar, grilling av pølser, steiking av lappar og diverse anna. Litt seinare på dagen skulle det vera pilgrimsvandring langs strendene, men i dag tok eg og fotografen min ei alternativ vandring på Undheim, opp mot vindmøllene med kamera. Det var så fint septemberlys og så mange fine motiv, så me måtte plukka oss litt fine bilete til å ha på krukker på dataen akkurat som andre plukker bær for å koka syltetøy. Problemet mitt er å begrensa seg, nå vil eg helst leggja ut masse bilete med det same, men eg får kanskje begrensa meg litt…
Eit litt eksotisk bilete er desse lamaane. Me finn dei faktisk beitande på Undheim, ein av bøndene har lamaar saman med sauene. På veg heim kjørde me gjennom Undheim sentrum og kom forbi smia til Eli, som me kjenner frå turen til Makedonia for nokre år sidan. Ho har kjøpt den gamle smiegarden og lagt mykje arbeid ned i både smia og hagen utanfor. Det blir brukt som selskapslokale og lokale til små arrangement. Denne blide handlekraftige dama inviterte til kaffi i smia då me stoppa og sa hei. Det var kjempekoseleg.
Vel heime hadde me først ein planlagd middag og så felles kveldsmat for familien med nysteikte runstykke sidan Oddvar fyller 25 år i morgon. Eg hadde gløymt å opplysa Odd Christian om tidspunkt, så han bomma på det og kom ikkje før dei andre hadde gått, men nå er han her og skal få seg kveldsmat han og.
Lyrikaren i dag heiter som sagt Erling Christie. Han gav ut fleire kritikarroste diktsamlingar før han datt og skada hovudet sitt alvorleg då han var bare eit par og tretti år gammal Før i dag har me møtt den einsame ulven Roger, her kjem det eit nytt dikt før me forlet han. Det passar i dag.
Septemberklarhet
September tenner sin klarhet
Nu gløder livet
i høstens dypnende rum
sakte synker
bergene inn i jordens drøm
Og utydet går vi
inn i det varme mørket
som gjemmer vår stillhet.
Erling Christie
Nå skal eg ta meg av gjesten som kom forseint. Heldigvis er det nokre rundstykker att.
Heidi
Aktørar: Knut, Per, Anne Mette og Heidi- elevar . Øyvind Andersson lektor i norsk. Stad: Grupperom på skulen. Aktivitet: Gruppearbeid i norsk.
Elevane sit aleine på eit grupperom. Dei har med seg skriveblokker og pennal. I tillegg har dei kvar sitt ark med eit dikt dei har fått i oppgåve å jobba med. På arket står det fylgjande dikt:
Ensom ulv
Roger, den ensomme ulv
jager i neonlys-
fryktet fra Torvet til Grand.
Saklig tygger han ut sin forakt
snerrer mot alle smilende par
og nedkaller innett
forbannelsen over verden
Mens han med øynene iskoldt myrder
samtlige bløtdyr i frakk
kaster seg trenet på linje fem
og suser i natten avsindig
hjem til divanen på Sinsen
Hvor Marilyn lenge har ventet
med sultne lepper og krevende barm.
Erling Christie
***
Knut: Ja ha…
Anne Mette: Ein av oss må skriva.
Heidi: Æg kan skriva.
Knut: Heidi skrive.
Me ser for oss Roger den ensomme ulv som går med eit hardt image rundt i byen og ser stygt på folk. Han har sikkert stram dongeribukse og skinnjakke. Så langt er alle einige.
Per: E han norske?
Heidi: Ken?
Per: Forfattaren? E det «Ørling Christie» elle «Ærling Christie»? Hette fyren Råger helle Rodjer?
Me tenker oss om. Namnet høyrest jo veldig engelsk ut. Kanskje er han i slekt mef Agatha Christie.
Anne Mette: Men an går jo rondt i Oslo, då. Det va ett herligt bilde de me «Bløtdyr i frakk». Eg ser det for meg.
