Heldige meg som kjenner så mange flotte folk. I dag var eg invitert til skikkeleg gourmetlunsj hos Anne Kristine. Me drakk te og åt heimebakt foccacciabrød. I tillegg serverte ho heimelaga leverpostei, heimesylta raudbetar, heimelaga eplemos og eplechutny med chili, som var nydeleg til blåmuggost, heimelaga rekesalat og til slutt jordbær og druer. Det smakte fantastisk godt. Eg fekk høyra melodiane ho hadde laga til tekstane mine, dei var så fine. Me snakka om at me lurde på om me snart kom til å få svar på korleis det hadde gått i barnesongkonkurransen til Ung kirkesang, der me deltek med fleire tekstar.
Ikkje før var eg komen heim, før eg fekk melding frå Anne Kristine om at eg måtte ringa henne. Då hadde ho fått telefon frå leiaren av prosjektet om at ein av våre tekstar var blant dei tjue songane dei hadde vald ut av 130 innsende bidrag til konkurransen. Teksten vår skal trykkjast i eit hefte som skal brukast i songkor med veldig små barn, frå tre år og oppover. Det var ein kjempekjekk beskjed å få.
Vel heime så var det å skriva vidare på idéboka i skapande skriving som eg arbeider med. Eg ser at det er mykje arbeid med å laga ei slik bok, men dette har eg bestemt meg for å gjennomføra. Leif har skrive fleire lærebøker, så eg har god tilgang til råd og tips. Innimellom vart det tid til ein koseprat på kjøkkenet heime med Sunniva, vikaren som stod utan oppdrag i dag. Men nå har ho fått seg helgejobb annankvar helg same plassen som Ingrid, så ein fridag sånn innimellom kan ho ta seg råd til å ta i mot med takk.
Det passa godt at eldsteguten stakk innom for i dag var det ein stabel nysteikte pannekaker på bordet. Me måtte jo feira seieren litt. Det har regna nokså tett sidan i føremiddag, og meir regn skal det bli, men det er eit deilig vårleg drag i lufta, og lyset har me fått tilbake. Dei neste to helgene skal eg til Oslo på seminar, så nå skal eg nyta ei helg i heimen. Her er nok å ta fatt i, for å seia det slik. Anne Kristine har begynt på billedvevkurs. Eg fekk kjempelyst til å setja i gang eg og. Håpar ikkje biledvevramma mi som eg kjøpte for tretti år sidan har havna på Fretex…
Heidi
Eg veit ikkje heilt kva det er eit teikn på at eg til dei grader går i barndomen her inne akkurat nå… ,men… då Ingrid og Oddvar rydda loftet i huset dei har overtatt fann dei ein del «gammalt rot», deriblant barnetallerkenen eg hadde då eg var lita, den med elefanten på, frå Figgjo fajanse, så klart.
Han hadde forsvunne frå tankane mine for lenge sidan, så det vart eit kjært gjensyn. Dei fann faktisk to tallerkenar. Eg skulle ynskja at eg var sikker på at begge var mine, men dessto meir eg tenkjer på det, dessto meir sikker blir eg på at den eine, den som er djup, tilhøyrte broren min…
Eg er sikker på at både han og eg og amnge andre av oss som vaks opp på denne kanten av landet, lenge var overbevist om at melodien «Gammel jegermarsj», eigentleg heitte «Anna Malena på kalosjene sprang.» Teksten på denne, kunn eit kvart barn i Stavangerområdet, vil eg tru. Dei første to linjene er uproblematiske:
Anna Malena på kalosjene sprang,
nerijønå Søragadå itt`an Johan.
Dei to neste linjene var ikkje heilt stovereine:
spend`an i bagen
så an feis littegran…
I alle fall har eg alltid trudd det var slik, heilt til eg såg at ein barnehage eit stykke her i frå song gamle lokale barnesongar med ungane. Det slo dei til med ei endå grovare tredjelinje:
spend`an i rauå
så an feis littegrann…
Så kanskje eg likevel kunne salongvarianten, eller til og med har selektiv hukommelse… Men det som finnest av tekst blir runda pynteleg av med ei gjenteken førstelinje:
Anna Malena på kalosjene sprang.
