Ein dag under Korsveifestivalen gjekk eg som vanleg til tunet vårt for å eta lunsj. Der stod Torun og fortalde at i dag inviterte ho oss på picnic. Astrid var varsla, Lars var på møte, og Leif skulle tilkallast til sms. Astrid og Torun var einige om at nå måtte me finna oss ein fin plass i skuggen.
«I SKUGGEN??? » spurde eg sjokkert. Eg som kom frå vestsida av fjella, hadde sett så lite av sola at det kjendest natusrtridig å skugga unna. Men begge venninnene mine var heilag overbeviste om at nettopp skuggen var det einaste fornuftige, så då måtte eg gje meg. Det neste kriteriet var at det burde vera ein sval plass. Torun hadde snakka med ei som sa at det var nokre fine plassar langs elvebredden, eller kanskje det var rettare å seia «bekkebredden», for elva langs Dyrskuplassen var det mest ikkje vatn i. Me fann ut at for å finna den aller beste plassen, så var det lurt å vassa over til den andre sida. Med så lite vatn som det var i elva, så var det heilt greitt, sjølv om nokre av steinane var nokså sleipe å gå på. Eg måtte innrømma at livet på skuggesida med beina dyppa i kjøleg vatn, var ganske paradisisk. Torun diska opp med ost og knekkebrød, med vaniljeyoghurt, moreller, jordbær, varmt vatn på termos og pulverkaffi. Kjærasten min kom etterkvart med ferske bollar og ein dunk med drikkevatn. Eiit fargerikt badehandkle vart picnicduk. Biletet gjer ikkje full rettferd til situasjonen. Det heile var endå meir idyllisk enn det ser ut til å vera.
Åsa Molin, som var ein av hovudtalarane på festivalen, refererte forteljinga om Babettes gjestebud av Karen Blixen. Om korleis dette kjærleiksmåltide,t laga av ei tenestejente som eigentleg var kokke på ein restaurant i Paris, forløyste eit miljø som ytre sett var heilt ulasteleg, men som mangla nestekjærleik og mellommenneskeleg varme. Tenestejenta brukte alle pengane ho overraskande hadde vunne på dette, og dermed vekk å returnera til sitt gamle liv i Paris.
Og, ja, eg er svak for gode måltid saman med andre menneske. Litt meir glad i det enn kva godt er på mange måtar, så nå i kveld nøyer eg meg med fotografisk mat i staden for å eta kveldsmat, og nei, ein blir ikkje mett av det, men bileta er då ganske fine.
Denne lunsjen baud Eva Mari på før me skulle køyra over fjellet på tysdag. Som tilbehøyr fekk me varme kvitlauksbaguettar og müslibollar. Kjempegodt.
Utpå ettermiddagen same dagen, ankom me Vest-Telemark folkemuseum, der dei hadde ein restaurant med tradisjonell norsk mat. Me kom der tre minutt før stengetid, og det var eigentleg slutt på servering av varm mat, men sidan dei framleis hadde ei gryte med det dei lokalt kallar varm rjomegraut, så fekk me lov til å kjøpa det. Det var akkurat det me hadde lyst på, så me var glade, svoltne og takknemlege. Flatbrødet var ein slags heimebakt variant, bakt på veldig grovt mjøl, og safta smakte rips.
Som de forstår så er det ikkje synd på meg, sjølv om kveldsmaten min for anlendninga er ein kopp varm buljong… Og kanskje eg lagar meg noko veldig godt i morgon, som kanskje liknar på dette…
Og sidan eg har slått an tonen, trur eg rett og slett at eg let gjestelyrikar vera gjestelyrikar akkurat i kveld, og heller avsluttar med eit av mine eigne dikt:
Tre ting eg alltid fryktar
badevekta,
likesæla
og min eigen skugge over jorda.
🙂 Heidi
Som dei fleste som les det eg skriv har fått tak på, så er Korveifestivalane i Seljord ein stad der eg verkeleg kan sjå og kjenna himmel møta jord.
Det er eit fargerikt, kreativt, modig og spirituelt fellesskap som tek gjer plass til heile menneskelivet, og samtidig hjelper oss til å løfta fokuset vekk frå vår eigen navle og nasetipp. Dei fire vegvisarane: «Bygge fellesskap, leve enklere, søke Jesus Kristus og fremme rettferdighet», er lette å kviskra ja og amen til. Verre kan det vera når me skal ut og leva kvar i vårt, å hugsa at desse retningsvisarane skal minna oss på kva som eigentleg er det livet me ynskjer å strekkja oss etter å leva.
I år hadde me til og med solskin og fint ver, og for eigen del så gjer det sjølvsagt heile opplevinga eit løft dette at her møter eg både gode vener som bur langt borte slik at eg ser dei alt for sjeldan, og det at eg møter menneske frå heile mitt vaksne liv og ungdomsliv som eg nesten bare møter der. Eg opplever ofte at orda ikkje heilt strekk til når eg skal prøva å forklara nokon kva korsveibevegelsen eigentleg er. Fotografen Lars Verket har lagt ut fantastiske bilete på Korsvei si heimeside, som ein får lov til å bruka dersom ein merker dei med : foto: Lars Verket. Dette har eg nå gjort så godt eg bare fekk det til, og eg anbefalar alle å klikka på linken nedanfor. Eg synest det fortel mykje om det eg nettopp har vore med på. Eg ville gjerne vald ein utsnitt av bileta og kommentert dei, men det fekk eg ikkje til. Sjå og nyt. Dersom du lurer på noko du ser, så skal eg svara så godt eg kan.