Heidi: Di kan jo ha øvesett i frå engelsk å bara fonne navn på norsk.
Anne Mette: Eg tror an e norske.
Heidi: Det passe jo atte an hette Rååågerrr, dæ æ et veldigt hardt navn. Og Marilyn, dæ høyrest jo mjukt å romantisk ud. Hu æ sikkert veldigt forelska og så sede u heima å venta mens han æ ude i byen.
Per: Eg tror de e porno. Eg trur´kje u finst-
Knut: Ke meine du nå?
Per: Marilyn. Dokke hørre vel atte det e et pornonavn. Det e ingen så hette det. An ska sikkert hjem å lesa pornoblader og se film.
Heidi: Hæ?
Anne Mette og Knut: Hæ?
Heidi: Æg trur dæ æ kjærasten ans.
Per: Dette e ikkje eit kjærlighedsdikt. Det e ett dikt om begjær. Ser dokke ikkje det.
Heidi: Nei.
Knut teiknar i skriveboka si, ein sint liten mann med løfta armar. Han teiknar to snakkebobler. I den eine står det «Begjær» i den andre står det «Porno». Han viser teikninga til Heidi som knisar.
Per: Skjerp dokke å ikkje ver så barnslige.
Etter litt meir diskusjon kjem lektor Andersson, med eit småironisk, men vennleg smil mellom barten og fippskjegget. (Det som er omtrent som han på dei gamle malingsboksane til Bjerke.)
Andersson: Koss går det med dokker då?
Knut: Bare bra.
Heidi: Me lurde på om forfattaren va norske.
Andersson: De e an.
Heidi: Me tenkte på namna. At Råågerr æ ett veldig haardt navn å Marilyn ett mjukt, og atte dei ska understrega personligheden deiras.
Lektoren slår over på mjukt bokmål og seier med pusekattstemme og rulle r:
Andersson: Roger? og Marilyn? (det siste namnet uttalt hardt på tysk med tilnærma militært tonefall.
Heidi: Jamen navnå ska jo ikkje seist sånn?
Andersson smiler ertande.
Per: Er tror det e snakk om porno. Damå finst ikkje.
Me ser litt oppgitte på han. Andersson smiler endå breiare.
Knut: Ka tror du då, Andersson?
Andersson: Se ka det står. Hu vente med sultne lepper og krevande barm. Kanskje mannen har ei dama så kreve for mye av an. Atte an streife rondt i byen for å slippa å komma hjem te ei så vil spisa an levande. Då e an kanskje ikkje så tøffe. Men bare fortsett dokker, dette va
interessant.
Han går.
Knut: Va ikkje det vel søkt?
Heidi: Æg likte vår tolkning bære.
Per: Eg tror det e porno.
Anne Mette ser ut som ho kanskje trur at læraren kunne ha hatt eit poeng, men ser litt oppgitt ut.
***
Og sidan har Roger streifa rundt i meir enn tretti år utan at eg har tenkt på han. Ikkje før han dukka opp i den neste diktboka mi, som altså er skriven av Erling Christie. Til mi forbausing oppdaga eg at gruppearbeidet med tolkinga av dette diktet faktisk låg spikra i minnet. Samtalen var omtrent som over, sjølv om eg har måtta ta ein Knausgård og flikka litt på dei få detaljane eg var usikker på.
Eg lurer på korfor ein plutseleg hugsar slikt så tydeleg så lenge etter, og om nokon av dei andre hugsar noko som helst av det. Me fekk vel aldri heilt avklart korleis det var med Roger sin mentale tilstand og kven som venta på han, men eg må innrømma at Per O faktisk hadde eit poeng sjølv om eg ikkje såg det då. Og at det læraren sa ikkje var heilt borti natta heller. Eg må ha hatt god tru på meg sjølv, for eg var heilag overbevist om at eg hadde rett…
Og til mitt forsvar kan det kanskje seiast at eg heilt sikkert var den einaste av oss som kunne hatt lyst til å sitja på grupperomet resten av dagen for å tolka fleire dikt.