Då eg gjekk på turn i gymsalen på Ålgård skule, truleg i utgangspunktet eit trekk frå foreldra mine for å gjera meg litt mindre klossete og litt meir grasiøs, marsjerte me rundt i salen med turndrakter og turnsko og song til gammal jegermarsj:
Anna Malena på kalosjene sprang nerisgjønå Søragadå… Dei to neste linjene vart sungne ekstra høgt, og ei av dei som var meir rappkjefta enn meg ropte til læraren: «Me kan altså ikkje noge for atte sangen æ sånn…» Men marsjen er lang, og når teksten tok slutt ville indtruktøren at me skulle synga vidare på fylgjande måte:
«Å Anna Malena, å Anna Malena, Anna Malena, Anna Malena, Å Anna Malena…» Då vart det heftige protestar: «Nei, sangen æ ikkje sånn, dæ høyres bara domt ud».
Eg har lurt på kor denne songen kjem i frå, er det eit uttrykk for spontan barne-gate-song? Er det ei revyvise? I så fall er det rart at teksten ikkje er betre, fem linjer sang, med nødrim på kjøpet» til ein så lang marsj er vel ikkje så veldig imponerande?
Som vaksen så har eg lese at det låg eit gledeshus eller mindre fint sagt ein bordell i dette området, og at Anna Malena var ei av dei som jobba der. Kanskje ho sprang etter Johan fordi han prøvde å snika seg unna betalinga?
Eg hugsar forresten at moster, den sta, stridige og uendeleg høgt elska grandtanta mi som eg møtte i eit gammalt fotoalbum her forleden, som fylgjande til meg då eg var lita:
Anna Malena på kalosjene sprang
nerijøna Søragadå ittàn Johan:
Du får`kje røra badnet dæ æ syster mi sitt…
Var niesa til Anna Malena i ferd med å gli inn i det same yrket som tanta si, med det resultat at den første potensielle kunden vart kjeppjaga nedover ei viss gate av ei illsint tante?
Eller var det rett og slett ein spontanvariant til ære for meg, som på sett og vis var badnet til syster mi, sett i synsvinkelen til ho som song? Har nokon andre høyrt den varianten?
Då eg var sånn omtrent sju år var eg heime hos Trude, ei venninne eg likte veldig godt å vera heime hos. Ein dag stod bror hennar i gangen nede og song med høg røyst:
Anna Malena på kalosjene stod
Hu konn`ikkje halda sæg hu måtte på do,
om nåttå ska me såva, me skak`je gå på do…
Anna Malena på kalosjene stod.
Eg lurte veldig på om han bare fant på songen mens han song, for det hende det at eg sjølv gjorde, men han var heile to år eldre enn meg, så eg torde ikkje spørja… Men verset har eg hugsa heilt til nå…
«Der æ møje løye i værdå…» Sidan så mange hadde tankar om «Bro, bro brille», så øynar eg nå håpet om å få vita meir om Anna Malena og. Er det nokon som veit meir enn meg?
Og for å runda av på ein naturleg og grei måte… Slik såg det ut i Storgata vår i dag, fine plakatar!
Heidi
I går på uteskulen hadde me gamle barneleikar, som me fortalde elevane at besteforeldra og oldeforeldra deira nok og hadde leika ein gong for lenge sidan. Gruppene rullerte, og eg stod for gjennomføringa av «Bro bro brille». Eg har merka meg at både tekst og melodi er litt annleis på austlandet, men me song han på den måten eg sjølv lærte som lita:
Bro, bro brille,
klokka ringer elleve,
keiseren står på sitt høyeste slott,
ser ut over land, ser ut over land,
Kari, Mari krigsmann,
døden skal du lide,
den som kommer allersist
skal i den sorte gryte.
Då eg gjekk på forteljarstudiet, lærde me at eventyr skal barna ha, for det førebur dei på det dei kjem til å møta av utfordringar seinare i livet. Plutseleg begynte eg å filosofera litt over denne gamle songteksten, og tenkte at jammen var han litt av eit eventyr om både god og beisk livserfaring, denne gamle leiken og. Stopp meg gjerne om fantasien tar heilt overhand.
Alle veit jo at når klokka er elleve, då er det ikkje langt att før klokka er slagen tolv og alt er over. Når det gjeld utføringa av sjølve leiken, så er den første utfordringa at to skal velgjast ut som dei som skal stå, alle dei andre må takla at dei ikkje blir valde, sjølv om dei fleste har lyst. Den neste utfordringa er at dei to som skal stå klarer å finna eit samarbeidsprosjekt dei kan einast om, to likeverdige svar som dei andre deltakarane må velgja mellom, og dei må dessuten takla å halda kvarandre i hendene og danna ei bru så lenge leiken varer. Den som har leikt denne leiken med nesten seksti seks-sjuåringar veit at ikkje denne delen av leiken ein gong går av seg sjølv…
Neste ledd i songen er keisaren som står på det høgaste slottet sitt, overmakta ein ikkje kan gjera noko med, den høge statsmakta som står der og speidar og driv eit spel ein ikkje kan verken styra eller melda seg ut av. Ein kan til ei kvar tid verta det neste offeret for det som skal skje. I den austlandske varianten vert det sunge, «Fare, fare krigsmann». Det er vel sannsynleg at den vestlandske varianten «Kari Mari krigsmann» er ei misforstått forvrenging av dette, lik den typen forvrengingar som forekjem i kviskreleiken. Likevel er det litt sjarmerande sett frå eit feministisk synspunkt, at det er blitt femininisert til Kari og Mari. Kanskje det har ein samanhang med at tradisjonelt sett så er leiken leika mest av jenter?
