Det finst eit rom som heiter sommar. Der er tida open og romsleg, og ein kjenner ikkje dagen lang tid på førehand via avtalar i almanakken. Det tek ofte litt tid å koma inn dit og få lagt seg flatt i graset, men når ein først har fått roa seg ned der inne og stengt dør til resten av livet, så vil ein ikkje ut att.
Summertime when the living is easy,
fish are jumping, and the cotton is high…
Med Louis Armstrong sin trompet og hese stemme, så er det definitivt sommar, sjølv om me, om me skal vera ærlege nordmenn, ikkje relaterer så veldig mange sommerminne til velstanden bomullsplanter.
I går hadde eg to herlege sommarinvitasjonar på timeplanen. Dagny hadde bakt kake og steikt lappar, og Åshild hadde nykokt bringebærsyltetøy. Saman med kaffi, gulrøter og vannmelon,
så sommarmogen at han nesten knaste mellom tennene, sat me ein gjeng i hagen hennar og lot føremiddagen vibrera av liv.
Etterpå gjekk eg heim og bakte eplekake der skiver av irrgrøne eple låg tett i tett med dryss av kanel og sukker på toppen. Så kunne eg med stor fargeglede plukka vertinnebukett nummer to frå krukkene på verandaen min.
Så stabla me oss i veg i bilen til Hundvåg til ein av dei aller koselegaste sommarinvitasjonane i år. Heidi og Per Inge inviterte til kveld saman med vaksne barn. Me er ein gjeng venner, som i viktige år av liva våre, ofte var saman på sundagsturar, gebursdagsfeiringar, hytteturar, nyttårsfeiringar og mykje anna kjekt frå dei eldste ungane våre var bittesmå og opp gjennom oppveksten deira. Nå er ungane mellom 18 og 29 år, og det er veldig mange år sidan me har klart å samla ungdomane i lag med oss. Denne gongen klarte me det nesten. Tre ungdomar og ein far hadde lovleg fråver. Me andre sat rundt langbordet på terrassen til Heidi og Per Inge og koste oss med grillmat, plommer frå eige tre, friske bær, eplekake og is. Det var så fint å sitja der i lag, i ein sommarkveld som etterkvart vart svalare enn dei ne har kjend på lenge.
I dag er dagen komen for å kjøra flyttelass over fjellet. Eg høyrer på Louis Armstrong og kjenner eg blir litt varm bak auga:
One of these mornings,
you gonna wake up singing,
gonna spread your wings,
and take to the sky…
Og plutseleg blir den songen veldig sann og reell.
Until that morning,
nothing gonna hurt you,
with mammy and daddy standing by…
Eg høyrer på «Sommar i P2», med Runi Børresen, ei klok dame som jobbar med lærerutdanning og har spiseforstyrrelsar som spesialfelt. Det er fint å høyra på henne. Ho har mange gode poeng, og snakkar om den umoglege kvinnerollen unge jenter skal leva opp til. Overvekt er blitt den nye skamfaktor nummer ein. Den første risikofaktor for å utvikla spiseforstyrrelsar er å vera fødd som jente, seier ho. Og mange sirkulerande slankekurar i nærområdet til barn i puberteten er og ein risikofaktor. Dette er tankar eg har reflektert mykje over, men det får kanskje bli ein annan tekst ein annan gong… Viktigst i dag får vera eit visdomsord frå dama i radioen: Det beste foreldre kan gjera for å forebyggja spiseforstyrrelsar hos barn er å gje dei masse kjærleik, og byggja opp den grunnleggjande sjølvkjensla til barnet, slik at dei vågar å tru at dei er bra nok som dei er. Og denne setningen får stå for mi rekning: Det treng dei når dei skal bera kroppen sin og sjela si ut i ein verden der det kan blåsa ganske friskt. Eg er heilt einig med Runi Børresen i at det ville vera fint viss ungane var trygge nok på eigen kropp til å ikkje leggja ned absolutt alle krefter på å perfeksjonera han. Det ville vore fint å ha litt overskot til å gjera sitt for å gjera verda utanfor eigen kropp litt varmare, romslegare, fredelegare og meir rettferdig…
Nå må eg pakka til avreisa. Eit par klesskift og ein tannkost er vel omtrent det me får plass til på toppen av flyttelasset. Framleis står det juli på kalendaren, og august er og ein sommarmånad…
Heidi
Heimen er prega av at me har to stykker som skal flytta ut samtidig. Gangen blir fylt med poser og baggar som skal med flyttelass til Oslo. Halvard og Sunniva er saman om å vaska ut kjellarleilegheita, og på klessnora har dei hengt nyvaska klede som dei vil ha med seg.
Sunniva skal begynna på grunnskulelærarutdanning på Høgskolen i Oslo, og Halvard skal studera estetiske fag på universitetet. Det er eit ganske teoretisk bachelorløp med fokus på litteratur, kunsthistorie, mediefag og musikk. Eg visste ikkje ein gong at det eksisterte eit slikt studium, og me andre her i huset kunne vel eigentleg tenkt oss å begynna der me og…
Cleopatra har nok ikkje forstått at Sunniva skal reisa om to dagar, og det kjem til å bli hardt for henne. Dei andre gongene Sunniva har «forsvunne frå heimen», har katten gått opp og ned trappa og ut og inn av romet hennar og remja sårt. Ho har overnatta i vindaugskarmen inne hos henne og på alle måtar halde seg parat i tilfelle Sunniva skulle dukka opp att…
Eg liker å tru at eg er betre førebudd enn kattedyret vårt. Hos oss har utflyttinga gått gradvis og i etappar dei siste elleve åra. Alle, bortsett frå Halvard, som aldri har flytta ut, så har dei flytta ut i periodar og kome heim att i periodar. På det meste har me budd sju tilnærma vaksne personar her samtidig med hund, katt og undulat i tillegg, og det har fungert utmerka. Eg har likt å vera omgitt av ein stor familie, og skulle veldig gjerne hatt endå større familie. Eg trur eg har sove til saman tre netter aleine i huset dei tjuefire åra me har budd her.