Heidi
På Korsveifestivalen begynte føremiddagen med at alle var samla til «Alle rundt manesjen», og så gjekk barna ut til ulike barnegrupper, medan dei vart sungne ut av Tore Thomassen som song ei og ei linje medan forsamlinga gjentok siste ordet:
«Jeg går og samler solskinn, solskinn. Jeg nynner fuglesang, fuglesang. Jeg har så lette føtter, føtter. Snart legger de på sprang, på sprang.»
Og det er jo ein fin aktivitet å begynna dagen med. Det er nå me må samla solskin i bøtter og spann og koka det på same måten som saft og syltetøy, slik at me har litt å ta av til vinteren. Då kan det trengast. Dagen har vore varm og fin. Eg og Sunniva tok med oss Oscar og reiste til mor og far der me åt graut og drakk kaffi ute i sola. I kveldinga, når lufta vart sval nok for ein litt kortpusta liten mops, gjekk eg og Leif ein lengre tur med han. Mannen min med kamera med macrolinse og eg med hund. Me hadde nemleg planar om nokre bilete me kunne spara til vinteren saman med solskinet…
Og visst vart dei fine? Det er ein flink mann eg har. På same måten som Oscar kviknar eg til om kveldane, så nå har eg tenkt å ha ei lang skriveøkt. Det er ein velsigna tanke at eg ikkje vil bli vekt av vekkerklokka i morgon tidlig. Akkurat det er nesten det aller finaste med å ha sommarferie spør du meg. Kveldar når ein slepp å tenkja på å telja timar til ein må opp neste morgon, det er for meg forbunde med stor fridom og stille glede…
Rosene er på sitt finaste akkurat nå.
Og vannliljene på Tjødnå er minst like fine.
I dag heiter huspoeten min Jan Askelund, og han har faktisk jobba her på Bryne i ei årrekkje. Boka eg skal sitera frå heiter «Klovnens sjeldne yrke». Dei som kjenner meg veit at eg er glad i klovnar og narrar. Det hender eg kjenner meg som ein av dei. Eg seier som Bjørn EIdsvåg:
» Eg lure på om det e klovnar me e
te allmenn lått og løye,
men får me sjå små miraklar som kan skje,
så får det´kje ver så nøye.»
*
Og så nokre fine ord frå Jan Askelund:
Dette er henta frå munnen til Henriette fem år, og er heilt vidunderleg:
Viss du drøymer
om nokon vi kjenner,
så hels frå meg.
(Henriette Askelund 5 år)
Heidi
Eit par dagar før me reiste på Korsveifestival, las eg eit intervju i Vårt Land som gjorde sterkt inntrykk på meg. Ho som var plukka ut til intervjuet «Min tro», var den unge kvinna Simona Vaduva. Simona er 27 år, er av romfolket, og lever av å tigga på gata i Oslo. Sidan den sommaren me var i Macedonia, har romfolket lege meg på hjartet. Det gjorde vondt å sjå korleis dei budde i skikkelege slumområde i byane me var innom, og det gjorde vondt å sjå tiggande ungar som tigga på restaurantane, vart kjeppjaga og dukka opp att etter femten minutt for å tigga meir. Eg gjorde meg tankar om kva sjølvbilete desse ungane må få som veks opp på denne måten. Nå har problemstillinga kome ubehageleg nær, fordi det er tiggarar frå Romfolket i dei fleste norske byar, til og med til vår bittelille by har dei kome. Eg er den første til å innrømma at det kan kjennast ubehageleg. Det er audmjukande å sjå nokon sitja på gata og tigga. Skal ein gje dei pengar? Kjøpa mat til dei? Gå bort for å snakka med dei? Gå rett forbi for å visa at ein ikkje støttar opp om tigging? Eg er ikkje betre enn at eg sjølv synest dette er veldig vanskelege spørsmål, og eg er ikkje så naiv at eg trur det er veldig enkle løysingar på denne problemstillinga.
Det var utruleg sterkt å lesa om Simona og hennar tru. http://www.vl.no/helg/guds-tigger/ Spesielt gjorde det inntrykk på meg å lesa at Simona sat på gata og bad for forbipasserande som såg ut som om dei hadde det vondt på den eine eller andre måten. Det gjorde inntrykk på meg at ho fortel om si tru og om korleis ho opplever at Gud går saman med henne gjennom dagane. Eg kjende at det å få møta ein av tiggarane på denne måten gjorde at dei fekk ansikt og blir endå vanskelegare å ignorera. Eg reiv dei fire sidene med intervju og bilete ut av avisa for å kunna visa det til fleire og lesa det om att seinare.