I den austnorske varianten heiter det så kjekt:»Ut du skal å stride», i den vestnorske går ein meir direkte på. «Døden skal du lide…» Kven hugsar ikkje kriblinga i magen når ein, styrd av straumen ein ikkje hadde makt over, gjekk på lang rekkje og song: «Døden skal du lide»? Kor langt fram var det til dei som stod? Var det din tur til å hamna i «Den sorte gryte?» Dette må vel vera ei nokså direkte konfrontering med at me alle skal døy ein gong? Nesten rett og slett ei bearbeidig av barnet sin intuitive dødsangst?
Så går det dit går med alle til slutt: Det er din tur, du blir fanga. Utgangen frå den sorte gryte finnest ikkje lenger… «Den sorte gryte», må vel vera ein omskriving av døden på høgtideleg gammaldags høgtideleg språk. Her vest om fjella burde det for lengst ha endra seg til «den svarte gryte», eller eventuelt «den store gryte», men nei, «Den sorte gryte» høyrest då langt meir skrekkinngytande ut… Etter å ha blitt fanga, så blir ein stilt på det som langt seinare i pedagogisk litteratur blir kalla eit aktivt verdival. Her må ein velgja å svara på eit spørsmål utan å vita kven som tidlegare har vald kva og kven sitt lag valet vil føra deg ut i. Slikt ska visst nok vera både sunt og bevisstgjerande. I mi tid skulle ein ofte velgja mellom ei gullskei og ein sølvkopp, eller mellom eit eple og ei pære. I går høyrde eg at vala var: «muffins eller bolle?», «kanin eller kattunge?» «surt eller søtt smågodt?» Etter å ha avgitt sitt svaralternativ fører valet til kva for ei rekkje ein må stilla seg opp i. Av dei som står, krever leiken at ein må bita saman tennene og stå i det, sjølv om alle som vil velgja pære skulle stått i ryggen din, og alle viser seg å heller villa ha eple… Denne problemstillinga fekk fart på to-tre tårer i går… Til slutt, når alle er fanga og har tatt sitt val, så blir det drakamp mellom dei to rekkene, og det laget som har mindretal må kjempa i si avmakt som David mot Goliat. Dessutan gjeld det å halda godt fast rundt livet på personen foran slik at lekkja ikkje brest og ingen dett… Eg ser ikkje vekk frå at denne valsituasjonen og drakampen opprinneleg kan ha vore knytta til kampen mellom godt og vondt, konsekvensen av eigne val, og til og med til læra om den dobbelte utgang…
Og kven seier nå at Bro bro bille er ein veldig tannlaus nonsens- barneleik for veldig små barn?
Kanskje nokon heller seier noko om å overtolka noko langt ut på viddene og endå lenger… Og det kan det vel kanskje vera at eg gjer, men tankebanane er då litt fascinerande…
Seier ho som ikkje på nokon måte er matematikar med som elska å laga merkelege statistikkar over befolkninga i Andeby og omegn som barn… Kva for ei av heksene var onkel Skrue oftast i konflikt med? Kor mange av dei menneskeliknande figurane hadde «hundenase og hengjeøyrer»,» grisenase og hatt» eller «sildenase»? Det siste var ein personleg definering av nasar med form som likna på ei steikt sild, avlang og på toppen…
Eg innser at det kanskje er på tide å ta natta…
Heidi
I morgon skal eg fortelja frå barndomen til bestemor mi på Figgen. Gunn sa at ho kanskje hadde forskjellig som eg kunne bruka, så eg måtte sjølvsagt reisa opp til Ålgård for å sjå… Eg har problem med å begrensa meg når eg først set i gang. Eg reiste heim med eit tre-etasjes matspann til å bera heim mat frå folkekjøkkenet i, skulebøker som heit sikkert er dei same som bestemor brukte på skulen, bøker om DFU og eit gamalt fotoalbum med bilete frå Figgen. Eg visste at eg i beste fall kunne finna nokon ev visste kven var ut i frå alt bestemor har fortald. Eg vart glad og opprømt då eg fann eit bilete av «moster», mor si tante, som aldri gifta seg, og derfor var ei ekstra bestemor for meg i heile oppveksten.