Heidi
Det er ikke mulig
Det er ikke mulig
å være rask nok. For
neste sekund
er Nå
allerede fortid.
Hans Børli
*
Heilt frå eg var lita, har den tanken ofte slått meg at «akkurat nå kjem aldri igjen». På onsdag sa Arne akkurat det same utan at eg hadde sagt det først, så det er vel kanskje ein allmennmenneskeleg tanke det og, akkurat som alle dei andre rare tinga eg trur eg er aleine om å gå rundt å tenkja på. Eg hugsa at eg som barn prøvde å halda fast sekund og minutt. Eg kunne bestemma meg for at nå vil eg hugsa for resten av mitt liv at eg akkurat nå spring ned Solåsbakken med gul bukse, flagrande hår og tresko på føtene.Eg innsåg nok allereie då at det var nokså begrensa kor mange sekund ein kunne rekna med å hugsa om førti år.
Ein aldrande Hans Børli seier det same i diktet øverst på sida. Eg har vakna til ein strålande vakker morgon. Det er vindstillende, og utanfor vinduet mitt har eg eit gulnande bjørketre. Medan eg sit her og skriv, slepper dei gule bjørkeblada taket eit og eit, og svever som store flate regndropar forbi ruta mi, kvar gong det er ein antydning til vindpust. Frå her eg sit, ser eg sitrande gule blad, som framleis held fast i kvisten og lurer på om dei skal sleppa taket eller ikkje. Septembersola er som ein lyskastar inn i stova, med alt det måtte innebera, men sidan skrivedagen min vart veldig amputert i går, så aktar eg å skriva litt før eg gjer «meir fornuftige ting».
Først av alt ville eg ta farvel med Hans Børli, slik at vandringa gjennom bokhylla kan halda fram. Nå har eg brukt nesten to månadar på å gjera meg ferdig med bokstavane A og B i diktbokhylla mi, så de skjønar de har mykje godt i vente. Av og til lurer eg på om dette sterke diktfokuset kan bli for sært for dei som les her, men eg skriv jo mykje anna og, så for dei som ikkje har heilt same lideskapen for lyrikk som meg, så er det fullt mogleg å hoppa over dikta… Meir dikt til folket, seier eg nå likevel, men tek gjerne i mot synspunkt.
Eg hadde gløymt kor sterkt berørt eg blir av Hans Børli sine dikt. Eg les alltid fort gjennom ei diktsamling og legg inn gule lappar på dei dikta eg har lyst til å ha med her. I boka «Hans Børlis beste dikt», låg det sikkert førti slike lappar etter gjennomlesinga, så det de får presentert her er etter ei streng luking av lappar. Eg må jo vidare i prosjektet mitt. Dersom nokon lurer på kva dei går glipp av, så finst heilt sikkert alt han har skrive på det næraste biblioteket.
Blåknapp og tiriltunge
Jeg sleit ut et leksikon
i strevet med å tyde
alle fine og fremmede ord jeg kom over
i bøkenes vidløftige verden. Men
de ordene jeg virkelig behøvde
for å få menneskehjertene i tale,
fant jeg aldri i leksika
eller ordbøker. Nei,
de grodde fritt
som villblommer
langs turstien min.
Ingen orkideer,
men løvetann og sulublom,
blåknapp og
tiriltunge.
Hans Børli
Ei natt for nokre år sidan drøymde eg at eg såg meg i spegelen og at eg var blitt gammal. Ansiktet mitt var meir rynkete enn ei sviske, og håret tynt og kvitt og fjonete. Det er ikkje så vanskeleg å tolka som draum betrakta, men det berusande var å vakna og koma ut av denne draumeskodda der ein ikkje kan skilja om det er verkeleg eller om det bare var ein draum. Eg vart fyld av ei intens glede over ikkje å vera heilt der endå, at framleis er det i beste fall langt fram, og framleis er eg med litt velvilje nesten ung. Barack Obama og eg er like gamle, og han blir framleis sett på som ein ung president. Eg er ikkje oppteken av evig ungdom i betydning evig ung og evig pen, ikkje meir enn dei fleste i alle fall, men eg likar tanken på at eg framleis kan koma til å ha nesten halve livet framfor meg…
Eg har skrive her før om reisa gjennom alderdom mot døden har eg på ein måte meir eller mindre fått oppleva med fire personar det siste året, og på meg har det gjort inntrykk. Sidan Hans Børli har skrive mykje om dette, eigentleg heilt frå han var ung, men spesielt mykje mot sin eigen alderdom, så klarer eg ikkje la vera å la han sleppa til med noko av dette før me tek farvel med han. Etterpå lover eg å skifta spor.