På korsveifestivalen er det alltid tilbod om å vera med på interessante seminar. Eit av seminara i år heitte «Rom for Rom?» og skulle handla om korleis me forheld oss til og møter alle dei fattige menneska frå Romfolket som plutseleg er her, lys levande med pappkrus og trekkspel på gatehjørna hos oss. Det stod annonsert i omtalen av seminaret at me skulle få møta ei romkvinne ved namn Maria. I staden viste det seg å vera tre unge kvinner pluss ein tolk som representerte dei, ei av desse var Simona, som eg hadde lese om i avisa. I tillegg fekk me møta representantar frå Kirkens bymisjon, som møter dei på ulike måtar, og ein vaktmeister i ei av kyrkjene i Oslo. Denne mannen hadde ligge vaken om nettene i fjor sommar, og tenkt på romfamilien som låg utanfor kyrkja og fraus i kalde våte sommarnetter. Han reiste til Ikea og kjøpte telt til dei, men fekk ikkje fred då heller. Han klarte rett og slett ikkje å la vera å engasjera seg, fordi han ikkje klarte å lukka augene for at det rett og slett var medmenneske som låg og fraus i det næraste nabolaget, og at dei fleire gonger kvar natt vart vekte av folk, gjerne politifolk, som jaga dei vekk. Nå var han tett knytta til ein familie, og døtrene deira fekk bu gratis i ein leiligheit han disponerte nå i sommar. Han sa at det einaste han var blitt fattigare på var fordommar, og det var vel ikkje så farleg…
Damene vart intervjua om korleis det var å tigga på gata i Oslo. Dei fleste meinte at nordmenn behandla dei ganske bra, men at dei og opplevde aggresjon. At folk sparka til pappkruset deira og ropte at dei fekk dra seg heim att. Dei fekk mindre pengar nå enn dei gjorde i begynnelsen, og at femti kroner var omtrent det dei fekk i koppen ein gjennomsnittleg arbeidsdag. Då dei vart spurde kva som var verst, så sa dei alle tre at dei sakna barna sine i Romania veldig, dei vart nå tekne hand om av fedrene og slektningane sine, medan mødrene var tiggarar i Oslo for å kunna forsørga dei og tena til skulepengar. Då dei vart spurde kva ynskjer dei hadde for framtida, sa Simona at hennar draum var at dottera aldri skulle trenga å tigga på gata.
Simona fekk nokre spørsmål i samband med intervjuet i avisa, og ho gjentok at ho bad veldig mykje. Dei som leda møtet spurde om ho kunne tenkja seg å be for alle som var der. Det sa ho at ho ville gjera. Ho vart oppfordra til å be høgt, og prøvde først på engelsk, men då ho vart oppfordra til å bruka sitt eige språk, kom det ei lang, varm og inderleg bøn på eit språk eg ikkje forstod, bortsett frå noko som måtte vera ordet «Jesus». Det kjendest godt å høyra på. Det vart spontant send rundt ein hatt i forsamlinga, tenk at det tilfeldigvis var ein hatt i rommet, for å samla inn pengar til støtte for eit prosjekt Kirkens bymisjon driv, der dei skal prøva å gje yrkesopplæring til romkvinner medan dei er i Norge. Dei uttalte sjølve at ein av dei jobbane som kunne vera aktuelle er som syerskar ved systover og kledesindustri i Romania. Dei vil derfor få opplæring i saum frå kyndige folk i her i landet.
Då møtet var over, gjekk eg fram til Simona for å takka for det fine intervjuet i avisa. Ho var ei nydeleg jente, på alder med eldsteguten min, men allereie mor til ein sjuåring. Ho likna ei gotisk madonna, der ho sat og smilte eit litt sjenert smil medan ho høyrde på kva eg hadde å seia. Så gav ho meg ein lang og varm klem. Eg sa at eg skulle tenkja på henne og hugsa på både henne og dottera når eg bad til Gud. Då reiste ho seg opp og gav meg ein klem til, og utan at eg heilt forstod korfor, begynte tårene mine å renna.
Eg seier ikkje at eg har enkle løysingar på problemstillingane rundt Romfolket, og eg veit ikkje alt om korleis det er lurt å forhalda seg til dei. Det eg seier er at eg har sett ansiktet til minst ei av dei, og kjend att noko i blikket hennar. Eg veit ikkje om eg kjem til å gje pengar eller mat til alle tiggarane eg møter verken i byen min eller i Oslo. Det eg veit er at eg kjem til å våga å møta blikket deira, og kanskje prøva å formidla noko godt. Eg skammar meg over å ha landsmenn som snakkar til dei med kalde stemmar og sparkar pappkrusa deira vekk med harde skotuppar. Då eg gjekk på sundagsskulen og var ei lita jente, var blinde tiggarar og andre tiggarar noko som bare fantest i forteljingar, på plansjar og på flannellograftavler. Nå har dei fått ansikt og roper så høgt at me høyrer stemmane deira.
Eg trur på eit fargerikt fellesskap der det er plass til alle og folk tek vare på einannan, og eg trur på Kirkens bymisjon og alle andre som trur at dei kan forandra verda, i alle fall, bittelitt, og eg bruker eit bilete frå folkefestparaden på Korsvei som illurstrasjonsfoto.
*
Og kanskje desse orda frå ei dikt kan ha ei meining i denne samanhangen?
Dagane som kjem er eit vasskilje,
Du må forbetre portrettet ditt av Gud,
og gjera det enklare.
John Ashberry
Heidi
I går kjørde me over fjellet og heim. Det er så vakkert her. Etter å ha vore ute og reist ser eg og kor vakkkert det er heime. Akkurat der me bur. Dette biletet tok me då me kjørde forbi Melsvatnet, ti minutt heimefrå då klokka var omlag ti i går kveld. Eg trur at slutten av juli er den aller vakraste tida på året. I alle fall når sommaren plutseleg er her for fullt og overraskar oss alle saman med å vera så frodig, varm og overveldande at me nesten får lyst til å gråta ein skvett. Både fordi det er så fint og fordi det er så forgjengeleg. I dag vakna eg i eige hus til sol og varme og morgonkaffi på terrassen. Sidan eg ikkje skal til Syden, og Syden plutseleg var komen til meg, innvilga eg ein «liggja-flat-på-magen-i-timesvis-med-ei-god-bok-dag». Det var utruleg deilig å liggja der med sol på ryggen medan alle krukkene ute på verandaen stod flinkt og blømde med gule og oransje tagetis og raude og gule begoniaer, alle avla fram i kjellaren til onkel. Denne sommaren får han ikkje sjå dei fine blomane han ville dyrka fram til oss, eg tenkjer tanken med ei tåre øvst i halsen.