Moster er jenta til høgre på dette biletet. Eg har aldri før sett eit ungdomsbilete av henne, så det var stort. Eg kjenner henne faktisk godt igjen. Moster og bestemor var dei av dei åtte barna til Bendiks og Anna Kristine som overlevde tuberkoloseepedimien på begynnelsen av nittenhundretalet. Anna Kristine døydde og, ein månad etter at ho hadde mista ei jente på fem og nokså nyfødde tvillingar i løpet av to dagar. Moster haldt på å bli blind eit par år seinare og låg på sjukehus i mest eit år etterpå. På dette biletet kan ein nesten sjå at ho ikkje ser så godt. Venninna hennar, Beate er ei av to systrer som eg høyrde mykje om, Otalia og Beate.
Og her er Otalia. Biletet var så fint.
Her er den første fabrikken, som oldefar min kom for å arbeida på på slutten av 1800-t. Eg har til min forskrekkelse funne ut at fabrikken brann ned i 1904, så på toppen av tuberkuloseepedimien, så er det vel truleg at oldefar Bendiks var meir og mindre arbeidsledig i desse skjebnesvangre åra då han mista mest heile familien sin. Fabrikken vart i alle fall ikkje heilt opna att før i 1906. Eg angrar på at eg ikkje sørga for å få vita endå meir om desse tinga, før dei som visste noko særleg meir enn meg døydde. Eg trur eg må skriva ned alt eg veit i alle fall…
Då bestemor døydde nitti år gammal, var ho veldig oppteken av barndomen sin og det som skjedde der. Ho fortalde at det var akkurat som om ho tok turar tilbake til Figgen og gjenopplevde ting. Eg fekk ein følelse av at ho var ei lita jente att, og at eg var den vaksne. I dag hadde eg litt av same følelsen då eg plutseleg møtte ei heilt ung moster og venninnene hennar i ein gammal album. Det er rart dette med tid. Og etter å ha runda femti sjølv, så er ikkje femti år bakover den andre vegen frå fødeåret mitt så frykteleg lenge. Nå må eg bare besinna meg så eg ikkje legg opp ei alt for ambisiøs forteljing for 6-7- åringane som skal høyra på…
Heidi
Det er vår ute. Tidleg vår som skal koma meir og meir. Eg kjenner det på lufta og ser det på lyset, men framleis er livet lysebrunt halmgult og grått med ringlande kvite klokker i den svarte jorda.
Me var i kyrkja for å få med oss sundagsgudstenesten. I dag kunne dei lokka med kyrkjemiddag i staden for kyrkjekaffi, men me hadde invitert alle ungane på middag og droppa lapskausen i kjellarstova.
Eg nyt at akkurat nå i vår kan me samla alle saman rundt middagsbordet viss me vil. Det blir nok atskilleg vanskelegare frå hausten av. Dei er som regel ikkje seinbedde heller. Denne helga har me hatt middag i lag både fredag og sundag. Oddvar er offshore, så han kunne ikkje vera med. I dag var det Leif som svinga gryter og steikepanner og serverte peparbiff.
Etter middagen reiste eg og jentene ned til stranda saman med Oscar for å gå tur. Me kom ned i sekstida. Det var guddomeleg vakkert der i kveld. Kveldssola la eit varmt fargefilter over det heile, og eit lite drag av havsskodde la seg som eit mjukt slør over stranda og havkanten. Vindretningen gjorde at havet kokte heilt kvitt av skum, som la seg som eit tynt kniplingslag over sanden i strandkanten kvar gong ei bore hadde brote og slo inn mot land. Bølgene slo ganske langt opp, og viska ut spor etter menneske og hundar med jamne mellomrom.
</a
Eg hadde ein avtale med Toril seinare på kvelden. Eg skulle koma på besøk til henne for å høyra melodien ho hadde laga til ei salme eg har skrive. Akkurat som eg visste, så var melodien veldig vakker. Det var ein folketoneinspirert melodi med både vemod, glede og kraft i. Eg gler meg til me har fått til å skriva ut notene slik at eg kan dela salmen her. Sånn kreativt samarbeid der to eller tre partar bidrar med ting dei kan som den/dei andre ikkje kan, og får til noko ingen av partane kunne fått til aleine, det har eg rett og slett sansen for. Det hadde vore utruleg kjekt å ha evna til å komponera musikk, men samtidig er det noko veldig spennande med at eg og tekstane mine må ut langs vegane for å finna oss ein melodi.