Som sagt, eg har trudd eg har vore klar, og at eg ikkje skulle vera ei mor som knyttar seg så sterkt til barna sine at verda rasar saman når dei flyttar ut. Og det trur eg framleis, men dei siste dagane har eg eit par gonger blitt ramma av små stikk av sorg. Sorg over at ein lang periode i livet er over akkurat nå. Akkurat som alle foreldre så trekk eg pusten, lukkar auga og kviskrar «Bare hopp nå, dette klarer du…» Det et det eg innbillar meg at storkeforeldra kviskrar, der ungane halvt overmodige og halvt panikkslegne står på kanten av reiret og kikkar ned medan dei flaksar med vengene og hoppar litt høgare for kvar dag…
Og visst skulle eg gjerne fortald dei korleis dei skal leva liva sine og korleis dei skal innretta seg her i denne verda. Eg ville gjerne fortald kva eg synest dei skal kjempa for, kva verdier dei skal ha, korleis dei skal tenkja og kva dei skal tru på. Men eg veit at det ikkje er mitt mandat og ikkje mitt ansvar lenger, dei har fått eigne liv og er klare til å leva dei på sin måte…
Og forferdeleg dramatisk er det vel i grunnen ikkje. Det er bare barna mine som flyttar ut… Dei som allereie er flytta ut bur så nære at eg kjem til å sjå dei veldig ofte, og strengt tatt er eg ikkje veldig aleine i verda utan heimebuande ungdomar heller. Nå opnar det seg nye dører til nye begynnelsar. Eg likar begynnelsar, men for å vera ærleg, så er eg ikkje like glad i avslutningar og avskjedar.
Framleis er her god og varm sommar, og framleis treng eg ikkje ta på meg klokka. Om to dagar kjører me Sunniva og alt me får stua inn i bilen av ting dei vil ha med seg, og kjører over fjellet til Oslo. Halvard reiser etter med fly litt seinare. Me kombinerer turen med å besøkja venner og familie og å nyta siste rest av sommarferie.
Akkurat nå skiftar eg kanal på radioen, for å høyra på pressekonferansen, der dei akkurat nå fortel at terrortrusselen nå blir sett på som lågare, og at me går mot ei gradvis nedtrapping av kriseberedskapen.
Og muslimane feirer id i dag. Eg gratulerer alle dei flotte muslimane eg kjenner med dagen. Måtte ikkje terrortruslane gjera det vanskelegare å vera ny i landet. Eg sluttar med å sitera litt av Brecht si fredsvise etter minnet:
Fred over alle i landet, fred over naboen vår,
måtte en fredelig nabo være i fred der han går.
Heidi
Eg les på sosiale medier at ein av fire nordmenn har blitt skremt av terrortrusselen. Kvinner blir meir skremde enn menn, og unge menneske meir redde enn eldre menneske. Kanskje eg skal tenkja på det som eit positivt bevis på at eg er feminin og ung, for slikt gjer meg faktisk litt uroleg? Kanskje eg kan og dra inn som ein positiv faktor at eg er velsigna med større mengder fantasi og derfor lett får indre bilete… Ikkje det at eg har vore livredd, for det har eg ikkje, men eg har vel kanskje gått opp eit nivå på det dei på mediaspråket kallar årvakenheit…
I går morges då eg gjekk til radioen for å høyra om det var noko nytt, virka han rett og slett ikkje. Eg lurde på korfor, og hugsa plutseleg at ein av lærarane mine på ungdomsskulen, Ole Sivertsen, sa at det første ei fiendtleg makt ville gjera var å lamma radionettet for å forhindra at folk fekk informasjon. Med lett stigande puls gjekk eg bort for å slå på fjernsynet, som forøvrig virka som bare det. Eg kom og til å tenkja på kor mykje informasjonsflyten i samfunnet har endra seg på dei ehhhhh… førti åra som har gått sidan eg begynte på ungdomsskulen. Eg merker meg og kor nær ein blir seg sjølv i litt stressa situasjonar, det ein verkeleg vil høyra om når det er tid for nyheiter, er terrortrusselsituasjonen i Norge. Plutseleg blir Gasa, Ukraina og Syria litt underordna bare det går bra her. Jo visst er me bortskjemte og oss sjølve nærast. Og ein venner seg fort til både det eine og det andre. Etter to døgn er terrorfare og bevæpna politi noko ein rett og slett bare lever med…
Og elles så er det mogen, nydeleg høgsommar. I går var eg heime hos foreldra mine for å plukka rips. Bæra er mange og fine i år. Far hjalp meg å plukka, og det gjekk ikkje lenge før me hadde fyld kvar vår vaskebøtte. Så var det heim for å reinska, frysa og koka syltetøy. Med ujamnenmellomrom dukkar det opp ein dag eller to der eg får lyst til å leika husmor, og det har eg gjort dei siste dagane. Etter at eg kom heim, sovna eg nesten med avisa ute på terrassen. Det er nesten uverkeleg å kunna innretta seg slik utandørs, og komma sitja ute i ein tynn kjole omtrent til midnatt utan å frysa. Det er koseleg når halve nabolaget liksom flyttar ut med måltida sine, gjestene sine og samtalane våre. Og plutseleg begynner me å snakka med einannan, me har mykje å ta att etter å ha levd i prinsippet nesten bak lås og slå heile vinteren.
I dag fortsette husmorlivet. Sidan reiret skal tømmast for heimebuande barn, og dei to yngste flyttar til Oslo, fann eg og Sunniva ut at me skulle invitera søsken, svoger hund og besteforeldre til avskjedsmiddag i dag. Sunniva foreslo heimelaga, langsomtkokande indisk kyllingsuppe. Så fekk eg meg ein skikkeleg husmordag i dag og, og fekk med masse bra radio, Språkteigen, gudstjeneste frå Nidarosdomen, program om klassisk musikk, eit program om diktinga til Olav H Hauge og gamle gode » Tordivelen flyr i skumringen». Så vart det suppe med heimebakt foccaciabrød, og rips med vaniljesaus,og vannbakkels med vaniljekrem, rips og melisdryss til dessert.