Først les eg boka «Tusen ulevde liv», av Thomas Sjödin, som var på korsveifestivalen. Boka handlar om pastoren som treng å ta ein pause frå sitt eige liv fordi livet har mista fargane etter at kona døydde. Han legg eit brev på preikestolen ein sundag han skal tala i kyrkja. Det står det at han har reist vekk og at han kjem tilbake om fire månadar, dersom dei framleis har bruk for han. Det er ei poetisk og fin bok om å finna fram til det eigentlege i seg sjølv, vera forsona med Gud og livet sitt, og om å oppleva å koma nær eit anna menneske. Etter å ha sett ein frosen fiskegrateng inn i steikeomnen, gjekk eg laus på bok nummer to, «Tråden» av Victoria Hislop, som eg så vidt hadde begynt på i frå før.
Det har blitt fire vaskemaskinar med skitne klede me hadde med oss heim, halvparten er allereie tørka i den fine sola. Elles så har me fått pakka ut bagasjen vår og ingenting anna. Det paradoksale er at når det kjem ei lita samling dagar med sommar og fantastisk ver, så får ein enten litt dårleg samvit for å liggja i sola og la alt ein eigentleg skulle ha gjort sigla sin eigen sjø, eller så får ein litt dårleg samvit for å gjera ting inne når ein endeleg kunne ha fått litt sol på kroppen. Slike små paradoks dukkar opp heile tida, men dårleg samvit er lite verd… Kanskje…
Me har ein liten feriegjest hos oss, for Ingrid og Oddvar er på Muse-konsert i Oslo. Eg må innrømma at eg ikkje anar korleis Muse høyrest ut, men ein har då internett, så det kan eg nok finna ut. Sidan mopsar ikkje er spesielt spreke i varmen, venta me til det var blitt litt kjølegare før me tok oss ein kveldstur med Oscar. Her slappar han av i sofaen på den varmaste delen av dagen.
Nydeleg melankolsk er han i den raude sofaen vår. Det var heilt nydeleg ute, og me prøvde å ta nokre bilete me kan ta fram i vinter, akkurat som me kan ta fram syltetøyet av dei bæra me i beste fall får plukka.
Eigentleg har eg tusen ting eg har lyst til å skriva etter veka vår på korsveifestival, men eg fann ut at det vart lettast å opna formidlingsbehovet med litt her-og-nå-tankar. Kanskje eg skriv eit nytt innlegg seinare. Nå skal eg til bokhylla og plukka fram dagens lyrikar for å sjå om eg finn noko i den boka som står for tur som kjennest relevant for dagen i dag…
Dagens lyrikar heiter Frank O Anthun, og boka heiter «Bilder fra Bretagne». Dei to første dikta har imidlertid overskrifta «Fra naturen i Vest-Norge.» Eit av dei dikta vil eg bruka her.
*
Når alt er stille
blir skogbunnen mykere,
barnåler spissere,
og bladene større,
himmelen blir klarere,
og stiene går riktig vei.
Frank O Anthun
*
Heidi
Om mindre om eit døgn pakkar me telt og madrassar og set oss i bilen for å køyra til Seljord på Korsveifestival. Biletet over er frå ein festival for seksten eller sytten år sidan, så dette har me vore med på før. Så godt som kvar einaste festival har me fått med oss, og dei aller fleste gongene har me vore der med heile familien. Minnene frå desse festivalane trur eg står ganske høgt oppe for oss alle når det gjeld fine ting me har opplevd saman. Nå reiser me vaksne aleine, og er spente og forvntningsfulle framfor ei veke i telt med mange impulsar som eg trur blir verkeleg fine å bera med seg vidare. Nå er det dagen for pakking og rigging og ferdigstilling av diverse. Eg har akkurat fått montert ein babyjakke eg har strikka og skal ha med meg austover. Jakken er laga av eit veldig eksklusivt garn, silke og babyalpakka. Desverre var det ikkje det lettaste garnet å strikka fint og jamnt med. Nå har jakken fått seg eit bad i lunka milovatn, og ligg i press mellom tørre handkle, eg håpar det skal gjera susen for å få jamna ut strikkinga litt. Etterpå skal eg ut og kjøpa fine knappar til å ha i han. I følge yr.no renar det ikkje, og skal heller ikkje regna før i kveld. Det stemde ikkje heilt med det verkelege livet då eg gjekk ut for å henga ut den siste klesvasken, så det vart opphenging inne i staden.
Korsveilivet er veldig sosialt, dette er henta frå eit fellesmåltid ein gong for lenge sidan. Dei siste åra har dei til og med begynt å arrangera felles matlaging rundt i tuna med kortreist mat og lokale råvarer. Ein veldig god idé, spør du meg.
Her er det tillaging av grilla sik.
Alt dette kunne kanskje vore god nok grunn til å kosa seg på festival, saman med morsomme kurs i dans og forteljarteknikk, interessante foredrag, gode venner, hyggelege nye bekjentskap, fine konsertar og koselege kveldar på nattkafé. Det heile har vore endå viktigare for meg. Eg har i mange år kjent at dette er ein av dei verkeleg viktige arenaane for å få nye impulsar som truande menneske. Dette er eit forum der eg kjenner at eg er veldig heime. På korsveifestivalar har eg møtt personar som Martin Lönnebo, Magnus Malm og den koptiske biskop Thomas som har vore veldig inspirerande og utfordrande i forkynninga i veldig positiv forstand. Noko av det eg liker best med festivalane er heilskapen, det veldig kreative og livsbekreftande og samtidig ønsket om å vera ein motstraumskultur i ein kultur prega av forbrukarmentalitet, kravet om det perfekte fasadelivet og trua på at meininga med livet er å gjera seg sjølv lukkeleg. Denne motstraumskulturen kan ein sikkert seia mykje om, men for meg har desse tankane vore berikande, livsbejaande og positivt utfordrande. Det er i samsvar med det som i si tid var ein av doktrinene til changemakers: «Det er klart eg kan forandra verda.» Dersom ungane mine har fått dette med seg vidare, ser eg på det som noko av det flottaste eg har kunna gje dei.