Heidi
Det finst ein vår, som faktisk ringler med kvite klokker i vintersvart jord med dødt gras og lauv frå i fjor. I dag såg det ut som vår då eg kikka ut av vindauget, og det var ei ganske berusande kjensle. Eg tenkte at dette var dagen til å koma seg ut, men først måtte eg bare…
Og etter litt veldig naudsynt rydding og golvvask, bar det ut i åttande-mars-dagen med notatbok i veska. Eg har faktisk gått i åttande-mai-tog fleire gonger i mitt liv. Den eine gongen med Odd Christian i magen, då kjende eg meg vaksen og politisk bevisst. I dag lot eg det vera. For meg er abort eit såpass problematisk tema at eg ikkje kan gå i tog der det blir veldig fronta. Eg har kjøpt både kvinne-journalen og Sirene og gått med lilla skjørt og lange fletter og store sjal og jakkemerke med «fellesaksjonen mot pornografi» og «Nei til prostitusjon». Når det gjeld abort synest eg ingenting er opplagt eller enkelt. Eg vil ikkje tilbake til strikkepinnar, men eg kjenner sorg over kvart einaste barn som aldri blir fødd, og for dei som av ulike grunnar ikkje ser ei råd med å bera fram barnet. Eg forstår at nokre gonger er det bare slik det er, men eg har aldri klart å heilt forhalda meg til at det for nokon virkar så enkelt.
Eg skal ikkje skriva meir om det her. Eg ser meir mi oppgåve i å prøva å gjera livet til ein god plass for barn som allereie er fødde, enn i å seia noko som helst som kan opplevast som fordømmande eller vanskeleg for dei som har måtta ty til abort. Det einaste eg ikkje forstår er at nokon synest at det er enkelt. Men ein aldri så liten parole i anledning dagen kostar me på oss, og visst reknar eg meg som feminist, på dei fleste plan. Ein gong i tida hadde eg eit fint merke der det stod «Viss kvinnene fikk styre verden…» Eg trur det var i samband med «Nei til atomvåpen», som eg og har vore ivrig medlem i.
Eg gjekk ned til sentrum og oppdaga at det snart er påske… Det verste er at eg faktisk fekk lyst til å kjøpa påskepynt. Eg stod i mot impulsen enn så lenge, og kjøpte i staden serviettar med fine vårblomar på.
Så tenkte eg at eg kunne jo leva litt det same livet her heime som eg gjorde i Trondheim. Eg gjekk inn på den eine avdelinga på Kjøkkenet der Sunniva faktisk var på jobb i dag. Ho serverte meg cappuccino. Biletet vart uskarpt, men ho hadde absolutt ikkje tid til å posera slik at eg kunne få teke eit skarpt eit.
Kafelivet i den vesle byen min var nemleg særdeles pulserande i dag. Ikkje først og fremst fordi me feira åttande mars, men fordi me har livsgledefestival her i desse dagar. Det er ein fin og livsbejaande idé at byen av og til skal stansa opp og feira livsgleda. Det var diverse små konsertar, utstillingar, kunstkafe for barn, og gode tilbod i butikkane som gjorde at folk tok seg ut til sentrum, og mange var kaffetøtste og småfrosne. Det vart ikkje så mykje skriving, men eg opplevde at det var ganske koseleg å virra rundt på eiga hand i sentrum nokre timar. Eg snakka med mange hyggelege folk eg ikkje snakkar med så ofte, og fleire kom bort til meg for å seia at dei likar det eg skriv. Det er både fint og litt rørande å oppleva slikt.
Etter ein ettermiddag i byen, var det klart for å løysa inn julegåva frå Leif. Eg hadde nemleg fått gåvekort frå han om at me skulle på Arja Saijonmaa- konsert 8.mars, og at me skulle eta ute. Sidan i vår har me hatt ein georgisk restaurant på torget, men det har aldri falt seg slik at eg har vore der. I dag var tida inne, og det var ei veldig positiv oppleving. Maten var både rimeleg og veldig god, og lokala var fine, lyse og trivelege. Eg åt georgisk ostepai, som var ei slags blanding av naan-brød med kvitlauk og pizza sånn smaksmessig, men ein ganske sterk saus til, Leif hadde pai med pepperonipølse, som og var god. Etterpå hadde me espressokaffi og cappuccino og delte ein georgisk dessert, som var pannekaker med ein slags valnøttmarmelade inni. Dit skal eg igjen, og eg skal anbefala staden til andre. Eg håpar dei har nok gjester til å overleva der.