Kvelden har eg og Sunniva brukt til å sjå på film. I dag vart det Woody Allen og Romeo og Julie i versjonen med Leonardo di Caprio.
Heidi
I sommarvarmen dukkar det opp mykje merkeleg i tankane. Dette er ei rar og flyktig lita vise som dukka opp i notatblokk mi ein plass langt ute i havet mellom Litauen og Kiel.
Eg rørde eit ansikt eit kort sekund,
eg visste du måtte gå,
og orda eg ville ha sagt forsvann,
dei var ikkje til å nå,
men augene mine, dei sa det nok,
eg visste at du forstod,
du kviskra eit ord, det bles bort igjen,
eg trur at me begge lo.
Slik valmuer alltid vil sjå på meg,
med svarte og djupe blikk,
slik framande dansar i gatene
til ukjend og rar musikk,
slik som dei eg elskar kjem hit og går,
på bruer kun dei veit om,
slik var det den dagen du kom forbi,
eg visste det før du kom.
Slik hud møter hud, og eit blikk eit blikk,
slik brisen stryk fugleveng,
slik humlene nøler og flyg sin veg,
frå grøfter og blomeeng,
slik tråd etter tråd blir eit liv til slutt,
slik dropane blir til hav,
slik skal eg nok aldri få vita heilt
kor songen frå då vart av.
Heidi
Eg veit ikkje om eg kjem til å bruka desse orda til noko, og eg veit ikkje om eg kjem til å forandra på dei etterkvart. I dag skal dei få lov til å stå her som eit monument over det flyktige, det som nesten skjer, det som kanskje er, det me gradvis forstår. Og ja, det er varmt i dag og…
Heidi
Ikkje verst å koma heim frå ferie og finna sydenvarmen heime. Visst var det varmt på turen og, men eg trur natta til i dag var den aller varmaste natta. For første gong på 24 år i dette huset la me oss til å sova med døra open mellom soveromet og bakhagen. Det me heller ikkje kunne ha hatt fantasi til å tenkja oss var at me skulle koma heim til eit land med terrortrussel… Heldigvis har trusselen til nå ikkje medført noko som helst, og me får satsa på at han snart kan blåsast av.
Ein positiv ting er at me kom heim til det som i barndommen på husmormunne heitte «goe tork». Seks- sju vaskemaskinar etter ein lang ferie utan klesvask er ekspedert, laken dynetrekk og sommarklede er vaska, hengde på snora, tørka og er så godt som nye.
Slike dagar kjem ikkje på bestilling, og ein må nyta dei medan dei er her. I dag har eg unna meg den store luksusen å liggja paddeflatt på magen i sola og lesa bøker mellom slaga. For meg er det ein stor, stor luksus. I går hadde me nesten alle ungane her til middag på verandaen, og i dag har me hatt to kaffigjester same plassen, først Arne og så Laila, og det er deilig å bare vera lat saman med venner som stoppar innom og tenkja at alt som gjerast skulle og burde kan eg gjera i morgon eller kanskje i neste veke.
Sidan eg snakkar så mykje om bøker, så kan eg jo anbefala litt:
«Kjærlighetens historie» i fasong av lydbok, kom til oss på spesielt vis. Like før jul var eg på venninnetur på Lillehammer. På indremisjonens bruktbutikk, eller kva det heitte, fann me litt ly frå kjøpegalskapen i butikkane, saman med gatetrekkspelspelarar som fekk seg ein kopp kaffi og ei peparkake der. Der kjøpte eg faktisk to julegåver. Sunniva fekk ein fjellanorakk frå syttitalet, som ho vart kjempeglad for, og kjærasten min fekk lydboka om » Kjærlighetens historie», ei lydbok ingen hadde teke ut av pakningen endå. Så har ho lege der sidan jul, og nå var tida mogen. Lydbøker og lange bilturar er ein god kombinasjon. Eg likte boka veldig godt, ho var klok, vakker og intelligent samanvevd. Boka har tre forteljarstemmar som på ein kunstferdig måte blir vovne inn i einannan, men samtidig ikkje. Det var og litt spesielt at historia begynte med at jødar i Polen måtte gløyma seg for nazistane før første verdskrigen. Det kjendest litt spesielt å høyra om det akkurat når me køyrde inn i Polen.
Første runden i Danmark kjøpte eg tre bøker i frå ein billigkasse på gata. Ei av dei, skrive av presten Kathrine Lilleør vart eg så begeistra for at eg på heimturen var innom tre byar for å prøva å finna dei andre bøkene hennar i ein bokhandel. Det gjorde eg ikkje… Kva er det med bokhandlar? Er det digitale i ferd med å overta her og? Eg synest at det blir vanskelegare og vanskelegare å finna ein god bokhandel, og om eg finn ein blir det vanskelegare og vanskelegare å finna bestemte bøker eg er på jakt etter… Kanskje fordi det blir meir og meir paperbacks av internasjonale bestseljarar? Dei same i alle land. Sjølv om eg ikkje fann boka eg leitte etter, så fann eg ein veldig fin bokhandel i Tønder der dei selde bøker frå billigkassar til hundre kroner kiloen… Slikt er eg ute av stand til å gå forbi. I Danmark oppdaga eg via eit bokutsal, presten Johannes Møllehave. Sidan har eg lese forskjellige ting av han. Denne boka som er ei slags dialogbok mellom han og den danske biskopen Jan Lindhardt var ein skikkeleg godbit for sånne som meg. Det er ein reportasje om to ungdomsvenner på tur i Roma, og om dei store spørsmåla i livet. Eg slukte boka på ferieturen heim.