Men sjølvsagt er det spennande å skulla dit igjen. Eg les jo at det virkar som forventningane mine er skyhøge. På ein måte er dei det, men samtidig veit eg at eit liv er ei reise gjennom impulsar. Uansett korleis det måtte bli i år, så har Korsveirørsla allereie vore noko av det finaste som har skjedd meg gjennom denne reisa fram til nå.
Og så gjenstår det vesle kunsstykket å integrera dagens lyrikar frå dikthylla mi her. For her hos meg passar alle tekstar, og her går det alfabetisk føre seg. Dagens mann heiter Olav Angell. Han skriv ein del relativt surrealistiske tekstar, og det har eg stor sans for… Diktet eg vil bruka heiter: «Om å ha tillit til små og store bølger». Det er jo ein tittel som appellerer til meg…
Når jeg hører måken snakke
blir jeg betenkt
og tier.
*
Havet er slett ikke
det motsatte av ørken.
*
Nå
har jeg fått nok av
flinke mennesker.
*
Kanskje
en liten bølge vil kjenne meg
igjen når jeg kaster klærne og
svømmer ut til den.
Olav Angell
Så kan denne livsbetraktande katten få lov til å illustrera dagens tekst.
Heidi
Etter nokre timar med skriving og kontorrydding på føremiddagen i går, bestemte me oss for å ta helg frå ryddeprosjektet. Me reiste inn til Stavanger, der me hadde avtalt å møta Heidi og Per Inge, som har vore nære venner av oss heilt sidan Sindre og Odd Christian vart fødde for tjuesju år sidan. Då me hadde små barn på same tida var me så mykje saman at ungane våre nærmast rekna dei som ein del av familien. Det er ikkje heilt slik ein skulle tru, at når barna veks til har ein endå meir tid til å vera saman med venner. I alle fall så ser me einannan langt sjeldnare enn me gjorde for tjue år sidan, men det er alltid utruleg kjekt å vera i lag med dei. Me gjekk for å eta lunsj saman på ein ny restaurant med det lite norskklingande namnet «Fish and cow». Der åt eg og Heidi noko så eksotisk som strandkrabbesuppe med fenikkel, og steikte krabbekaker. Mennene haldt seg til ku-delen av stadnamnet, så fekk me prøvd alt. Maten smakte veldig godt. Etterpå gjekk me tur i bygatene og såg på båtar som låg til kai i ein nokså forblåst sommarby. Dessverre er det slik her at sola ofte får følge av nordavinden, og då får ho ein kald konkurrent kva varme angår… Men det er ein vakker by me har, så velkomne til Stavanger alle de som ikkje bur her. Vannliljebiletet er frå Breiavatnet, som ligg midt i byen.
Og her er det flottaste venneparet i verda i ei av dei fine brusteinsgatene 🙂
Då me kom heim, haldt jentene våre på å laga seg god kveldsmat, etterpå hadde dei bestemt at dei ville sjå filmen «Spring breakers». Eg spurde om eg kunne få sjå han saman med dei. Dei advarte meg med at det var ein veldig sterk film, som eg nokså heilt sikkert kom til å hata. Med bange aningar sette eg meg til å sjå film, og eg må innrømma at det var ganske sterk kost. Filmen handla om det meste ein fryktar at tenåringsdøtre i aller verste fall kan rota seg borti. Som film var han likevel overraskande fin, og godt laga. For ein gongs skuld var det ein amerikansk film heilt utan «happy ending» og moralen i den grad han var til stades var så kolsvart at det kanskje kunne setja eit negativt avtrykk av korleis ingen eigentleg ynskjer at noko skal vera. Handlinga var i motsetnad til i dei fleste amerikanske filmar totalt uføreseieleg. Dersom nokon som les dette har sett filmen, så vil eg gjerne vita kva det tenkjer om han. Sjølv er eg litt i tvende sinn, men filmen fekk meg til å tenkja, og det i seg sjølv er ikkje negativt. Eg trur eg og døtrene mine var ganske einige om innhaldet, men dei var nok endå meir positive enn meg til at det faktisk var ein god film.
I dag har me hatt ein avslappande sundag, med ein roleg start på dagen med avislesing, kaffi og ei lang skriveøkt. Komande veke skal me på Korsveifestival, så i dag tok eg rett og slett gudstenestefri med godt samvit… Eg inviterte foreldra mine og Ingrid og Oddvar til gammaldags sundagskaffi. Begge gutane er ute og reiser, men Sunniva var heime. Serveringa vart tynne nysteikte pannekaker med is og friske bær, og i tillegg heimelaga lefser som eg kjøpte på eit gardsutsal i går. Av og til nyt eg å lata som om eg er ei litt flink husmor… Eigentleg veit eg at eg ikkje er det, men det er ein annan historie.
Stettefatet og skålene kjøpte eg hos ein keramikar på Ona, då eg var der for to somrar sidan saman med ein herleg damegjeng frå Sunnmøre.