På Arja-konserten hadde me billettar på første rad. Då ho kom inn på ganske høge stilletthælar og ein elegant svart kjole med høge splittar og raudt silkefor, såg eg straks at ho hadde hekta fast skoen. Den eine stilletthælen hadde gått rett gjennom forstoffet slik at ho var ein millimeter frå å snubla og gå på nasen. Under heile først songen prøvde ho utan hell å lirka hælen laus utan å lukkast, så ho måtte bare le av det og gjera eit nummer av å få foten ut etterpå. Då hælen sette seg fast same plassen like etterpå tok ho det og på strak arm, og kom seg gjennom utan å snubla og falla. I anledning av kvinnedagen delte ho ut langstilka roser til kvinner på første rad.
Det var veldig fint å sjå og høyra henne i ekte nåtid. Ho er ei flott kvinne med eit sterkt nærver. Så kan eg ikkje la vera å bli imponert over at nokon som er definitivt ein heil del eldre enn meg bevega seg så ubesværa på skyhøge stilletthælar. Eg har lenge likt måten ho syng på, og spesielt tolkingane hennar av tekstane til Mikis Theodorakis. For meg var desse songane høgdepunktet på konserten. Ho kler å bruka stor patos og kraft når ho syng. Til slutt song ho som forventa «Jag vill tacka livet», som vel er den songen ho er mest kjend for. Eg og Leif var litt sjokkerte over at Sunniva aldri hadde høyrt om verken Arja eller «Jag vil tacka livet». Frokosten i dag foregjekk til høge tonar av «Gracias a la vida, que me ha dado tanto,» for å auka folkeopplysningsgraden i heimen. Til slutt spurde Sunniva om det var greitt at ho dempa musikken litt… Og det var det.
Og for dei som vil høyra litt av det same som oss, her er ein smakebit frå You-tube. Og forresten, pianisten, eller kanskje det heiter «akkompagnetøren ved flygelet», var heilt fantastisk. Eg trur aldri eg har høyrt nokon kompa på den måten. Petri SOmer, heiter han.Finsk han og…
Forresten, eg gjorde ei lingvistisk oppdaging. Det høyrest ut som om finnane uttalar kj-lyden på haugesundsk maner, altså «tj». Arja song om «tjärlek» och «tjyssar» akkurat som ein god haugesundar ville ha gjort det.
Og så var åttande mars ferdig før eg fekk publisert teksten tileigna dagen… Men nuhhh gjer eg det…
Heidi
I dag har eg skrivedag. Det er noko av det finaste eg veit, men det er mange ting ein må prioritera og avgjera. Ideane boblar over inne i meg, og det kan vera hardt å halda fast i ein idé ein har sett i gang med i staden for å gripa fatt i alle dei nye. Eg har arbeidd litt med barndomshistoria til bestemor, som eg for første gongen skal fortelja for barn på tysdag. Det er kjempespennande. Eg lever meg meir og meir inn i korleis det måtte vera å veksa opp i det vesle, relativt nyoppstarta industrimiljøet på «Figgen» på begynnelsen av 1900-talet. Folk med bakgrunn frå smågardar på Jæren, i Gjesdal, og sikkert Sandnesområdet kom til Figgjo for å få jobb. Der vaks det fram eit heilt lite samfunn som til å begynna med var tenkt å kunna fngera med felleshushaldning, det var spisesal og kjøkken i kjellaren på den første fabrikken. I 1986 var det førtito mannlege og 15 kvinnelege arbeidarar der. Eit par år seinare kom mine oldeforeldre, Bendiks og Anna Kristina gåande med flyttelasset sitt frå Anda i Klepp for å busetja seg der. Dei hadde lånt hest og kjerre og på lasset sat det ei lita jente, Teline Edvardine. Anna Kristina hadde såvidt fyllt 20, medan Bendiks var gått opp i trettiåra. Etterkvart vart det bygs mange små trehus kring fabrikken der folk budde, det vart starta eigen skule for fabrikksbarn der dei fekk opplæringa på riksmaal, og det vart bygd bedehus og forsamlingshus.
Etterkvart var det badedraktar DFU på Figgen var kjende for, men til å begynna med var det ein trikotasjefabrikk som laga ting av ull, underklede, sokkar, strømper og barneklede. Det er litt rørande at dei ansette ei «Barnesykepleierske», søster Emilie som skulle vera med og utvikla modellane. Det vart reklamert med at ho hadde jobba med barn i ulike aldrar og av ulik etnisitet… Onkelen min sa at folk på Figgen aldri vart veldig opptekne av å strikka, fordi det kjendest som ei befriing og letting av arbeidsbyrde at dei slapp å strikka eigne strømper og kofter.