I den same kassen fann eg denne boka, som i følge vaskeseddelen finn stad i eit sønderjydsk indremsjonsmiljø, der far og son frekventerer gravferder, faren held talar som får alle til å gråta, og sonen står støttande på sida av og held han i handa. Boka er skriven ut frå den vesle guten sitt litt naive og truskuldige verdsbilete. Boka begynner ganske tilforlateleg og truverdig, så blir det litt drygare, og til slutt tek det heilt av. Som det står sitert frå ei avisanmelding bak på boka: Dette er i grunnen ingenting å le av, men ein kan bare ikkje la vera. For den som liker galgenhumor og det litt groteske, er dette ei bok å la seg fanga av. Historia er godt fortald, ein ser det heile for seg. Sjølv kunne eg ikkje leggja boka frå meg. Eg las ho i løpet av gårsdagen.
Denne boka har eg høyrd om og halde i handa før, og så kjøpte eg ho altså i dansk versjon på billigsalg. Det er ei fascinerande historie om å vera kinesisk » Tigermam». Forfattaren har to døtre som begge har utvikla seg til å bli superbegava musikarar. Den eine spelar klaver, den andre fiolin. Boka beskriv korleis kinesiske mødrer, i alle fall denne, ikkje er redd for nokre middel når det gjeld å driva barna fram. Begge begynte å spela i svært ung alder, og mora har sett til at dei øvde, ikkje ein time til dagen, men fem eller seks. Barna hadde ingenting dei skulle ha sagt om dette sjølv, for ho stolte blindt på at ho visste kva som var best for dei. Som kinesisk-amerikansk mor opplever ho eit gedigent sprik mellom amerikanske oppdragelsesmetodar og det ho sjølv står for. Likevel er ho overbevist om at ho gjer det rette.
Ho fortel at hennar barn aldri har fått bruka ettermiddagane til å leika med andre barn, aldri fått overnatta hos andre eller sjølv hatt overnattingsbesøk, aldri fått lov til å koma heim utan toppkarakter på ein prøve, ikkje fått sleppa å øva ein einaste dag, sjølv når dei har feber eller er på ferie. Ho har trua med å øydeleggja leikene deira viss dei ikkje har fått til å spela eit stykke feilfritt, og trua med at dei ikkje får julegåver dersom dei nektar å øva ein ekstra time fordi det trengst. Ho har halde tilbake kveldsmaten og ikkje latt dei leggja seg før ved midnatt om dei står fast i noko ho meiner dei skal klara. Ho har heller ikkje nølt med å fortelja dei at dei er dovne, mislykka og vetdilause dersom dei ikkje innfrir krava. Likevel meiner ho at ho har gjort det rette og at dei aldri ville vore der dei er utan denne oppdraginga. Ho meiner og at døtrene djupast sett har visst at dei er høgt elska og at motstanden ho har gitt dei har gitt dei styrke og livsdugleik. Likevel skriv ho ope om at den yngste dottera hadde eit forferdeleg pubertetsopprør, og at ho på eit tidspunkt innsåg at ho ikkje til sjuande og sist kunne tvinga henne til ei solistkarriere som toppfiolinist i verdsklasse.
Dette er på ein måte fråstøytande lesnad fordi metodane hennar er så hinsides alt me vanlegvis tenkjer om barneoppdragelse i Norge som i Amerika. Likevel er det fascinerande å bli dregen inn i forfattaren sin tankeverden og gradvis forstå vala hennar betre. Ho meiner amerikanske foreldre ofte er dårlege foreldre fordi dei er alt for ettergjevande og let barna sleppa unna med å vera dovne underytarar.
For å seia det sånn, Amy Chua sin barneoppdragelse er nok i heilt andre enden av skalaen enn der eg har bedrive min eigen. Dette på trass av at barna har irritert seg etter tur over at eg alltid spør dei om dei var langt unna femmaren viss dei kjem heim med ein feirar, eller korfor det eventuelt står eit minusteikn bak karakteren dei har fått. Sjølv har eg som norsk mor og som lærar utdanna på begynnelsen av åttitalet hatt klokkertro på glade, ubekymra, leikande, kreative og sjølvstendige ungar som blir oppdregne til å ta eige val. Eg hugsar framleis at eg vart sitjande lett måpande i Storstova på lærarkurs første gongen eg høyrde eit menneske for første gong seia at skulen måtte tilpassast næringslivet og at nasjonen trong at elevane gjekk ut av skulen med betre grep på realfaga. Skulle skulen styrast av samfunnsøkonomiske forhold? Det var heilt nye tankegangar… Hadde me ikkje råd til at norske barn først og fremst var lukkelege?
Men tilbake til dagen i dag, som altså har vore ein av dei verkeleg varme sommardagane. Plutseleg kom det ei skikkeleg regnbyger nesten som frå klar himmel. Inne var det framleis kokvarmt, og det var behageleg å sitja under soltaketbog sjå at regnet pøste ned.
Det klarna ganske fort opp att, og i åttetida reiste eg og Leif ned til stranda saman med Arne og Hilde for å ta eit kveldsbad. Mange var ute i same ærend. Havet var blikkstilt, og badetemperaturen heilt nydeleg. Nokon sa at vatnet var ca 21 grader varmt, og slikt er sjeldan kost her. Måkane låg og duppa i vannflata og me kunne nesten syngja heilt ut til dei. Det er ei heilt spesiell oppleving å bada når det skumrar og sola blenkjer i havflata før ho går ned. Nå nærmar det seg midnatt og eg sit framleis ute i ein kortterminalen sommarkjole og skriv. Naboane snakkar med kvarandre, og fleire har trekt ut fordi det er så varmt inne. Det er nesten som eit liv i syden så lenge det varer. Sunniva og Halvard ryddar og pakkar. Begge har fått studieplass i Oslo og er snart klare for å reisa. Eg trudde eg var heilt klar for det, men i dag kjende eg plutseleg eit streif av sorg ved tanken på at begge dei yngste skal flytta ut.