Og så var det dagens dikt… Dokke trudde vel ikkje at eg hadde gløymt intensjonane mine…
Dagens diktar heiter Vita Andersen og er dansk ho og. Diktboka heiter «Næste kærlighed», og er ei veldig tynn lita bok eg kjøpte i ein dansk bruktbokhandel for nokre år sidan. Det er ei skikkeleg «68-ar-bok», i ein lyrisk form for feministisk sosialrealisme som minner meg litt om Dea Trier Mørk, som heilt sidan eg var ung jente har vore ein av yndlingsforfattarane mine. Det er ho med «Vinterbarn», for dei som måtte hugsa henne. Men nå var det Vita Andersen… Eg ser at boka kom ut i 1978 og i si tid kosta 19 kr og 70 øre. Dersom det måtte ha nokon som helst interesse, så heitte den første eigaren av boka Jean…
BALLADEN OM LAILA OG DE ANDRE
Det var Laila der var til fest
og var bænkevarmer
og følte sig ydmyget over det
og sagde til sig selv
at det skulle være løgn
og gik på wc
og knappede tre knapper op i sin bluse
lagde en kraftig make-up
holdt op med at være bænkevarmer
og bagefter blev hun voldtaget
og grædede av skam og ydmygelse
fik hun at vide at hun selv havde været ude om det
sådan som hun så ud.
…
HUN PASSER IKKE TIL SIT LIV
Hun passer ikke til sit liv
hun går til behandling for det
hun har et barn
hun har ingen mand
hun er ansat på et forlag
hun får en rimelig løn
og boligforsikring
hun står op hver dag klokken halv syv
*
hun har aldrig tid til at købe riktig ind
hun har altid dårlig samvittighed
i weekenden ser hun venner og bekendte
hun har altid en utilfredstillet fornemmelse
hun synes det ligesom gør ondt indeni
hun kan ikkje holde det ud.
Vita Andersen
Og sjølv skriv og skriv eg og er i veldig god flyt med dikta, men i dag skal eg ikkje konkurrera med Vita…
Heidi
Veret i dag har vore sommarleg. Ein pause på terrassen med sol på ryggen og ei god bok gjorde godt. I kveld vart det ein tur langs stranda med kjærasten min og Oscar. Då hadde havskodda sige innover landet og det kvite mørket vart så vått og tett at eg måtte av med brillene for å kunna sjå nokonlunde klart. Over helga reiser me på korsveifestival. Det ser eg fram til. BIletet over er frå ei ekte korsveimesse med klovn og prest og altar i eit sirkustelt. Den store aktiviteten i dag har vore rydding og rydding. Arbeidsromet begynner å koma i orden, det viser bare ikkje på overflata endå. Noko av det verkeleg fine i dag er at eg har funne mange handskrivne dikt og ein del av dei er eg rett og slett ganske fornøgd med. Eg er litt overraska over meg sjølv kor mykje eg har liggjande av slike ting fordi eg lever travle dagar frå hand til munn og ikkje når å gjera noko meir med ein del av det eg skriv.
Men i kveld har eg gleda meg til å presentera eit dikt frå den tjukkaste samlinga eg har i bokhylla, og den nyaste boka eg har. Benny Andersens «Samlede digte». Nå skal eg velgja ein tekst som eg håpar nokon skal ha glede av…
Tja, kanskje dette spillemannsdiktet frå ein diktar som sjølv er musikar?
*
Spillemand
Når jeg spiller
er jeg ikke en anden,
men noget andet
tom for alt andet end musik.
Det er ikke min smerte
eller lykke I hører,
den forsvinder ved første anslag.
Det er musikken
er benytter sig af
at jeg rører ved den
Hvor er musikken-
i mine fingre og nerver?
i noderne?
i klaveret?
i mit hoved?
Jeg ved det ikke nu.
Jeg ved det kun når jeg spiller,
og ingen forklaring behøver,
tom gør jeg plads for musikken.
Benny Andersen
*
Og slik kan det å skapa kjennast, sjølv om ein ikkje er pianist, -trur eg…
Nå må eg snart bli ferdig med denne ryddinga, så ikkjeryddinga kan begynna og få lov å ta plass…
Heidi
I dag var ein dag eg hadde sett fram til med glede. Dagen for ein farmorekspedisjon. Farmor er utruleg nok heime hos seg sjølv, etter dramatiske rundar med hjarteinfarkt, lungebetennelse og to blodproppar på den eine lunga. I dag var me fem personar som sette oss i bilen for å overraska henne med eit besøk, ein son, far min, eit barnebarn, eg, – og tre oldebarn, Borghild, Sunniva og Tonje. Far hadde sagt at han kom innom i løpet av dagen, men ikkje sagt noko om kor mange av oss som skulle koma, fordi me ikkje ville ho skulle gjera seg arbeid med oss. Eg ringde frå bilen i det me hadde begynt å kjøra: «Hei, farmor, det er Heidi», «Å, er det Heidi, du?» «Ja, nå er me på veg til deg, og me er mange, det er eg og far og me har med oss Borghild, Sunniva og Tonje.» «Det var kjekt. Ka tid kjeme dokke? «Me har nettopp starta, så klokka kan vel bli omtrent tolv, litt etter koss det passar med ferga. Men du må ikkje gjera nokonting. Me kjøper med oss mat!» «Har du med deg mat???» «Ja, du får ikkje lov til å kava, farmor, me snakkast snart» «Ja, var det tolv du sa?» «Ja, men ikkje kav med noko!»