Bestemor fortalde meg mykje, men eg skulle øsnkja eg hadde spurt om endå mykje meir. Med min ibuande trong til å stikka hovudet langt inn når eg går i gang med eit prosjekt, så lurer eg på kor mykje eg kan finna i bøker og kor mange fotigrafi det finst frå denne tida. Eg får lyst til å skriva billedbok eller ei anna barnebok om det, og eg får lyst til å laga ei skikkeleg forestilling med forteljing og rekvisittar og kanskje litt teater… Men utgangspunktet er altså at eg skal fortelja elevane i første klasse om gamle dagar. I grunnen er det ikkje meir enn det, men det slår meg at mange av dei som har visst mykje om denne tida ikkje er her lenger, og at nokon burde halda fast på den relativt nære fortida på Figgjo for hundre år sidan… Så viss nokon veit meir enn meg om dette, så får dei gjerne kontakta meg…
Det andre prosjektet eg jobbar med er boka om skapande skriving. Eg er har klar ein disposisjon og er i gang med å skriva. Eg har skrive føreord og litt til, og eg innser at dette kjem til å ta uhorveleg mykje tid å ro i land. Men spennande er det. Eg har vald å bruka den arbeidsforma at eg først skriv eit avsnitt på nynorsk, så skriv eg det same på bokmål i eit anna dokument før eg skriv vidare. Om det er ein god arbeidsform vil visa seg.
Nå kom akkurat Sunniva heim frå vikardag på Orstad skule. Nå vil eg gå og høyra korleis ho har hatt det, og snakka litt med henne om eit stort skriveprosjekt ho er i ferd med å avslutta. Både ho og Halvard liker å skriva. Det er spennande.
Heidi
Eg fekk ein bordkalendar der ein får eit nytt ord for kvar dag av Odd Christian til jul. I dag var det eit ord der som eg gjerne deler med andre:
«Ta deg tid til å komme hjem til deg selv hver dag.»
Robin Casarjian
Eg synest det høyrest ut som ein god leveregel. Det same er dagens råd frå Charles Ringma:
«Det første vi trenger er et åpent, mottakelig rom der noe kan skje med oss,
…
et mottakelig rom i vårt indre,
et sted for stillhet, åpenhet, forventning og håp.»
Charles Ringma.
Forfattaren skriv at me dessverre ventar med å opna dette romet til kvar gong me er desperat slitne, i staden for å praktisera det å opna dette romet kvar einaste dag, – og på dagar med mykje overskot og livsglede.
***
«Grine du, Heidi?», kviskra ein litt forbausa førsteklassing til meg då me var i aulaen og høyrde fjerdeklasse synga konserten sin i det årlege prosjektet «Songskattane». Eg er eigentleg ein person som grin sjeldan og lite. Det skal veldig mykje til før eg grin av sorg, fortviling, sinne eller sjølvmedkjensle. Det skjer nesten aldri. Derimot er tårekanalane vidopne når det dreiar seg om sentimental rørelse…
«Nei,» kviskrar eg tilbake. «Det er bare fordi dei syng så fint.» Så tørkar eg den heilt synlege tåra eg faktisk har på kinnet.
Temaet for konserten var fuglar, og få ting har så sterk direktelenke til tårekanalane som syngande barn. Same kor tåpeleg det høyrest ut, så vart «Lille Måltrost», «Vesle lerka», «Simseladimbamba-seladuseladim», «Vårdag i skogen», og «To trøytte fuglar», rett og slett for sterk kost i dag. Snart er det vår, snart er desse ungane og blitt store, nye ungar skal synga dei gamle songane og eit liv går alt for fort…
Sånn var det med den saka…
Heidi
Jo då, nå er det tidleg vår rundt i blomsterbeda. Eg synest klosterklokker er så fine, men eg har ikkje fått dei til her hos meg. Eg har fått laukar av folk fleire gonger, men til nå har dei ikkje kome opp, dessverre. Det einaste som finst i bedet mitt så langt er fem krokus og ei einsleg snøklokke, – men det er då langt meir enn ingenting. Snøklokker er og veldig fine.