Men dei blir i alle fall til litt uti neste veke. I morgon har dei meld ein ny fin sommardag, og eg skal opp til mor og far og plukka bær. Så år me håpa at den dagen blir like terrorfri som denne så vidt eg veit har vore…
Heidi
Danmark var korngult og himmelblått i går då me kjørde gjennom landet. Me prøvde å stort sett halda oss unna motorvegane, både fordi det er stressande å kjøra på dei, og fordi me hadde lyst til å sjå mest mogleg av høgsommar-Danmark når me først var der. Denne gongen la me oss sånn ca midt på Jylland, sidan me kjørte austkysten og vestkysten i oktober. Hovudinntrykket var store gule mogne kornåkrar. Overalt såg me skurtrøskjerar og traktorar i arbeid, og me vart liggjande bak ein del av dei på vegane og. Men det var byane me stoppa i.
Danske byar er jo nokså annleis enn dei norske. Slike bygater som dei har i Tønder skulle eg gjerne hatt her heime og. Dette skiltet falt eg for, forresten:
Byen me stansa for å kjøpa lunsj i, heitte Hadsund. Då me kom dit hugsa me at hadde vore innom bakeriet der i oktober. Denne gongen vart det salat på ein kafé med koseleg terrasse framfor. Gågata i Hadsund var ganske bratt. Som ein dekorasjon gjennom gata var det små fordjupningar i brusteinane der det rann ein liten bekk med vatn. Det var dekorativt og gav eit behageleg svalt inntrykk på ein brennande varm sommardag. Den kunstige vesle bekken forsvann og dukka opp att fleire plassar nedover gata som eit band tredd litt på kryss og tvers.
Seint på ettermiddagen kom me til Ålborg. Me hadde tid til ein koseleg spasertur der og, og til å avrunda utanlandsferien med iskaffi til meg og bringebærmilkshake til reisekameraten min på ein fortausrestaurant.
Heimturen hadde me bestilt på nye Bergensfjord, ein utruleg fin båt, forresten. Det slo meg kor høg standard me har fått på mangt og mykje når eg samanlikna denne båten og denne turen med den andre lange ferieturen me nettopp var på med eit litauisk fergeselskap. Lugaren vår var innomskips og utan vindauge, noko dei hadde ordna opp i på kreativt vis…
Inne på båten var det den finaste panoramautsikten eg har sett i fleire av roma på skipet. I tillegg var det veldig romsleg, det var ikkje bruk for å karra til seg ein sitjeplass og tvihalda på han slik som eg har opplevd mange gonger på ulike danskebåtar. Her er utseglinga frå Hirtshals i nydeleg kveldssol.
Kapteinen ønska velkommen på høgtalaranlegget og sa at det var » Beautiful weather and no waves,» slikt liker me å høyra, og på dansk- engelsk høyrest det nesten ekstra sjarmerande ut…
I det sommarkvelden gjekk mot natt, og sola seig ned, vart fargane heilt lyst, nesten glasaktig pastellfarga. Sommarnettene må vera noko av det vakraste av alt som finst.
Heidi
Viss eg er heldig, så finn eg ein stad med internettdekning, slik at eg kan lasta dette opp. Me har teke inn på eit hotell utanfor Flensburg, og verten har nettopp beklaga at dei ikkje har internettdekning her.
Eg skriv nå likevel, for nå hadde eg så mykje eg hadde gleda meg til å fortelja.
Me trudde me hadde god tid då me skulle ta ferge frå Liauen til Kiel i går, men me klarte å rota litt på vegen slik at me var ved fergeleiet akkurat på det tidspunktet me hadde fått beskjed om å gjera det. Me håpa me var i rett kø, for alle stadnamn var skrivne i den litauiske varianten. Det var me heldigvis. Dei allerfleste av kjøretøya som skulle på ferga var trailarar. Dei stod tett i tett på dei øverste dekka. Alle privatbilane vart stua inn i botnen av båten, og for å koma opp til passasjerdekket med innregistrering, måtte me gå opp 103 trappetrinn i veldig smale jerntrapper, og på veg opp rakk eg å utvikla ein lettare panikkfølelse. Kva var det me hadde begitt oss ut på nå då? Ferieturen skulle vara i over eit døgn. Med hurtigbåtturen heim frå Danmark i fjor i friskt minne, der alle spydde heile tida, har eg utvikla ein liten skepsis for ferger som eg ikkje hadde før. Det kjendest og plutseleg litt skummelt at me skulle vera utanfor rekkevidde for barna våre i eit døgn, så eg måtte skunda meg å senda meldingar til familien om at me kom til å vera akkurat det.
Bekymringane viste seg å vera ubegrunna. Havet var stille som eit stovegolv absolutt heile turen, og båten gynga ikkje i det heile tatt. Oppe på passasjerdekket var det fint og greitt, og utruleg god plass samanlikna med danskebåten. Dei fleste passasjerane var trailarsjåførar på jobb, og ingen såg ut til å tenkja at dei var på partytur. Ein kunne kjøpa billett til måltida då ein kjøpte reisebillett, og det såg ut til at dei fleste hadde gjort det. Det var mange fleire litauarar enn tyskarar på båten, og ingen andre skandinavar så vidt eg kunne sjå. Mitt kjære reisefylgje var nok litt skuffa over at det ikkje var teikn til noko litauisk danseband på båten. Folk såg fjernsyn eller sat i baren, og i tillegg var det eit lite bibliotek med bøker og blad som folk hadde lagt att, som passasjerane kunne låna i frå, ein kjempeide, spør du meg.
Store deler av turen sat eg på golvet ute på dekk i strålande solskin med hav og blå himmel på alle kantar og las bøker. Eg las to bøker eg fann i ein billigkasse i Riebe for eit par veker sidan: «Kærlighed er, – fortellinger fra mit liv.» av Kathrine Lilleør og «Det gode i dig» av Linda Olsson. Begge bøkene kan eg anbefala varmt.
Kathrine Lilleør er dansk sokneprest og skriv veldig klokt om livet med utgangspunkt i sitt eige liv. Fleire gonger bruker ho nye og overraskande innfallsvinklar. Eg veit ikkje om bøkene hennar er omsette til norsk, men eg fekk veldig lyst til å lesa fleire av dei. Eg trur eg må gjera eit forsøk på å få tak i dei når me skal kjøra gjennom Danmark i morgon.