Å bli gammel
Det er grått å bli gmmel
ubotelig og ensomt
som reveskabb.
Og det verste er at
du aldri klarer å slite over
den langtøyde navlestrengen
som binder deg til dine unge år.
Plutselig kan du gripe deg i
å springe barføtt i graset
og hoppe i kåte sprett
over barndommens muntre vårbekker
skjønt du i virkeligheten sitter på en stein
og støtter haken til krokstaven
og kjenner slitasjegikta rive i
gamle stabburtunge bein.
Hans Børli
*
I høyde med solfallet
Jeg har alltid ferdes i låglandet. Og der
lever du alltid
i høyde med solfallet.
Hans Børli
*
Menneske
Hendene mine var alltid
tomme. Og samtidig
fulle av Alt.
Holder jeg høgra ut i vinden
ser jeg planeten Jorden lande midt i den ru handglata
varsomt ,
skinnende som ei marihøne
med summende sølvvinger.
Hans Børli
Til sist eit dikt som likeeins som det første likegodt kunne ha vore ei helsing frå meg som frå Hans.
Diktet jeg alltid drømte om
Når diktet jeg alltid drømte om
streifer sinnet mitt,
da fyker ordene unna,
lik tørrlauv på rimgrå mark
når en storfugl letter i skogen
med tunge vingeslag.
Hans Børli
Nå skal eg bruka nokre timar på å prøva å fanga mine eigne dikt, men først strekkjer eg ut armane på den måten de veit og ropar: Mooooorna, Hans! Men legg merke til den varme undertonen i stemmen min. Han kjem nok tilbake hit.
Heidi
I dag har eg vore flink jente og gjort mi borgarplikt mot meg sjølv og helsevesenet. Eg stod opp like tidleg som eg pleier, og reiste med tog inn til Stavanger for å bli mammografiscanna. Det høyrest jo eplekjekt og daglegdags ut å uttrykkja det slik, men sanninga er langt meir nevrotisk. Då eg vart kalla inn i vår, passa datoen veldig dårleg. Den kjekke dama på sentralen prøvde så godt ho kunne å finna ein ny dato, men det var ikkje så lett, for det var så travelt både på jobb og heime. Me vart samde om at eg sjølv skulle ringja og be om ny time… Tanken har streifa meg i månadsvis, og for to veker sidan samla eg motet og ringde inn. Eg bad om å få time ein fredag, og det fekk eg, heldigvis var det fjorten dagar fram i tid, så eg fekk litt tid til å psyka meg opp… Problemet er ikkje sjølve undersøkjinga, men det faktumet at ein eit par veker seinare kan få eit brev som snur statusen din frå heilt frisk til veldig alvorleg sjuk. Fantasien min er det ikkje noko i veien med, og eg er ikkje dummare enn at eg skjønar at ein dag kan det vera min tur til å få ein diagnose som alle er redd for å få. Mammografiscanning har blitt kritisert med grunnar eg godt kan forstå; Det skapar engstelse å vita at dei kan finna noko, ein kan få falsk alarm om at noko er gale, og bli forferdeleg redd. Ein kan oppleva falsk tryggleik fordi dei ikkje finn ting dei burde ha funne. Alt dette er eg veldig med på. Samtidig innser eg at det er for dumt å finna ut at ein har ein kreftsjukdom som er oppdaga for seint fordi ein lot vera å møta når ein vart innkalt.