I dag var dei kommunalt ansatte inviterte til livsgledearrangement i Storstova. Først fekk me servert litt god mat, og så var det underhaldning frå scenen. Først fekk me møta svenske Pär Johansson som starta «Glada Hudik teatern». Ei teatergruppe for «utviklingsstörda och normalstörda». Han og gruppa hans har sett opp fleire store teaterforestillingar og laga fleire spelefilmar. Det var veldig inspirerande å høyra at det som kan virka umogleg faktisk kan gå an, og at leik, kreativitet og pågangsmot kan ein leva lenge på.
http://www.youtube.com/user/GladaHudikTeatern
Så fekk me høyra operasong av Berit Mæland og Beth Iren Byberg. Det var veldig fint det og, og det hjalp kanskje fleire enn meg å få skuldrene på plass. Eg skulle gjerne ha sitte der endå lenger og høyrt på fin song. Frå i dag av er det fastetid i kyrkjeåret. Eg har lurt litt på kva det skal innebera for mitt vedkomande. Eg trur svaret blir å prøva å få endå meir tid til stille og ettertanke og til å bli flinkare til å gå mykje for å få tid til å tenkja og få litt meir fysisk aktivitet. Eg prøver å fortelja meg sjølv at det skal bli veldig fint. Eg skulle ynskja eg hadde det same drivet til å driva fysisk trening som til å skriva og lesa… Men i periodar har eg gått veldig mykje. Nå har det vore ein svært blåsande vinter med mykje godt innever, men det er på høg tid å koma seg ut att.
Heldigvis så ser det ut til å vera litt meir plass for diplomati i Ukraina enn det var for eit par dagar sidan. Med jamne mellomrom hender det ting som får meg til å stoppa opp og halda pusten i bøn om verden ikkje må gå heilt av hengslene denne gongen heller. Det er ikkje tvil om at det er mykje gale i verda. For ein del år sidan høyrde eg ein person på radioen. Eg trur han var fredsforskar. Han hadde optimistisk tru på at verda langsomt ville bli betre, og brukte som eksempel at dei fleste nasjonar ikkje lenger praktiserer blodhevn, og at ein stor del av verda har avskaffa dødsstraff. Me som vaks opp under den kalde krigen, kjenner vel mange av oss, at mykje følest mindre truande enn det gjorde då. Likevel, me lever på ein skjør og sårbar klode. Fattigdomsproblematikken er kanskje det som plagar meg aller mest. Korleis kan me fortsetja å leva som me gjer så lenge så mange menneske på jorda framleis lever under fattigdomsgrensa.
Eg har ingen gode svar, men eg liker mottoet til «Changemakers»: «Det er klart jeg kan forandre verden!» Det trur eg på. Det er bare ikkje kvar dag det viser like godt.
I dag fyller mi yngste tantejente Tonje 17 år, det er ufatteleg kor fort åra har gått. Bortsett frå mine eigne eigenfødde barn, så har eg aldri gledd meg så stort å uhemma over nokon barnefødsel som akkurat den. Eg hugsar at eg gråt av glede då eg fekk sjå henne. Eg lurer jammen på om det var den første kvelden etter at ho var fødd. I tilfelle nokon ikkje har oppdaga det; Nyfødde barn er det aller vakraste eg veit…
Heidi
Eg må innrømma at på ein del tysdagar er eg utruleg trøytt når arbeidsdagen er over etter elleve timar nokså samanhangande på jobb, først i skulen og så i kulturskulen. Då hender det, sånn som i dag at det er så deilig å setja seg ned etterpå for å slappa av at eg bare blir sitjande i ein time eller meir og nyta at eg ikkje treng å gjera noko før eg orkar pakka meg saman og koma meg heim…
I går var eg forresten ute på noko veldig fint, som gjorde at eg kom meg i seng i seinaste laget. Me er ein gjeng med damer som møtest ein gong innimellom for å snakka om tema me synest er viktige. Det er ideen bak gruppa, at me ikkje skal bruka tida på å snakka om ingenting, men gje rom for gode samtalar om store tema. I går snakka me om det å ha tillit. Eg nøyer meg med å visa eit biletet av det fantastiske fruktfatet som vart sett på bordet.
Nytt tema i første klasse er gamle dagar. Eg kjenner meg litt gammal når eg fortel at då eg var lita gjekk eg og mor til meieriet og kjøpte mjølk i slike spann.
Eg har eit fint tema eg vil bruka til forteljing om gamle dagar. «Hu litla te Bendiks». Det skal vera ei forteljing om barndomen til mi bestemor som vart fødd for 111 år sidan. Eg har mykje å fortelja sidan ho elska å fortelja og eg elska å lytta.
Men det får bli ein annan dag.
Heidi
sporisand 