«Det gode i dig» er den danske tittelen på den boka av Linda Olsson som heiter » The Kindness of Your Nature». Eg meiner bestemt at ho finst på norsk, men eg veit ikkje kva den norske tittelen er. Eg har lese dei andre bøkene hennar, og spesielt den som eg trur heiter » La meg synge deg stille sanger», på norsk. På dansk ser eg at ho heiter «Astrid & Veronika». Denne boka likte eg nesten endå betre. Ho handlar om ei dame som har slått seg ned aleine på den ytterste utkant ved havet der ho jobbar som lege og prøver å gløyma vanskelege ting ho har opplevd tidlegare i livet. Ein dag møter ho ein liten gut som tydelegvis og ber på mørke og hemmelege ting.
Eg fekk og lese ferdig boka «Over det kinesiske hav», ein sterk oppvekstroman om ein liten gut som vaks opp under ganske spesielle forhold på sørlandet ein stad fordi foreldra hans hadde gjort huset sitt til ein forpleiningsanstalt, på folkemunne kalla «galehuset». På den tida betydde det at dei tok i mot både psykisk utviklingshemma menneske og menneske med psykisk utviklingshemming. Boka handlar og om sorg. Ei fryktelig ulukke ramma nemleg den vesle familien. Dette er og ei bok eg kan anbefala.
I tillegg til dette skreiv eg ein rar liten visetekst der eg sat på dekket på båten. Kanskje det er ein slags kjæleikssong. Det kan tenkjast at eg legg teksten ut i morgon, eg må bare kjenna etter om eg synest eg kan vera bekjent av teksten…
I dag morges då me sat og åt frokost etter å ha forsynt oss frå ein buffet, gjorde Leif meg diskret oppmerksam på at eg måtte sjå bort på nabobordet. Eg fekk nesten hakeslepp, der sat det tre litauiske trailarsjåførar og eit fjell av mat. Utan å overdrive så hadde dei forsynt seg med seks kokte egg kvar, seks pølser kvar, og nå snakkar me noko som er beslekta med gildes røykte kjøttpølser, steikte egg, steikt kylling, store skåler med frokostblanding og kvar si skål med ferskost og nysteikte pannekaker. I tillegg hadde dei eit lite tårn kvar med brødskiver. Me begynte å lura på om det var slik at dei ikkje hadde råd til å stoppa for å kjøpa mat på vegen, og derfor måtte eta for både ein og to dagar når dei hadde sjansen. Etterkvart kom det opp diskret blå papirposar under bordet som dei fylde med pølser og kokte egg. For det eg veit, så kan dei ha ein avtale med fergeselskapet at dei kan smørja med seg litt niste. Eg fekk ei litt ubehageleg kjensle av å vandra rundt med ei gullskei i munnen vel vita at det minuttet me blir svoltne så kan me stoppa og kjøpa nesten akkurat det me måtte ha lyst på, i alle fall med tanke på lommeboka…
Vel framme i Kiel, måtte me som hadde personbilar venta ein time på å få gå ned til bilen fordi dei først måtte få av trailarane. Natt til i overmorgen skal me og overnatta på ferge, det blir den siste etappen mellom Hirtshals og Stavanger, så nå kan me hevda at me er inne i cruise- delen av ein veldig fin ferie.
Eg må innrømma at det å koma til Tyskland kjendest nesten som å koma heim. Her kan me snakka og forstå språket, og her kjenner me sånn nokolunde til kodar og kultur. Tyskland kjennest veldig rikt og forbrukarsentrert etter å ha kjørt rundt i ganske fattige område i Polen, Litauen og Latvia. Vêret er framleis strålande og temperaturen ligg og vippar på rundt 30 grader celsius. Me har vore ein tur på Citti Grossmarkt, sidan me er heilt i nærleiken. For meg vart det litt for mykje av det gode å bevega meg rundt ein plass der folk fyller handlevognene sine med heile fjell av billige drikkevarer, flesk og kjøt… Men igjen. Det seier litt om kor bortskjemt eg er. Eg veit at eg kjem til å klara meg heilt greitt sjølv om eg reiser tomhend frå Citti Grossmarkt. Eg innser og at det er å vera bortskjemt når ein blir litt skuffa over at det ikkje er internettdekning, og mest ikkje mobildekning på hotellet. Eg ser strengt på meg sjølv i spegelen og seier at slikt går ikkje an. Den hyggelege verten på denne lett forfalne overnattingsstaden, snakkar norsk/dansk med oss, og seier at han er veldig begeistra for Norge, der han har kjørt mykje omkring. Han jobbar sikkert livet av seg for å få dette til å gå rundt. Utanfor er det ein trafikkert veg og ein stor grøn hage. Hotellet heiter noko med sjø, så kanskje det går ein gangsti her i frå til ein liten innsjø ein stad bak dei høge trea. Min eiegode mann har foreslått at me skal kjøra ein tur og leita etter ein stad med internettdekning. Jo visst er eg bortskjemt.
Nå gleder eg meg til turen gjennom Danmark i morgon. 🙂
Heidi
I dag morges var det koseleg sundagsstemning på hotellet vårt i Siailiai i Litauen. Kyrkjeklokkene i kyrkjene like ved ringde heile melodiar, og i frokostromet hadde dei dekka fint med dukar. Me fekk appelsinjus, kraftig litauisk kaffi, mørkt rugbrød og skinke og små pannekaker med ferskost og heimelaga solbærsyltetøy.
Me vurderte litt å dra til Riga i dag, men fann ut at det ville bli litt for langt. I staden ville me bruka god tid i grenseområdet mellom Litauen og Latvia! finna nokre småvegar og bruka tid på å sjå oss om i staden for å ta ei transporterappe på motorveien. Me stilde inn GPS-en på noko me antok var mindre trafikkerte vegar. Det viste det seg verkeleg å vera, mesteparten av føremiddagen køyrde me på smale, humpete grusvegar, og me fekk verkeleg sjå landsbygda.