Men kjekt er det ikkje for nevrotikarar som meg. Eigentleg påstår eg at eg ikkje er nevrotikar, men eg må nok innrømma at på eit par felt i livet har eg tendensane, eller kanskje me er mange som opplever det slik. Etter dei obligatoriske livmorhalsprøvane blir eg skjelven på hendene bare eg opnar postkassen i vekene etterpå, sjølv om dei aldri har funne noko gale, og det heller ikkje har vore nokon grunn til å tru at dei skulle finna noko. Nå er eg altså i mammogrfialderen. For to år sidan var eg forresten innom ein privatklinikk og fekk utført same undersøkjinga fordi eg følte meg litt engsteleg, så heilt ute av stand til å ta ansvar har eg ikkje vore, men du all verda kor skummelt det var…
På toget til byen, såg eg ein fisk hoppa høgt over vannflata i Frøylandsvatnet, og håpa det kanskje var eit teikn på å vera frisk. «Skjerp deg, Heidi», seier rasjonalisten som trass alt bur ein plass inne i meg til slike tankar. At siste stasjonen før byen heiter Paradis, kan knapt nok tolkast som eit teikn på noko som helst, sidan stasjonen nå eingong har det namnet uansett korleis ein snur og vender på det. Eg hadde vore litt redd for å ikkje finna fram, men det gjorde eg, og eg vart teken mildt og snilt i mot då eg kom. På venteromet sat to damer som heilt tydeleg kom frå eit anna land, som var ute i same ærendet som meg. Kanskje det er løysinga, tenkte eg. Få samkjørt desse timane med ei venninne eller ei syster, det kunne kanskje gjera det heile litt hyggelegare. I det eg gjekk inn døra til bygningen tenkte eg det eg alltid tenkjer når eg går om bord på eit fly: «Eg kan jo bare snu og gå…» Men til nå har eg aldri gjort det.
Dei tre damene eg møtte var snille, vennlege og varme. Det er fint på ein slik plass. Eg klarer ikkje å la vera å sjå humoren i sjølve undersøkjinga, som utan å gå i detalj inneber ein del strekkjing, draing og dytting. Deler av kroppen blir plutseleg eit undersøkjingsobjekt som uheldigvis heng fast i resten av meg, og deler av det som foregår får meg til å tenkja på brødbaking… Så var det over og eg var fri til å gå ut og vera antatt frisk inntil det motsette er bevist. Eg vart informert om at eg ville få skriftleg svar innan tre veker, og viss eg vart kalla inn att, var det veldig ofte bare fordi dei ville undersøkja noko litt nærmare, som veldig ofte viste seg å vera heilt i orden…
At det første eg såg då eg kom ut av bygningen, var ei lita kvit fjør, kan jo tolkast på meir enn ein måte, og eg registrerte at eg ikkje likte at eg møtte ei dame med ei slik rosa «Til- kamp- mot- brystkreft -sløyfe». «Skjerp deg,» sa eg veldig oppmuntrande til meg sjølv. «Nå er du heilt latterleg. Det måtte eg vera einig med meg sjølv i. Eg spaserte litt i bygatene for å venta på at butikkane skulle opna klokka ti. Sola skein frå lyseblå septemberhimmel, og det var ein nydeleg haustmorgon.