På andre sida av fjorden, meiner far at me får venta litt med å handla mat, i tilfelle ho likevel har sett i gang med eit eller anna. Når me kjem inn luktar det mat langt ut i gangen. Ho har brukt timane godt, har varma pizza og lappar frå fryseboksen, funne fram rundstykke, teke ut brød, kokt kaffivatn og dekka bordet. «Farmor du skulle jo ikkje streva med noko!» «Men det er bare slikt eg hadde i frysa, det er løyen servering dokke får.» «Nei då, dette ser så godt ut så, men eg trur pizzaen treng litt meir tid i omnen så osten får smelta.»
Så set me oss rundt bordet. Ho har allereie ete middag, fiskebollar i kvit saus frå heimetenesta, truleg ståande ved kjøkkenbenkjen, for å få tid til å ordna i stand til oss. Meir enn halvparten av maten står att i plastboksen, men ho seier at porsjonane er store nok til to Me seier at ho må sitja ved bordet og halda oss med selskap, og hentar ein stol til henne. Det har alltid vore ein viktig del av farmor sitt rituale å setja fram god mat når det kjem folk innom dørene, og det er ikkje lett å slutta med det sjølv om gjestene seier i telefonen at ho absolutt ikkje må stella i stand noko som helst. Slik har det vore heilt sidan eg var barn, når me kjem til farmor står bordet dekka. Her er eit illuatrasjonsbilete av farmor sin tradisjonelle gjesteoppdekning, det må ha vore teke for elleve år sidan eller meir, etter alderen på ungane å dømma… Kjøkkenet ser heilt likt ut med den forskjellen at ho sjølv er blitt nittiseks og ikkje bare nokon og åtti som på biletet.
Me et og rosar maten, medan ho gjentek at det var nå fælt ho ikkje hadde meir å by på. Ho veit ikkje at eg bare er så glad for at me fekk lov til å ha henne litt til, at ho fekk lov til å vera frisk nok til å bu heime i sommar og. Etter maten vil eg at ho skal setja seg i stova med jentene, som ho er så glad for å ha fått besøk av, men nei, ho vil rydda sjølv. Eg får aller nådigst lov til å hjelpa. Ho er ustø på føtene, og eg er redd for at ho skal detta, men eg ser at dette har ho rutinane på, ho veit kor ho skal stø seg og halda seg fast. Eg innser at viss eg går på sida av henne, eller rett bak, går eg i vegen og det kan bli direkte farleg. Ho mistar ei skei på golvet, men bøyer seg utan større besvær ned og plukkar skeia opp. Ho set inn i oppvaskmaskinen og må bøya seg nesten til golvet for å få til å stabla. «Er det ikkje vanskeleg å stå slik og bøya seg, farmor?» «Neidå, det er ikkje noko problem.» Ho seier at ho får hjelp frå heimetenesta kvar dag som gjerne vil hjelpa, men at ho helst vil klara det sjølv. Nå har ho kjøpt seg ny støvsugar som er høg og god å stø seg på, og då går støvsuginga bra og.
Eg blir så redd for at ho skal tumla, svimla, detta og slå seg, men eg innser at ho har rett når ho seier at det beste for henne sjølv er å gjera alt ho kan klara sjølv. Ho kan ikkje bare setja seg i ein stol og bli sitjande. Det innser eg at ho har rett i. Så får kanskje prisen vera at ein kan risikera å detta. Eg og far reiser ut for å besøkja eldste onkelen min, som er meir ramma av dårleg helse og sjukdom enn mor si. I mellomtida finn farmor fram gamle album, og viser jentene bilete frå ho var ung, frå ungane hennar var små, frå barnebarna var små og frå oldebarna, som nå er vaksne, og sit her og ser i album, var små. Når me kjem tilbake, har ho dekt på til nytt måltid, kaffi, grovbrød, smør, leverpostei og brunost. Ho beklagar at ho ikkje visste me kom, tenk at ho ikkje har syltetøy på bordet ein gong. Denne gongen et ho saman med oss, og eg registrerer at ho er blitt veldig tynn.
Etterpå sit eg og ho på kjøkkenet og snakkar om det å leva. Ho strever med å få til handarbeida som ho alltid har vore glad i. Ho ville gjerne strikka, men fingrane er blitt så stive. Heldigvis kan ho framleis lesa aviser og blad, og sjølv om høyrsla sviktar, så går det veldig bra når ho snakkar med eit og eit menneske. Ho klarer framleis å stella blomane sine, potteplantene i vindauget,som ho alltid har vore så flink med. Dei treng stell, og det er godt å ha nokon å stella for. «Eg er ikkje nøye på om eg kjøper meg ein blom og to heller,» seier ho. Før var det utenkjeleg å bare kjøpa seg ein potteplante, dei skulle avlast fram via avleggjarar og stiklingar, men nå tek ho seg råd til det viss ho får lyst på ein ny plante. Jentene er ute og plukkar markjordbær, som dei trær på lange strå. Farmor smakar på og seier at jordbær er noko av det beste ho veit. Ho seier at det nyttar ikkje å sørgja over alt som er gale, ein må heller gle seg over alt som er.
Den yngste onkelen min, som er heilt fantastisk til å passa på at farmor har det bra, kjem innom. Me seier at det er på tide å bryta opp, men så ser me at farmor står på kjøkkenet og opnar ein boks krokanis. Ho vil så gjerne at me skal eta is nå. Så klarte ho å få stelt til den tredje bordsetjinga, og stråler når alle sit rundt bordet. Ho vil ikkje ha stol, ho vil stå og eta krokanis i glasskåla si. Eg hentar ein stol og seier at nå må ho setja seg ned. Ho ler av at me er så stae, skulle ikkje ho kunna stå når det er fullt rundt bordet? Det har ho då ofte gjort. Me spør om ho ikkje er trøytt nå som har hatt besøk heile dagen. Ho svarer, tilsynelatande oppriktig forbausa, at nei, korfor skulle vel ho vera trøytt? Det var då så kjekt å ha oss der.