Me køyrde langs dyrka mark, og langs jord som ikkje såg ut til å vera i drift lenger. Me såg folk jobba med hest og plog, og på rare traktorar med lasteplan framme. Me såg vakre åkrar med masse blomar mellom kornet, storkereir, storkar og haukar som fauk lågt over åkrar og leitte etter byttedyr. Me såg ein påkjørt bare og ein påkjørt bever. Dessutan vrimla det av sommarfuglar.
Ute var det nydeleg sommarver og det lukta så godt av jord og høy og blomar, slike lukter som for meg er tett forbunde med sommar.
Me såg det same som i går, masse falleferdige hus og løer. Eg skulle likt å vita korfor det er slik. Har ikkje landbruket klart å reisa seg etter Sovjettida? Er det ikkje råd å leva på smågarder lenger, slik at folk flyttar frå gard og grunn og let bygningane stå att? I ein del av desse falleferdige umalte husa ser det ut som om det bur folk, medan andre heilt tydeleg står tomme.
Tidleg på ettermiddagen kom me til ein badeby på nordkysten av Latvia. Me hadde bestilt rom på eit fantastisk hotell som ser ut som ein blanding av Villa Villekulla og Mummihuset.
Huset ligg ved ein stor flott park med tennisbane, fotballplass, restaurantar, lekeplasssar, fontener, musikkpaviljongar og isbuer. På den andre sida av denne parken er det ei stor, fin badestrand. Dette er ein by som mange frå Latvia og Litauen, men og ein del tyskarar reiser på ferie til, og det er verkeleg fint her.
Denne byen er full av store kråkeslott av nokre sveiservillaar, slik den me bur i, men bare dei færraste er pussa opp slik som dette huset. Dei fleste er til nedfalls, med maling som flassar av, vindauge som er knuste, fillete flagrande gardin og dører som heng og sleng. Dei vitnar om ei storhetstid som må ha vore, og om harde tider som har kome etterpå. Eg håpar nokon tek band om dei, før dei dett saman av seg sjølv.
I kveldinga var var me nede og bada i sjøen. Vatnet var godt og varmt, det var god plass på stranda og sanden var mjuk som pulver. På veg opp etter å ha solt oss litt, sette me oss på ein benk i parken med ein kopp kaffi me hadde kjøpt i ei bu. Då hadde me ei litt spesiell oppleving, ein mann i T-skjorte og badeshorts kom bort til oss og spurde om me snakka tysk. Då me bekrefta det, sa han at då han såg oss hadde han tenkt på Schubert og Ave Maria. Han spurde om me hadde høyrt Ave Maria. Då me nikke, sa han at han gjerne ville synga for oss. Så drog han til med ein stemme som hadde kunna høyrast til bakerste benk i ein stor operasal. Han stod ein meter frå oss og song Ave Maria så høgt at krystall- lysekrona hadde rista om ho hadde vore der. Han Hasle det ein kan kalla ein stor stemme sjølv om han nok ikkje alltid traff kammertonen. Litt forfjamsa og lattermilde takka me for songen. Då tok han opp ei lommebok og sa at me kunne få betala litt om me ynskte å gjera det. Kor desperat økonomisk situasjon skal ein vera i for å oppsøkja folk på stranda og synga opera for dei i håp om å få pengar? Det er hyggelegast å tenkja på at han gjorde det fordi han liker å syngja…
Me har hatt ein nydeleg julisundag i Latvia. I morgon tek turen vår ein vri. Då legg me inn ein fergetur der me skal vera på båt i over eit døgn mellom Litauen og Kiel.
Heidi
I går hadde me kvaler. Luksusproblemet vårt var at me likte Vinius så godt. Me sjekka om me kunne få behalda hotellrommet lenger, og det kunne me. Skulle me droppa planane om å dra vidare for å sjå meir av Litauen og Latvia for å bli verande i Vilnius? Me vurderte og telde på knappane, men fann ut at me ville halda oss til den opprinnelege planen og dra vidare i dag.
Denne mannen, som sel kattemaleri i Vilnius, får stå som ei siste helsing frå Vilnis. Han gav meg god underhaldning medan eg åt potetpannekake med tytebærsyltetøy og såg rett bort på han. Han ommøblerte bileta kvart tredje minutt, laga kattelydar i rytmen til ein gatemusikanta lenger nede i gata, og sette inn ulike typar sjarmoffensivar til absolutt alle forbipasserande. Desse nonnene kjøpte ikkje, og heller ingen andre den halvtimen eg observerte han, men pågangsmotet var det lite å seia på. Det var mest så eg fekk lyst tilnå dra fram lommeboka, men eg hadde jo nettopp kjøpt meg katt på eit ekte kunstgalleri.
Vår plan i dag var å få sett litt av landsbygda og eit par halvstore byar, og slik vart det. Det er frodig og fint her, men mange hus ser veldig falleferdige ut. Spesielt gjeld dette uthusa. Me kjørte forbi mange løer som snarare var rønner enn driftsbygningar. Er det slik at folk sluttar av gardsdrifta og lar løa stå til ho dett saman av seg sjølv i staden for å riva? Er dei mest falleferdige husa fråflytta og bare står der heilt aleine? Ikkje veit eg…
Det det er nok mest husa som vitnar om at folk har mindre pengar her enn heime. Me stoppa i to byar som var relativt store med fleire supermarknadar, men kafear og restaurantar fantest det så å seia ikkje. Det må kanskje bety at det å eta ute er ein luksus folk stort sett ikkje unnar seg her, og at det er lite turisme utanom dei store byane? Nå minner eg meg sjølv om » onkel reisene Mack» i » Fraglene», fyren som reiste rundt i verda og rapporterte sine opplevingar heim til Fragleland med nokså rare slutningar han hadde drege på syltynt grunnlag. Det eg kan slå fast er at alle me har møtt her er veldig søte, vennlege, imøtekomande og hjelpsomme.
Og at naturen er vakker. Etter å ha stilt klokka til litauisk sommartid, så har me fått tilbake dei norske lyse sommarkveldane, der det er lyst til klokka halv elleve. Dei får eg ikkje nok av, så det kjendest som ein uventa gave.