Då dei opna på Fretex, gjekk eg inn for å sjekka bokhyllene der for diktbøker. Det einaste eg fann var tre eksemplar av ein antologi som heitte sånn ca: «Når livet går mot slutten.» Eg bestemte meg for å ikkje kjøpa den, slike dikt finn eg jo overalt i den hylla eg har frå før. I staden gjekk eg på Design Forum, eller kva det heiter nå. Der møtte eg ei smilande ekspeditrise som etter ei stund spurte meg: «Men er det ikkje Heidi..? » og det var det jo. Ho skunda seg å fortsetja med å seia: «Ja, du kjenner jo ikkje meg, men eg veit godt kven du er…» Det er alltid ei merkeleg kjensle når folk seier slik, og me fekk ein veldig koseleg prat. Det ende med at eg kjøpte eit par forferdeleg dyre vintersko, som var på halv pris, men var dyre likevel. Eg fann ikkje ut av skonummeret, men fann ut at dei passa sjølv om dei var romslege… Etter å ha kome heim ser eg at det er eit mykje større nummer enn eg vanlegvis brukar. Men fine er dei. Eg får prøva ein gong til og sjå om eg skal byta dei eller behalda dei. Det er typisk for sko, at mitt nummer 38-39 aldri ligg i tilbudskassane fordi det er så vanleg. Det er forsåvidt fint å vera gjennomsnittleg stor av og til. Eit par gummistøvlar med kraftig sole kjøpte eg og. Det kan koma vel med når ein skal springa etter seksåringane i sleipt terreng og over glatte fjellknausar at ein er sikra nokonlunde bakkekontakt.
Eg bestemte meg for at sidan eg hadde vore så flink og ansvarleg i dag, så fekk lunsjen min bli ein softis. Eg sette meg på ein benk på Sølvberget i sola og såg på folkelivet i gatene medan eg åt. Eg hadde observert ei tiggande Romkvinne i ei sidegate, og bestemte meg for å tømma lommeboka for myntar eg kunne leggja i koppen hennar. Då eg kom bort, var det ei eldre romkvinne der og, og då den yngste hadde takka fint for ca tretti kroner, tok den eldste opp ein pappbit der det stod: «I´m hungry», eg prøvde å fortelja at eg hadde gitt pengane mine til ho andre, men fekk litt vondt av meg. Den eldste dama kunne ha vore mor mi i alder, tenk om ho hadde blitt nøydt til å tigga på gata. Det kunne jo faktisk vera at ho var svolten… Ho må ha sett på ansiktet mitt kva eg tenkte, for ho sette i gang: «You so beautiful, so very very beautiful, Jesus, Jesus Christus,» ho korsa seg. Viste det på utsida av meg at det appellerte å snakka om Jesus? I så fall var det jo i grunnen fint…» Eg tok opp lommeboka og gav ho ein femtilapp. Frå seminaret i sommar hugsa eg at femti kroner var omtrent det dei gjennomsnittlig fekk på ein heil dag. Ho auste velsigningar over meg, så tok ho den høgre handa mi og kyste ho hardt. Ho haldt seg på det eine brystet og sa enten noko om at ho hadde så vondt eller at ho var så glad. Eg la handa mi på skuldera hennar og sa «Gud velsigne deg og.» Eg veit at det er veldig mange tankar om korleis ein skal forhalda seg til tiggarar, men eg klarer ikkje la vera å tenkja: «Tenk om det er sant at dei er svoltne og sjuke, og så går eg bare forbi med eit kaldt og lukka hjarte.» Seinare møtte eg att same dama. Eg lurte på om ho kom til å tigga om meir, men det gjorde ho ikkje, i det ho passerte meg, sende ho eit skikkeleg slengkyss og smilte stort.
På toget høyrde et eit lite klikk eg er glad eg undersøkte nærare. Det var bankkortet mitt som hadde falt på golvet… Det kunne vore veldig fort gjort å gløyma det der. Då eg kom av toget heime, møtte eg mi gode venninne Astrid. Ho vart med meg opp til kyrkja og fekk rydda unna det eg hadde gløymt att etter bønevandringa, så nå treng eg i allefall ikkje tenkja meir pådet. På butikken på veg heim møtte eg så mange koselege folk, fleire av dei tidlegare elevar av meg. Eg kjende meg godt ivareteken av livet og den fine dagen. Eg handla inn til lapskaus som nok er ferdig nå. Eg håpar i alle fall ikkje han er svidd, for her sit eg nå og skriv. På torget i Stavanger kjøpte eg blåbær og solmogne plommer. Lenge leve livet… Nå må eg bare hugsa å avlysa den tannlegetimen som ikkje passar…
Heidi
sporisand 