Vel ombord på båten kjøper far pølser til alle saman. Det er liksom og ein del av ritualet, pølser med løk og ketsjup og mykje sennep. Dei dagane ein skal på slike utflukter, er ikkje dei som er best eigna for strame diettar…
Diktet eg plukka frå bokhylla i dag er kanskje den diktsamlinga av alle i hylla mi som er mest velbrukt: «Livet er ikke det verste man har,» av den danske lyrikaren og musikaren Benny Andersen. I følge innskrifta framme i boka, kjøpte eg ho i august 83. Det vil seia at Benny Andersen har vore ein av mine beste lyriske følgesvennar i nøyaktig tretti år. Det gjer det då endå meir passande at eg fann ein ca tjue cm tjukk utgåve av hans samla dikt i Ålborg nå i sommar, etter at eg har leita etter akkurat den boka i 2-3 år. Eg ser sjølv at når eg skriv, så kan eg sjå avspeglingar av at han er ein av mine litterære heltar. Til ære for farmor, har eg vald eit dikt som heiter «Bordbøn.» Kjøkkenet hos farmor og farfar var den arenaen i livet mitt der bordbøn var ein hundre prosent obligatorisk del av måltidet. Dersom nokon ikkje folda hendene, sa alltid farfar. «Dokke må lesa fint for maten, før me kan eta.» Så bøygde alle hovuda og folda hendene til ti sekunds stille bordbøn, til ferfar løfta hovudet att, og farmor sa vennleg. «velbekomme!» Dette vart alltid gjennomført, same kven som var gjester i denne uvanleg gjestfrie heimen. Benny Andersen strekkjer nok kanskje begrepet bordbøn litt lenger enn farfar ville ha gjort, men sjølv er eg veldig glad i denne teksten:
Bordbøn
Giv mig i dag
mit brød at smøre.
Blødt og strengt skal mødes
i mine hænder
og smørrets solskin overvælde
brødets mørke.
Lad mig røre ved det vi lever af,
brunt brød, gult smør,
kærlighed.
Benny Andersen
Dette biletet er teke då eg kom til farmor på sjukeheimen i juni, og nesten fekk sjokk då ho fortalde meg med glimt i auget at dei meinte ho var for frisk til å vera der, så nå skulle ho reisa heim.
Heidi
I dag har me vore i gravferd til ei flott dame eg har kjend i meir enn tretti år. Ho vart nittitre år gammal og var sjuk det siste halvåret. Likevel er det alltid rart når eit liv kjem til enden. Sunniva hadde lova å synga i kyrkja. Eg vart heilt tårøygd då ho øvde på kjøkkenet i dag morges. Teksten til Erik Bye er så utruleg vakker:
«Jeg synger meg en blå blå salme, når dagen svinger hatten til farvel, og ror med sakte åretak mot strender, dit alle dager ror når det er kveld.» og «Jeg synger meg en blå, blå salme, og takker for all grøden som ble min. For lyse døgn, for barneskritt i tunet, for dine gode kjærtegn mot mitt kinn. Men og for våkenetter, som aldri unte ro, men gav min dag et dunkelt drag jeg aldri helt forstod…» Det var den salmen ho song i onkelen vår sin begravelse for litt over ein månad sidan, då felde eg ikkje ei tåre, fordi eg skulle halda tale etterpå, og hadde mykje ansvar. Kanskje det var derfor eg gråt i dag morges. Sunniva spurte om eg var allergisk eller trist, og eg sa at eg gråt fordi teksten var så fin.
Kyrkja var pynta med fine blomar, det passa bra for ingen var så glad i blomar som Anna. Ho vart boren til si siste kvile i ekte jærsk sommarver med sol og kald vind. Jasminen blomstra og trea risla med blada sine. Etterpå var me inviterte til minnemøte i frelsesarmeen sine lokale heilt i hennar ånd, med store mengdar heimebakte kaker, og smørbrød, slike som ho alltid laga, der ho til og med hadde laga karbonadane sjølv, for dei hadde dei funne i fryseboksen hennar. Ho pleide å gå i frelsesarmeen på tysdagskveldane, og ein av soldatane var med på minnemøte og song for henne. Gitaristen hans var ute og reiste, men han hadde med seg komp på CD- plate. «I himlen er det mange ting jeg ønsker å få se, en skjønnhet ingen tunge har fortalt, der glitrer gatens gull, og livets tre og livets vann, men Jesus vil jeg møte først av alt.»
Det vart ein fin avskjed med eit varmt og fint menneske. Tankane mine går nå spesielt til Gerd, Berit, Borghild og Tonje som har mista mor og mormor.
Diktboka som står for tur til å bli sitert frå i dag er skriven av Hanne Aga og heiter Bror Sorg. Det var der i frå overskrifta mi kom i dag. Det passar jo godt å sitera der i frå i dag:
*
sorg stør sorg
eg vil kalle det hender og trær
eg vil kalle det hår mot hår
eg vil kalle det lys
tårer har ingen ord.
*
gjennom natthimmelen,
munnen din,
min nynnande mørke måne
glir Gud stjerner fram.
Hanne Aga
Det siste halvanna året har me lært mykje om å ta farvel. Og mykje om å seia velkomen til Livet.
Heidi
sporisand 