Me har slått oss til i ein koseleg liten by. Husa her og er ein historie for seg sjølv. Dei er vindskeive og ser ut som om dei snart kan rasa saman. Dei er umalte eller malt i sterke, nesten sjølvlysande fargar. Dei minner meg litt om kunstnaren Gunn Vottestad sine hus frå Finnmark, og er sjarmerande på ein litt rampete måte.
Lenge lurte me på om me måtte kjøpa middagen vår på sipermarknaden, for me såg ikkje ein einaste kafé, pizzaplass, kebabsjappe, pølsebu eller restaurant, men så var det nokon som fortalde oss at det var ein pub nede ved vatnet der ein visstnok kunne få kjøpa varm mat. Det viste seg å vera ein veldig koseleg plass der ein ung familie nærmast hadde opna restaurant i hagen sin. Dei kunne til og med gi oss engelsk meny, det vart me glade for, for etter å ha lese og gjenta oss gjennom ein litauisk meny, var me langt frå sikre på kva me hadde tenkt å bestilla. Maten var god, og det kjendest mest som heime å sitja under grøne tre med det blonde nordiske kveldslyset over oss.
Heidi
Me tek ein liten pause i den fine Vilnius-dagen vår på hotellet. Akkurat nå ser me på fjernsynet at statsleiarar uttaler seg om katastrofen med nedskytinga av Malaysian airlines- flyet som er skote ned over Ukraina. Eg slår fast at det er god grunn til å gråta for verda. Samtidig er det mykje fint, mange ting som gjer håp for verda. For eit par dagar sidan var me på solidaritetsmuseet i Gdansk og vart minna om fredskampen som førde til fridom for det polske folket, og i dag når me har vandra rundt i nydelege Vilnius, har me og sett mykje som viser at håpet er noko ein ikkje må sleppa taket i. Desse blomane frå ein polsk grøftekant får stå som eit symbol på mine bøner om tryggleik, framtid og fred for alle menneske.
I går då me kjørde inn til Vilnius vart me møtt av imponerande silhouettar av staselege gamle bygningar, mellom anna ein bygning med store gullbelagde løkkuplar med spir som eit ekte eventyrslott henta ut av «Tusen og en natt.» Då me kom ut i byen fann me ein koseleg stad og eta middag, etterpå gjekk me ein tur i gamlebyen i den varme fine sommarkvelden. Folk her ser veldig skandinaviske ut. Det er nesten litt merkeleg når dei opnar munnen og snakkar eit for oss heilt uforståeleg språk.
I ein benk i parken dansa dei. Ein stor gjeng unge menneske dansa ein latin-dans me ikkje kunne identifisera som ein dans me kjende att. Dei dansa veldig tett med mykje hofter og bein som snodde seg inn i kvarandre. Det var ganske imponerande å sjå på.
Det spesielle her er at det både er veldig kjend og veldig ukjend på same tida. Truleg mellom anna fordi dette er ein småby, så opplever me at her snakkar folk i butikkar og på gata mykje betre engelsk enn dei me møtte i mindre polske byar. Uvant er det at det står oppslag på doen på hotellet at toalettpapir ikkje skal skyllast ned, men leggjast i avfallsbøtta.
I dag då me vakna oppdaga me at klokkene på noko av det digitale utstyret vårt plutseleg var ein time meir enn dei andre klokkene. Kunne me ha kome inn i ei ny tidssone utan at me visste om det? Litt googling tyda på at det var akkurat det me hadde. Før me var heilt sikre, banka det på døra. Eg opna, og der stod det ein sympatisk og litt sjenert ung mann med eit frokostbrett i hendene og med replikken : «Good morning, I bring you your breakfast!» Det var heilt uventa at det var slik det fungerte, me var faktisk i ferd med å gjera oss klare til å finna matsalen.
Men frokosten var det ikkje noko å seia på, sandwich med egg, skinke, tomat og majones, og sandwich med røykelaks, egg og tomat. I tillegg var det vatn, frukt, sjokolade, appelsinjus og kirsebærjus. Kaffien ordna me sjølv med vannkokar og pulverkaffi som stod på romet.
Eg må innrømma at eg ikkje ante at gamlebyen i Vilnius blir rekna som ein av dei aller vakraste i Europa. Nå forstår eg korfor. Det er som å gå inn i ei eventyrbok å vandra rundt i gamlebyen. At me gjorde det i vakrast tenkjeleg sommarver, blir heller ikkje feil.
Midt i gamlebyen ligg det eit stort, imponerande og veldig gammalt universitet. Mellom bygningane er det tolv utandørsområde der studentane kunne sitja ute i sola mellom forelesningane. Ei stor universitetskyrkje var ein del av universitetet.
Framme i koret var det fleire rekkjer med søyler, skulpurar og andre objekt bak ein annan, og framstår på avstand som eit stort relieff i 3D. Eg har ikkje sett noko slikt før. Det mindre meg om gammeldagse pappkulisser ein sette bak einannan som dokketeaterkulisser eller dekorasjonar.
På universitetsområdet var det og eit lite galleri i ei lang trapp. Eg kjøpte faktisk eit bilete der. 
Det var og eit veldig høgt usiktstårn der. Eg gjekk ikkje opp…
Byen en er ein fascinerande blanding av veldig gammalt og veldig moderne. Ein kan finna hippe bokhandlar der dei serverer økologisk mat og grøn te.
Lunsjen i dag var potetpannekaker, mine med tytebærsyltetøy og Leif sine med bacon. Det ser ut som om folk her har ete minst like mykje poteter her som heime i Norge, og på dei kafeane me har vore innom, serverer dei mykje lokal mat. Eg ser folk eta noko som minner veldig om rett og slett komler… Ikkje som pirogane i går, men som heilt ekte vestlandske komler.
Nå skal me snart ut att, så eg får ikkje tid til å skriva meir. I staden avsluttar eg med dei bileta eg hadde tenkt å skriva om…
Heidi
sporisand 